Dezinternacjonalizacja wyzwanie dla teorii. marketingu międzynarodowego wchodzą

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dezinternacjonalizacja wyzwanie dla teorii. marketingu międzynarodowego wchodzą"

Transkrypt

1 Piotr Trąpczyński Katedra Konkurencyjności Międzynarodowej, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Dezinternacjonalizacja wyzwanie dla teorii marketingu międzynarodowego? W ramach dyscypliny marketingu międzynarodowego od wielu lat toczy się dyskusja na temat jej granic, tożsamości i autonomicznego charakteru. Z jednej strony prezentowano skrajne stanowisko, zgodnie z którym marketing międzynarodowy podejmuje zagadnienia właściwe dla dyscypliny marketingu w kontekście działalności prowadzonej na zagranicznych rynkach, nie stawiając zatem odrębnych pytań badawczych i nie wymagając osobnej metodologii badawczej 1. Z drugiej strony podkreślano znaczenie procesu globalizacji jako czynnika diametralnie odmieniającego warunki funkcjonowania przedsiębiorstw, czyniąc z marketingu międzynarodowego dyscyplinę nadrzędną, której podporządkowane są koncepcje o zasięgu krajowym, takie jak marketing w zwyczajowym rozumieniu tego pojęcia 2. W rzeczywistości należy jednak zwrócić uwagę na współistnienie elementów obu tych skrajnych koncepcji: z jednej strony działalność międzynarodowa oznacza w istocie rozszerzenie działań marketingowych na zagraniczne rynki, z drugiej jednak ekspansja zagraniczna stawia wiele wyzwań organizacyjnych, takich jak zarządzanie portfelem różnych rynków narodowych, ich integracja i koordynacja rozproszonych działań. Kwestie te stanowią odrębną problematykę, szczególnie istotną dla menedżerów z uwagi na długookresowy wpływ podjęcia działalności zagranicznej na międzynarodową konkurencyjność przedsiębiorstw. Toteż marketingu międzynarodowego nie należy utożsamiać z marketingiem na rynkach zagranicznych i ograniczać do decyzji o kształtowaniu lokalnych instrumentów marketingu-mix. Można zatem przyjąć, że koncepcja marketingu międzynarodowego odnosi się do szeroko pojętego procesu internacjonalizacji przedsiębiorstwa, w którym rozszerza ono swoją ofertę o zagranicznych odbiorców i poprzez swoje zachowania rynkowe zmierza do osiągnięcia sukcesu 3. W zakres zainteresowań marketingu międzynarodowego wchodzą zagadnienia związane z wejściem i rozwojem działalności na zagranicznych rynkach, takie jak: wybór produktów oferowanych na zagranicznych rynkach, wybór rynków zagranicznych o odpowiednim potencjale, wybór momentu i kolejności wchodzenia na rynki zagraniczne, wybór formy działalności na rynkach zagranicznych z przedziału pomiędzy eksportem, formami kontraktowymi a własnymi filiami zagranicznymi, wdrożenie strategii marketingowych na rynkach zagranicznych i koordynacja pomiędzy nimi. Należy zauważyć, że nie istnieje jednolita teoria poświęcona wymienionym powyżej cząstkowym aspektom międzynarodowej działalności przedsiębiorstw 4. Marketing międzynarodowy w przyjętej tutaj szerokiej interpretacji opiera się na podobnych koncepcjach teoretycznych, co dyscyplina biznesu międzynarodowego. Ta natomiast, według M. Goryni, nie wykształciła, jak dotąd, jednolitego paradygmatu umiędzynarodowienia przedsię- 1 J. Zentes, B. Swoboda, H. Schramm-Klein, Internationales Marketing, Vahlen, Monachium 2010, s M. Czinkota, I.A. Ronkainen, An International Marketing Manifesto. In: The Future of Global Business. A Reader, M.R. Czinkota, M. Kotabe, I.A. Ronkainen (ed.), Routledge, New York 2011, s K. Fonfara, Zachowania przedsiębiorstw w procesie internacjonalizacji próba poszukiwania teorii marketingu międzynarodowego, Marketing i Rynek 2007, nr 1. 4 J. Zentes, B. Swoboda, H. Schramm-Klein, Internationales Marketing, jw., s

