Kontynuator tradycji Czasopisma utworzonego w roku 1871 we Lwowie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "www.cza.pl e-mail: cza@cza.pl Kontynuator tradycji Czasopisma utworzonego w roku 1871 we Lwowie"

Transkrypt

1 Patronat POLSKIE TOWARZYSTWO LEKARSKIE POLSKI KOMITET ZIELARSKI AMBASADOR FARMACJI ISSN Vol. XVII Rok za³o enia 1992 Nr 12 (204) Grudzieñ 2010 Punktacja: Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy szego: 6 pkt Index Copernicus Wydawnictwo Farmapress : 10,63 pkt Kontynuator tradycji Czasopisma utworzonego w roku 1871 we Lwowie W NUMERZE M.IN. Czy technicy farmaceutyczni bêd¹ mogli zdobyæ licencjat w Wy szej Szkole Edukacji Zdrowotnej i Nauk Spo³ecznych dzia³aj¹cej na podstawie ustawy z dnia 30 czerwca 1995 r. o Stosunku Pañstwa do Koœcio³a Adwentystów Dnia Siódmego w RP? Informacja o leku na str. 2

2 DIAPREL MR (Gliclazidum), tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu, 30 mg SK AD Jedna tabletka o zmodyfikowanym uwalnianiu zawiera 30 mg gliklazydu (Gliclazidum) WSKAZANIA DO STOSOWANIA Cukrzyca insulinoniezale na (typ 2) u doros³ych, kiedy leczenie dietetyczne i wysi³ek fizyczny oraz zmniejszenie masy cia³a nie wystarczaj¹ do utrzymania prawid³owego stê enia glukozy we krwi. DAWKOWANIE I SPOSÓB PODAWANIA Doustnie. Do stosowania tylko u osób doros³ych. Dawka dobowa wynosi od 1 tabletki do 4 tabletek na dobê, tj. od 30 do 120 mg przyjmowanych doustnie, jednorazowo, w porze œniadania. Tabletki (tabletkê) nale y po³ykaæ w ca³oœci. W przypadku pominiêcia jednej dawki nie nale y jej zwiêkszaæ w dniu nastêpnym. Podobnie jak w przypadku innych leków o dzia³aniu hipoglikemizuj¹cym, dawka powinna byæ dostosowana indywidualnie w zale noœci od reakcji pacjenta (stê enie glukozy we krwi, HbA1c). Dawka pocz¹tkowa: Zalecana dawka pocz¹tkowa wynosi 30 mg na dobê. Jeœli stê enie glukozy we krwi jest skutecznie kontrolowane, dawka ta mo e byæ stosowana jako leczenie podtrzymuj¹ce. Jeœli stê enie glukozy we krwi nie jest odpowiednio kontrolowane, dawkê mo na stopniowo zwiêkszyæ do 60, 90 lub 120 mg na dobê. Nie powinno siê zwiêkszaæ dawki czêœciej, ni co najmniej po up³ywie 1 miesi¹ca, z wyj¹tkiem pacjentów, u których stê enie glukozy we krwi nie uleg³o zmniejszeniu po dwóch tygodniach leczenia. W takich przypadkach, dawkê mo na zwiêkszyæ pod koniec drugiego tygodnia leczenia. Maksymalna, zalecana dawka dobowa to 120 mg. Zamiana tabletek produktu zawieraj¹cego 80 mg gliklazydu (np. Diaprel) na Diaprel MR: 1 tabletka produktu zawieraj¹cego 80 mg gliklazydu jest porównywalna z 1 tabletk¹ produktu Diaprel MR. Zmiana mo e byæ przeprowadzona pod warunkiem monitorowania parametrów krwi. Zamiana innego, doustnego leku przeciwcukrzycowego na Diaprel MR: Diaprel MR mo e byæ stosowany w celu zast¹pienia innego, doustnego leku przeciwcukrzycowego. Podczas zamiany na Diaprel MR nale y wzi¹æ pod uwagê dawkê oraz okres pó³trwania uprzednio stosowanego leku przeciwcukrzycowego. Zastosowanie okresu przejœciowego nie jest konieczne. Nale y zastosowaæ dawkê pocz¹tkow¹ 30 mg i tak j¹ modyfikowaæ, aby by³a dostosowana do reakcji stê enia glukozy we krwi danego pacjenta, tak jak to przedstawiono powy ej. W razie zmiany z innych hipoglikemizuj¹cych pochodnych sulfonylomocznika o przed³u onym okresie pó³trwania mo e byæ konieczna kilkudniowa przerwa w leczeniu, aby zapobiec wyst¹pieniu efektu addycyjnego dwóch preparatów, który mo e powodowaæ hipoglikemiê. Schemat dawkowania w takich sytuacjach powinien byæ taki sam jak na pocz¹tku stosowania leku, tzn. leczenie nale y rozpocz¹æ od dawki 30 mg, a nastêpnie j¹ zwiêkszaæ w zale noœci od reakcji metabolicznej pacjenta. Leczenie skojarzone z innymi lekami przeciwcukrzycowymi: Diaprel MR mo e byæ stosowany z biguanidami, inhibitorami alfa-glukozydazy lub insulin¹. U pacjentów ze stê eniem glukozy we krwi niedostatecznie kontrolowanym z u yciem leku Diaprel MR leczenie skojarzone z insulin¹ powinno byæ wprowadzone pod œcis³¹ opiek¹ medyczn¹. U osób w podesz³ym wieku (powy ej 65 lat) lek nale y stosowaæ zgodnie z tymi samymi zasadami dawkowania, jakie s¹ zalecane u pacjentów poni ej 65 lat. U pacjentów z ³agodn¹ i umiarkowan¹ niewydolnoœci¹ nerek powinny byæ zastosowane takie same zasady dawkowania, jak u pacjentów z prawid³ow¹ czynnoœci¹ nerek. Pacjenci ci powinni pozostawaæ pod obserwacj¹. Dane te zosta³y potwierdzone w badaniach klinicznych. Stosowanie u pacjentów z ryzykiem wyst¹pienia hipoglikemii Wiêksze ryzyko hipoglikemii dotyczy nastêpuj¹cych pacjentów: niedo ywionych lub Ÿle od ywionych; z ciê kimi lub niedostatecznie wyrównanymi zaburzeniami endokrynologicznymi (niedoczynnoœæ przysadki, niedoczynnoœæ tarczycy, niewydolnoœæ kory nadnerczy); po zaprzestaniu d³ugotrwa³ego leczenia i (lub) leczenia du ymi dawkami kortykosteroidów; z ciê kimi chorobami têtnic (ciê ka choroba wieñcowa, ciê ka niewydolnoœæ têtnicy szyjnej, choroba naczyñ obwodowych). Zaleca siê stosowanie minimalnej dawki pocz¹tkowej 30 mg. Brak danych oraz badañ klinicznych dotycz¹cych stosowania u dzieci. PRZECIWWSKAZANIA Stwierdzona nadwra liwoœæ na gliklazyd lub któr¹kolwiek substancjê pomocnicz¹, inne pochodne sulfonylomocznika, sulfonamidy. Cukrzyca typu 1. Stan przedœpi¹czkowy lub œpi¹czka cukrzycowa. Ketoza i kwasica cukrzycowa. Ciê ka niewydolnoœæ nerek lub w¹troby: w tych przypadkach zaleca siê zastosowanie insuliny. Leczenie mikonazolem. Okres karmienia piersi¹. SPECJALNE OSTRZE ENIA I ŒRODKI OSTRO - NOŒCI DOTYCZ CE STOSOWANIA HIPOGLIKEMIA Doustne leki hipoglikemizuj¹ce mo na stosowaæ jedynie u pacjentów regularnie i prawid³owo od ywiaj¹cych siê. Hipoglikemia czêœciej pojawia siê podczas stosowania diet niskokalorycznych, w nastêpstwie d³ugotrwa³ego lub forsownego wysi³ku fizycznego, picia alkoholu lub w przypadku, gdy zastosowano leczenie skojarzone lekami przeciwcukrzycowymi. Hipoglikemia mo e wyst¹piæ w nastêpstwie stosowania pochodnych sulfonylomocznika. Niektóre przypadki hipoglikemii mog¹ wymagaæ leczenia szpitalnego i podawania roztworu glukozy do ylnie. Aby zmniejszyæ ryzyko hipoglikemii, nale y indywidualnie ustalaæ sposób leczenia oraz odpowiedni¹ dawkê. Czynniki zwiêkszaj¹ce ryzyko wyst¹pienia hipoglikemii: brak wspó³pracy ze strony pacjenta; niedo ywienie, nieregularne pory spo ywania posi³ków, opuszczanie posi³ków, okresy poszczenia lub zmiany w diecie; brak równowagi pomiêdzy wysi³kiem fizycznym a poda ¹ wêglowodanów; niewydolnoœæ nerek; ciê ka niewydolnoœci w¹troby; niektóre zaburzenia endokrynologiczne: zaburzenia czynnoœci tarczycy, niedoczynnoœæ przysadki oraz niewydolnoœæ nadnerczy; przedawkowanie produktu Diaprel MR; równoczesne podawanie innych preparatów wp³ywaj¹cych na glikemiê. Niewydolnoœæ nerek i w¹troby: farmakokinetyka i (lub) farmakodynamika gliklazydu mo e byæ zmieniona u pacjentów z niewydolnoœci¹ w¹troby lub ciê k¹ niewydolnoœci¹ nerek. U tych pacjentów hipoglikemia mo e siê przed³u aæ, co mo e wymagaæ specjalnego postêpowania. Informowanie pacjenta Ryzyko hipoglikemii, objawy, leczenie i czynniki predysponuj¹ce do jej wyst¹pienia, nale y wyjaœniæ pacjentowi oraz cz³onkom jego rodziny. S³aba kontrola glikemii Na kontrolê glikemii u pacjentów otrzymuj¹cych leczenie przeciwcukrzycowe mog¹ mieæ wp³yw: gor¹czka, uraz, infekcja lub zabieg chirurgiczny. W niektórych przypadkach mo e byæ konieczne podanie insuliny. Przed stwierdzeniem wyst¹pienia u pacjenta wtórnego niepowodzenia terapeutycznego nale- y rozwa yæ odpowiednie dostosowanie dawki oraz opracowanie diety. Stosowanie pochodnych sulfonylomocznika u pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej mo e prowadziæ do rozwoju niedokrwistoœci. U tych pacjentów konieczne jest zachowanie ostro noœci i rozwa enie zastosowania leczenia lekami z innej grupy. Badania laboratoryjne: oznaczanie stê eñ glikowanej hemoglobiny (lub pomiar glukozy w osoczu na czczo) zaleca siê do oceny kontroli glikemii. U yteczna jest równie samokontrola stê enia glukozy we krwi. DZIA ANIA NIEPO DANE Na podstawie doœwiadczenia ze stosowaniem gliklazydu oraz innych pochodnych sulfonylomocznika opisuje siê dzia³ania niepo ¹dane: Hipoglikemia Tak jak w przypadku innych pochodnych sulfonylomocznika leczenie tym lekiem mo e powodowaæ hipoglikemiê, zw³aszcza w razie nieregularnego od ywiania siê. Objawy hipoglikemii: ból g³owy, silny g³ód, nudnoœci, wymioty, zmêczenie, sennoœæ, zaburzenia snu, pobudzenie, agresja, os³abiona koncentracja, zaburzenia œwiadomoœci oraz spowolnienie reakcji, depresja, uczucie spl¹tania, zaburzenia widzenia i mowy, otêpienie, dr enie, niedow³ady, zaburzenia czucia, zawroty g³owy, uczucie bezsilnoœci, utarta samokontroli, drgawki, p³ytki oddech, bradykardia, sennoœæ i utrata œwiadomoœci, co mo e prowadziæ do œpi¹czki oraz zgonu. Dodatkowo mog¹ byæ obserwowane objawy pobudzenia adrenergicznego takie jak: pocenie siê, wilgotnoœæ skóry, tachykardia, ko³atanie serca, wzrost ciœnienia têtniczego, bóle w klatce piersiowej oraz zaburzenia rytmu serca. Zazwyczaj objawy ustêpuj¹ po podaniu wêglowodanów (cukier). Nale y jednak pamiêtaæ, e sztuczne substancje s³odz¹ce nie wywo³uj¹ adnego efektu. Doœwiadczenia z innymi pochodnymi sulfonylomocznika pokazuj¹, e hipoglikemia mo e wyst¹piæ ponownie nawet, jeœli pomiary pocz¹tkowo wskazuj¹ na skutecznoœæ leczenia. W przypadku ciê kiej lub d³ugotrwa³ej hipoglikemii, nawet jeœli jest okresowo kontrolowana poprzez spo ycie cukru, niezw³ocznie nale y rozpocz¹æ leczenie lub nawet mo e byæ konieczna hospitalizacja. Zaburzenia o³¹dkowo-jelitowe; ból brzucha, nudnoœci, wymioty, niestrawnoœæ, biegunka oraz zaparcia. Nastêpuj¹ce dzia³ania niepo ¹dane s¹ rzadziej obserwowane: zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: wysypka, œwi¹d, pokrzywka, rumieñ, wykwity plamkowo- -grudkowe, odczyny pêcherzowe; zaburzenia krwi: zmiany w obrazie hematologicznym krwi wystêpuj¹ rzadko, mog¹ one obejmowaæ: niedokrwistoœæ, leukopeniê, ma³op³ytkowoœæ, granulocytopeniê. Zmiany te przemijaja po zaprzestaniu leczenia. zaburzenia w¹troby: zwiêkszona aktywnoœæ enzymów w¹trobowych (AspAT, AlAT, fosfatazy zasadowej), zapalenie w¹troby (odosobnione przypadki). Nale y przerwaæ leczenie w przypadku pojawienia siê ó³taczki cholestatycznej. Objawy te zazwyczaj przemijaj¹ po odstawieniu leku. zaburzenia oka: przemijaj¹ce zaburzenia widzenia mog¹ pojawiaæ siê szczególnie na pocz¹tku leczenia na skutek zmian stê eñ glukozy we krwi. Dzia³ania niepo ¹dane danej grupy leków: W przypadku stosowania preparatów nale ¹cych do grupy pochodnych sulfonylomocznika opisywano; niedokrwistoœæ, agranulocytozê, niedokrwistoœæ hemolityczn¹, pancytopeniê i alergiczne zapalenie naczyñ; obserwowano tak e przypadki zwiêkszenia aktywnoœci enzymów w¹trobowych, a nawet zaburzenia czynnoœci w¹troby (np. z zastojem ó³ci i ó³taczk¹) oraz zapalenie w¹troby, które przemija³o po odstawieniu pochodnej sulfonylomocznika, lub w odosobnionych przypadkach prowadzi³o do zagra aj¹cej yciu niewydolnoœci w¹troby. PODMIOT ODPOWIEDZIALNY ANPHARM Przedsiêbiorstwo Farmaceutyczne Spó³ka Akcyjna, ul. Annopol 6B, Warszawa POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU (Wydane przez Ministra Zdrowia) Nr 4430 Produkt leczniczy wydawany na receptê. Adres korespondencyjny: Servier Polska Sp. z o.o., Warszawa, ul. Jana Kazimierza 10, tel. (22) , fax (22) Internet: ( )

