STREFA EURO. europejska integracja gospodarczo-walutowa. E-book do studiów podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy euro

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STREFA EURO. europejska integracja gospodarczo-walutowa. E-book do studiów podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy euro"

Transkrypt

1 Redaktorzy naukowi: Krzysztof Opolski Dagmara Mycielska Jarosław Górski STREFA EURO europejska integracja gospodarczo-walutowa E-book do studiów podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt dofinansowany ze środków Narodowego Banku Polskiego

2 Strefa EURO europejska integracja gospodarczo-walutowa e-book do studiów podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy euro redakcja naukowa: Krzysztof Opolski, Dagmara Mycielska, Jarosław Górski recenzja naukowa: Bogusław Pietrzak projekt dofinansowany ze środków Narodowego Banku Polskiego Wydawca: Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Ul. Długa 44/ Warszawa tel.: , fax: strona internetowa: Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie i przedrukowywanie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. ISBN

3 Spis treści: SŁOWO WSTĘPNE 3 DZIAŁALNOŚĆ EDUKACYJNA NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO 5 BADANIA NBP NAD KORZYŚCIAMI I KOSZTAMI WPROWADZENIA EURO W POLSCE 7 ROZDZIAŁ 1. ZARYS INTEGRACJI GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ W EUROPIE 8 ROZDZIAŁ 2. POLSKA W UNII EUROPEJSKIEJ 22 ROZDZIAŁ 3. DYLEMATY UNIJNEJ I POLSKIEJ POLITYKI GOSPODARCZEJ 32 ROZDZIAŁ 4. TEORETYCZNE PODSTAWY INTEGRACJI MONETARNEJ 42 ROZDZIAŁ 5. EUROPEJSKI BANK CENTRALNY 52 ROZDZIAŁ 6. POLITYKA PIENIĘŻNA W UNII WALUTOWEJ 65 ROZDZIAŁ 7. BUDŻET UE 81 ROZDZIAŁ 8. POLITYKA FISKALNA W UNII WALUTOWEJ 92 ROZDZIAŁ 9. INTEGRACJA RYNKÓW FINANSOWYCH W UE I STREFIE EURO ROZWÓJ ALTERNATYWNYCH FORM INWESTOWANIA 109 ROZDZIAŁ 10. EURO W ROLI WALUTY MIĘDZYNARODOWEJ 118 ROZDZIAŁ 11. KORZYŚCI I SZANSE ORAZ KOSZTY I ZAGROŻENIA WYNIKAJĄCE Z UCZESTNICTWA W UNII WALUTOWEJ NA GRUNCIE TEORII I DOŚWIADCZEŃ STREFY EURO 128

4 SŁOWO WSTĘPNE Po sześciu latach od przystąpienia Polski do struktur Unii Europejskiej nie ma już wątpliwości, że polska gospodarka skorzystała na akcesji. Od początku przebywania w strukturach UE Polska starała się aktywnie wykorzystywać możliwości, jakie daje członkostwo. Jest beneficjentem netto: środki pozyskiwane z budżetu unijnego w 2009 roku były niemal trzykrotnie wyższe niż wpłaty do budżetu. Na rok 2011 Komisja Europejska przewidziała w projekcie budżetu wydatki Polski na poziomie aż 10 miliardów euro. Polska cały czas uczy się reguł funkcjonowania w strukturach unijnych, dotyczy to zarówno samorządów, administracji szczebla centralnego, czy też obywateli. Przed nami jednak kolejne ważne decyzje dotyczące następnego kroku na drodze do pełnej integracji przystąpienia do unii walutowej. Podpisując Traktat Akcesyjny Polska zobowiązała się do wprowadzenia na swoim terytorium euro, wspólnego europejskiego pieniądza. W wielu badaniach teoretycznych i empirycznych wskazywano na korzyści, jakich można spodziewać się po wprowadzeniu euro. Najważniejszym pozytywnym aspektem będzie zmniejszenie ryzyka walutowego, co sprzyja zmniejszaniu się kosztów transakcyjnych, zwiększaniu się wymiany handlowej i inwestycji. Należy jednak zaznaczyć, iż członkowstwo w unii walutowej oznacza nie tylko korzyści, ale także narzuca pewne ograniczenia możliwości kształtowania polityki gospodarczej, chociażby utratę autonomii w kształtowaniu polityki pieniężnej i kursowej. Po wprowadzeniu euro zmienią się warunki prowadzenia polityki gospodarczej. Konieczne będzie dostosowanie prawa, zasad księgowości, systemów bankowych itd. Aby zatem aktywnie korzystać z możliwości, jakie stwarza uczestnictwo w unii walutowej, musimy przygotować się do funkcjonowania w tym zmienionym otoczeniu makroekonomicznym. Musimy zrozumieć mechanizmy funkcjonowania strefy euro. Prezentowana publikacja ma na celu przybliżyć czytelnikowi najważniejsze aspekty funkcjonowania strefy euro. W opracowaniu tym staraliśmy się przedstawić najistotniejsze problemy związane z prowadzeniem i koordynowaniem polityki gospodarczej w nowym otoczeniu makroekonomicznym. Publikacja została przygotowana z myślą o słuchaczach studiów podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy euro. Zawiera ona zbiór opracowań najbardziej istotnych zagadnień omawianych w trakcie wykładów. Głównym celem studiów podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy euro jest edukacja ekonomiczna liderów wybranych grup społecznych i zawodowych (m.in. nauczycieli, samorządowców, dziennikarzy) nt. zasad funkcjonowania strefy euro oraz historii wspólnej waluty europejskiej. Dla minimalizacji ekonomicznych i społecznych kosztów przyjęcia wspólnej waluty istotne jest bowiem zbudowanie świadomości na temat Słowo wstępne Strona 3

5 tego, jakie są mechanizmy działania unii gospodarczo walutowej, korzyści płynące z używania wspólnej waluty oraz jakie zmiany gospodarcze i społeczne wywołuje proces wejścia i pozostania w strefie euro. Studia służą podnoszeniu i doskonaleniu kwalifikacji zawodowych w zakresie ekonomicznych mechanizmów działania strefy euro, projekt ma za zadanie rozszerzyć świadomość i wiedzę praktyczną, finansową i organizacyjną, a także wyjaśnić wszelkie niuanse związane z funkcjonowaniem wspólnego obszaru walutowego. Studia wpisują się zatem w misję realizowaną przez NBP w zakresie edukacji ekonomicznej zorientowanej m.in. na proces przygotowania społeczeństwa polskiego do wstąpienia Polski do strefy euro oraz szerzej: kształcenia różnych grup społeczeństwa polskiego w zakresie ekonomii. Niniejsze opracowanie rozpoczyna omówienie historii procesów integracji w Europie. Kolejne rozdziały omawiają proces akcesji Polski do struktur Unii Europejskiej oraz dylematy polityki gospodarczej, jakie w związku z tym powstają. Dyskusję aspektów prowadzenia polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach unii walutowej otwiera omówienie teorii optymalnych obszarów walutowych, która leży u podstaw integracji monetarnej. Koncepcja ta wskazuje na ograniczenia, ale także korzyści, jakie płyną z możliwości przyjęcia wspólnej waluty. Kolejne rozdziały poświęcono najważniejszym zagadnieniom związanym z prowadzeniem polityki monetarnej i fiskalnej w unii walutowej: strukturze oraz kompetencjom Europejskiego Banku Centralnego oraz Europejskiego Systemu Banków Centralnych, zasadom tworzenia budżetu UE oraz celom i ograniczeniom polityki pieniężnej i fiskalnej w unii walutowej. Podsumowaniem opracowania jest dyskusja pozycji euro jako waluty międzynarodowej oraz korzyści i kosztów związanych z przyjęciem wspólnej waluty. Mamy nadzieję, że publikacja ta okaże się wartościowym materiałem edukacyjnym, ułatwiającym studiowanie zagadnień związanych z integracją walutową. Krzysztof Opolski Dagmara Mycielska Jarosław Górski Wydział Nauk Ekonomicznych UW Słowo wstępne Strona 4