2 biorstw, korzystając ze zróżnicowanych koncepcji teoretycznych, wywodzących się z nauk ekonomicznych i nauk o zarządzaniu 5. W poszukiwaniu nadrzędnych zagadnień, wspólnych dla wszystkich koncepcji internacjonalizacji przedsiębiorstw, M. Peng sugeruje, iż fundamentalnym celem poznawczym powinny być źródła międzynarodowego sukcesu i niepowodzenia przedsiębiorstw 6. Wobec tego stwierdzenia dziwić może dominująca koncentracja marketingu międzynarodowego na wzroście zaangażowania przedsiębiorstw na rynkach zagranicznych, podczas gdy w praktyce gospodarczej powszechne jest zjawisko ograniczania działalności międzynarodowej. Znaczenie tej problematyki staje się widoczne zwłaszcza w okresie kryzysu gospodarczego, który skłonił wiele przedsiębiorstw do rewizji zakresu swojej międzynarodowej obecności i dokonania dezinwestycji. I tak, w 2009 r. wiele polskich firm działających w krajach Europy Środkowo-Wschodniej ograniczyło swoją działalność produkcyjną lub wstrzymało planowane inwestycje w rozbudowę lokalnych zakładów 7. W ślad za praktyką gospodarczą nie podążają jednak prace naukowe zjawisko ograniczania zagranicznej aktywności przedsiębiorstwa w ograniczonym stopniu znalazło wyraz w dyskusjach teoretycznych i badaniach empirycznych. Kluczowe dla dalszych rozważań jest zatem pytanie, czy redukcja zaangażowania międzynarodowego może zostać uznana za integralną część koncepcji marketingu międzynarodowego, po wtóre zaś, czy ograniczenie internacjonalizacji przedsiębiorstwa należy rozpatrywać w kategoriach niepowodzenia, czy też adaptacji międzynarodowej strategii do zmieniających się warunków. Istota i formy przedsiębiorstw G.R. Benito i L.S. Welch definiują pojęcie (ang. de-internationalisation) jako dobrowolne lub przymusowe działania mające na celu zmniejszenie zaangażowania przedsiębiorstwa w bieżącą działalność międzynarodową 8. W skrajnym przypadku dezinternacjonalizacja może oznaczać całkowite wycofanie przedsiębiorstwa z zagranicznych rynków, z reguły chodzi jednak o częściowe ograniczenie działalności międzynarodowej, które może przyjąć jedną z wielu form 9 : ograniczenie działań lub całkowite wycofanie się z jednego z zagranicznych rynków, zmiana formy działalności zagranicznej na formę o niższym poziomie zaangażowania zasobów, sprzedaż lub likwidacja filii produkcyjnych, dystrybucyjnych lub usługowych, zmniejszenie udziału własnościowego w zagranicznej spółce, przejęcie zagranicznych aktywów przez władze kraju goszczącego. Wymienione przykłady wskazują, że dezinternacjonalizację można rozpatrywać jako odwrotność internacjonalizacji przedsiębiorstwa w jej poszczególnych wymiarach. W istocie wyrazem mogą być cząstkowe decyzje, takie jak zakończenie działalności eksportowej, rozwiązanie kooperacji z zagranicznym partnerem, dezinwestycje w postaci sprzedaży całości lub części udziałów w zagranicznym przedsiębiorstwie 10. Międzynarodowe dezinwestycje mogą ponadto dotyczyć rezygnacji przedsiębiorstwa z realizacji określonych modułów łańcucha wartości na zagranicznym rynku (takich jak zaopatrzenie, badania i rozwój, produkcja, marketing i dystrybucja) czy z działalności określonej dywizji produktowej w ramach całego portfela produktów 11. Wydaje się, iż stwierdzenie dokonania przez przedsiębiorstwo wymaga jednoczesnej analizy działań podjętych w różnych aspektach jego międzynarodowej strategii. Uwzględnienie pojedynczych wymiarów w izolacji może bowiem prowadzić do niepełnych wniosków. I tak, przedsiębiorstwo może zrezygnować z działalności produkcyjnej na zagranicznym rynku, jednocześnie podnosząc nakłady na lokalną działalność marketingową i zwiększając wolumen eksportu przeznaczonego na ten rynek, co łącznie wiąże się z większym zaangażowaniem zasobów niż do tej pory. Podobnie decyzja o opuszczeniu jednego rynku zagranicznego sama w sobie nie musi oznaczać, gdyż równolegle może nastąpić podjęcie działalności w innych krajach. W zakresie decyzji o szerokości oferty produktowej może nastąpić wycofanie jednej dywizji produktowej 5 M. Gorynia, Strategie zagranicznej ekspansji przedsiębiorstw, PWE, Warszawa 2007, s M.W. Peng, Identifying the Big Question in International Business Research, Journal of International Business Studies 2004, No M. Gorynia, Zagraniczne inwestycje bezpośrednie jako forma internacjonalizacji polskich przedsiębiorstw uwarunkowania i tendencje. W: Eksport oraz bezpośrednie inwestycje zagraniczne firm województwa pomorskiego, S. Umiński (red.), PBS DGA, Sopot 2010, s G.R. Benito, L.S. Welch, De-Internationalization, Management International Review 1997, Vol. 37 (Special Issue). 9 W ostatnim przypadku chodzi o przymusową dezinternacjonalizację, stanowiącą element ryzyka działalności w danym kraju goszczącym. W dalszych rozważaniach uwagę poświęcono aktywnym formom, wynikającym z autonomicznych decyzji przedsiębiorstwa. 10 I. Bamberger, A. Upitz, De-Internationalisierung, WiSt Wirtschaftswissenschaftliches Studium 2007, nr W tym wypadku dezinternacjonalizacja może stanowić następstwo reorientacji strategicznej przedsiębiorstwa, które ogranicza swoją ofertę produktową na wielu rynkach. 3

3 na danym rynku docelowym przy jednoczesnym rozwoju działalności innych jednostek organizacyjnych. Dlatego zjawisko powinno być rozpatrywane w sposób zintegrowany, uwzględniający jego różne możliwe postacie, wynikające ze złożoności działalności międzynarodowej (tablica 1). Tablica 1. Formy przedsiębiorstw Zakres* częściowy całkowity wybór rynków zagranicznych Ograniczenie sprzedaży na danym rynku zagranicznym Wyjście z danego rynku zagranicznego Ograniczenie liczby kontraktów Zakończenie eksportu eksportowych Rozwiązanie umowy o współpracy Sprzedaż udziałów w zagranicznym Dezinwestycja całkowita Aspekt strategii internacjonalizacji wybór formy działalności wybór produktów przedsięwzięciu (własnej filii lub wspólnym przedsięwzięciu) Wybór formy działalności o niższym zaangażowaniu zasobów Ograniczenie oferty produktowej na danym rynku zagranicznym Likwidacja lub sprzedaż jednej z dywizji produktowych obecnych na danym rynku zagranicznym Likwidacja lub sprzedaż jedynej dywizji produktowej Delokalizacja wybranych modułów Rezygnacja z realizacji wartości konfiguracja łańcucha wartości łańcucha wartości dodanej w kraju goszczącym (np. eksport przez pośredników na rynku zagranicznym) * Zakres odnosi się do działalności na danym rynku zagranicznym. Ź r ó d ł o: opracowanie własne. 12 L. Matysiak, A. Bausch, Antecedents of MNE Performance. Blinded by the Obvious in 35 Years of Literature, Multinational Business Review 2012, No. 2. Proponowana typologia form nie stanowi próby wyczerpującego ujęcia wszystkich możliwych przejawów tego zjawiska, wskazuje jedynie na konieczność szerszego podejścia analitycznego, wykraczającego poza dominującą w literaturze perspektywę wyboru lub późniejszej zmiany formy działalności na zagranicznym rynku. Ponadto precyzyjne określenie zmniejszenia zaangażowania przedsiębiorstwa na rynkach zagranicznych wymaga odniesienia się do obiektywnych mierników internacjonalizacji, do których należą udział zagranicznych aktywów w aktywach ogółem czy udział zagranicznej sprzedaży w łącznej sprzedaży 12. Należy również zwrócić uwagę na horyzont czasowy przyjęty w analizie, dezinternacjonalizacja może bowiem się okazać zjawiskiem nie tylko cząstkowym, ograniczonym do wybranych aspektów strategii internacjonalizacji, ale również przejściowym. W praktyce procesu internacjonalizacji przedsiębiorstw występują fazy o różnej intensywności ekspansji zagranicznej lub jej ograniczania, a po spadku aktywności zagranicznej lub jej zaniechaniu może nastąpić jej ponowne podjęcie, zwane reinternacjonalizacją 13. Uwarunkowania i konsekwencje Wśród istniejących badań poświęconych różnym przejawom ograniczania działalności zagranicznej można spotkać różne próby klasyfikacji przyczyn spadku internacjonalizacji. E. Reiljan proponuje agregację głównych motywów do trzech głównych kategorii 14 : braku doświad- 13 C.L. Welch, L.S. Welch, Re-internationalisation. Exploration and Conceptualisation, International Business Review 2009, No E. Reiljan, Reasons for De-internationalization. An Analysis of Estonian Manufacturing Companies, Dissertation, University of Tartu 2004, s