3 VOL XVII Nr 12 (204) ISSN Rok 2009 KONTYNUATOR TRADYCJI CZASOPISMA UTWORZONEGO w ROKU 1871 we LWOWIE Punktacja: Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy szego 6 pkt Indeks Copernicus: Wydawnictwo Farmapress 10,63 pkt Niezale ny Ogólnopolski Miesiêcznik Farmaceutyczno-Medyczny dla Aptekarzy, Farmaceutów, Lekarzy, Producentów i Dystrybutorów Leków Wydawca, Redaktor Naczelny: Wiktor Szukiel tel. kom Pe³nomocnik Wydawcy Z-ca Redaktora Naczelnego: Jadwiga Szymañska tel. kom , tel. (22) Honorowy z-ca Redaktora Naczelnego: mgr prawa Barbara Jendryczko Honorowy z-ca Redaktora Naczelnego: dr n. farm. Marek Jêdrzejczak Sekretarz Redakcji: Bogdan Ostrowski RADA NAUKOWA prof. dr hab. n. farm. Kazimierz G³owniak kierownik Katedry i Zak³adu Farmakognozji z Pracowni¹ Roœlin Leczniczych, Uniwersytet Medyczny w Lublinie przewodnicz¹cy prof. dr Benito del Castillo Garcia cz³onek Narodowej Akademii Farmaceutycznej w Hiszpanii prof. dr hab. n. farm. Roman Kaliszan cz³. koresp. PAN i PAU kierownik Katedry i Zak³adu Biofarmacji i Farmakodynamiki, Gdañski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. farm. Wincenty Kwapiszewski honorowy prezes Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii prof. dr hab. n. farm. Maciej Paw³owski kierownik Katedry Chemii Farmaceutycznej, Uniwersytet Jagielloñski, Collegium Medicum prof. dr hab. n. med. Jerzy Woy-Wojciechowski prezes Polskiego Towarzystwa Lekarskiego dr hab. n. farm. Anita Magowska kierownik Katedry i Zak³adu Historii Nauk Medycznych, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu dr n. farm. Roman Duda Okrêgowa Izba Aptekarska w Kielcach dr n. farm. Jerzy Jambor prezes Polskiego Komitetu Zielarskiego w Poznaniu dr n. farm. Marek Jêdrzejczak wyk³adowca farmakologii na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego dr n. farm. Jerzy azowski cz³onek Miêdzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP) Pomys³ artystyczny i koncepcja typograficzna Bogdan Ostrowski Opracowanie graficzno-techniczne i korekta Zespó³ Redakcja zastrzega sobie prawo adiustacji i skracania nades³anych tekstów. Publikacje w Czasopiœmie Aptekarskim nie mog¹ byæ kopiowane w adnej formie ani adnymi metodami mechanicznymi lub elektronicznymi, ³¹cznie z wykorzystaniem systemów przechowywania i odtwarzania informacji bez pisemnej zgody wydawcy, Wydawnictwa Farmapress. Realizacja Wydania Biuro Wydawcy i Redakcji: Zofia Soborowska ul. Obarowska 23/2, Warszawa Box 81 tel , fax 24 h Kolporta i prenumerata: tel Prenumerata roczna 200 z³, pó³roczna 120 z³ Wp³aty nale y dokonywaæ na konto: Adres strony WWW Czasopisma Aptekarskiego : Czasopismo Aptekarskie ukazuje siê tylko w prenumeracie. Za treœæ tekstów promocyjnych, reklam, og³oszeñ, insertów Redakcja nie odpowiada. Nak³ad nie przekracza egz. Tytu³ i znak s³owno-graficzny prawnie zastrze ony. Œwiadectwo ochronne nr i nr wydane przez Urz¹d Patentowy RP Copyright by FARMAPRESS Czy w miejsce wydzia³ów farmaceutycznych powstan¹ wy sze szko³y zawodowe? Nieodwracalnie zmieniaj¹ siê rola, znaczenie i funkcjonowanie aptek. Od kilku lat, wed³ug opinii wielu naukowców i aptekarzy praktyków, zacieraj¹ siê ró nice miêdzy technikami farmaceutycznymi a magistrami farmacji. Mo na przewidywaæ, e w ich konsekwencji w nieodleg³ej przysz³oœci dramatycznie zmniejszy siê liczba magistrów farmacji, a ich miejsce zajm¹ technicy farmaceutyczni z dyplomami licencjackimi, zaœ wydzia³y farmaceutyczne przy obecnej polityce w wiêkszoœci mog¹ przeistoczyæ siê w wy sze szko- ³y zawodowe lub byæ przez nie zast¹pione. Przewiduj¹c tak¹ ewentualnoœæ, nasze wydawnictwo ju od 1995 roku konsekwentnie upowszechnia³o wiedzê o opiece farmaceutycznej, przekonuj¹c ca³e œrodowisko farmaceutyczne o pilnej koniecznoœci wprowadzenia jej do praktyki aptekarskiej. Jako jedyni na farmaceutycznym rynku wydawniczym stworzyliœmy niespotykan¹ jak na nasze warunki bazê piœmiennicz¹ w postaci artyku³ów i ksi¹ ek (ok. 180 pozycji) poœwiêconych opiece farmaceutycznej autorstwa znakomitych pracowników naukowych, czêsto jednoczeœnie praktyków w zawodzie, a organizowane przez redakcjê Czasopisma Aptekarskiego konferencje krajowe i miêdzynarodowe pozwoli³y na wykreowanie wizerunku opieki farmaceutycznej jako jedynej alternatywy dla rozwoju zawodu w zakresie szeroko pojêtej opieki zdrowotnej. Po udanych redakcyjnych przedsiêwziêciach, miêdzy innymi takich jak Rok 2003 Rokiem PharmaDiaß i Rok 2009 Rokiem Walki z Nadwag¹ i Oty³oœci¹, rok 2011 og³osiliœmy Rokiem Opieki Farmaceutycznej. W sukurs temu przedsiêwziêciu przychodzi tak e zapis dotycz¹cy opieki farmaceutycznej w noweli ustawy o izbach aptekarskich z 10 stycznia 2008 roku, w której zapisano, e Wykonywanie zawodu farmaceuty ma na celu ochronê zdrowia publicznego i obejmuje udzielanie us³ug farmaceutycznych polegaj¹cych w szczególnoœci na (...) sprawowaniu opieki farmaceutycznej polegaj¹cej na udokumentowanym procesie, w którym farmaceuta wspó³pracuj¹c z pacjentem i z lekarzem, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych, czuwa nad prawid³owym przebiegiem farmakoterapii w celu uzyskania okreœlonych jej efektów poprawiaj¹cych jakoœæ ycia pacjenta (...). Interpretacja tego artyku³u ustawy stwarza szerokie mo liwoœci prowadzenia opieki farmaceutycznej poza aptek¹; widzimy potrzebê tworzenia tej nowej formy us³ugi farmaceutycznej np. w zak³adaniu gabinetów opieki farmaceutycznej w przychodniach, szpitalach, klinikach, sanatoriach, domach opieki spo³ecznej i zak³adach zamkniêtych. Przypisanie wykonywania opieki farmaceutycznej do zawodu farmaceuty aptekarza nie tylko przys³u y siê do nobilitacji magistra farmacji, ale spowoduje wiêksze zainteresowanie wszystkich uczelni medycznych i samorz¹du aptekarskiego tym nowym projektem zainicjowanym przez redakcjê, tworz¹c wiêksze szanse pe³nego wykorzystania fachowej wiedzy farmaceutów aptekarzy w s³u bie spo³eczeñstwu. Mamy nadziejê, e rok 2011 stanie siê prze³omem we wdra aniu opieki farmaceutycznej i jej nauczaniu na wszystkich wydzia³ach farmaceutycznych. Za du o czasu farmacja ju straci³a, pozostawiaj¹c ten temat w sferze dyskusji, postulatów i rozwa añ. Wiktor Szukiel