6 DZIAŁALNOŚĆ EDUKACYJNA NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO Nakłady na edukację to nie wydatki, lecz inwestycje Sławomir Stanisław Skrzypek Prezes Narodowego Banku Polskiego (ur r., zm r.) Rozwój gospodarczy zależy od poziomu wykształcenia społeczeństwa. Misją Narodowego Banku Polskiego jako instytucji, która wspiera rozwój gospodarczy Polski, jest upowszechnianie edukacji ekonomicznej, poprawa zrozumienia zasad funkcjonowania gospodarki rynkowej oraz promocja przedsiębiorczości. Narodowy Bank Polski, podobnie jak wiele innych banków centralnych na świecie, wspiera powszechną edukację ekonomiczną. Stan wiedzy i świadomości ekonomicznej Polaków jest wysoce niesatysfakcjonujący. Z jednej strony brakuje wiedzy o instytucjach oraz praktycznych umiejętności korzystania z instrumentów finansowych. Z drugiej strony dużym zagrożeniem są stereotypy, mity oraz błędne przekonania dotyczące zagadnień ekonomicznych. W tej sytuacji Narodowy Bank Polski uważa za niezbędne prowadzenie kompleksowych działań edukacyjnych mających na celu zwiększenie świadomości Polaków jako klientów instytucji finansowych, racjonalnie podejmujących decyzje finansowe. Ma temu służyć przyjęta w 2009 r. Strategia edukacji ekonomicznej Narodowego Banku Polskiego na lata Działalność edukacyjna Narodowego Banku Polskiego ma na celu wspieranie i promowanie rozmaitych inicjatyw z zakresu edukacji ekonomicznej, realizowanych przez szkoły, uniwersytety, biblioteki, organizacje pozarządowe, media i inne instytucje. NBP pragnie oddziaływać na sferę przekonań dotyczących gospodarki rynkowej przez pogłębienie i rozwój edukacji ekonomicznej na poziomie szkolnym, a także programy edukacyjne w mediach oraz specjalne programy adresowane do grup społecznych zagrożonych wykluczeniem społecznym. Projekty NBP są skierowane przede wszystkim do środowisk szkolnych na poziomie gimnazjalnym i ponadgimnazjalnym a także do środowisk akademickich. Swoje programy edukacyjne NBP kieruje również do środowisk fachowych, wyznaniowych, wiejskich oraz za pośrednictwem mediów do ogółu społeczeństwa. Adresatami działań edukacyjnych NBP są nie tylko ludzie młodzi uczniowie szkół ponadpodstawowych oraz studenci ale także ci, którzy z racji pełnionego zawodu sami przekazują wiedzę innym: nauczyciele, dziennikarze, pracownicy organizacji pozarządowych. Działalność edukacyjna Narodowego Banku Polskiego Strona 5

7 Warto podkreślić, że przy realizacji projektów edukacyjnych NBP współpracuje z wieloma instytucjami i organizacjami. Ważnym elementem edukacji ekonomicznej NBP są studia podyplomowe. Wśród dofinansowanych przez NBP kierunków studiów, znalazły się studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro. Ich uczestnicy zapoznają się z historią europejskiej integracji gospodarczej i walutowej oraz funkcjonowaniem wspólnej waluty. Dzięki temu przedsięwzięciu NBP chciałby zwiększyć świadomość korzyści i kosztów związanych z uczestnictwem w strefie euro oraz przedstawić zmiany gospodarcze, które będą niezbędne przed przyjęciem euro. NBP stara się dotrzeć ze swą ofertą edukacyjną do liderów opinii i najaktywniejszych przedstawicieli różnych środowisk. Celem projektu jest przygotowanie specjalistów mających obszerną wiedzę na temat euro oraz aspektów wprowadzenia w Polsce wspólnej waluty. Józef Ruszar Dyrektor Departamentu Edukacji i Wydawnictw Narodowy Bank Polski Działalność edukacyjna Narodowego Banku Polskiego Strona 6

8 BADANIA NBP NAD KORZYŚCIAMI I KOSZTAMI WPROWADZENIA EURO W POLSCE 15 maja 2007 r. w Narodowym Banku Polskim (NBP) powstało Biuro ds. Integracji ze Strefą Euro (BISE), którego podstawowym zadaniem było przygotowanie Raportu dotyczącego pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej (strefie euro). Realizacji celu służył szeroki program badawczy realizowany przy udziale poszczególnych departamentów NBP, instytutów i uczelni krajowych, partnerów społecznych, jaki i uznanych autorytetów międzynarodowych. Realizacja procesu przygotowywania Raportu na otwartej i przejrzystej komunikacji z otoczeniem zewnętrznym sprzyjała pobudzeniu ogólnonarodowej debaty wokół euro opartej o dialog i chęć budowania konsensusu. W ramach wspomnianego projektu przygotowywanych było prawie 60 projektów badawczych. W procesie konsultacji odbyło się ok. 80 prezentacji, 3 spotkania z partnerami społecznymi, 4 spotkania ze środowiskiem naukowym, spotkanie z ekonomistami biznesu oraz 3 spotkania z dziennikarzami. Dzięki działaniom NBP i BISE utworzona została imponująca sieć badawcza koncentrująca zarówno szerokie spektrum spojrzeń na integrację walutową, jak i ogromny potencjał intelektualny. W gronie współpracowników BISE znaleźli się przedstawiciele wiodących polskich instytutów badawczych (CASE, IBS, IBRKK, IRG SGH, INE PAN), uczelni wyższych (Uniwersytet Gdański, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Warszawski, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Szkoła Główna Handlowa) oraz ekspertów z innych instytucji administracji publicznej (Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Gospodarki). Do grona współpracowników dołączyli także wybitni zagraniczni znawcy problemu integracji walutowej jak Willem Buiter, Barry Eichengreen, Jeffrey Frankel, Paul de Grauwe, Ronald MacDonald, Ronald McKinnon, Andrew Rose, Anne Sibert, Charles Wyplosz, Christopher Rosenberg, Susan Schadler. Po publikacji Raportu działania BISE skoncentrowane były na popularyzacja wyników prac i wniosków wynikających z szerokiego procesu badawczego oraz monitorowanie bieżących przemian zachodzących w strefie euro. Przy współpracy z Departamentem Edukacji i Wydawnictw i wsparciu merytorycznym BISE od lutego 2009 r. ukazało się ponad 160 kilkustronicowych dodatków w prasie codziennej, tygodnikach i miesięcznikach, zostało wyemitowanych 70 audycji radiowych i 10 programów telewizyjnych poświęconych przyszłemu wstąpieniu Polski do strefy euro. Grzegorz Tchorek Biuro ds. Integracji ze Strefą Euro Narodowy Bank Polski Badania NBP nad korzyściami i kosztami wprowadzenia euro w Polsce Strona 7

9 Jan Jakub Michałek 1 ROZDZIAŁ 1. ZARYS INTEGRACJI GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ W EUROPIE 1.1 IDEA, CELE I SEKWENCJA INTEGRACJI GOSPODARCZEJ W EUROPIE Pomysłodawcą pierwszej, sektorowej integracji europejskiej był Jean Monnet, ówczesny przewodniczący Commissariat du Plan we Francji, a jego koncepcja znalazła wyraz w Deklaracji francuskiego Ministra Spraw Zagranicznych Roberta Schumana z 9 maja 1950 roku. Początkowo, zaproponowano w niej poddanie niemieckiego sektora hutnictwa i górnictwa ponadnarodowej kontroli, która miała zapobiec przyszłym konfliktom zbrojnym w Europie. Idea ta została rozszerzona i znalazła wyraz w Planie Schumana, który stworzył podstawy dla Traktatu Paryskiego o Europejskiej Wspólnocie Węgla i Stali (EWWiS), z kwietnia 1951 roku. Założycielami Wspólnoty, obok Francji i Niemiec, były Włochy, Belgia, Holandia i Luksemburg. W ramach EWWiS stworzono sektorowy wspólny rynek węgla i stali, w ramach którego produkty i pracownicy mogli się przemieszczać bez ograniczeń. Ta unikalna, sektorowa integracja przyniosła pozytywne skutki ekonomicznie i zachęcała do dalszego pogłębiania integracji gospodarczej między dotychczasowymi członkami. W marcu 1957 roku te same kraje podpisały Traktaty Rzymskie o utworzeniu Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG) oraz o powstaniu Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (EUROATOM). Obie instytucje zaczęły funkcjonować od początku 1958 roku. Powstanie EWG zapoczątkowało długotrwały proces stopniowo pogłębianej integracji ekonomicznej w Europie Zachodniej. W 1973 W. Brytania, Dania i Irlandia przystąpiły do EWG. W czasie drugiego, tak zwanego południowego rozszerzenia, do Wspólnot przystąpiła Grecja (w 1981 roku) oraz Hiszpania i Portugalia w 1986 roku. W 1992 ustanowiono Unię Europejską (UE). Trzecie rozszerzenie nastąpiło w 1995, gdy nowymi członkami Unii Europejskiej stały się Austria, Finlandia i Szwecja. Po rozpoczęciu transformacji ekonomicznej kraje byłego bloku komunistycznego podjęły starania o przystąpienie do UE. W latach kraje te podpisały Układy Europejskie, liberalizujące handel z państwami Unii 2. Rozszerzenie na Wschód nastąpiło w 2004 roku, gdy do Unii przystąpiła Polska, Czechy, Słowacja, Węgry, Słowenia, Litwa, Łotwa, Estonia oraz Cypr 1 Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego 2 Układy Europejskie, z instytucjonalnego punktu widzenia, to strefy wolnego handlu, z wyłączeniem liberalizacji artykułami rolnymi, ale uzupełnione o mechanizmy współpracy w innych obszarach (por. dalej). Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 8