4 czenia międzynarodowego (i związanych z nim możliwych błędów menedżerów), zmiany strategii przedsiębiorstwa oraz złych wyników ekonomicznych (tablica 2). Zgodnie z tym podejściem znaczenie poszczególnych czynników zmienia się na poszczególnych etapach procesu internacjonalizacji, przy czym brak doświadczenia można przypisać zwłaszcza wczesnym fazom ekspansji, głównie eksportowej. Tablica 2. Przyczyny Kategoria Brak doświadczenia międzynarodowego Zmiana strategii Słabe wyniki lub wzrost kosztów Przyczyny Niedostateczne przygotowanie zagranicznej ekspansji Brak uprzedniego doświadczenia z bierną lub czynną internacjonalizacją Zbyt wczesna lub/i szybka ekspansja zagraniczna Niewłaściwa interpretacja sygnałów rynkowych Spadek wartości zdobytego doświadczenia i wiedzy z powodu szybkich zmian na rynku docelowym Wybór niewłaściwego rynku lub formy wejścia Niedopasowanie lub/i niedostateczna adaptacja produktu do rynku docelowego Niedostateczna uwaga poświęcona zagranicznym rynkom Koncentracja na głównych rynkach/obszarach działalności Zmiana rynków docelowych (wzrost popytu krajowego/spadek popytu na rynkach zagranicznych) Zmiana kadry zarządzającej i orientacji strategicznej Ograniczenia zdolności produkcyjnych/brak zasobów Faza dojrzałości produktu na rynku docelowym Zmiana formy działalności na zagranicznym rynku Dezinternacjonalizacja powiązanych branż Szoki zewnętrzne (w tym ingerencja rządu) Wzrost kosztów produkcji Wzrost kosztów transportu i ceł Wzrost rywalizacji (na rynku krajowym lub zagranicznym) Słabe wyniki ekonomiczne zagranicznego przedsięwzięcia Ź r ó d ł o: opracowanie na podstawie E. Reiljan, Reasons for De-internationalization. An Analysis of Estonian Manufacturing Companies, Dissertation, University of Tartu 2004, s. 73. Rosnącej złożoności międzynarodowych operacji towarzyszy wzrost zagranicznych przychodów, ale również wzrost kosztów koordynacji rozproszonych działań, wywołując nieuniknione pytanie o ich efektywność ekonomiczną. Dotychczasowe badania wpływu stopnia internacjonalizacji na wyniki ekonomiczne przedsiębiorstw nie przyniosły jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o charakter tej zależności, co oznacza dla menedżerów, że wzrost międzynarodowej działalności nie musi być we wszystkich przypadkach równie korzystny L. Matysiak, A. Bausch, Antecedents of MNE Performance..., jw. Przedsiębiorstwa muszą wykorzystywać swoje zasoby na rosnącej liczbie nowych rynków, zróżnicowanych pod względem gospodarczym i kulturowym, na których możliwość uzyskania przewagi konkurencyjnej nie musi być identyczna z rynkiem macierzystym. Większy stopień złożoności międzynarodowych operacji zwiększa również znaczenie czynników związanych ze zmianą strategii na poziomie wyboru rynków docelowych, oferowanych produktów czy instytucjonalnych form działania na zagranicznych rynkach. W tym ujęciu dezinternacjonalizacja nie musi wynikać z błędów czy niezadowalających wyników ekonomicznych, lecz może wynikać z nadrzędnych decyzji na poziomie korporacji, których konsekwencją może być wycofanie się z niektórych zagranicznych przedsięwzięć w celu optymalizacji globalnego portfela działalności. Innym podejściem do klasyfikacji przyczyn, wynikającym z metodologii istniejących badań empirycznych, jest wyróżnienie czynników na poziomie zagranicznego przedsięwzięcia, kraju goszczącego i przedsiębiorstwa ma- 5

5 cierzystego 16. I tak, w kontekście międzynarodowych dezinwestycji, badania wskazują na mniejszą skłonność do decyzji o sprzedaży lub likwidacji w przypadku większych filii, założonych od podstaw przez inwestora (względem przejęć i joint ventures) i pokrewnych pod względem branżowym do działalności na rynku macierzystym. Na poziomie zagranicznych rynków stwierdzono pozytywną korelację pomiędzy dystansem kulturowym, kosztami pracy, ryzykiem politycznym i recesją gospodarczą a decyzją o dezinwestycji. Na poziomie przedsiębiorstwa macierzystego istotnym czynnikiem zmniejszającym prawdopodobieństwo dezinwestycji jest doświadczenie międzynarodowe, natomiast wpływ wyników finansowych przedsiębiorstwa i jego wielkości okazuje się niejednoznaczny, co wydaje się zaskakujące w świetle przedstawionych wcześniej głównych przesłanek. Rysunek 1. Zaangażowanie w działalność zagraniczną a prawdopodobieństwo Całkowita dezinternacjonalizacja Częściowa dezinternacjonalizacja Prawdopodobieństwo całkowitej Prawdopodobieństwo częściowej Początkujący eksporter Przedsiębiorstwo międzynarodowe Przedsiębiorstwo globalne Zaangażowanie w działalność zagraniczną Zaangażowanie w działalność zagraniczną Ź r ó d ł o: G.R. Benito, L.S. Welch, De-Internationalization, Management International Review 1997, Vol. 37 (Special Issue). Analizując przyczyny, należy jednak zwrócić uwagę, że w zależności od jej konkretnej formy, różne mogą być dominujące motywy. I tak, niestabilność międzynarodowych aliansów i spółek typu joint venture można uznać za problematykę samą w sobie, w której istotną rolę odgrywają cele, motywy i przebieg kooperacji pomiędzy partnerami biznesowymi z różnych kultur 17. Różnice kulturowe i problemy międzynarodowej integracji struktur organizacyjnych leżą również 16 D. Morschett, A. Donath, J.-H. Fisch, H. Schramm-Klein, Influence Factors, Barriers and Effects of International Divestment A Review, Academy of International Business, San Diego S. Makino, C.M. Chan, T. Isobe, P.W. Beamish, Intended and Unintended Termination of International Joint Ventures, Strategic Management Journal 2007, No. 11. u podstaw niepowodzenia wielu międzynarodowych fuzji i przejęć, stanowiących drugi szczególny przypadek, w którym specyficzne uwarunkowania niepowodzenia przedsięwzięcia mogą w konsekwencji prowadzić do. Abstrahując od uwarunkowań specyficznych dla określonej fazy internacjonalizacji przedsiębiorstwa czy formy działalności zagranicznej, G.R. Benito i L.S. Welch sformułowali ogólną hipotezę na temat wpływu zaawansowania internacjonalizacji przedsiębiorstwa na prawdopodobieństwo jej ograniczenia (rysunek 1). Wraz ze wzrostem zaangażowania zasobów na zagranicznych rynkach maleje prawdopodobieństwo całkowitej rezygnacji z działalności zagranicznej, co wiąże się z pojęciem barier wyjścia, takich jak dokonane inwestycje kapitałowe, wewnętrzny opór pracowników czy uzależnienie przychodów od rynków zagranicznych. Jeśli chodzi o częściową dezinternacjonalizację, podobna zależność występuje wraz z przekształceniem eksportera w przedsiębiorstwo działające na zagranicznych rynkach poprzez własne filie, ze względu na wzrost barier wyjścia w porównaniu z działalnością eksportową. Od pewnego stopnia internacjonalizacji rośnie jednak prawdopodobieństwo częściowej, z uwagi na wzrost elastyczności przedsiębiorstwa w alokacji zasobów pomiędzy filiami w różnych krajach, np. poprzez przeniesienie wytwarzania danego produktu do kraju o niższych kosztach pracy. Wychodząc z założenia, że jednym z głównych celów internacjonalizacji jest dążenie do maksymalizacji zysku przedsiębiorstwa, należy również przyjąć, że dezinternacjonalizacja powinna się opierać na racjonalnych przesłankach ekonomicznych. 6