4 TREŒÆ SPRAWY ZAWODU Norman Davies Nie chcia³em byæ aptekarzem 11 Profilaktyka oraz leczenie nadwagi i oty³oœci 15 Lubomira Wengler, Agnieszka Zimmermann Wybrane aspekty polskiego prawa antytytoniowego 18 NIEZWYK E BIOGRAFIE NIEZWYK YCH FARMACEUTÓW s. 15 Gabriela Hoffmann Stefan Jasiñski aptekarz i powstaniec wielkopolski ROCZNICA UPAÑSTWOWIENIA APTEK El bieta Rutkowska Aptekarze polscy wobec problemu nacjonalizacji aptek w latach NAUKA I PRAKTYKA Pawe³ Œmierzchalski MIC Œwiêty Miko³aj z Myry postaæ historyczna 34 s. 34 Tomasz Z¹bkowski D³ugotrwa³a farmakoterapia ³agodnego rozrostu gruczo³u krokowego (BPH) 43 Jerzy Jambor Przeciwnowotworowe cisy 49 DEBATY KONFERENCJE KONGRESY Jaros³aw Widelski Lubelskie spotkanie œwiatowych specjalistów chromatografii zwi¹zków naturalnych 53 INFORMACJE FARMACEUTYCZNE Bogdan Ostrowski Iwabradyna nowa nadzieja dla chorych na niewydolnoœæ serca 57 s. 53 ANGIELSKI W PRAKTYCE FARMACEUTYCZNEJ Jolanta Suchocka-Strysko, Christopher A. Strysko Spotkania z angielskim cz. VII 64 NOWOŒCI WYDAWNICZE Anita Magowska Marz¹c o yciu wœród trêdowatych 67 SUPLEMENT s. 88 Szczegó³owe uzasadnienie stanowiska Naczelnej Rady Aptekarskiej dotycz¹cego projektu ustawy o refundacji leków, œrodków spo ywczych specjalnego przeznaczenia ywieniowego oraz wyrobów medycznych 69

5

6 SPRAWY ZAWODU WYBIÓRKA W PIGU CE Sejm RP Zdrowie Kobiet w Polsce by³o tematem konferencji zorganizowanej przez Podkomisjê Sta³¹ ds. Zdrowia Publicznego. Konferencja odby³a siê w Sali Kolumnowej Sejmu RP pod honorowym patronatem marsza³ka Sejmu RP Grzegorza Schetyny. Goœciem honorowym konferencji by³a sekretarz stanu USA Madeleine Albright. Uczestnicy konferencji wziêli udzia³ w panelach, których tematem by³y: Aspekty socjologiczne w profilaktyce i edukacji zdrowotnej kobiet Epidemiologia chorób uk³adu kr¹ enia u kobiet w Polsce Odrêbnoœci diagnostyki i leczenia chorób serca u kobiet Prewencja chrób serca u kobiet w Polsce Czy technicy farmaceutyczni bêd¹ mogli zdobyæ licencjat w Wy szej Szkole Edukacji Zdrowotnej i Nauk Spo³ecznych dzia³aj¹cej na podstawie ustawy z dnia 30 czerwca 1995 r. o Stosunku Pañstwa do Koœcio³a Adwentystów Dnia Siódmego w RP? (szerzej w CzA nr 1/2011) Program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy w Polsce i na œwiecie Rola edukacji i profilaktyki w zapobieganiu kobiecym chorobom nowotworowym Aktywnie do celu, czyli inicjatywy na rzecz zdrowia kobiet. FIP W stolicy Portugalii Lizbonie odby³ siê 70. Œwiatowy Kongres Farmacji i Nauk Farmaceutycznych Miêdzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP) pod has³em: Od cz¹steczki do leku dla maksymalizacji efektów: farmaceutyczna podró eksploracyjna. Gospodarzem kongresu by³o Krajowe Stowarzyszenie Aptek Portugalskich (ANF), a jego miejscem oddane niedawno do eksploatacji nowoczesne Centrum Kongresowe. W kongresie wziê³o udzia³ ponad 3000 uczestników ze 116 pañstw, w tym 8 Polaków z prezesem PTFarm. prof. dr. Januszem Plut¹. W przeddzieñ oficjalnego otwarcia kongresu odby³o siê zebranie Rady FIP, w trakcie którego na nowego prezesa FIP na czteroletni¹ kadencjê (do 2014 r.) wybrano dr. Michaela Buchmanna ze Szwajcarii (na zdjêciu). Dr Buchmann jest aktywnym dzia³aczem FIP od wielu lat: by³ m.in. przewodnicz¹cym najaktywniejszej sekcji FIP: Sekcji Aptek Ogólnodostêpnych, a tak e cz³onkiem Rady Nauk Farmaceutycznych oraz Rady Praktyki Farmaceutycznej. Dotychczasowy prezes FIP prof. Kamal K. Midha pe³niæ bêdzie do 2014 r. funkcjê Bezpoœredniego By³ego Prezesa (Immediate Past President). Niestety, i w tym roku na posiedzeniu Rady FIP zabrak³o przedstawiciela Polski. Program kongresu by³ jak zawsze bardzo obszerny i wielow¹tkowy, koncentrowa³ siê przede wszystkim na dalszym rozwoju farmacji jako zawodu, ze szczególnym podkreœleniem roli farmaceutów w wielodyscyplinarnej opiece nad pacjentem oraz praktycznych aspektów wykonywania zawodu farmaceuty zarówno w warunkach aptek ogólnodostêpnych, jak i szpitalnych. Œwiadcz¹ o tym choæby tytu³y takich sesji, jak: Farmacja jako zawód dzisiaj i jutro w kontekœcie diagnozy molekularnej w epoce genomu i post- -genomu Postêpowanie ze szczególnymi pacjentami Leki, które zmieniaj¹ œwiat: przesz³oœæ, czas obecny i przysz³oœæ Farmakogenetyka farmaceuci przygotujcie siê do niej i inne. Omówienie wybranych sesji, jak równie streszczenie wyst¹pienia prof. K. Midhy w trakcie uroczystoœci otwarcia kongresu uka ¹ siê w jednym z kolejnych wydañ Czasopisma Aptekarskiego. dr n. farm. Jerzy azowski 6 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 12 (204) 2010

7 Spokojnych, rodzinnych Œwi¹t Bo ego Narodzenia i Szczêœliwego Nowego ROKU yczy Redakcja, Rada Naukowa i Wspó³pracownicy Czasopisma Aptekarskiego

8 SPRAWY ZAWODU UM w Lublinie W Auditorium Maximum Collegium Novum w Lublinie odby³a siê uroczystoœæ wrêczenia dyplomów magistra farmacji i magistra analityki medycznej. Wrêczone tak e zosta³y prawa wykonywania zawodu. Uroczystoœci przewodniczy³ i dyplomy wrêczy³ dziekan Wydzia³u Farmaceutycznego prof. dr hab. Janusz Solski. Goœciem honorowym by³ JM Rektor prof. dr hab. Andrzej Ksi¹ ek. Prawo wykonywania zawodu wrêczy³ wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej i jednoczeœnie prezes OIA w Lublinie mgr farm. Krzysztof Przystupa. Oprawê muzyczn¹ zapewni³ chór UM pod dyrekcj¹ dr Moniki Mielko. Wœród goœci by³y rodziny, przyjaciele i znajomi absolwentów. Do apteki w prawo 50 m, a do apteki w lewo 60 kroków. Byliœmy, zmierzyliœmy i sfotografowaliœmy Uniwersytet Warszawski Uchwa³¹ Rady Wydzia³u Zarz¹dzania Uniwersytetu Warszawskiego dr n. med. Marcinowi Czechowi (na zdjêciu) nadano tytu³ doktora habilitowanego za pracê Farmakoekonomika jako narzêdzie zarz¹dzania w gospodarowaniu lekami w Polsce. Dr hab. Marcin Czech jest absolwentem Wydzia- ³u Lekarskiego Akademii Medycznej w Warszawie, Szko³y Biznesu Politechniki Warszawskiej (International MBA), Studium Ekonomiki Zdrowia na Wydziale Ekonomicznym UW, Wydzia³u In ynierii Produkcji PW w zakresie programu studiów doktoranckich w dziedzinie zarz¹dzania. Pracê doktorsk¹ pt.: Metody oceny op³acalnoœci leczenia hipotensyjnego napisa³ pod kierunkiem prof. dr. hab. n. med. Jacka Sp³awiñskiego. Marcin Czech pracuje w Zak³adzie Farmakoekonomiki Wydzia³u Farmaceutycznego WUM, jest wyk³adowc¹ Studium Farmakoekonomiki, Marketingu i Prawa Farmaceutycznego Politechniki Warszawskiej, wspó³pracuje z Wydzia³em Zarz¹dzania Uniwersytetu Warszawskiego, UM w Bia³ymstoku i Wydzia³em Farmaceutycznym UM w odzi. Bierze udzia³ w realizacji projektów badawczych zwi¹zanych z ocen¹ kosztów i op³acalnoœci leczenia w ró nych dziedzinach medycyny, m.in. kardiologii (np. program Polkard), diabetologii, psychiatrii, zajmuje siê op³acalnoœci¹ szczepieñ i ekonomiczn¹ ocen¹ chorób sierocych. Przez ponad dziesiêæ lat zajmowa³ siê zawodowo farmakoekonomik¹ w Dziale Naukowym Servier Polska, pocz¹tkowo jako samodzielny specjalista, nastêpnie przez osiem lat jako kierownik zespo³u. Obecnie w firmie Novo Nordisk odpowiada za kwestie zwi¹zane z ekonomik¹ zdrowia w pañstwach Europy Œrodkowej. Jest autorem prac z dziedziny ekonomiki zdrowia, farmakoekonomiki i jakoœci ycia; cz³onkiem za³o ycielem Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego, nastêpnie prezesem tej organizacji w latach ; wspó³autorem S³ownika farmakoekonomicznego, wspó³autorem i redaktorem podrêcznika akademickiego pt. Farmakoekonomika. Ekonomiczna ocena programów ochrony zdrowia, autorem ksi¹ ki pt. Farmakoekonomika jako narzêdzie zarz¹dzania w gospodarowaniu lekami w Polsce oraz bieg³ym s¹dowym w zakresie ekonomiki zdrowia. Wspó³pracuje z Czasopismem Aptekarskim, publikuj¹c na jego ³amach artyku³y z dziedziny farmakoekonomiki. Jest autorem ksi¹ ki Farmakoekonomika w opiece farmaceutycznej, która ukaza³a siê w ramach Biblioteki Naukowej Czasopisma Aptekarskiego. Prace magisterskie i dyplomowe prowadzone przez Marcina Czecha zdobywa³y pierwsze nagrody w konkursach, on sam zosta³ uhonorowany nagrod¹ JM Rektora Politechniki Warszawskiej. 8 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 12 (204) 2010