10 i Malta spoza regionu Europy Środkowo Wschodniej. W 2007 roku członkami UE stała się również Bułgaria i Rumunia. Integracja gospodarcza oznacza znoszenie barier w przepływie towarów i ewentualnie czynników produkcji (kapitału i siły roboczej). Unia gospodarcza i monetarna jest najbardziej zaawansowanym etapem integracji. W myśl teorii efektem integracji winno być podniesienie efektywności ekonomicznej i dobrobytu krajów członkowskich. Przed opisaniem kolejnych etapów poprzedzających utworzenie unii monetarnej w EU warto krótko przedstawić instytucjonalne formy integracji krajów o gospodarce rynkowej (od najprostszych do najbardziej zaawansowanych): 1. strefa wolnego handlu (SWH) polegająca na zniesieniu ceł i ograniczeń ilościowych w handlu pomiędzy członkami ugrupowania; 2. unia celna (UC) to SWH, w której członkowie dodatkowo ujednolicają politykę handlową (główne cła) wobec państw trzecich; 3. wspólny rynek (common market) to unia celna, w której dodatkowo występuje swoboda przepływu kapitału, siły roboczej oraz ewentualnie usług; 4. jednolity rynek (single market) oznacza unię celną w której wyeliminowano wszelkie bariery w przepływie towarów (np. formalności celne czy kontrole graniczne); 5. unia monetarna to sytuacja w której członkowie integrują swą politykę pieniężną, usztywniają na stałe kursy walutowe lub tworzą wspólną walutę, zarządzaną przez wspólny bank centralny; 6. unia gospodarcza to unia monetarna wraz z koordynacją polityki fiskalnej. Z kolei oceniając skutki ekonomiczne funkcjonowania ugrupowań integracyjnych zazwyczaj wyróżnia się krótkoterminowe efekty handlowe i długoterminowe konsekwencje, wynikające z inwestycji i zmiany struktury produkcji i konsumpcji. W krótkim okresie identyfikuje się głównie zmiany statyczne w handlu i produkcji. Po pierwsze jest to korzystny efekt kreacji handlu, dzięki któremu mniej efektywni producenci krajowi są zastępowani dzięki zniesieniu ceł przez bardziej efektywnych z innych państw unii celnej. Po drugie, występuje korzystny wzrost konsumpcji i ekspansji handlu pomiędzy krajami członkowskimi, dzięki obniżeniu cen wewnętrznych. Po trzecie, może wystąpić efekt przesunięcia handlu, który polega na zastąpieniu, wskutek protekcji zewnętrznej, bardziej efektywnych dostawców z reszty świata przez mniej efektywnych dostawców z unii, których towary nie są obciążone cłem. Natomiast w długim okresie integracja przyczynia się do lepszej alokacji kapitału, czyli bardziej efektywnych inwestycji, sprzyjających specjalizacji, wydłużeniu serii produkcji (korzyści skali) i dzięki temu obniżce kosztów. Z drugiej strony integracja, poprzez wzrost konkurencji na wspólnym rynku prowadzi do obniżenia cen i zwiększenia różnorodności Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 9

11 towarów dostępnych dla konsumentów. W efekcie powinien nastąpić wzrost produkcji i dobrobytu 3. Wspólna polityka rolna (WPR) EWG stanowiła najbardziej rozbudowany i politycznie kontrowersyjny element integracji ekonomicznej w Europie. W założeniu miała ona służyć stabilizacji rynków rolnych, zwiększeniu dochodów rolników, podniesieniu produktywności w tym sektorze oraz rozsądnym cenom żywności dla konsumentów. Najważniejsze elementy WPR zostały wdrożone w latach , pod bardzo silnym naciskiem Francji. Wdrożenie tych zasad oraz ustalanie wysokich cen interwencyjnych na główne produkty rolne (mięso, zboża, produkty mleczarskie, cukier) spowodowało, że wydatki na WPR szybko rosły i osiągnęły w drugiej połowie lat 70. XX wieku około 70% całości wydatków ze wspólnego budżetu EWG. Dlatego już od połowy lat rozważano we Wspólnotach możliwe korekty w mechanizmie funkcjonowania WPR, a zwłaszcza środki służące likwidacji kosztownych nadwyżek produktów rolnych. Obecnie coraz większa część wydatków na rolnictwo jest przesuwana na rozwój obszarów wiejskich (w tym np. ochrona środowiska i agroturystyka), a redukuje się wydatki na ceny interwencyjne i subwencje eksportowe. Członkowie EWG już w latach dokonali znaczącej liberalizacji przepływów kapitałowych. Całkowita liberalizacja obejmowała między innymi inwestycje bezpośrednie, zakup nieruchomości, krótko i średnioterminowe kredyty handlowe i transakcje osobiste (repatriacja dochodów, zakup papierów wartościowych). Natomiast liberalizacja przepływu siły roboczej, miała relatywnie niewielkie znaczenie ekonomiczne w latach Kolejnym krokiem na drodze pogłębiania procesów integracyjnych było stworzenie jednolitego (wewnętrznego) rynku (single (internal) market). Kraje EWG tworząc unię celną zniosły cła i ograniczenia ilościowe w handlu wzajemnym oraz utworzyły wspólną politykę handlową (celną) wobec państw trzecich. W ramach jednolitego rynku dodatkowo zniosły wszelkie bariery (techniczne, fizyczne i fiskalne) w wymianie towarów, po to by powstał rzeczywiście jednorodny, wewnętrzny rynek. Pierwsze sugestie pogłębienia współpracy w dziedzinie walutowej pojawiły się już w memorandum Komisji Europejskiej z 1962 roku. Pierwsza propozycja utworzenia unii monetarnej powstała w 1969 roku (propozycja R. Barre a), a w grudniu 1969 na szczycie w Hadze pojawiła się propozycja utworzenia unii monetarnej, przekształcona później w tzw. Plan Wernera. 3 Na przykład, według znanych szacunków Baldwina, Francoisa i Portesa (1997) przystąpienie do EU nowych członków z Europy Środkowo Wschodniej miało zwiększyć w długim okresie dochód tych ostatnich o około 20%. Jednak późniejsza weryfikacja takich szacunków jest dosyć trudna. Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 10