6 W istocie, w literaturze z zakresu finansów przedsiębiorstw i rachunkowości zajmującej się dezinwestycjami w kontekście działalności na rynku krajowym podkreśla się poprawę rentowności firmy jako główny motyw sprzedaży aktywów 18. W przypadku likwidacji zagranicznych filii stwierdzono, że ich ogłoszenie nie wpływa negatywnie na notowania giełdowe przedsiębiorstwa, jeżeli zamknięcie zakładu wynika z wygaśnięcia przesłanek, które doprowadziły do wejścia na dany rynek. Należy zauważyć, że rachunek korzyści i kosztów związanych z daną formą powinien uwzględniać czynniki pozafinansowe, takie jak koszty rezygnacji z wyspecjalizowanych aktywów, zerwanie strategicznych kontraktów czy utratę części zagranicznych klientów. Ponadto konsekwencje dla przedsiębiorstwa powinny być rozpatrywane z szerszej perspektywy międzynarodowej konkurencyjności przedsiębiorstwa, wykraczającej poza krótkookresowe efekty finansowe. Za przykład takiego podejścia może posłużyć grupa British Telecommunications (BT), która pod koniec lat 90. XX w. oferowała szeroki wachlarz produktów i usług dla klientów indywidualnych i przedsiębiorstw na kilku kontynentach 19. Zwłaszcza usługi dla przedsiębiorstw oferowane były w ramach aliansów strategicznych i spółek joint venture, co ułatwiało szybkie przygotowanie zagranicznej oferty, uniemożliwiało jednak pełny wpływ na jakość usługi. Zarząd BT uświadomił sobie, że utrzymanie przewagi konkurencyjnej na wszystkich rynkach przy wybranym modelu biznesowym było utrudnione. W 2002 r. BT dokonało bezprecedensowego ograniczenia działalności zagranicznej, skupiając się na rynku brytyjskim i wybranych rynkach europejskich, a jednocześnie rezygnując ze współpracy z zagranicznymi partnerami na rzecz własnych filii i pełnej kontroli nad dostarczaniem usług. Implikacje dla teorii marketingu międzynarodowego Pomimo licznych koncepcji teoretycznych poświęconych problematyce internacjonalizacji przedsiębiorstwa, nie istnieje jak dotąd podejście teoretyczne umożliwiające kompleksowe wyjaśnienie zjawiska. Według sekwencyjnego modelu internacjonalizacji umiędzynarodowienie jest procesem kumulatywnym, w którym zachowanie przedsiębiorstwa zdeterminowane jest 18 M. Kotabe, S. Ketkar, Exit Strategies. In: The SAGE Handbook of International Marketing, M. Kotabe, K. Helsen (ed.), SAGE Publications, Thousand Oaks 2009, s C. Turner, P.D. Gardiner, De-internationalisation and Global Strategy. The Case of British Telecommunications (BT), Journal of Business & Industrial Marketing 2007, No. 7. wcześniejszym doświadczeniem i zdobytą wiedzą o zagranicznych rynkach. Doświadczenie to skłania przedsiębiorstwa do wkraczania na dalsze, mniej znane rynki oraz do zwiększania zaangażowania od prostych form działalności, takich jak eksport pośredni, aż do zakładania własnych filii w formie zagranicznych inwestycji bezpośrednich. Istotną zmienną jest przy tym dystans psychiczny, na który składają się czynniki uniemożliwiające lub utrudniające przepływ informacji między przedsiębiorstwem a rynkiem, np. różnice w systemach edukacyjnych i politycznych, w poziomie rozwoju przemysłowego, językowe czy kulturowe 20. Pomimo swojej popularności, model ten spotkał się z krytyką, odnoszącą się m.in. do niedostatecznego uwzględnienia zjawiska przyspieszonej ekspansji czy roli sieci biznesowych w procesie umiędzynarodowienia. Jednak nawet w swoich zaktualizowanych i rozszerzonych wersjach model nie uwzględnia w jawny sposób zjawiska ograniczenia zagranicznej działalności. Biorąc pod uwagę relatywnie ogólny i uniwersalny charakter podejścia procesowego, można przyjąć, iż zjawisko jako niezbędnej adaptacji, wynikającej z procesu uczenia się w trakcie internacjonalizacji, można uznać za jeden z wielu etapów zagranicznej ekspansji. Warto w tym miejscu wskazać na badania poświęcone zmianom formy działalności na zagranicznym rynku, które uwzględniają nie tylko zwiększenie zaangażowania, lecz również wybór mniej zaawansowanej formy 21. Wyjściowy model internacjonalizacji nie formułuje jednak normatywnych wypowiedzi co do zewnętrznych i wewnętrznych determinant tych zmian, co oznacza konieczność prowadzenia dalszych badań w tym zakresie. Zgodnie z podejściem eklektycznym J.H. Dunninga przedsiębiorstwa podejmują ekspansję w formie zagranicznych inwestycji bezpośrednich, jeżeli posiadają korzyści własnościowe względem konkurentów (np. silną markę, zdolności technologiczne), które mogą wykorzystać na zagranicznym rynku, jeżeli korzystna jest dla nich internalizacja tych korzyści względem transakcji rynkowych i jeżeli kraj goszczący oferuje określone korzyści lokalizacji (np. szybko rosnący rynek, zaawansowaną infrastrukturę), które w połączeniu z korzyściami własnościowymi pozwalają na osiągnięcie lepszych wyników na zagranicznym rynku 22. Przy braku korzyści lokalizacji 20 J. Johanson, J.-E. Vahlne, The Uppsala Internationalization Process Model Revisited. From Liability of Foreignness to Liability of Outsidership, Journal of International Business Studies 2009, No B. Swoboda, E. Olejnik, D. Morschett, Changes in Foreign Operation Modes. Stimuli for Increases versus Reductions, International Business Review 2011, No J.H. Dunning, The Eclectic Paradigm as an Envelope for Economic and Business Theories of MNE Activity, International Business Review 2000, No. 1. 7