9 SPRAWY ZAWODU TESCO Tesco Polska uruchamia w³asn¹ sieæ aptek i punktów aptecznych, w których bêd¹ sprzedawane, obok suplementów diety, tak e leki na receptê. Popularne leki generyczne sprowadzane bêd¹ z Chin i Indii, gdzie koszt ich wytworzenia jest niski. Tym sposobem apteki i punkty apteczne w hiper- i supermarketach Tesco bêd¹ oferowaæ pacjentom leki po minimalnej cenie. Fundacja Carita yæ ze Szpiczakiem W centrum prasowym Foksal w Warszawie podczas konferencji prasowej poœwiêconej pomocy chorym na szpiczaka mnogiego zainaugurowano dzia³alnoœæ Fundacji Carita yæ ze Szpiczakiem. Goœciem konferencji by³a prof. dr hab. Anna Dmoszyñska, kierownik Kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku, Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Przewodnicz¹ca Polskiej Grupy Szpiczakowej, która przyjê³a funkcjê opiekuna merytorycznego Fundacji Carita yæ ze Szpiczakiem. Zamek Królewski 5 listopada 2010 r. w Sali Wielkiej Zamku Królewskiego w Warszawie, podczas uroczystych obchodów Dnia Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, prezes Polskiego Towarzystwa Lekarskiego prof. dr hab. Jerzy Woj-Wojciechowski (na zdj. po prawej stronie) w obecnoœci prezesa Polskiej Akademii Nauk prof. dr hab. Micha³a Kleibera oraz najwybitniejszych przedstawicieli nauk medycznych ze wszystkich polskich oœrodków akademickich, uhonorowa³ dr n. farm. Jerzego Jambora prezesa Polskiego Komitetu Zielarskiego odznak¹ Polskie Towarzystwo Lekarskie Zas³u onemu. Odznaczenie zosta³o przyznane za wieloletni¹ aktywn¹ dzia³alnoœæ w dziedzinie fitoterapii. Przedstawiaj¹c sylwetkê laureata wspomniano, miêdzy innymi, o jego zaanga owaniu w utworzeniu przy Polskim Towarzystwie Lekarskim Sekcji Fitoterapii, jako pomostu miêdzy Polskim Towarzystwem Lekarskim, a Polskim Komitetem Zielarskim. Zwrócono te uwagê na kreowane przez niego pogl¹dy dotycz¹ce zielarstwa i zio³olecznictwa. Micha³ Wojtczak, by³y minister rolnictwa, za³o yciel fundacji Patria i twórca jednego z najnowoczeœniejszych w Polsce oœrodków rehabilitacji niepe³nosprawnych dzieci, równie wyró niony, w dyskusji stwierdzi³: jest rzecz¹ nieprawdopodobn¹ by w tak hermetycznym œrodowisku, jakim jest Polskie Towarzystwo Lekarskie, zauwa ono dzia- ³alnoœæ na rzecz zdrowia realizowan¹ przez osoby z poza tego œrodowiska. W œwietle wypowiedzi Micha³a Wojtczaka, wyró nienie dr. Jerzego Jambora przez Polskie Towarzystwo Lekarskie jest czymœ podwójnie wyj¹tkowym. Wyró niona zosta³a przez lekarzy osoba, która z zawodu jest farmaceut¹, a na dodatek jeszcze farmaceut¹ zajmuj¹cym siê zio³ami. Sprzeda internetowa Wed³ug raportu firmy badawczej PMR Distribution on the pharmaceutical market in Central Europe Comparative analysis of Poland, Hungary, Romania, Czech Republic, Slovakia and Bulgaria S³owacka Izba Farmaceutów pozytywnie oceni- ³a sprzeda internetow¹ leków OTC i nie objêtych ubezpieczeniem zdrowotnym. CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 12 (204)

10 Szanowni Pañstwo, w imieniu Organizatorów pragniemy poinformowaæ o konferencji Zio³olecznictwo klasztorne historia i teraÿniejszoœæ która odbêdzie siê 14 maja 2011 r. w Opactwie Benedyktynów w Lubiniu (Lubiñ, ul. Mickiewicza 6, Krzywiñ). Organizatorami Konferencji s¹: Opactwo Benedyktynów w Lubiniu Polski Komitet Zielarski Sekcja Fitoterapii Polskiego Towarzystwa Lekarskiego Komisja Farmaceutyczna Wydzia³u Lekarskiego Poznañskiego Towarzystwa Przyjació³ Nauk Redakcja Czasopisma Aptekarskiego. Komitet Naukowy Konferencji tworz¹: prof. dr hab. Jerzy Woy-Wojciechowski (przewodnicz¹cy), prof. dr hab. Kazimierz G³owniak, prof. dr hab. Bogdan Kêdzia, prof. dr hab. Marian Miko³aj Zgoda, dr hab. Anita Magowska, dr Waldemar Buchwald, dr Jerzy Jambor, Izaak Rafa³ Kapa³a OSB, Eugeniusz Kret OH. Na Konferencji wyg³oszone zostan¹ wyk³ady w trzech blokach tematycznych: 1) historia medycyny klasztornej od postanowieñ Pierwszego Soboru Nicejskiego do dyrektyw Parlamentu Europejskiego w sprawie wspólnotowego kodeksu dotycz¹cego produktów leczniczych stosowanych u ludzi, 2) wspó³czesne zio³olecznictwo klasztorne zio³olecznictwo bonifratrów i innych zakonów, 3) kierunki rozwoju zielarstwa i zio³olecznictwa, nowoczesne leki roœlinne i ich klasztorne pierwowzory. Wyk³ady wyg³osz¹ wybitni specjaliœci z zakresu medycyny, farmacji i historii. Podczas konferencji poruszone zostan¹ najwa niejsze zagadnienia dotycz¹ce zwi¹zku miêdzy racjonaln¹ fitoterapi¹ a tradycyjnym zio³olecznictwem klasztornym. Konferencja umo liwi te uczestnikom zapoznanie siê z najnowszymi osi¹gniêciami w technologii postaci leku roœlinnego. Wiktor Szukiel Redaktor Naczelny Czasopisma Aptekarskiego Jerzy Jambor Prezes Zarz¹du G³ównego Polskiego Komitetu Zielarskiego

11 ISSN Vol. XVII Rok za³o enia 1992 Nr 12 (204) Grudzieñ 2010 Punktacja: Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy szego: 6 pkt Index Copernicus: Wydawnictwo Farmapress : 10,63 pkt Czasopismo Aptekarskie : 4,15 pkt Kontynuator tradycji Czasopisma utworzonego w roku 1871 we Lwowie NIE CHCIA EM BYÆ APTEKARZEM Z prof. dr. Normanem DAVIESEM brytyjskim historykiem, profesorem Uniwersytetu Londyñskiego, cz³onkiem Polskiej Akademii Umiejêtnoœci i Akademii Brytyjskiej, autorem prac dotycz¹cym historii Europy, badaczem historii Polski, honorowym obywatelem Warszawy, Krakowa, Lublina i Wroc³awia, doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagielloñskiego, Uniwersytetu Gdañskiego, Uniwersyetu Marii Curie- -Sk³odowskiej i Uniwersytetu Warszawskiego, honorowym cz³onkiem Zwi¹zku Powstañców Warszawskich rozmawia dr n. farm. Jan MAJEWSKI S³ysza³em, e pan profesor pochodzi z rodziny aptekarskiej. Jak odleg³e s¹ pañskie tradycje rodzinne zwi¹zane z tym zawodem? Nie pochodzê z adnej dynastii aptekarskiej, ale mój ojciec, Richard Davies, by³ aptekarzem, a po nim moja starsza siostra Ann i mój szwagier. Z tego, co s³ysza³em, ojciec jako m³ody cz³owiek w latach 20. by³ zapalonym sportsmenem pi³karzem w zimie i tenisist¹ w lecie i pracowa³ jako asystent w aptece, bo w³aœciciel ³askawie pozwala³ mu mieæ wolne godziny na sport, które jednak musia³ odrobiæ w ci¹gu tygodnia (pracowali wtedy od 8.00 rano do 8.00 wieczorem). PóŸniej, kiedy pozna³ moj¹ mamê, narzeczona mia³a mu daæ ultimatum: nie bêdzie œlubu, dopóki nie bêdzie mia³ dyplomu farmacji. Biedny tata musia³ wiêc zrezygnowaæ ze sportu i zapisaæ siê na studia zaoczne na uniwersytecie w Manchesterze, chyba na piêæ lat (dyplom otrzyma³ w 1926 r.). W tamtych czasach w Anglii wszystkie apteki by³y prywatne. Marzeniem rodziców by³o otwarcie w³asnej apteki; przygotowanie tego zajê³o im 7 lat ciê kiej pracy. Wreszcie w 1933 roku, uda- ³o siê kupiæ dwa stare s¹siaduj¹ce ze sob¹ sklepy. Wziêli po yczkê bankow¹, przeprowadzili remont i uruchomili swoj¹ firmê. Apteka nazywa³a siê The Smithills Chemist, bo znajdowa- ³a siê w dzielnicy Smithills, w Bolton niedaleko Manchesteru. Rodzice mieli mieszkanie na piêtrze nad aptek¹ i tam urodzi³a siê moja siostra, a potem i ja. Mój dziadek, Richard Samson Davies, Walijczyk, odwiedzi³ nas tylko raz we wrzeœniu 1939 roku, zaraz po wybuchu wojny, na krótko przed swoj¹ œmierci¹. Nie chcia³ pan zostaæ aptekarzem? Nigdy nie chcia³em byæ aptekarzem i iœæ w œlady ojca. Matka nie by³a z tego zadowolona, wiele razy mówi³a mi, e tata tak ciê ko musia³ pracowaæ... i co bêdzie, kiedy pójdzie na emeryturê. Natomiast ojciec nigdy nie mówi³ o przysz³oœci rodzinnej firmy, zawsze zachêca³ mnie do studiów historycznych i geograficznych, bo dobrze wiedzia³, co tak naprawdê le- y mi na sercu. To bardzo odpowiada³o mojej siostrze, która chêtnie posz³a na studia farmaceutyczne w presti owej Chelsea School of Pharmacy w Londynie i póÿniej kilka lat pracowa³a razem z ojcem. Jak pan zapamiêta³ tamt¹ aptekê? Mieszka³em 17 lat nad aptek¹ ojca i ca³e moje dzieciñstwo by³o zwi¹zane z tym miejscem. Nie wolno mi by³o wejœæ do apteki w godzinach pracy, ale wieczorem lub w niedziele, kiedy wróciliœmy z koœcio³a, po otwarciu drzwi czeka³ na nas mocny, piêkny zapach leków, którego wspomnienie towarzyszy mi do dziœ. Ojciec produkowa³ wiêkszoœæ leków na miejscu z pomoc¹ asystentów, którzy pracowali w tylnych pokojach, u ywaj¹c pistli i moÿdzierzy, preparuj¹c proszki i tabletki. Jedna z moich ciotek, Ivy siostra