12 1.2 INTEGRACJA JAKO PROCES WTÓRNY WZGLĘDEM PROCESÓW GLOBALIZACJI Globalizacja jest zazwyczaj interpretowana jako narastające współzależności ekonomiczne (handlowe i finansowe) pomiędzy głównymi krajami gospodarki światowej. Wzrost globalizacji wymaga liberalizacji relacji handlowych i finansowych. Wielki Kryzys lat trzydziestych dwudziestego wieku unaocznił ekonomistom i politykom, że niekontrolowany wzrost protekcjonizmu, połączony z konkurencyjnymi dewaluacjami, może doprowadzić do drastycznego (trzykrotnego) zmniejszenia handlu oraz do pogłębiania się zjawisk kryzysowych. Dlatego też władze amerykańskie uważały, że stworzenie powojennego ładu gospodarczego jest konieczne dla rekonstrukcji systemu handlowego i finansowego na świecie 4. Kluczowymi elementami tej amerykańskiej wizji systemu stały się instytucje systemu z Bretton Woods, powstałe w 1944 roku oraz GATT (Układ Ogólny w Sprawie Taryf Celnych i Handlu) utworzony w 1947 roku, który w 1994 roku został przekształcony w Światową Organizację Handlu (WTO: Word Trade Organization). Zasady działania Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), utworzonego na konferencji w Bretton Woods w 1944 r., odzwierciedlały amerykańską wizję powojennego ładu ekonomicznego i wyraźnie nawiązywały do systemu waluty złotej (gold standard). Kluczową walutą światowego systemu stał się dolar amerykański, który jako jedyny był wymienialny na złoto po stałym kursie parytetowym. Pozostali członkowie MFW mieli wprowadzić wymienialność swych walut oraz ustalić kurs parytetowy wobec złota lub dolara. Kurs rynkowy mógł się odchylać jedynie o 1% w górę lub w dół od kursu parytetowego. Za stabilizację kursów walutowych wobec dolara odpowiedzialne były banki centralne krajów członkowskich, które musiały dokonywać odpowiednich interwencji przy użyciu dolarów na rynku dewizowym. W przypadku fundamentalnej nierównowagi bilansu płatniczego możliwa była korekta kursu walutowego (dewaluacja lub rewaluacja), ale samo pojęcie takiej nierównowagi nie zostało precyzyjnie zdefiniowane. Rozwiązania przyjęte w ramach MFW nazywane były systemem dolarowo złotym. Dolar pełnił w nim rolę waluty kluczowej, będącej głównym miernikiem wartości, środkiem tezauryzacji i walutą rozliczeń międzynarodowych. Pozostałe kraje stabilizowały swe kursy wobec dolara. Tak więc Stany Zjednoczone były odpowiedzialne za stałą wartość dolara w stosunku do złota i przez to za stabilność całego systemu. Kraje Europy Zachodniej, stopniowo wprowadzały wymienialność swych walut w zakresie transakcji bieżących, ale osiągnęły ją dopiero w 1958 roku. System z Bretton Woods bardzo sprawnie funkcjonował w pierwszej połowie lat sześćdziesiątych XX wieku. W tym czasie kursy walutowe głównych krajów rozwiniętych były stabilne w przedziale +/ 1% w stosunku do kursu parytetowego, co sprzyjało rozwojowi 4 Michałek, Mroczkowski, 1983 Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 11

13 handlu światowego i pogłębianiu integracji krajów EWG. Jednak już w drugiej połowie lat 60. pojawiły się wyraźne napięcia w funkcjonowaniu systemu. Po pierwsze, pojawiły się ataki spekulacyjne na dewaluację funta a potem (w 1968 roku) na franka. Pokazały one, że duże kraje, posiadające długookresowe deficyty bilansu płatniczego (obrotów bieżących) broniły się zbyt długo przed dewaluacją. Co ciekawsze, również władze Bundesbanku długo zwlekały z konieczną rewaluacją marki, co także wywoływało ataki spekulacyjne. Okazało się więc, że mechanizm koniecznych korekt kursów walutowych nie działał sprawnie. Nadmiernie usztywnione kursy walutowe rodziły ataki spekulacyjne, które w przypadku oczekiwanej dewaluacji pozbawiały banki centralne rezerw dewizowych. Po drugie, w latach 60. dostrzeżono tak zwany paradoks R. Triffina. W pewnym uproszczeniu polegał on na tym, że z jednej strony dla rozwoju handlu światowego potrzebna była odpowiednia płynność pieniądza światowego, jakimi były dolary. Oznaczało to, że potrzebne były deficyty bilansu płatniczego (obrotów bieżących) Stanów Zjednoczonych, dzięki którym dolary przepływały z USA do gospodarki światowej. Jednak z drugiej strony potrzebna była nadwyżka lub równowaga bilansu płatniczego USA dla utrzymania wiarygodności wymienialności dolara na złoto po stałym kursie parytetowym. Wzrastająca liczba dolarów w gospodarce światowej przy prawie niezmiennej ilości rezerw złota utrzymywanych przez amerykański Bank Rezerwy Federalnej powodowała bowiem, że wymienialność dolarów na złoto po stałym kursie stawała się coraz bardziej nierealna. Próby rozwiązania tego problemu poprzez emisje kreowanych przez MFW SDR ów nie przyniosły oczekiwanych rezultatów 5. Po trzecie, w związku z problemem wiarygodności wymienialności dolara na złoto, kluczową determinantą stabilności systemu dolarowo złotego była stabilna polityka pieniężna i fiskalna Stanów Zjednoczonych. Druga połowa lat 60. nie była korzystna pod tym względem. Stany Zjednoczone w tym czasie prowadziły ekspansywną politykę fiskalną związaną z budową Wielkiego Społeczeństwa i wojną wietnamską, co przyczyniło się do zwiększenia deficytu budżetowego, niewielkiego wzrostu inflacji oraz przekształcenia nadwyżki bilansu obrotów bieżących w deficyt. Deficyt dolarów z początku lat 50. przekształcił się w nadwyżkę dolarów pod koniec lat sześćdziesiątych. Większość ekonomistów uważa, że właśnie te trzy zjawiska doprowadziły do złamania systemu z Bretton Woods na początku lat 70. W 1970 roku pokrycie rezerw dolarów innych krajów w złocie zgromadzonym przez System Rezerwy Federalnej spadło z 55% do 22%. 15 sierpnia 1971 Stany Zjednoczone zawiesiły wymienialność dolara na złoto i wprowadziły dziesięcioprocentowy podatek importowy, by zmniejszyć deficyt bilansu handlowego i zmusić inne kraje do rewaluacji swych walut wobec dolara. 18 grudnia 1971 roku zawarto Porozumienie Smithsońskie, 5 Pod koniec lat emitowano około 10mld SDR ów (Special Drawing Rights), co było jednak, jak później oceniano, zbyt późno i zbyt mało stosunku do istniejącego popytu na płynność w gospodarce światowej. Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 12

14 w ramach którego zdewaluowano dolara do 38 dolarów za uncję złota, ale nie przywrócono już jego wymienialności. Równocześnie przeprowadzono rewaluację innych kluczowych walut w stosunku do dolara oraz zniesiono podatek importowy. W 1972 cena rynkowa dolara przekroczyła 70 dolarów za uncję. W lutym 1973 roku zawieszono działanie giełd walutowych, a 19 marca tegoż roku ponownie otwarto giełdy, ale przeszły one na system kursów płynnych. Był to formalny koniec stabilizacji kursów walutowych w ramach systemu z Bretton Woods. Oznaczało to również destabilizację kursów walutowych krajów należących do EWG. Wybuch kryzysu naftowego (październik 1973) i późniejszej inflacji z lat 70. dodatkowo sprzyjał destabilizacji kursów walutowych na świecie. * * * Drugim filarem amerykańskiego liberalnego ładu gospodarczego był GATT. Układ Ogólny funkcjonujący od 1947 miał zapewnić liberalizację handlu międzynarodowego. Podstawową regułą GATT była zasada niedyskryminacji podmiotów krajowych i różnych dostawców zagranicznych z krajów należących do tej organizacji. Głównym, dozwolonym instrumentem polityki handlowej członków GATT były cła, a środkiem służącym liberalizacji wymiany handlowej były wielostronne rundy negocjacji handlowych GATT. Ostatnia, zakończona w 1993 roku Runda Urugwajska doprowadziła do przekształcenia GATT w WTO. W trakcie rund członkowie GATT negocjowali obniżki ceł. W ten sposób dokonuje się stopniowa liberalizacja taryfowa i zwiększa się zakres geograficzny krajów stosujących zasady liberalnej polityki handlowej GATT/WTO. Liberalizacja ceł, obok wprowadzenia wymienialności walut była drugim, ważnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi wymiany handlowej i narastającej globalizacji. Integracja regionalna (np. unia celna) jest wprawdzie niezgodna z zasadą niedyskryminacji, ale jest dozwolona w ramach GATT/WTO jako instrument liberalizujący handel międzynarodowy. Integracja w krajach EWG o czym już wspomniano była stopniowo pogłębiana. Równocześnie następował proces zwiększania liczby członków EWG, a później Unii Europejskiej. Obecnie UE liczy 27 członków, a negocjacje akcesyjne prowadzi Chorwacja, Serbia oraz Islandia. Obok tego UE zawarła cały szereg porozumień liberalizujących handel z różnymi grupami krajów, z którymi łączyły ją bliskie związki historyczne lub gospodarcze. Pierwsze porozumienia o liberalizacji były zawarte z krajami EFTA, które z czasami traciły znaczenie, w miarę przystępowania kolejnych krajów do EWG i UE. W 1992 roku podpisano Układ w Oporto o utworzeniu Jednolitego Obszaru Gospodarczego (EOG), który liberalizował handel i ustanawiał wiele elementów jednolitego rynku. Dziś do EOG należy Norwegia, Szwajcaria i Islandia. Z kolei Układy Europejskie, zawieranie z krajami Europy Środkowo Wschodniej, były porozumieniami o strefach wolnego handlu i miały ułatwić przyszłą akcesję do UE. Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 13