7 tywna rola kadry zarządzającej w kształtowaniu międzynarodowej obecności przedsiębiorstwa. Podobnie jak w przypadku zachowań przedsiębiorstw w procesie internacjonalizacji, relatywnie słabo rozwiniętym obszarem teoretycznym jest proces podejmowania decyzji prowadzących do ograniczenia zagranicznej ekspansji. Lepsze zrozumienie zjawiska deinternacjonalizacji wymaga wniknięcia w czarną skrzynkę przedsiębiorstwa i analizy procesów decyzyjnych, ich uwarunkowań, przebiegu i wyników 25. Problematyka ta jest tym bardziej istotna, że wycofanie się z zagranicznych rynków bywa często postrzegane w kategoriach niepowodzenia, wiążąc się z mentalnymi barierami decydentów. Podsumowanie W świetle powyższych rozważań zjawisko można uznać za integralną część procesu internacjonalizacji przedsiębiorstwa. Wobec tego faktu zaskakująca wydaje się ograniczona liczba prac teoretycznych i empirycznych zarówno w polskiej, jak i zagranicznej literaturze z zakresu marketingu międzynarodowego i biznesu międzynarodowego. Mimo że istniejące koncepcje teoretyczne nie uwzględniają wprost ograniczania zagranicznej działalności, wykazują jednak potencjał do uzupełnienia o aspekty związane z dezinternacjonalizacją (rysunek 2). Rysunek 2. Schemat analityczny badania przedsiębiorstw Bariery wyjścia (ekonomiczne, strategiczne, behawioralne) Przyczyny na poziomie rynku zagranicznego na poziomie zagranicznego przedsięwzięcia na poziomie przedsiębiorstwa Decyzja o dokonaniu Przebieg procesu Konsekwencje Ź r ó d ł o: opracowanie własne. przedsiębiorstwo powinno poprzestać na działalności eksportowej na ten rynek docelowy, natomiast jeżeli nie występują ponadto korzyści internalizacji posiadanych zasobów, zasadny jest rozwój poprzez licencjonowanie lub franczyzę. Podobnie jak w przypadku sekwencyjnego modelu internacjonalizacji, teoria zagranicznych inwestycji bezpośrednich nie odnosi się wprost do zjawiska dezinteracjonalizacji. Podjęta została jednak próba odwrócenia podejścia eklektycznego i argumentacji, iż zniknięcie korzyści lokalizacji, internalizacji lub własności wskutek zmian w otoczeniu przedsiębiorstwa może prowadzić do ograniczenia działalności zagranicznej 23. W poszukiwaniu koncepcji, która byłaby w stanie pomieścić zjawisko, warto również zwrócić uwagę na perspektywę portfelową, w której poziomem analizy jest portfel rynków eksportowych 24. Dążąc do maksymalnej efektywności międzynarodowych działań sprzedażowych, przedsiębiorstwo może dokonać okresowej rewizji swojej działalności, rezygnując lub ograniczając część swoich przedsięwzięć. Dzięki temu możliwa jest efektywna alokacja zasobów i wybór rynków o największym potencjale. W podejściu tym istotna jest ak- 23 J.J. Boddewyn, Foreign Direct Investment Theory Is It the Reverse of FDI Theory?, Weltwirtschaftliches Archiv 1983, No P. Pauwels, P. Matthyssens, Strategic Flexibility in Export Expansion. Growing through Withdrawal, International Marketing Review 2004, No. 4/5. Dalsze badania procesu internacjonalizacji powinny w większym stopniu skupiać się na pogłębionej analizie przypadków ograniczania działalności na zagranicznych rynkach i jego determinantach, biorąc pod uwagę zarówno motywy reaktywne, związane z reakcją na niekorzystną ewolucję wyników ekonomicznych, jak i proaktywne, związane ze zmianami strategii rynkowo-produktowej przedsiębiorstwa. 25 P. Matthyssens, P. Pauwels, Uncovering International Market-Exit Processes. A Comparative Case Study, Psychology & Marketing 2000, No. 8. 8

8 Większego zrozumienia wymaga również proces podejmowania decyzji w przedsiębiorstwie, w którym motywy skonfrontowane zostają z barierami wyjścia, związanymi z zaangażowaniem przedsiębiorstwa na zagranicznym rynku, ale również z interpretacją sytuacji przez samych decydentów. Badania powinny dostarczyć również informacji na temat skutków dla międzynarodowego sukcesu, przy założeniu, że decyzje o rozwoju zagranicznej działalności warunkują długookresową konkurencyjność przedsiębiorstw. Dynamiczny wzrost polskich inwestycji bezpośrednich za granicą od początku XXI w. pozwala przypuszczać, że dezinternacjonalizacja jako element międzynarodowej strategii będzie stopniowo zyskiwać na znaczeniu, stanowiąc obiecujący obszar dla przyszłych badań. s UMMARY De-internationalisation a challenge for the theory of international marketing? Research on firm behaviour in the internationalisation has attempted to explain the determinants of entry mode choice, foreign market selection and market development strategy in host countries, mostly remaining focused on increasing commitments to foreign markets. However, the operational flexibility may require companies to undertake strategy adaptations, possibly resulting a limitation or termination of foreign operations. The main objective of this article is to present the possible forms of de-internationalisation, its underlying reasons and outcomes for a company. Further, it is to be discussed whether extant international marketing theory is capable of explaining this phenomenon or requires further adaptations.