12 SPRAWY ZAWODU ojca, zawodowa aktorka i œpiewaczka czêsto bywj¹ca bez pracy zajmowa³a siê butelkami, sortowa³a je, my³a, wlewa³a ró ne p³yny, nakleja- ³a napisy i pakowa³a do pude³ek. Dobrze pamiêtam równie gabinet trucizn zamykany na klucz. Kiedyœ ojciec pokaza³ nam dzieciom ma³e flaszki morfiny i ostrzeg³: Jeden ³yk, to œmieræ!. Dlatego nigdy nie mia³em ochoty ani na palenie papierosów, ani na narkotyki. Pamiêtam, e czasem robi³ nam egzamin zapachowy: zawi¹zywa³ oczy i podsuwa³ pod nos amoniak, terpentynê, chloroform, wodê ró an¹ itd. To by³a zabawa! Coœ jeszcze pan zapamiêta³? To d³uga opowieœæ. W czasie wojny i kilka lat potem ojciec jako aptekarz mia³ prawo do kuponów na benzynê i dziêki temu móg³ utrzymaæ motocykl, póÿniej samochód. W œrodê po po³udniu i w sobotê mia³em szczêœcie jeÿdziæ z nim. Wtedy wozi³o siê leki do domów ciê ko chorych pacjentów i starców. JeŸdziliœmy tak e do ma³ej huty szk³a, gdzie ojciec hurtowo kupowa³ butelki, których czêsto brakowa³o. Nasz samochód marki RILEY 9 nazywaliœmy Old Mother Riley. Kiedy by³em ju trochê starszy, musia³em sam rozwoziæ transporty leków na rowerze. Apteki starego typu, to by³o coœ wiêcej ni apteki. Sprzedawano w nich nie tylko leki, ale tak- e kosmetyki, produkty sanitarne, sprzêt fotograficzny i okulary. Ka dy z tych dzia³ów mia³ osobn¹ szafê. Myd³o luksusowe i perfumy wzbogaca³y zapachy w aptekach (najbardziej pamiêtam zapach Witchhazel, czyli oczaru virginijskiego orzecha czarownicy). Muszê powiedzieæ, e ojciec by³ dobrym fotografem, przed wojn¹ wygra³ lokalny konkurs zdjêciem, na których utrwalona zosta³a dwójka ch³opców z rowerami przed aptek¹ (sam wywo³ywa³ klisze, póÿniej oddawa³ do specjalistycznej firmy). By³ równie wykwalifikowanym optometrykiem; przyjmowa³ klientów w osobnym gabinecie, pomagaj¹c w doborze okularów. Ogromn¹ frajd¹ dla nas dzieci by³y wieczorne wejœcia do tego gabinetu, zak³adanie okularów bez szkie³ i udawanie, e jesteœmy doros³ymi... Kto najczêœciej przychodzi³ do tej apteki? Jak wówczas traktowano aptekarza? W Wielkiej Brytanii do roku 1948 r. nie by³o pañstwowej s³u by zdrowia i wizyty u lekarza kosztowa³y, wiêc pacjenci przychodzili najpierw do aptekarza, aby upewniæ siê, czy wizyta u lekarza jest konieczna. Ojciec czêsto pe³ni³ wiêc rolê ludowego znachora, który musia³ znaæ wszystkie mo liwe dolegliwoœci i aplikowa³ stosowne remedia na wszystko. Szybko zdoby³ s³awê i autorytet w mieœcie w sprawach nie tylko medycznych. Musia³ byæ i psychologiem, po cichu seksuologiem a nawet doradc¹ finansowym. Jako m³ody ch³opak za drzwiami dziwi³em siê, kiedy do apteki przychodzi³y kobiety w ci¹ y ze swoimi problemami. Oh, Mister Davies zaczyna³y z p³aczem i ojciec musia³ wiedzieæ, co mo e im pomóc. W k¹ciku apteki sta³a te du a, solidna waga dla niemowl¹t z koszykiem wy³o onym niebieskim kocykiem. Gwarantowa³a ona regularn¹ opiekê nad dzieæmi, st¹d wizyty matek z dzielnicy w naszej aptece. Ojciec znany by³ tak e poza Bolton, gdy potrafi³ rozszyfrowaæ pismo lekarzy, którzy nie zawsze dbali o staranne wypisanie recept. Pewnego dnia przyszed³ mê czyzna z recept¹, której nikt nie potrafi³ odczytaæ. Co gorzej, mê czyzna ten nie mówi³ ani s³owa po angielsku, tylko oczami i pomrukami b³aga³ ojca, by wyda³ mu ten tajemniczy lek. Widzia³em, jak ojciec d³ugo patrzy³ na receptê przez szk³o powiêkszaj¹ce. I nagle krzykn¹³: Przecie ta recepta nie jest napisana po angielsku, ale po ³acinie! Goœæ, zapytany sk¹d jest, odpowiedzia³ krótko: Wilno. Przypuszczam, e w³aœnie wtedy mia³o miejsce moje pierwsze spotkanie z Polakiem. Jakie postaci mia³y leki w tamtych czasach? Nowoczesne opakowania leków pojawi³y siê dopiero w latach 50. ubieg³ego wieku i ojciec coraz czêœciej wtedy zamawia³ gotowe leki telefonicznie z hurtowni; firma George Woolley z Manchesteru i du y van z tej hurtowni dostarcza³ leki do naszej apteki na Chorley Old Road. Przedtem leki by³y przewa nie produkowane na miejscu, z zastosowaniem ró nej aparatury. Destylowano wodê, ucierano maœci, sypano proszki do ma³ych papierowych kopert, a tabletki nie by³y p³askie, lecz wypuk³e i wydawane w okr¹g³ych pude³eczkach. Ojciec przygotowywa³ syropy na wszystkie mo liwe postaci kaszlu (suchy, mokry, dzieciêcy, mocny, ³agodny itd.). Jeden jego preparat uzyska³ nawet renomê ogólnokrajow¹. W czasie Blitzu bombardowa- 12 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 12 (204) 2010

13 SPRAWY ZAWODU nia Manchesteru przez Niemców w 1941 r. wszyscy mê czyÿni niebêd¹cy w wieku wojskowym zostali powo³ani na nocn¹ s³u bê przeciwpo arow¹. W paÿdzierniku i listopadzie siedzieli na dachach, we mgle, deszczu i naturalnie masowo chorowali. Pewnego dnia do naszej apteki przyszed³ potê ny sier ant policji lokalnej, który dusi³ siê od kaszlu. Ojciec przygotowa³ mu supermocn¹ miksturê, w której jak póÿniej s³ysza³em by³ chloroform. Nastêpnego dnia d³uga kolejka policjantów czeka³a przed aptek¹; ka dy chcia³ nabyæ ten sam cudowny syrop, który pomóg³ sier antowi. Potem ojciec nazwa³ ten syrop Policeman s Friend, czyli Przyjaciel Policjanta. Przez kilka lat by³ ogromny popyt na ten syrop, a inspekcja pañstwowa zakaza³a jego stosowania. Lubi pan profesor wracaæ wspomnieniami do tamtego czasu? To odleg³e chwile. Ojciec zachorowa³ na raka p³uc. W 1965 r. sprzeda³ aptekê, dzie³o swego ycia, i w ci¹gu jednego miesi¹ca pojecha³ do szpitala w³asnym samochodem, zaparkowa³ na parkingu krótkoterminowym i podda³ siê ciê - kiej operacji. D³ugo potem y³ jeszcze pod troskliw¹ opiek¹ mojej matki. Emeryturê spêdzi³ w ma³ym domu w górach poza Bolton, gdzie zajmowa³ siê piêknym ogrodem pe³nym kwiatów. Kiedy przyjecha³ do Anglii z wizyt¹ mój polski teœæ ( on¹ Daviesa jest Maria, Polka pochodz¹ca z D¹browy Tarnowskiej, któr¹ pozna³ w Krakowie przyp. red.), dawny profesor botaniki, który dobrze nie zna³ jêzyka angielskiego, ojciec spacerowa³ z nim po ogrodzie i rozmawiali o kwiatach po ³acinie! Przez lata nie wraca³em do naszej apteki. Bez moich rodziców jest ona nie tak ciekawa. To skromny ma³y budynek, obecnie sklep ubrañ dzieciêcych. Ale 10 lat temu, kiedy polska ekipa filmowa przygotowywa³a Historie Normana Daviesa, pojechaliœmy do Bolton. Udziela³em wywiadu przed kamer¹ na chodniku przed aptek¹. Kiedy s¹siedzi zobaczyli, co siê dzieje, wyszli z domów i pytali, czy nie jestem synem Mistera Daviesa. A potem zaproponowali: ChodŸ z nami, coœ ci poka emy. Nasze dawne mieszkanie nad aptek¹, od lat u ywane jako magazyn, by³o w trakcie remontu. Stoj¹c na drabinie, patrzy³em przez otwarte okno na pokój, gdzie siê urodzi³em. Dowiedzia³em siê, e dzieñ wczeœniej wielki dÿwig wyci¹gn¹³ nasz elazny piec na wêgiel, na którym mama gotowa³a dla mnie smaczne obiady. Jednak trzeba by³o odje - d aæ. Zapach leków ju dawno wyparowa³. W moim gabinecie w Oxfordzie stoi jednak biurko ojca z gabinetu optometrycznego; na pó³kach, wœród ksi¹ ek historycznych zajmuje honorowe miejsce ma³a kolekcja s³oików aptekarskich z napisami ³aciñskimi i boski zapach oczaru wirginijskiego dalej siê unosi... Jak wiem, ma pan dobre zdrowie, i yczê takiego jak najd³u ej. Czy korzysta wiêc pan z porad aptekarzy? Wolê porady aptekarza od porad lekarza. Dzisiaj lekarze majê ambicje posiadania wiedzy naukowej, ale mniej rozumiej¹ aspekty spo³eczne, indywidualne i psychosomatyczne. Stary, m¹dry aptekarz, taki jak mój ojciec, zna³ swoich pacjentów z ka dej strony, nie tylko od tej, co ich boli. Dziêkujê za rozmowê. Adres do korespondencji: dr n. farm. Jan Majewski Apteka pod Z³otym Lwem Poznañ, ul. Stary Rynek 75 tel CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 12 (204)

14 Naczelna Izba Aptekarska Kampania Walka z nadwag ioty o ci W ramach inicjatywy promuj¹cej walkê z nadwag¹ i oty³oœci¹ wspó³pracujemy z Wydzia³em Farmaceutycznym Uniwersytetu Jagielloñskiego Collegium Medicum, Wydzia³em Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, Polskim Towarzystwem Lekarskim i Naczeln¹ Izb¹ Aptekarsk¹ oraz z Okrêgowymi Izbami Aptekarskimi w Bia³ymstoku, Bielsku-Bia³ej, Bydgoszczy, Gdañsku, Kielcach, Koszalinie, Krakowie, Lublinie, Olsztynie, Opolu, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie i Zielonej Górze uczestnicz¹c w kursach i konferencjach naukowo-szkoleniowych organizowanych w ca³ej Polsce, przy aktywnym udziale GlaxoSmithKline Consumer Healthcare i programu PharmAssist. Rada Naukowa i Redakcja Czasopisma Aptekarskiego LUBUSKA OKRÊGOWA IZBA APTEKARSKA OKRÊGOWA IZBA APTEKARSKA W OLSZTYNIE BESKIDZKA OKRÊGOWA IZBA APTEKARSKA w Bielsku-Bia³ej