15 Bliskie związki gospodarcze UE utrzymuje z krajami Basenu Morza Śródziemnego 6. Nieco luźniejsze związki UE utrzymuje z byłymi koloniami państw europejskich. Wspólnoty Europejskie, po serii konwencji 7, zawarły w 2000 roku 20 letnią Umowę z Cotonou o partnerstwie między krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) a WE. Tak więc UE zawarła cały szereg preferencyjnych porozumień liberalizujących handel z większością krajów świata. Tendencje do powstawiania ugrupowań integracyjnych występują we wszystkich regionach świata. Wśród różnych porozumień, tworzących strefy wolnego handlu lub unie celne, można np. wymienić: North American Free Trade Agreement (NAFTA),, Mercado Comun del Sur (MERCOSUR), Common Market for Eastern and Southern Africa (COMESA), czy Association of South East Asian Nations (ASEAN). W sumie, w 2009 roku funkcjonowało 266 różnych form ugrupowań integracyjnych 8. Twórcy GATT uważali, że integracja regionalna powinna sprzyjać ogólnoświatowej liberalizacji handlu. Trzeba jednak zauważyć, że w momencie powstawania GATT (1947) nie istniała jeszcze teoria integracji gospodarczej. Dziś poglądy ekonomistów nie są jednolite w tej sprawie. Część z nich uważa, że integracja regionalna, która jest obecnie zjawiskiem masowym, rzeczywiście przyczynia się do liberalizacji handlu międzynarodowego między coraz liczniejszymi krajami i poprzez to wzmacnia proces globalizacji w skali światowej. Natomiast inni ekonomiści uważają, że licznie powstające ugrupowania integracyjne prowadzą do regionalizacji wymiany i osłabiania bodźców do multilateralnej liberalizacji handlu światowego. Pośrednim dowodem na to są trudności z zakończeniem obecnej rundy negocjacji WTO (Runda Doha), rozpoczętej w 2001 roku. Rozstrzygnięcie dylematu, czy integracja i globalizacja to procesy komplementarne, czy substytucyjne, nie jest zatem łatwe. Po II wojnie światowej walutą kluczową w gospodarce światowej był i jest dolar, co przynosi gospodarce amerykańskiej korzyści z wynikające z renty menniczej (seniorażu) i możliwości kredytowania deficytów. Powstanie unii monetarnej w UE powoduje, że euro odgrywa coraz większą rolę w rozliczeniach międzynarodowych. Możliwość uzyskania korzyści z seniorażu mogło być jednym z powodów dla którego kraje EWG już od końca lat sześćdziesiątych XX wieku planowały utworzenie unii monetarnej. Wydaje się jednak, że większą wagę miały inne argumenty (por. dalej). 1.3 UNIA WALUTOWA: NAJWYŻSZY STOPIEŃ INTEGRACJI EKONOMICZNEJ Utworzenie unii celnej przyczyniło się do wyraźnego zwiększenia obrotów handlowych pomiędzy sześcioma krajami EWG. Udział sześciu krajów Wspólnoty w obrotach pozostałych 6 UE zawarła porozumienia ramowe na podstawie Deklaracji Barcelońskiej z 1995 roku. W ramach tego porozumienia powołano strefy wolnego handlu między krajami UE a państwami tego regionu. Porozumienia takie zawarto z Tunezją, Izraelem, Marokiem, Palestyną, Jordanią, Egiptem, Libanem, Algierią i Syrią. 7 Unia Europejska i kraje AKP rozpoczęły współpracę od Systemu Zrzeszeń w 1957 roku do konwencji z Yaoundé w 1963 i 1969 roku oraz czterech konwencji z Lomé (1975, 1980, 1985 i 1990). 8 Por. strona WTO: Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 14

16 krajów członkowskich wzrósł od 30% w roku 1958 do 44% w roku Nastąpił również wzrost skali otwarcia handlowego (mierzony stosunkiem handlu do PKB) krajów tworzących EWG. Badania przeprowadzone w tym okresie wykazywały, że wzrostowi wzajemnych obrotów handlowych towarzyszył pozytywny efekt kreacji i ekspansji handlu prawie we wszystkich sektorach. Negatywny efekt przesunięcia handlu, związany ze wzrostem protekcjonizmu zewnętrznego państw EWG, wystąpił jedynie w handlu artykułami rolnymi. Na początku lat powstaje tradycyjna teoria optymalnego obszaru walutowego, której głównymi twórcami są R. Mundell, R. McKinnon oraz P. Kenen. Zgodnie z koncepcją McKinnona wzrost wzajemnych obrotów krajów z integrującego się regionu jest jednym z ważnych elementów przemawiających za utworzeniem unii monetarnej. Z kolei R. Mundell podkreślał znaczenie mobilności czynników produkcji, a zwłaszcza siły roboczej, jako warunku wstępnego do efektywnego funkcjonowania unii monetarnej. Wreszcie P. Kennen podkreślał znaczenie zróżnicowania produkcyjnego i eksportowego jako warunku koniecznego w krajach planujących tworzenie unii monetarnej. Znacznie teorii optymalnych obszarów walutowych jest szczegółowo analizowane w rozdziale czwartym. Kolejnym argumentem ekonomiczno politycznym przemawiającym za utworzeniem unii monetarnej było funkcjonowanie Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). W drugiej połowie lat sześćdziesiątych zaczęto ustalać wspólne ceny na główne artykuły rolne strefy umiarkowanej. Utrzymywanie wspólnotowych cen interwencyjnych, stabilnych dla rolników we wszystkich krajach członkowskich, wymagało z kolei utrzymania stabilności kursów walutowych. Problem ten wystąpił z dużą siłą po 1973 roku, gdy członkowie MFW przeszli na system kursów płynnych. Sprawne funkcjonowanie WPR stanowiło jeden z ważnych motywów skłaniających do stabilizacji kursowej pomiędzy członkami Wspólnot w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Ostatnim ważnym elementem integracji, skłaniającym do tworzenia unii monetarnej było powstanie jednolitego rynku wewnętrznego, który był realizowany do 1992 roku. W ramach budowy jednolitego rynku wprowadzono liczne środki ułatwiające przepływ towarów (m.in. uproszczono dokumenty celne i transportowe, zniesiono kontrolę celną na granicy, ujednolicono procedury kontroli sanitarnej i weterynaryjnej i tworzono jednolite europejskie regulacje techniczne). Należy zauważyć, że funkcjonowanie jednolitego rynku jest sprawniejsze w sytuacji gdy istnieją stabilne kursy walutowe lub jednolita waluta. Wówczas porównania cenowe są łatwiejsze, co powinno dodatkowo podnosić poziom konkurencji i redukować koszty transakcyjne wymiany towarowej. Dlatego też program tworzenia jednolitego rynku, zakończony w 1992 roku, był czasowo zharmonizowany z koncepcją tworzenia unii monetarnej. Ostatnim argumentem potencjalnie przemawiającym za utworzeniem unii monetarnej jest wysoki stopień integracji finansowej 10. W latach sześćdziesiątych zakres 9 Baldwin, Wyplosz (2009), Roz. 5. Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 15