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Ekspansja firm na rynki zagraniczne Strategie umiędzynarodowienia przedsiębiorstw Magdalena Grochal-Brejdak Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 22 października 2012 1 2 1 Czym

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego Tytuł: Konkurencyjność przedsiębiorstw podsektora usług biznesowych w Polsce. Perspektywa mikro-, mezo- i makroekonomiczna Autorzy: Magdalena Majchrzak Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2012 Opis: Praca

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW

KONKURENCYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW JERZY BIELINSKI (red.) KONKURENCYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW w świetle Strategii Lizbońskiej CEDEWU.PL WYDAWNICTWA FACHOWE Spis treści Wstęp 7 Część 1 Mechanizmy wzrostu wartości i konkurencyjności przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

Strategie wejścia na rynki zagraniczne

Strategie wejścia na rynki zagraniczne lasyfikacja strategii wejścia trategie wejścia na rynki zagraniczne Handlowe ooperacyjne bezkapitałowe ooperacyjne kapitałowe Hierarchiczne Eksport przerobowy Eksport pośredni Eksport kooperacyjny Eksport

Bardziej szczegółowo

ROLA ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO W ROZWOJU ORGANIZACJI

ROLA ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO W ROZWOJU ORGANIZACJI Spis treści Przedmowa... 11 Część pierwsza ROLA ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO W ROZWOJU ORGANIZACJI.... 13 Rozdział 1. Tendencje rozwojowe zarządzania strategicznego (Andrzej Kaleta)... 15 1.1. Wprowadzenie.....................................................

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams

Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams Grupa Selena Rok założenia: 1992 Siedziba: Polska, Europa Spółka giełdowa: notowana na Warszawskiej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Program ten przewiduje dopasowanie kluczowych elementów biznesu do zaistniałej sytuacji.

Program ten przewiduje dopasowanie kluczowych elementów biznesu do zaistniałej sytuacji. PROGRAMY 1. Program GROWTH- Stabilny i bezpieczny rozwój W wielu przypadkach zbyt dynamiczny wzrost firm jest dla nich dużym zagrożeniem. W kontekście małych i średnich firm, których obroty osiągają znaczne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 Spis treści Wstęp... 7 1. Istota i rodzaje outsourcingu informatycznego... 11 1.1. Istota outsourcingu... 11 1.2. Etapy outsourcingu informatycznego... 14 1.3. Przesłanki stosowania outsourcingu... 15

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy kierunku ZARZĄDZANIE, I 0 licencjat Wiedza o zarządzaniu 1. Przegląd funkcji kierowniczych. 2. Teorie motywacyjne i przywódcze. 3. Współczesne koncepcje zarządzania.

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialnośd biznesu w projektach ekoinnowacyjnych. Maciej Bieokiewicz

Społeczna odpowiedzialnośd biznesu w projektach ekoinnowacyjnych. Maciej Bieokiewicz 2011 Społeczna odpowiedzialnośd biznesu w projektach ekoinnowacyjnych Maciej Bieokiewicz Koncepcja Społecznej Odpowiedzialności Biznesu Społeczna Odpowiedzialnośd Biznesu (z ang. Corporate Social Responsibility,

Bardziej szczegółowo

Strategia globalna firmy a strategia logistyczna

Strategia globalna firmy a strategia logistyczna Zarządzanie logistyką Dr Mariusz Maciejczak Strategia globalna firmy a strategia logistyczna www.maciejczak.pl STRATEGIA SZTUKA WOJNY W BIZNESIE Strategia polega na przeanalizowaniu obecnej sytuacji i

Bardziej szczegółowo

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek Z przyjemnością odpowiemy na wszystkie pytania. Prosimy o kontakt: e-mail: kontakt@mr-db.pl tel. +48 606 356 999 www.mr-db.pl MRDB Szkolenie otwarte: Launch przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Spis treści WSTĘP... 13 STRATEGIE... 15

Spis treści WSTĘP... 13 STRATEGIE... 15 WSTĘP... 13 STRATEGIE... 15 ROZDZIAŁ 1 PROJEKTOWANIE INNOWACYJNYCH MODELI BIZNESU A WARTOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTWA... 17 Marek Jabłoński Wstęp... 17 1. Projektowanie organizacji zarys teoretyczny... 18 2. Motywy

Bardziej szczegółowo

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Paweł Zemła Członek Zarządu Equity Investments S.A. Wprowadzenie Strategie nastawione na

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Katarzyna Duda Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia 2012 Dotacje na innowacje Spis treści: Czego oczekuje inwestor i jakich pomysłów szuka Biznesplan jak

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

Krótki opis zakresu i wyników biznes planu. Informacja dla kogo i w jakim celu sporządzony został biznes plan 1 strona.

Krótki opis zakresu i wyników biznes planu. Informacja dla kogo i w jakim celu sporządzony został biznes plan 1 strona. BIZNES PLAN/ BIZNES CASE Czas wykonania: 2-4 tygodnie Koszt szacunkowy: w zależności od zakresu, skali projektu, informacji dostarczonych przez zamawiającego Zakres prac: 1. Streszczenie 2. Informacje

Bardziej szczegółowo

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Do niedawna uwaga przedsiębiorców (funkcjonujących na rynkach zagranicznych lub zamierzających na nie wejść) skupiała się głównie na czynnikach

Bardziej szczegółowo

dialog przemiana synergia

dialog przemiana synergia dialog przemiana synergia SYNERGENTIA. Wspieramy Klientów w stabilnym rozwoju, równoważącym potencjał ekonomiczny, społeczny i środowiskowy przez łączenie wiedzy, doświadczenia i rozwiązań z różnych sektorów.

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

MOTYWY I BARIERY ROZWOJU SIECI FRANCZYZOWYCH NA RYNKU LOKALNYM VS. ZAGRANICZNYM

MOTYWY I BARIERY ROZWOJU SIECI FRANCZYZOWYCH NA RYNKU LOKALNYM VS. ZAGRANICZNYM MILENA RATAJCZAK-MROZEK*, FILIP NOWACKI** PAULINA SYPNIEWSKA*** MOTYWY I BARIERY ROZWOJU SIECI FRANCZYZOWYCH NA RYNKU LOKALNYM VS. ZAGRANICZNYM Wprowadzenie Współczesne otoczenie gospodarcze i występujące

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Spis treści WSTĘP... 13

Spis treści WSTĘP... 13 WSTĘP... 13 Rozdział I MODEL ZRÓWNOWAŻONEGO BIZNESU PRZEDSIĘBIORSTWA A KREACJA WARTOŚCI... 15 (Adam Jabłoński) Wstęp... 15 1. Konkurencyjność przedsiębiorstwa a model zrównoważonego biznesu... 16 2. Ciągłość

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. Niniejszym, Ipopema Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ogłasza

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

O czym będziemy. się uczyć

O czym będziemy. się uczyć 1-1 O czym będziemy się uczyć Rachunkowość zarządcza spełnia dwie role: dostarcza informacji do podejmowania decyzji i kontroli Projektowanie i wykorzystywanie rachunku kosztów Rola specjalisty z zakresu