15 SPRAWY ZAWODU PROFILAKTYKA ORAZ LECZENIE NADWAGI I OTY OŒCI Realizuj¹c inicjatywê Rok 2010 rokiem kontynuacji walki z nadwag¹ i oty³oœci¹ redakcja Czasopisma Aptekarskiego we wspó³dzia³aniu z Wydzia³em Farmaceutycznym Uniwersytetu Jagielloñskiego Collegium Medicum, Wydzia³em Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego w Lu- blinie, Polskim Towarzystwem Lekarskim i Okrêgow¹ Izb¹ Aptekarsk¹ w Olsztynie zorganizowa³a kurs poœwiêcony oty³oœci i nadwadze, który zgomadzi³ ok. 150 uczestników. Wyk³ady przeprowadzili kierownik Studium Kszta³cenia Podyplomowego Wydzia³u Farmaceutycznego UJ CM prof. dr hab. n. farm. Barbara Filipek, dr n. farm. Jacek Sapa z Wydzia³u Farmaceutycznego UJ CM i dr n. farm. Marek Jêdrzejczak wyk³adowca farmakologii na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego i wiceprezes NRA. Uczestnicy konferencji zapoznali siê z nastêpuj¹cymi problemami: kliniczn¹ definicj¹ i klasyfikacj¹ oty- ³oœci epidemiologi¹, etiopatogenez¹ oraz czynnikami metabolicznymi, endokrynologicznymi, genetycznymi i œrodowiskowymi sprzyjaj¹cymi nadwadze i oty³oœci klinicznymi nastêpstwami oty³oœci optymalizacj¹ farmakoterapii w oty³oœci rol¹ farmaceuty jako doradcy i opiekuna pacjenta z nadwag¹ i oty³oœci¹ zaburzeniami lipidowymi wp³ywem obturacyjnego bezdechu sennego (OBS) na terapiê niektórych Uczestnicy kursu w trakcie rozwi¹zywania testu CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 12 (204)

16 SPRAWY ZAWODU Wœród rozwi¹zuj¹cych test by³a prezes OIA, mgr farm. Ewa Wiêckowska schorzeñ przewlek³ych niefarmakologicznymi i farmakologicznymi sposobami leczenia zaburzeñ lipidowych oraz z nowymi kierunkami w leczeniu nadwagi i oty³oœci m.in. za pomoc¹ preparatu alli. Wyk³ady, podobnie jak na wszystkich kursach i konferencjach, które odby³y siê w ramach wspomnianej inicjatywy, zakoñczy³y siê testem, za rozwi¹zanie którego uczestnicy mogli otrzymaæ 10 punktów edukacyjnych tzw. twardych. Partnerem edukacyjnym konferencji by³ PharmAssist i GSK. Redakcja Czasopisma Aptekarskiego dziêkuje prezes OIA mgr farm. Ewie Wiêckowskiej i pracownikom biura za zaanga owanie i pomoc udzielon¹ w organizowaniu kursu. (bo) Wiktor Szukiel Wyk³adowcy, organizatorzy i uczestnicy kursu z prof. dr hab. n. farm. Barbar¹ Filipek 16 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 12 (204) 2010

17

18 SPRAWY ZAWODU WYBRANE ASPEKTY POLSKIEGO PRAWA ANTYTYTONIOWEGO dr n. prawnych Lubomira WENGLER, dr n. farm. Agnieszka ZIMMERMANN Zak³ad Prawa Medycznego Gdañskiego Uniwersytetu Medycznego Zarówno w krajach rozwiniêtych jak i w krajach rozwijaj¹cych siê palenie tytoniu jest przyczyn¹ powa nych schorzeñ i wielu przedwczesnych zgonów. Uzale nienie od tytoniu jest stanem przewlek³ym, który trudno przezwyciê yæ. Koszty leczenia chorób spowodowanych u ywaniem tytoniu stanowi¹ znacz¹cy odsetek ogólnych kosztów opieki zdrowotnej. Farmaceuci, zgodnie z zaleceniami przyjêtymi przez Radê Miêdzynarodowej Federacji Farmaceutycznej na Kongresie w Sydney w 2003 roku, maj¹ obowi¹zek wspomagania ludzi, którzy chc¹ porzuciæ palenie lub inn¹ formê u ytkowania tytoniu. Na Kongresie przedstawiciele zawodu farmaceuty poparli inicjatywê Bez Tytoniu Œwiatowej Organizacji Zdrowia. Miêdzynarodowa Federacja Farmaceutyczna (FIP) utworzy³a Globaln¹ Sieæ Farmaceutów przeciw Tytoniowi (Global Network of Pharmacists against Tobacco). Sieæ ta zapewnia organizacjom farmaceutycznym i samym farmaceutom mo liwoœæ wymiany doœwiadczeñ zwi¹zanych z zaprzestaniem palenia w ró nych miejscach wykonywania zawodu. Wed³ug zaleceñ farmaceuci w swojej pracy powinni podejmowaæ odpowiednie dzia³ania zmierzaj¹ce do wyeliminowania tytoniu ze œrodowiska spo³ecznego, w którym pracuj¹, powinni d¹ yæ do wprowadzenia zakazu palenia w aptece i wspieraæ personel w porzucaniu na³ogu [1]. Istniej¹ regulacje prawne odnosz¹ce siê do zagadnienia ograniczenia u ywania tytoniu, tj. przeciwdzia³ania uzale nieniu od niego i od wyrobów tytoniowych oraz ochrony zdrowia przed jego nastêpstwami. Z uwagi na powinnoœæ promowania przez farmaceutów zdrowego ycia bez tytoniu w poni szym artykule opisane zosta- ³y aspekty prawa antytytoniowego. Nale y jednak zauwa yæ, e ani ustawodawca, ani literatura przedmiotu nie pos³uguj¹ siê pojêciem prawa antytytoniowego [2]. Wydaje siê jednak, e stosowanie tego terminu jest jak najbardziej zasadne i metodologicznie poprawne. Pod pojêciem prawa antytytoniowego w niniejszym opracowaniu rozumie siê zatem ogó³ regulacji prawnych, które s³u ¹ ograniczeniu u ywania tytoniu, tj. przeciwdzia³aj¹ uzale nieniu od niego i od wyrobów tytoniowych oraz s³u ¹ ochronie zdrowia przed jego nastêpstwami. Mo na stwierdziæ, e zosta³ zapocz¹tkowany proces wyodrêbniania siê w oparciu o kryteria celu i przedmiotu nowej dyscypliny nauki i praktyki prawniczej, obejmuj¹cej w szczególnoœci swoimi badaniami zarówno przepisy prawne z zakresu prawa administracyjnego, prawa karnego jak i prawa cywilnego czy prawa pracy, z przewag¹ jednak prawa publicznego (zw³aszcza prawa administracyjnego). Prawo antytytoniowe z uwagi na bezsporn¹ szkodliwoœæ u ywania tytoniu i wyrobów tytoniowych stanowi wa ny element zapewniania przez pañstwo realizacji konstytucyjnego prawa ka dego do ochrony zdrowia, a co za tym idzie, 18 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 12 (204) 2010

19 SPRAWY ZAWODU tak e do ochrony krajowego systemu opieki zdrowotnej przed nadmiernym obci¹ eniem, generowanym choæby chorobami odtytoniowymi. Konstytucja RP z 1997 roku nada³a priorytetowe znaczenie prawu do ochrony zdrowia. Prawo to, uznaj¹c jednoczeœnie Ramow¹ Konwencjê Œwiatowej Organizacji Zdrowia o Ograniczeniu U ycia Tytoniu, wyra a siê m.in. w dostrze- eniu wagi problemu szerzenia siê epidemii tytoniowej, która wywo³uje zdrowotne, spo³eczne, gospodarcze i œrodowiskowe konsekwencje. Wzrost konsumpcji i produkcji wyrobów tytoniowych stanowi obci¹ enie dla rodzin, osób ubogich i przede wszystkim co szczególnie determinuje zainteresowanie pañstwa krajowych systemów opieki zdrowotnej. Dowody naukowe potwierdzaj¹, e konsumpcja wyrobów tytoniowych i nara enie na dym tytoniowy s¹ przyczyn¹ œmierci, chorób i niepe³nosprawnoœci oraz e istnieje przedzia³ czasowy pomiêdzy nara eniem na dym tytoniowy lub innym u ywaniem wyrobów tytoniowych a wyst¹pieniem chorób odtytoniowych. U ywanie papierosów i niektórych innych produktów zawieraj¹cych tytoñ prowadzi do uzale nienia, a wiele zwi¹zków, które one zawieraj¹, i wytwarzany przez nie dym s¹ farmakologicznie aktywne, toksyczne, mutagenne i rakotwórcze. W wiêkszoœci miêdzynarodowych klasyfikacji chorób uzale nienie od tytoniu jest odrêbnie klasyfikowane jako choroba. Nara enie p³odu na dzia³anie dymu tytoniowego w okresie prenatalnym jest przyczyn¹ powstawania niekorzystnych nastêpstw zdrowotnych i rozwojowych u dzieci. Niepokoj¹ce jest zjawisko wzrostu palenia i innych form konsumpcji wyrobów tytoniowych przez dzieci i m³odocianych. Prawodawstwo krajowe powinno zatem byæ tak konstruowane, by uznaæ, e wszelkie formy reklamy, promocji i sponsorowania ukierunkowane na zachêcanie do u ywania wyrobów tytoniowych s¹ niebezpieczne. Pañstwo powinno podejmowaæ dzia³ania, tak e o charakterze miêdzynarodowym, na rzecz eliminowania wszelkich form nielegalnego obrotu papierosami i innymi wyrobami tytoniowymi, takich jak przemyt, nielegalna produkcja i podrabianie. Powinno siê zauwa yæ potrzebê stworzenia odpowiednich mechanizmów umo liwiaj¹cych zajêcie siê d³ugoterminowymi spo³ecznymi i ekonomicznymi konsekwencjami skutecznych strategii ograniczania popytu na wyroby tytoniowe. Polska jako kraj zainteresowany ograniczeniem u ycia tytoniu i wyrobów tytoniowych ratyfikowa³a Ramow¹ Konwencjê Œwiatowej Organizacji Zdrowia o Ograniczeniu U ycia Tytoniu, sporz¹dzon¹ dnia 21 maja 2003 roku w Genewie (zwan¹ dalej Konwencj¹ Ramow¹). Wesz³a ona w ycie w dniu 14 grudnia 2006 roku. Konwencja Ramowa w œwietle Konstytucji RP posiada status umowy miêdzynarodowej, ratyfikowanej za uprzedni¹ zgod¹ wyra on¹ w ustawie, co powoduje, i w razie kolizji miêdzy przepisami, które zawiera, a ustaw¹ (krajow¹) pierwszeñstwo zachowuje przepis w niej zawarty (st¹d te ten typ konwencji miêdzynarodowych okreœla siê w literaturze jako maj¹cych charakter nadustawowy ). W celu lepszej ochrony zdrowia cz³owieka strony Konwencji Ramowej (tj. pañstwa sygnatariusze) s¹ zachêcane do wprowadzenia œrodków wykraczaj¹cych poza œrodki wymagane na mocy tego aktu normatywnego i protoko³ów do niego. Konwencja nie wyklucza bowiem na³o enia przez nie ostrzejszych wymogów ani eli sama wprowadza (art. 2 Konwencji Ramowej). Cel Konwencji Ramowej zosta³ przedstawiony w jej art. 3. Jest nim ochrona dzisiejszych i przysz³ych pokoleñ przed zgubnymi zdrowotnymi, spo³ecznymi, œrodowiskowymi i ekonomicznymi nastêpstwami konsumpcji wyrobów tytoniowych i nara enia na dym tytoniowy poprzez przedstawienie ram dla œrodków ograniczenia u ycia tytoniu, jakie jej strony bêd¹ wprowadzaæ na szczeblu krajowym, regionalnym i miêdzynarodowym w celu ci¹g³ego i znacznego ograniczenia rozpowszechnionej konsumpcji wyrobów tytoniowych i nara enia na dym tytoniowy. Konwencja m. in. ustanawia zasady przewodnie, którymi winny kierowaæ siê strony przy jej implementacji do prawa krajowego. Wœród tych zasad nale y wyró niæ w szczególnoœci: obowi¹zek poinformowania ka dej osoby o zdrowotnych nastêpstwach, uzale niaj¹cym charakterze i œmiertelnym zagro eniu, jakie nios¹ ze sob¹ konsumpcja wyrobów tytoniowych i nara enie na dym tytoniowy, koniecznoœæ silnego zaanga owania sfer politycznych w opracowanie i wspieranie na szczeblu krajowym, regionalnym i miêdzynarodowym kompleksowych œrodków CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 12 (204)