17 liberalizacji finansowej był dość ograniczony. Jednak w latach osiemdziesiątych nastąpiła znaczna liberalizacja i deregulacja rynków finansowych. Dzięki zmniejszeniu stóp inflacji można było również obserwować stopniową konwergencję nominalnych stóp procentowych. Zjawiska te również zachęcały do podjęcia decyzji o stopniowym tworzeniu unii monetarnej. 1.4 PROCESY TWORZENIA UNII WALUTOWEJ W EUROPIE W Traktacie Rzymskim nie było mowy o unii monetarnej. Przewidziano jedynie utworzenie Komitetu Monetarnego (Monetary Committee), mającego funkcje czysto doradcze. Jednak już w 1962 roku powstało Memorandum Komisji Europejskiej, w którym sugerowano celowość usztywnienia kursów walutowych krajów członkowskich oraz stworzenie Komitetu prezesów banków centralnych, który powstał już w 1964 roku. Ważnym etapem w historii unii monetarnej było Memorandum Komisji Europejskiej (Plan Barre a) z lutego 1969 roku w którym w reakcji na spekulację na dewaluację franka sugerowano celowość harmonizacji polityki ekonomicznej krajów członkowskich. Decyzja polityczna została podjęta w czasie szczytu w Hadze w grudniu 1969 roku, a więc już po dewaluacji franka i rewaluacji marki, gdy zaproponowano stopniowe utworzenie europejskiej unii ekonomicznej i monetarnej. Już w październiku 1970 roku powstał dokument Komisji, zwany Planem Wernera, w którym zalecano stopniową eliminację wahań kursów walutowych, nieodwołalne usztywnienie relacji kursowych, całkowitą liberalizacja przepływu kapitału oraz ujednolicenie polityki pieniężnej i harmonizację polityki ekonomicznej. Plan ten, zaakceptowany w marcu 1971 roku przez Radę Ministrów EWG, zakładał stopniową budowę unii monetarnej w latach siedemdziesiątych. Jednakże już w sierpniu 1971 roku Stany Zjednoczone zawiesiły wymienialność dolara na złoto i wprowadziły podatek importowy, co w końcu doprowadziło do załamania się systemu z Bretton Woods. W ramach Umowy Smithsońskiej z grudnia 1971 roku nastąpiło rozszerzenie marży wahań kursów walutowych w stosunku do dolara do +/ 2,25%, a wahania innych walut wobec siebie wzrosły +/ 4,5%. W reakcji na to, w marcu 1972 roku, kraje EWG stworzyły system tak zwanego węża w tunelu, w ramach którego ograniczono marżę wahań pomiędzy walutami krajów członkowskich do +/ 1,125%, natomiast marża +/ 2,25%, wynikająca z Umowy Smithsoniańskiej, odnosiła się do marży wahań walut krajów EWG w stosunku do dolara i innych walut. Wahania wzajemne kursów krajów członkowskich były wężem, a tunelem, dopuszczalna marża wahań wobec dolara. Do węża przystąpiło 6 krajów EWG, a potem dwa kolejne. W listopadzie 1972 roku powstał również Europejski Fundusz Współpracy Walutowej (EFWW) 11, który miał służyć wspomaganiu operacji interwencyjnych krajów członkowskich. 10 Burda i Wyplosz, 1995, s European Monetary Cooperation Fund (EMCF). Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 16

18 W marcu 1973 roku, wskutek upłynnienia kursów walutowych w systemie z Breton Woods, wąż stracił tunel, ponieważ kursy wzajemne poszczególnych walut wobec dolara nie były już stabilizowane. W tej sytuacji pozostał tylko wąż, czyli system stabilizacji kursów walutowych krajów członkowskich. Stopniowo jednak kraje EWG zaczęły opuszczać węża wskutek pogarszania się światowej sytuacji makroekonomicznej. W 1973 roku wybuchł pierwszy kryzys energetyczny, który doprowadził do załamania bilansów handlowych większości krajów rozwiniętych, wzrostu inflacji i destabilizacji kursów walutowych. Kolejnym epizodem w historii planowania unii monetarnej był Plan Fourcade a z września 1974 roku. Proponowano w nim zwiększenie interwencji na rynku walutowym w celu podtrzymania węża walutowego poprzez zwiększenie krótko i średnioterminowego kredytowania. Zaproponowano również stworzenie Europejskiej Jednostki Rozrachunkowej (European Unit of Account: EUA) na podstawie koszyka walut krajów EWG. Miało to rozwiązać problem asymetryczności interwencji walutowych 12. Sam plan nie zyskał aprobaty, ale EUA została wprowadzona w kwietniu 1975 roku i stopniowo była coraz szerzej wykorzystywana do rozliczeń budżetowych pomiędzy krajami członkowskimi 13. W 1975 roku, w okresie największego załamania gospodarczego, nie było sprzyjającego klimatu to tworzenia unii. W tzw. Raporcie grupy Marjolina 14 (marzec 1975) stwierdzono brak postępu w budowie unii monetarnej, ze względu na pogłębiające się różnice w polityce makroekonomicznej krajów członkowskich. Druga połowa lat 70. uświadomiła wielu politykom negatywne skutki załamania systemu kursów stałych z Bretton Woods dla integracji europejskiej. Zniesienie złotego parytetu dolara, głębokie nierównowagi bilansów obrotów bieżących, brak dyscypliny w polityce pieniężnej skutkowały wysokimi i zróżnicowanymi stopami inflacji i powodowały duże wahania kursów walutowych, niejednokrotnie wzmacniane przez spekulację walutową. To z kolei zmniejszało handel wzajemny i utrudniało sprawne funkcjonowanie WPR. Nowa inicjatywa pogłębienia integracji walutowej została przedstawiona przez R. Jenkinsa, Przewodniczącego Komisji Europejskiej, w październiku 1977 roku. W swym wystąpieniu zaproponował on utworzenie unii walutowej, która poprzez wykreowanie wspólnej waluty, mogłaby zwiększyć sprawność światowego systemu walutowego. Idea ta, choć w okrojonej formie, została zaakceptowana przez Radę Europejską w kwietniu 1978 i zaowocowała utworzeniem Europejskiego Systemu Walutowego (ESW) w marcu 1979 roku. Europejski System Walutowy był oparty o ECU Europejską Jednostkę Walutową (European Currency Unit), będącą koszykiem walut 9 krajów członkowskich 15. Była to przekształcona EUA, w której wagi poszczególnych walut były proporcjonalne do wielkości 12 W systemie węża walutowego większa presja na prowadzenie interwencji dewizowych była wywierana na kraje deficytowe, których waluta ulegała deprecjacji. W koszyku walutowym kraje większe (Niemcy, Francja) miały większy udział w wartości EUA, co częściowo zmniejszało nacisk na ich interwencje. 13 EUA została zastąpiona przez ECU w momencie tworzenia Europejskiego Systemu Walutowego. 14 Raport mędrców (wise men) zamówiony przez Komisje Europejską. 15 Por. szerzej Michałek, Mroczkowski (1982) Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 17