Bardziej szczegółowo

1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9. 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3

1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9. 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3 Lp. Ibuk ID Tytuł ISBN 1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3 3 2307 Analiza finansowa w procesie decyzyjnym współczesnego przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Zestaw zagadnień egzamin dyplomowy kierunek EKONOMIA

Zestaw zagadnień egzamin dyplomowy kierunek EKONOMIA Zestaw zagadnień egzamin dyplomowy kierunek EKONOMIA 1. System źródeł prawa i wykładnia prawa. 2. Pojęcie państwa. Cechy państwa i jego formy. Demokracja. Państwo prawa. 3. Zdolność prawna i zdolność do

Bardziej szczegółowo

Przedmiot nauk o zarządzaniu Organizacja w otoczeniu rynkowym jako obiekt zarządzania Struktury organizacyjne Zarządzanie procesowe

Przedmiot nauk o zarządzaniu Organizacja w otoczeniu rynkowym jako obiekt zarządzania Struktury organizacyjne Zarządzanie procesowe Przedmowa Rozdział 1 Przedmiot nauk o zarządzaniu 1.1. Geneza nauk o zarządzaniu 1.2. Systematyka nauk o zarządzaniu 1.3. Pojęcie organizacji 1.4. Definicja pojęcia zarządzania i terminów zbliżonych 1.5.

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Zarządzanie pytania podstawowe 1. Funkcje zarządzania 2. Otoczenie organizacji

Bardziej szczegółowo

Analiza sytuacji marketingowej

Analiza sytuacji marketingowej Analiza sytuacji marketingowej dr Bartłomiej Kurzyk OFERTA KONKURENCJI POTRZEBY KLIENTÓW ZDOLNOŚCI FIRMY 1 1. Podsumowanie wprowadzające 2. Analiza sytuacji marketingowej 3. Analiza szans i zagrożeń 4.

Bardziej szczegółowo

2.3.5. Umiejętności związane z wiedzą 2.4. Podsumowanie analizy literaturowej

2.3.5. Umiejętności związane z wiedzą 2.4. Podsumowanie analizy literaturowej Spis treści 1. Przesłanki dla podjęcia badań 1.1. Wprowadzenie 1.2. Cel badawczy i plan pracy 1.3. Obszar badawczy 1.4. Znaczenie badań dla teorii 1.5. Znaczenie badań dla praktyków 2. Przegląd literatury

Bardziej szczegółowo

5,6 OFFSHORING W ŚWIETLE WYBRANYCH KONCEPCJI EKONOMICZNYCH

5,6 OFFSHORING W ŚWIETLE WYBRANYCH KONCEPCJI EKONOMICZNYCH Renata Oczkowska *1 5,6 OFFSHORING W ŚWIETLE WYBRANYCH KONCEPCJI EKONOMICZNYCH Wprowadzenie Wzrastające tendencje globalizacyjne intensyfikują konkurencję. Przedsiębiorstwa międzynarodowe stają wobec konieczności

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA. Sztuka wojny w biznesie.

STRATEGIA. Sztuka wojny w biznesie. PODSTAWY ZARZĄDZANIA dr Mariusz Maciejczak STRATEGIA. Sztuka wojny w biznesie. www.maciejczak.pl STRATEGIA Strategia polega na przeanalizowaniu obecnej sytuacji i jej zmianie, jeśli jest to konieczne [Drucker]

Bardziej szczegółowo

Educational curriculum - Harmonogram szkoleń w ramach komponentu 3

Educational curriculum - Harmonogram szkoleń w ramach komponentu 3 Educational curriculum - Harmonogram szkoleń w ramach komponentu 3 Nr działania C3A1 C3A3 C3A5 Data Miejsce Temat szkolenia 14.06.2010 Wydział Ekonomiczny UG, 15.06.2010 Wydział Ekonomiczny UG, 28.06.2010

Bardziej szczegółowo

Screening i ranking technologii

Screening i ranking technologii Screening i ranking technologii Maciej Psarski Uniwersytet Łódzki Centrum Transferu Technologii Screening i ranking Selekcja idei, technologii, opcji, możliwości, rynków, Na wczesnych etapach rozwoju przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Wszystkie Semestr: Forma studiów: I stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur 27-28 listopada 2014 roku, Działdowo Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Radosław Zawadzki Dyrektor Departamentu Koordynacji Promocji Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie logistyką. Zarządzanie operacyjne łańcuchem dostaw.

Zarządzanie logistyką. Zarządzanie operacyjne łańcuchem dostaw. Zarządzanie logistyką. Zarządzanie operacyjne łańcuchem dostaw. Opis Zapotrzebowanie na wykwalifikowanych menedżerów łańcuchów dostaw i pracowników integrujących zarządzanie rozproszonymi komórkami organizacyjnymi

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics M. Dąbrowska K. Grabowska Wroclaw University of Economics Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstw z branży produkującej napoje JEL Classification: A 10 Słowa kluczowe: Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH Milena Ratajczak-Mrozek SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W POZNANIU POZNAŃ 2010 SIECI

Bardziej szczegółowo

Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami... 13

Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami... 13 Spis treści Słowo wstępne (Marek Matejun).................................................. 11 Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami.................................

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Biznesplan. Budowa biznesplanu

Biznesplan. Budowa biznesplanu BIZNESPLAN Biznesplan dokument zawierający ocenę opłacalności przedsięwzięcia gospodarczego [. Sporządzany na potrzeby wewnętrzne przedsiębiorstwa, jest także narzędziem komunikacji zewnętrznej m.in. w

Bardziej szczegółowo

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć Rynki Kapitałowe Warszawa, 24 września 2008 1 A. Bankowość Inwestycyjna BZWBK Obszar Rynków Kapitałowych B. Wybrane aspekty badania C. Wnioski i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Logistyka Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 3 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Międzyorganizacyjne relacje logistyczne

Bardziej szczegółowo

Część A. Finansowe aspekty decyzji strategicznych w zarządzaniu przedsiębiorstwem

Część A. Finansowe aspekty decyzji strategicznych w zarządzaniu przedsiębiorstwem Wyzwania strategiczne w zarządzaniu finansami przedsiębiorstwa redakcja naukowa Elżbieta Wrońska-Bukalska Celem podręcznika jest przekazanie wiedzy z zakresu finansów przedsiębiorstwa z punktu widzenia

Bardziej szczegółowo

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku ZARZĄDZENIE Nr 84/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku zmieniające zasady organizacji studiów podyplomowych Zarządzanie jakością Na podstawie 7 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