20 SPRAWY ZAWODU wielosektorowych i skoordynowanych metod reagowania. Ustawodawca krajowy, konstruuj¹c prawo antytytoniowe, powinien akcentowaæ potrzebê podjêcia œrodków w celu ochrony wszystkich osób przed nara eniem na dym tytoniowy. Powinien d¹ yæ do przeciwdzia³ania rozpoczynaniu konsumpcji, propagowaæ i wspieraæ zrywanie z na³ogiem oraz zmniejszanie konsumpcji wszelkich rodzajów wyrobów tytoniowych. Powinien podejmowaæ œrodki w celu opracowywania strategii ograniczenia u ycia tytoniu i propagowania udzia³u poszczególnych osób oraz ca³ych spo- ³ecznoœci we wdra aniu i ocenie programów ograniczania u ycia tytoniu, które pod wzglêdem spo³ecznym i kulturowym odpowiadaj¹ ich potrzebom i perspektywom. Podstawowym aktem prawnym podejmuj¹cym i to jeszcze przed ratyfikacj¹ Konwencji Ramowej problematykê, do której siê ona odnosi, jest ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed nastêpstwami u ywania tytoniu i wyrobów tytoniowych, dalej zwana ustaw¹ antytytoniow¹. Ustawa ta by³a wielokrotnie nowelizowana. Szczególne znaczenie, równie z uwagi na kontrowersje i burzliwe oceny, które wywo³uje interpretacja jej postanowieñ, ma zmiana wchodz¹ca w ycie z dniem 15 listopada 2010 r. (z wyj¹tkiem art. 1 pkt 6, który wchodzi w ycie z dniem 15 maja 2012 r.). Wprowadza j¹ ustawa z dnia 8 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed nastêpstwami u ywania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz ustawy o Pañstwowej Inspekcji Sanitarnej, zwana dalej nowel¹ kwietniow¹. Nowelizacja ta w intencji jej projektodawców mia³a na celu przede wszystkim rozszerzenie obszarów objêtych zakazem palenia tytoniu na wiêkszoœæ miejsc publicznych, ujednolicenie sankcji za ich nieprzestrzeganie, a tak e zaostrzenie zakazu reklamy. W uzasadnieniu projektu ustawy powo³ano siê na pozytywne doœwiadczenia innych krajów, w których wprowadzono ca³kowity zakaz palenia, w tym W³och, Irlandii i Stanów Zjednoczonych [3]. Niestety, nowela kwietniowa, mimo dobrych intencji towarzysz¹cych œrodowisku lobbuj¹cemu (wspieranemu przez przedstawicieli zawodów medycznych) za jak najdalej id¹cym ograniczeniem u ywania tytoniu i wyrobów tytoniowych, a tak e mechanizmów rynkowych sprzyjaj¹cych konsumpcji, stanowi w wielu miejscach przejaw nieprawid³owej legislacji, a tym samym nie realizuje wskazanych wy ej celów w po- ¹danym przez jej projektodawców zakresie. Zmiany mia³y wprowadzaæ prawie ca³kowity zakaz palenia w miejscach publicznych. W ostatecznym kszta³cie ustawy wprowadzono jednak zakaz palenia w œrodkach transportu publicznego taksówkach, samochodach s³u bowych oraz w publicznych miejscach przeznaczonych do wypoczynku i zabawy dzieci oraz na przystankach komunikacji miejskiej. Zakazem palenia zostan¹ objête tak e szko³y, zak³ady opieki zdrowotnej i placówki oœwiaty. Ustawa antytytoniowa nak³ada na organy administracji rz¹dowej i samorz¹du terytorialnego obowi¹zek podejmowania dzia³añ zmierzaj¹cych do ochrony zdrowia przed nastêpstwami u ywania tytoniu oraz wskazuje, e mog¹ one wspieraæ w tym zakresie dzia³alnoœæ medycznych samorz¹dów zawodowych, organizacji spo³ecznych, fundacji, instytucji i zak³adów pracy, a tak e wspó³dzia³aæ z koœcio³ami i innymi zwi¹zkami wyznaniowymi. W œwietle jej art. 3 ochrona zdrowia przed nastêpstwami u ywania tytoniu realizowana jest przez kszta³towanie polityki zdrowotnej, ekonomicznej i spo³ecznej, do której nale ¹: ochrona prawa niepal¹cych do ycia w œrodowisku wolnym od dymu tytoniowego, promocja zdrowia przez propagowanie stylu ycia wolnego od na³ogu papierosów i u ywania wyrobów tytoniowych, dzia³alnoœæ wychowawcza i informacyjna, tworzenie warunków ekonomicznych i prawnych zachêcaj¹cych do ograniczenia u ywania tytoniu, informowanie o szkodliwoœci palenia tytoniu i zawartoœci substancji szkodliwych na opakowaniach wyrobów tytoniowych i informacjach o wyrobach tytoniowych, obni anie norm dopuszczalnych zawartoœci substancji szkodliwych w wyrobach tytoniowych, leczenie i rehabilitacja osób uzale nionych od tytoniu. W art. 5 ust. 1 ustawy antytytoniowej ustawodawca okreœla katalog miejsc objêtych ustawowym zakazem palenia, wprowadzaj¹c jednoczeœnie wyj¹tki od tego zakazu w art. 5a. Zabronione jest palenie wyrobów tytoniowych: 20 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 12 (204) 2010

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r.

Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie ciàg ych szkoleƒ farmaceutów zatrudnionych w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych Na

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 Koło Naukowe Prawa Medycznego, zwane dalej Kołem, jest dobrowolną organizacją studencką. Funkcjonuje na Wydziale Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR -SPECJALIZACJE

INFORMATOR -SPECJALIZACJE INFORMATOR -SPECJALIZACJE Informator został przygotowany w oparciu o specjalizacje z których akredytacje posiada Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Uniwersytet, został wybrany

Bardziej szczegółowo

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania:

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania: Uchwała nr III/46 z dnia 19 marca 2014 roku Zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej w sprawie zasad przyznawania licencji dla lekarzy pracujących w klubach Ekstraklasy, I i II ligi oraz reprezentacjach

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Dz. U. 2009 nr 213. Data publikacji: 16 grudnia 2009 r.poz. 1656 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie szczegółowych

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ z dnia 11 maja 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad powoływania i finansowania oraz trybu działania

Bardziej szczegółowo

Zasady przyznawania stypendiów doktoranckich na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego na rok akademicki 2016/2017

Zasady przyznawania stypendiów doktoranckich na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego na rok akademicki 2016/2017 Zasady przyznawania stypendiów doktoranckich na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego na rok akademicki 2016/2017 Postanowienia ogólne 1) Niniejsze Zasady dotyczą stypendiów doktoranckich wypłacanych

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich 1. W oparciu o inicjatywę Stowarzyszenia Konferencje i Kongresy w Polsce (SKKP) oraz zadania statutowe Polskiej Organizacji Turystycznej (POT) i działającego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE. z dnia 23 marca 2016 r.

UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE. z dnia 23 marca 2016 r. Rada Miejska w Choszcznie ul.wolności 24 73-200 CHOSZCZNO tel. 095 765 27 31 UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Od Autora........................................... 15 Rozdzia³ 1 ROLA I ZNACZENIE FARMAKOEKONOMIKI

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

1922-1939 KALENDARIUM

1922-1939 KALENDARIUM 1922-1939 KALENDARIUM 1918 Grudzieñ - ukazuje siê Rozkaz nr 1 Departamentu Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wojskowych z 9.12.1918 r., który o lekarzach s³u ¹cych w wojsku stwierdza, i...s¹ oficerami i pos³uguj¹

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz - wizyta wstępna

Kwestionariusz - wizyta wstępna Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Tel: (22) 542-13-72, E-mail: beki@pzh.gov.pl Badanie Epidemiologii Krztuśca Kwestionariusz - wizyta wstępna 1.1. Data wizyty

Bardziej szczegółowo

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl Niepubliczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna INFORMATOR ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl 1.HISTORIA PORADNI. Poradnia

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2007 W GMINIE WYSZKÓW

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2007 W GMINIE WYSZKÓW Załącznik Nr 1 do uchwały Nr III/4/2007 Rady Miejskiej w Wyszkowie z dnia 4 stycznia 2007r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2007 W GMINIE WYSZKÓW I. WSTĘP Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki. 1565 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki. Na podstawie art. 95 ust. 4 ustawy z dnia 6 wrzeênia 2001 r. Prawo farmaceutyczne

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym Województwa Wielkopolskiego Nr 127 13535 2351 UCHWA A Nr XVIII/152/08 RADY POWIATU GOSTYÑSKIEGO z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie: zasad i trybu przyznawania, wstrzymywania i cofania oraz wysokoœci stypendiów

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2015 rok. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r.

Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r. Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r. w sprawie ustalenia trybu udzielania i rozliczania dotacji dla szkół i placówek niepublicznych oraz trybu i

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r.

ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r. PP nr 13/021/11/2016 w sprawie: ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r. WPROWADZENIA: - PROCEDURY PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECI Z PRZEDSZKOLA,

Bardziej szczegółowo

M I N I S T R A Z D R O W I A 1) z dnia. w sprawie limitu przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny

M I N I S T R A Z D R O W I A 1) z dnia. w sprawie limitu przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny Projekt z dnia 20 lipca 2015 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A Z D R O W I A 1) z dnia. w sprawie limitu przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny Na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r.

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. w sprawie zmian w zasadach wynagradzania za osiągnięcia naukowe i artystyczne afiliowane w WSEiZ Działając

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXII / 242 / 04 Rady Miejskiej Turku z dnia 21 grudnia 2004 roku

Uchwała Nr XXII / 242 / 04 Rady Miejskiej Turku z dnia 21 grudnia 2004 roku Informacja dotycząca Stypendiów Burmistrza Miasta Turku za wyniki w nauce, stypendia za osiągnięcia sportowe oraz stypendia za osiągnięcia w dziedzinie kultury i działalności artystycznej. Urząd Miejski

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska kampania społeczna. Młodość wolna od papierosa

Ogólnopolska kampania społeczna. Młodość wolna od papierosa Program Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu w Polsce Ogólnopolska kampania społeczna Młodość wolna od papierosa Joanna Skowron Departament Zdrowia Publicznego i Promocji Zdrowia Główny Inspektorat

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA (Część 3 Ustawy o zdrowiu psychicznym z 1983 roku [Mental Health Act 1983]) 1. Imię i nazwisko pacjenta 2. Imię i nazwisko osoby sprawującej opiekę nad pacjentem ( lekarz

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 1 października 2013 r. Poz. 783 UCHWAŁA ZARZĄDU NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO. z dnia 24 września 2013 r.

Warszawa, dnia 1 października 2013 r. Poz. 783 UCHWAŁA ZARZĄDU NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO. z dnia 24 września 2013 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 1 października 2013 r. Poz. 783 UCHWAŁA ZARZĄDU NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO z dnia 24 września 2013 r. w sprawie regulaminu Zarządu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Przodkowo.