19 PKB danego kraju członkowskiego. Aprecjacja danej waluty powodowała wzrost jej udziału w koszyku, a deprecjacja spadek. Rewizja udziałów poszczególnych walut miała być przeprowadzana co pięć lat. ECU służył jako punkt odniesienia do wyznaczania kursu centralnego każdej waluty. Podstawą systemu był mechanizm stabilizacji kursów walutowych (Exchange rate mechanizm, ERM) który był systemem kursów stałych z dopuszczalną marżą wahań +/ 2,25% od kursu centralnego (wyjątek +/ 6% dla lira). ECU służył również do wyznaczania tzw. progu odchylenia opartego o kurs centralny, którego wartość zaniżono do 75% dopuszczalnego marginesu wahań. W momencie przekroczenia progu odchylenia, bank centralny musiał podjąć interwencje na rynku dewizowym. W przypadku odchylenia w kursie bilateralnym obowiązek interwencji spadał zarówno na bank centralny, którego waluta ulegała deprecjacji jak i na ten, którego waluta ulegała aprecjacji. Poza tym ECU służyła jako jednostka miary, wyrażająca należności i zobowiązania banków centralnych krajów członkowskich oraz była używana do płatności związanych z funkcjonowaniem budżetu wspólnotowego. Ponadto, ECU miał spełniać funkcję środka płatniczego pomiędzy bankami centralnymi. Pomoc kredytowa była przyznawana ze środków Europejskiego Funduszu Współpracy Walutowej i była wykorzystywana na pomoc krótko i średnioterminową dla banków prowadzących interwencje dewizowe. W początkowym okresie do ESW przystąpiła Belgia, Dania, Holandia, Francja, RFN, Luksemburg, Irlandia oraz Włochy a W. Brytania pozostała poza systemem. Tak więc w porównaniu z początkowym wężem walutowym ESW był bardziej realistycznym i dopracowanym rozwiązaniem. ECU zdefiniowano w nim jako punkt odniesienia dla kursów centralnych, precyzyjniej określono zasady interwencji kursowej (ERM) i stosowania innych środków polityki gospodarczej, dopuszczono możliwość korekt kursowych oraz zwiększono funkcje jednostki rozliczeniowej (ECU). Z drugiej strony, ESW nie był oczywiście unią walutową, lecz jedynie strefą stabilności walutowej. Kursy walutowe ulegały stosunkowo niewielkim wahaniom, mogły być korygowane i nie istniała wspólna waluta. Zobowiązania dotyczące koordynacji polityk makroekonomicznych były ograniczone. Dlatego też ESW było zazwyczaj oceniane jako ograniczony sukces funkcjonowania strefy walutowej. W pierwszym okresie działania ESW ( ), gdy różnice w politykach gospodarczych (i stopach inflacji) były nadal duże, występowały częste zmiany kursów. Potem ( ) występował większy stopień koordynacji polityki pieniężnej, zmiany kursów były rzadsze, a marka odgrywała dominującą rolę. ESW najsprawniej działał w latach , kiedy zmiany kursowe były niewielkie. W tym czasie zaczęto szerzej wykorzystywać ECU do spłaty długów i rozszerzono skalę finansowania inwestycji walutowych przez EFWW. Niestety w latach wystąpił wyraźny kryzys walutowy w ramach ESW. Podniesienie stóp procentowych Bundesbanku, wskutek zwiększonych wydatków fiskalnych przez RFN po zjednoczeniu Niemiec, wywołało ataki spekulacyjne i spowodowało, że funt i lir opuściły mechanizm kursowy (ERM), a dopuszczalna marża wahań kursów rynkowych, w stosunku Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 18

20 do kursów centralnych, została rozszerzona do +/ 15%. W ostatnim okresie funkcjonowania ESW ( ) występowała już większa dyscyplina w polityce pieniężnej i budżetowej członków UE, przygotowujących się do akcesji do unii monetarnej i dążących do spełnienia kryteriów konwergencji (por. dalej). Podsumowując, ESW sprawdził się tylko w ograniczonym stopniu jako strefa stabilności walutowej, z dominującą rolą marki niemieckiej, stanowiącą podstawę ECU 16, wokół której stabilizowały się kursy innych walut. Nie zapewnił on stałości kursów walutowych i nie sprawdził się w warunkach kryzysowych, gdy nastąpiła destabilizacja kursowa. Wówczas rozszerzono margines dopuszczalnych wahań, a niektóre kraje opuściły system. ESW nie mógł jednak zapewnić pełnej stabilizacji kursowej jako strefa walutowa, z niedoskonałą wiarygodnością niektórych banków centralnych 17. Wśród banków członków ESW tylko Bundesbank posiadał ogromną wiarygodność. Dlatego też ESW był niekiedy nazywany strefą walutową marki niemieckiej, ze względu na centralną rolę marki w koszyku ECU jak i wysoką wiarygodność Bundesbanku. Z drugiej jednak strony, ESW dzięki kontroli przepływu kapitału i operacjom interwencyjnym zabezpieczał w normalnych czasach przed atakami spekulacyjnymi na rynku walutowym i łagodził szoki zewnętrzne. Doświadczenia związane z funkcjonowaniem mechanizmu kursowego (ERM) były użyteczne przy tworzeniu ścieżki dochodzenia do unii walutowej. Z kolei wnioski płynące z funkcjonowania Bundesbanku stały się punktem odniesienia dla tworzenia zasad funkcjonowania Europejskiego Banku Centralnego (EBC). Natomiast ECU zaczął stopniowo spełniać funkcje środka płatniczego. Stał się walutą depozytów, kredytów i publicznej emisji obligacji. ECU był również wykorzystywany jako waluta operacji przeprowadzanych na rynku międzybankowym, jako waluta transakcji handlowych i jako waluta rachunków oszczędnościowych ludności. W sumie więc ESW odegrał dość pozytywną rolę. Została utworzona strefa stabilności walutowej, dzięki której nastąpiło obniżenie poziomu inflacji, osiągnięto większą stabilność zewnętrzną (kursową i bilansów obrotów bieżących) i wewnętrzną, związaną z polityką pieniężną i fiskalną. Doświadczenia z funkcjonowania ESW służyły jako podstawa do tworzenia zasad unii walutowej. Ostatnim, najważniejszym etapem historii tworzenia unii walutowej był tzw. Raport Delorsa, z kwietnia 1989 roku. Wskazywano w nim korzyści z utworzenia pełnej unii monetarnej. Wiążą się one z wyeliminowaniem ryzyka związanego z brakiem stabilności walutowej, redukcją kosztów transakcyjnych, eliminacją zróżnicowania kursów walutowych i ograniczeniem podatności UE na symetryczne szoki zewnętrzne (por. dalej argumenty teoretyczne przemawiające za utworzeniem unii monetarnej). 16 Udział marki niemieckiej w koszyku ECU sięgał 33,2%, następnego franka francuskiego 20,7% a najsłabszej drachmy greckiej 0.5% (Traktat z Maastricht). Ograniczony sukces ESW wynikał ze słabości stref walutowych, związanych z niedoskonałą wiarygodnością banków centralnych. 17 Zdaniem Krugmana (1988) stabilność kursowa w strefie walutowej (target zone) jest możliwa do osiągnięcia, tylko wtedy banki centralne cieszą się nieorganiczną wiarygodnością na rynkach międzynarodowych. Rozdział 1. Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Strona 19

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie

Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Rozdział 1 Zarys integracji gospodarczej i walutowej w Europie Jan Jakub Michałek 1 1.1. IDEA, CELE I SEKWENCJA INTEGRACJI GOSPODARCZEJ W EUROPIE Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej DOCHODZĄC DO EURO dr Monika Poboży, UW Plan Wernera pierwsze podejście Państwa założycielskie,

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Euro wspólny pieniądz

Euro wspólny pieniądz Euro wspólny pieniądz dr Agnieszka Kłos Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę Marcin Konarski EURO jako waluta międzynarodowa 1. Walutą euro posługuje się dziś około 330 milionów

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Data Temat Godziny Wykładowca

Data Temat Godziny Wykładowca Harmonogram zajęć w ramach Studiów Podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy EURO (IV edycja) organizowanych przez Uniwersytet Opolski przy wsparciu Narodowego Banku Polskiego (zajęcia odbywać się

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 1 EIE - WSTĘP I UNIA CELNA

WYKŁAD 1 EIE - WSTĘP I UNIA CELNA WYKŁAD 1 EIE - WSTĘP I UNIA CELNA Integracja regionalna a globalizacja Liberalizacja wielostronna i regionalna Integracja handlowa, gospodarcza i polityczna Czym jest Unia Europejska? http://europa.eu

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Mikro i makroekonomia integracji europejskiej Spotkanie 8

Mikro i makroekonomia integracji europejskiej Spotkanie 8 Mikro i makroekonomia integracji europejskiej Spotkanie 8 Makroekonomiczne aspekty integracji gospodarczej Integracja monetarna Katarzyna Śledziewska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Walutowa wprowadzenie. Autor: Marek Chałas

Unia Gospodarcza i Walutowa wprowadzenie. Autor: Marek Chałas Unia Gospodarcza i Walutowa wprowadzenie Autor: Marek Chałas Skrócony opis lekcji W czasie zajęć uczniowie zapoznają się z problematyką związaną z wprowadzeniem wspólnej europejskiej waluty. Dowiadują

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Flaga Unii Europejskiej

Flaga Unii Europejskiej Temat 10: PROCESY INTEGRACYJNE W EUROPIE. 1. Procesy integracyjne. 2. Kalendarium integracji europejskiej. 3. Filary współpracy Unii Europejskiej. 4. Organy Unii Europejskiej. Flaga Unii Europejskiej Integracja

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy CELE LEKCJI: Ogólny: - poznanie waluty euro. Szczegółowe: - uczeń zna

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r.

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Bruksela, dnia 12 maja 2010 r. Sprawozdanie nr 29/2010 Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Wstęp W sprawozdaniu z konwergencji

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy prof. dr hab. Roman SkarŜyński Część I. Stan aktualny Niesprawność międzynarodowego systemu finansowego u źródeł kryzysu finansowego 2008-2010 Rosnąca świadomość,

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2015/2016

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2015/2016 Tryb studiów Stacjonarne Nazwa kierunku studiów EKONOMIA Poziom studiów Stopień drugi Rok studiów/ semestr Rok II / sem. III Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 05/06

Bardziej szczegółowo

Kursy walutowe wprowadzenie

Kursy walutowe wprowadzenie Kursy walutowe wprowadzenie Krzysztof Radojewski Koło Naukowe Zarządzania Finansami http://knmanager.ae.wroc.pl e-mail: knmanager@ae.wroc.pl Spis treści podstawowe pojęcia, ewolucja międzynarodowego systemu

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład XI Unia Gospodarczo-Walutowa

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład XI Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XI Unia Gospodarczo-Walutowa Geneza UGW System z Bretton Woods Złoto jako główny środek rezerwowy i płatniczy Stały parytet wymiany dolara na złoto

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowy Fundusz Walutowy

Międzynarodowy Fundusz Walutowy Międzynarodowy Fundusz Walutowy Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW, ang. International Monetary Fund, IMF) - niezależna międzynarodowa organizacja w ramach ONZ, zajmująca się kwestiami stabilizacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Struktura wykładu Wprowadzenie Wzrost znaczenia sportu jako zjawiska społecznoekonomicznego i politycznego,

Bardziej szczegółowo

Fundamenty integracji europejskiej

Fundamenty integracji europejskiej Fundamenty integracji europejskiej mgr Aleksandra Borowicz Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Ośrodek Badań Integracji Europejskiej Uniwersytetu Gdańskiego Projekt realizowany z Narodowym

Bardziej szczegółowo

ISTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH Unia Europejska na polskiej wsi. Początek demarginalizacji społeczności wiejskich?

ISTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH Unia Europejska na polskiej wsi. Początek demarginalizacji społeczności wiejskich? ISTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH Unia Europejska na polskiej wsi. Początek demarginalizacji społeczności wiejskich? Warszawa, 29 IX 2005 Przyszłość polskiej wsi a rola państwa polskiego, polityki rolnej UE oraz

Bardziej szczegółowo

Wspólne Polityki UE Wykład 3 Od Traktatu Rzymskiego do Jednolitego Rynku Europejskiego

Wspólne Polityki UE Wykład 3 Od Traktatu Rzymskiego do Jednolitego Rynku Europejskiego Wspólne Polityki UE Wykład 3 Od Traktatu Rzymskiego do Jednolitego Rynku Europejskiego Dr Katarzyna Śledziewska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Plan wykładu Unia celna w ramach EWG

Bardziej szczegółowo

Geneza Unii Gospodarczo - Walutowej. Autor: Beata Łuba-Królik

Geneza Unii Gospodarczo - Walutowej. Autor: Beata Łuba-Królik Geneza Unii Gospodarczo - Walutowej Autor: Beata Łuba-Królik Skrócony opis lekcji Zajęcia przedstawiają istotę integracji europejskiej i gospodarczej oraz historyczne ujęcie procesu integracji europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed Polską gospodarką Paweł Kruk Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 04-12-2014 r. Jeśli nie wiadomo o co chodzi, chodzi o : Pieniądze

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014 P R Z E D S T A W I : B Ł A Ż E J A N T O N I A K

Prezentacja Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014 P R Z E D S T A W I : B Ł A Ż E J A N T O N I A K Prezentacja Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014 P R Z E D S T A W I : B Ł A Ż E J A N T O N I A K D Y R E K T O R Z A R Z Ą D Z A J Ą C Y S O L I D C O N S U L T I N G Norweski Mechanizm Finansowy

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA EUROPEJSKA

INTEGRACJA EUROPEJSKA A 388687 INTEGRACJA EUROPEJSKA Podręcznik,akademicki redakcja naukowa Antoni Marszałek Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 17 Część pierwsza PODSTAWOWE ZASADY INTEGRACJI 23

Bardziej szczegółowo

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Monika Liszewska, Piotr Górski Ocena potencjalnych

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP. Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski

Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP. Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski 1 Celem opracowania jest wskazanie znaczenia Wspólnej Polityki Rolnej dla rozwoju polskiego sektora

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY AF/EEE/BG/RO/DC/pl 1 WSPÓLNA DEKLARACJA W SPRAWIE TERMINOWEJ RATYFIKACJI UMOWY O UDZIALE REPUBLIKI

Bardziej szczegółowo

Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939

Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939 Gospodarka światowa Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939 Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Etapy w analizie Lata 1918-1924 Lata 1924-1929 Lata

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

Handel międzynarodowy. Bilans płatniczy. Kurs walutowy

Handel międzynarodowy. Bilans płatniczy. Kurs walutowy Handel międzynarodowy. Bilans płatniczy. Kurs walutowy Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Przyczyny wymiany handlowej. Free trade is

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Optymalny obszar walutowy Kiedy do euro? Danemu krajowi opłaca się przyjąć wspólną walutę wtedy, kiedy korzyści z tym

Bardziej szczegółowo

Polityka handlowa i protekcjonizm w handlu zagranicznym

Polityka handlowa i protekcjonizm w handlu zagranicznym 215-6-9 Tematyka wykładu Polityka handlowa i protekcjonizm w handlu zagranicznym Handel Zagraniczny Wykłady Narzędzia polityki handlowej taryfowe i pozataryfowe. Ekonomiczne skutki polityki handlowej.

Bardziej szczegółowo

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce najważniejsze wnioski i rekomendacje Rynek kredytów hipotecznych będzie odgrywał coraz większą rolę w polskiej gospodarce i działalności krajowych banków

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia Polityka monetarna Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin Pieniądz i jego funkcje Pieniądz powszechny ekwiwalent towarów i usług. Kategoria ekonomiczna, w której możemy wyrazić wartość wszelkich towarów i usług.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012 PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013 12 grudnia 2012 Cele Programu Aktywne uczestnictwo młodzieży w życiu społecznym Europy Budowanie wzajemnego zrozumienia między młodymi ludźmi Solidarność między młodymi

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: P.R. Krugman, M. Obstfeld - Ekonomia międzynarodowa. T. 2. CZĘŚĆ III. Kursy walutowe i makroekonomia gospodarki otwartej

Księgarnia PWN: P.R. Krugman, M. Obstfeld - Ekonomia międzynarodowa. T. 2. CZĘŚĆ III. Kursy walutowe i makroekonomia gospodarki otwartej Księgarnia PWN: P.R. Krugman, M. Obstfeld - Ekonomia międzynarodowa. T. 2 CZĘŚĆ III. Kursy walutowe i makroekonomia gospodarki otwartej Rozdział 12. Rachunki dochodu narodowego i bilans płatniczy. 3 Rachunki

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 1

Bankowość Zajęcia nr 1 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 1 Bankowość centralna, przemiany w pośrednictwie finansowym System bankowy Dwuszczeblowość: bank centralny + banki komercyjne (handlowe);

Bardziej szczegółowo

1. Gospodarka i unia walutowa 2. Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa 3. Polityka sprawiedliwości i spraw wewnętrznych

1. Gospodarka i unia walutowa 2. Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa 3. Polityka sprawiedliwości i spraw wewnętrznych 1. Gospodarka i unia walutowa 2. Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa 3. Polityka sprawiedliwości i spraw wewnętrznych Jednolity Rynek Europejski to swobodny przepływ: 1. Towarów 2. Usług 3. Osób 4. Kapitału

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego Shadow banking. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego dostępu do środków banku centralnego lub

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

BIZNES MIĘDZYNARODOWY

BIZNES MIĘDZYNARODOWY SPECJALNOŚĆ BIZNES MIĘDZYNARODOWY STUDIA NIESTACJONARNE I STOPNIA EKONOMIA http://msg.umcs.lublin.pl/ Strona 1 SZANOWNI PAŃSTWO! Specjalność Biznes międzynarodowy została stworzona z myślą o młodych ludziach,

Bardziej szczegółowo

Czy warto mieć polską walutę?

Czy warto mieć polską walutę? Czy warto mieć polską walutę? dr hab. Eryk Łon Katedra Finansów Publicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Ważne linki: Raport dla NBP: Dlaczego Polska nie powinna wchodzić do strefy euro, 2007: http://analizy-rynkowe.pl/raport/

Bardziej szczegółowo