E-commerce w exporcie

E-commerce w exporcie E-commerce w exporcie Radosław BARTOCHOWSKI International Trade Technologies Sp. z o.o. Jasionka 954, 36-002 Jasionka Podkarpacki Park Naukowo-Technologiczny www.itt-poland.com 1. Możliwości automatyzacji

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

MARSCHALL POLSKA SP. Z O.O. WPŁYW POZIOMU ŚWIADOMOŚCI BIZNESOWEJ NA EFEKTYWNOŚĆ FUNKCJONOWANIA FIRM Z RÓŻNYCH SEKTORÓW RYNKU

MARSCHALL POLSKA SP. Z O.O. WPŁYW POZIOMU ŚWIADOMOŚCI BIZNESOWEJ NA EFEKTYWNOŚĆ FUNKCJONOWANIA FIRM Z RÓŻNYCH SEKTORÓW RYNKU MARSCHALL POLSKA SP. Z O.O. WPŁYW POZIOMU ŚWIADOMOŚCI BIZNESOWEJ NA EFEKTYWNOŚĆ FUNKCJONOWANIA FIRM Z RÓŻNYCH SEKTORÓW RYNKU ŁÓDŹ 03.12.2008 KONTEKST SYTUACYJNY WRAZ ZE ZMIANĄ USTROJU POLITYCZNO - EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem pod redakcją Adama Stabryły Kraków 2011 Książka jest rezultatem

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA ZAKRES DZIAŁALNOŚCI PMG CONSULTING PMG CONSULTING PMG CONSULTING PROJEKTY PROJEKTY POMOCOWE POMOCOWE UNII UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE ZAKRESIE ZARZĄDZANIA ZARZĄDZANIA MARKETINGOWE MARKETINGOWE

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych 1. Pojęcie i rodzaje benchmarkingu 2. Wady i zalety stosowania outsourcingu 3. Metoda zarządzania KAIZEN 4. Rynek pracy i bezrobocie 5. Polityka pieniężna

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. 3. Technologie informacyjne wpływające na doskonalenie przedsiębiorstwa

Wstęp... 7. 3. Technologie informacyjne wpływające na doskonalenie przedsiębiorstwa Spis treści Wstęp.............................................................. 7 1. Przedsiębiorstwo w dobie globalizacji.............................. 11 1.1. Wyzwania globalnego rynku....................................

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki Wstęp... 11 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki... 23 1.1. Wprowadzenie... 23 1.2. Definicje zjawiska cyklu koniukturalnego,

Bardziej szczegółowo

Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015

Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015 Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015 Profil jednostki, specjalizacja, obszary badawcze Niepubliczna szkoła wyższa o szerokim profilu biznesowym, posiadającą pełne uprawnienia akademickie. Założona w 1993

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych

Spis treści. 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych Spis treści Wstęp... 9 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych w Polsce... 11 1.1. Charakterystyka i regulacje prawne rynku ubezpieczeń komunikacyjnych w Europie... 11 1.2.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. O autorze. Wstęp

Spis treści. O autorze. Wstęp Spis treści O autorze Wstęp Rozdział 1. Controlling w praktyce krajów zachodnich 1.1. Wprowadzenie 1.2. Geneza i istota controllingu - obszar angloamerykański 1.3. Controlling w obszarze niemieckojęzycznym

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r.

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia planów studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingowe

Zarządzanie marketingowe Zarządzanie marketingowe 1. Pojęcie i wymiary zarządzania. 2. Struktura zarządzania przedsiębiorstwem (rys.). 3. Przedmiot i funkcje marketingu. 4. Naczelne zasady i główne zadanie marketingu. 5. Proces

Bardziej szczegółowo

Joanna Jasińska ZMIANY. w organizacjach. sprawne zarządzanie, sytuacje kryzysowe i warunki osiągania sukcesu

Joanna Jasińska ZMIANY. w organizacjach. sprawne zarządzanie, sytuacje kryzysowe i warunki osiągania sukcesu Joanna Jasińska ZMIANY w organizacjach sprawne zarządzanie, sytuacje kryzysowe i warunki osiągania sukcesu Recenzent prof. zw. dr hab. Janusz Soboń Opracowanie redakcyjne i korekta Jolanta Sierakowska

Bardziej szczegółowo

Spis treści Część I Przedsiębiorczość i innowacje

Spis treści Część I Przedsiębiorczość i innowacje Spis treści Przedmowa... 11 Część I Przedsiębiorczość i innowacje... 19 Rozdział 1. Monika Bartoszek Współczesne podejście do innowacji jako wartości dla klienta... 21 Wstęp... 21 1. Przyczyny zmian w

Bardziej szczegółowo

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A.

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A. SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z OCENY SYTUACJI SPÓŁKI W ROKU 2014 WRAZ Z OCENĄ SYSTEMU KONTROLI WEWNĘTRZNEJ I SYSTEMU ZARZĄDZANIA ISTOTNYM RYZYKIEM Zgodnie z częścią III, punkt

Bardziej szczegółowo

Pozyskanie technologii

Pozyskanie technologii Pozyskanie technologii Przeszukiwanie otoczenia w poszukiwaniu sygnałów o potencjalnych zagrożeniach i szansach Analiza strategiczna, wybór I planowanie Nabycie technologii Dokonanie przeglądu i uczenie

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW. stacjonarnych, drugiego stopnia. Obowiązuje studentów rozpoczynających kształcenie w roku akademickim 2012/2013

PLAN STUDIÓW. stacjonarnych, drugiego stopnia. Obowiązuje studentów rozpoczynających kształcenie w roku akademickim 2012/2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej V/DWGM /554/2012 PLAN STUDIÓW stacjonarnych, drugiego stopnia Obowiązuje studentów rozpoczynających kształcenie w roku akademickim

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNA AKADEMIA NAUK WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA

SPOŁECZNA AKADEMIA NAUK WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA SPOŁECZNA AKADEMIA NAUK WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA Zagadnienia na egzamin dyplomowy studia drugiego stopnia kierunek zarządzanie w roku akademickim 2014/2015 Treści podstawowe i kierunkowe profil specjalnościowy

Bardziej szczegółowo

1. Przedsiębiorstwo typu Startup a model biznesu...18

1. Przedsiębiorstwo typu Startup a model biznesu...18 WSTĘP... 11 MODELE I STRATEGIE BIZNESU JAKO FUNDAMENTY KREOWANIA WARTOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA...15 ROZDZIAŁ 1 Metoda lean startup a koncepcja modelu biznesu Marek Jabłoński... 17 Wstęp...17 1. Przedsiębiorstwo

Bardziej szczegółowo