Bardziej szczegółowo

I WARSZTATY OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ 17 MAJA 2010, POZNAŃ

I WARSZTATY OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ 17 MAJA 2010, POZNAŃ I Warsztaty Opieki Farmaceutycznej organizowane przez Młodą Farmację Poznań, Studencie Koło Opieki Farmaceutycznej, Pracownię Farmacji Praktycznej Katedry i Zakładu Technologii Postaci Leku Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie FARMACJA SZPITALNA za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie FARMACJA SZPITALNA za rok 2014 Warszawa,12.02.2015 Ewa Steckiewicz- Bartnicka Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Mińsk Mazowiecki,ul. Szpitalna 37 tel.25 5065171 fax.25 5065109 email apteka@spzozmm.pl Raport Konsultanta

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 Nr wniosku.../... Bobrowniki, dnia... Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 1. Dane osobowe WNIOSKODAWCY Nazwisko

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Do wygrania, oprócz własnego zdrowia, nagrody rzeczowe!!!

Do wygrania, oprócz własnego zdrowia, nagrody rzeczowe!!! Dbam o swoje piersi 15 października obchodzony jest Europejski Dzień Walki z Rakiem Piersi. Jest to dobra okazja by pomyśleć o profilaktyce raka piersi i rozpocząć regularne samobadanie piersi oraz udać

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki. Alkoholowych oraz. Przeciwdziałania Narkomanii

Gminny Program Profilaktyki. Alkoholowych oraz. Przeciwdziałania Narkomanii Załącznik do Uchwały Nr 17/III/10 Rady Gminy w Przyłęku z dnia 30 grudnia 2010 r. Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Przyłęk na

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie określenia zasad przyznawania, wysokości i otrzymywania diet oraz zwrotu kosztów podróży przysługujących Radnym Rady Miasta Kielce Na

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r.

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu Êwiadczeƒ opieki zdrowotnej, w tym badaƒ przesiewowych, oraz okresów, w których

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO. Szczecin, dnia 26 marca 2012 r. Poz. 722 UCHWAŁA NR XII/96/2012 RADY POWIATU W WAŁCZU

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO. Szczecin, dnia 26 marca 2012 r. Poz. 722 UCHWAŁA NR XII/96/2012 RADY POWIATU W WAŁCZU DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO Szczecin, dnia 26 marca 2012 r. UCHWAŁA NR XII/96/2012 RADY POWIATU W WAŁCZU z dnia 24 lutego 2012 r. określenia rodzajów świadczeń przyznawanych w ramach

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104

Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104 Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie sposobu przeprowadzania badań na obecność alkoholu, środków odurzających lub

Bardziej szczegółowo

zywania Problemów Alkoholowych

zywania Problemów Alkoholowych Państwowa Agencja Rozwiązywania zywania Problemów Alkoholowych Konferencja Koszty przemocy wobec kobiet w Polsce 2013 Warszawa, 27 maja 2013 r. www.parpa.pl 1 Podstawy prawne Ustawa o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

Propozycja szkolenia z zakresu: Supra Brokers sp. z o.o.

Propozycja szkolenia z zakresu: Supra Brokers sp. z o.o. z zakresu: Dokumentacja medyczna w świetle nowych przepisów prawa 1 Szanowni Państwo, jako wiodący broker i doradca ubezpieczeniowy sektora medycznego, reprezentujący interesy ponad 200 szpitali w całej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY Program opieki stypendialnej Fundacji Na rzecz nauki i edukacji - talenty adresowany jest do młodzieży ponadgimnazjalnej uczącej się w

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. przeprowadzania naboru nowych pracowników do korpusu służby cywilnej w Kuratorium Oświaty w Szczecinie.

REGULAMIN. przeprowadzania naboru nowych pracowników do korpusu służby cywilnej w Kuratorium Oświaty w Szczecinie. Załącznik do zarządzenia Nr 96 /2009 Zachodniopomorskiego Kuratora Oświaty w Szczecinie z dnia 23 września 2009 r. REGULAMIN przeprowadzania naboru nowych pracowników do korpusu służby cywilnej w Kuratorium

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS

PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS Podstawa prawna PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r.

UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r. UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomani na

Bardziej szczegółowo

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący;

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący; Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL Wydziałowa Komisja ds. Jakości Kształcenia Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, tel. +48 81 445 37 31; fax. +48 81 445 37 26, e-mail: wydzial.prawa@kul.pl

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Protokół kontroli problemowej podmiotu leczniczego z dnia 8 marca 2013r.

Protokół kontroli problemowej podmiotu leczniczego z dnia 8 marca 2013r. Protokół kontroli problemowej podmiotu leczniczego z dnia 8 marca 2013r. 1. Firma nazwa albo imię i nazwisko podmiotu: Przychodnia Lekarska MEDYK Zofia Robak. Jerzy Robak s.c. (...), 66-530 Drezdenko.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami DANE NABYWCY Imię i Nazwisko:...... PESEL:... Data ur.:... Dokument tożsamości:... Seria i numer:...... Adres zamieszkania:...

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Postanowienia ogólne

Rozdział 1 Postanowienia ogólne Załącznik do zarządzenia Rektora nr 59 z dnia 20 lipca 2015 r. REGULAMIN PRZYZNAWANIA ZWIĘKSZENIA STYPENDIUM DOKTORANCKIEGO Z DOTACJI PROJAKOŚCIOWEJ ORAZ ZASADY PRZYZNAWANIA STYPENDIUM DOKTORANCKIEGO W

Bardziej szczegółowo

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE I. Dane identyfikacyjne kontroli Numer i tytuł kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę P/13/151 Zapewnienie prawa do jednakowego wynagradzania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych

REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych (zwany dalej Regulaminem), określa organizację i tok praktyk

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/100/2015 RADY MIEJSKIEJ W SOŚNICOWICACH. z dnia 10 grudnia 2015 r.

UCHWAŁA NR XIV/100/2015 RADY MIEJSKIEJ W SOŚNICOWICACH. z dnia 10 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XIV/100/2015 RADY MIEJSKIEJ W SOŚNICOWICACH z dnia 10 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka

USTAWA z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka Art. 1. 1. Ustanawia się Rzecznika Praw Dziecka. 2. Rzecznik Praw Dziecka, zwany dalej Rzecznikiem, stoi na straży praw

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Wstęp I. Podstawy prawne II. Diagnoza problemu III. Cel i zadania

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VI/25/2015 RADY GMINY ROZPRZA z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2015

UCHWAŁA NR VI/25/2015 RADY GMINY ROZPRZA z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2015 UCHWAŁA NR VI/25/2015 RADY GMINY ROZPRZA z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2015 Na podstawie art.18 ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

Bardziej szczegółowo

Polska-Opole: Usługi biur podróży, podmiotów turystycznych i pomocy turystycznej 2015/S 177-322074. Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia.

Polska-Opole: Usługi biur podróży, podmiotów turystycznych i pomocy turystycznej 2015/S 177-322074. Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia. 1/5 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:322074-2015:text:pl:html Polska-Opole: Usługi biur podróży, podmiotów turystycznych i pomocy turystycznej 2015/S 177-322074

Bardziej szczegółowo

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Podstawowym celem powołania Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Usługa e-tranzyt System NCTS 2 Aktualny stan wdrożenia Ogólnopolskie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015 Na podstawie art. 18

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 27 października 2009 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 27 października 2009 r. Dz.U.2009.184.1436 2011.12.10 zm. Dz.U.2011.254.1526 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 27 października 2009 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko

Bardziej szczegółowo

Przerobił mgr farm. Konrad Okurowski, OIA Olsztyn. Dz.U.06.169.1216

Przerobił mgr farm. Konrad Okurowski, OIA Olsztyn. Dz.U.06.169.1216 Przerobił mgr farm. Konrad Okurowski, OIA Olsztyn. Dz.U.06.169.1216 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 11 września 2006 r. w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU FOTOGRAFICZNEGO "RAZEM W ORSZAKU" 6 stycznia 2016

REGULAMIN KONKURSU FOTOGRAFICZNEGO RAZEM W ORSZAKU 6 stycznia 2016 REGULAMIN KONKURSU FOTOGRAFICZNEGO "RAZEM W ORSZAKU" 6 stycznia 2016 Zapraszamy chętnych do wzięcia udziału w KONKURSIE FOTOGRAFICZNYM organizowanym przez Salezjańskie Gimnazjum im. św. Dominika Savio

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. (tekst jednolity) Rozdział 3a. Awans zawodowy nauczycieli

USTAWA. z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. (tekst jednolity) Rozdział 3a. Awans zawodowy nauczycieli USTAWA z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (tekst jednolity) Rozdział 3a Awans zawodowy nauczycieli Art. 9a. 1. Ustala się stopnie awansu zawodowego nauczycieli: 1) nauczyciel stażysta; 2) nauczyciel

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 27 grudnia 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 27 grudnia 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 6 496 Poz. 28 Na podstawie art. 46 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622, z późn. zm. 2) ) zarządza się, co następuje: 1. Instytucjami i laboratoriami uprawnionymi

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna

Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna z oceny sprawozdania Zarządu z działalności KERDOS GROUP S.A. w roku obrotowym obejmującym okres od 01.01.2014 r. do 31.12.2014 r. oraz sprawozdania

Bardziej szczegółowo

Gminny. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Na rok 2009 1. Postanowienia ogólne

Gminny. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Na rok 2009 1. Postanowienia ogólne Gminny Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXIX/206/2008 z dnia 30 grudnia 2008r. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Na rok 2009 1. Postanowienia ogólne 1. Gminny Program Profilaktyki

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY LIPIANY NA ROK 2016

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY LIPIANY NA ROK 2016 Załącznik do uchwały Rady Miejskiej w Lipianach Nr XIII/104/2015 z dnia 29.12.2015 r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY LIPIANY

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 12 sierpnia 2015 r.

UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 12 sierpnia 2015 r. UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY z dnia 12 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia rodzajów świadczeń przyznawanych w ramach pomocy zdrowotnej dla nauczycieli oraz warunków i sposobu ich przyznawania

Bardziej szczegółowo

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie Filia w Nowym Dworze Mazowieckim

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie Filia w Nowym Dworze Mazowieckim K o n k u r s WYDAJEMY WŁASNĄ KSIĄŻKĘ I GAZETĘ O Baśce Murmańskiej ó s m a e d y c j a 2012/2013 Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie Filia w Nowym Dworze Mazowieckim

Bardziej szczegółowo

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu 1 1. Uczelnia organizuje studenckie praktyki zawodowe, zwane dalej "praktykami", przewidziane w planach studiów

Bardziej szczegółowo

Rekrutacja do Szkoły Podstawowej w Lubiszewie w roku szkolnym 2016/2017

Rekrutacja do Szkoły Podstawowej w Lubiszewie w roku szkolnym 2016/2017 Rekrutacja do Szkoły Podstawowej w Lubiszewie w roku szkolnym 2016/2017 Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 2156 z późn. zm); 2. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r. PROJEKT w sprawie sposobu prowadzenia dokumentacji obrotu detalicznego produktami leczniczymi weterynaryjnymi i wzoru tej dokumentacji

Bardziej szczegółowo

KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO

KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO Stowarzyszenie Unia Nadwarciańska ogłasza konkurs na logo. Regulamin konkursu: I. POSTANOWIENIA WSTĘPNE 1. Regulamin określa: cele konkursu, warunki uczestnictwa w konkursie,

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo