INSTYTUT TURYSTYKI BADANIA I ANALIZA RUCHU PIELGRZYMKOWO -TURYSTYCZNEGO DLA MIASTA CZĘSTOCHOWY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "INSTYTUT TURYSTYKI BADANIA I ANALIZA RUCHU PIELGRZYMKOWO -TURYSTYCZNEGO DLA MIASTA CZĘSTOCHOWY"

Transkrypt

1 INSTYTUT TURYSTYKI BADANIA I ANALIZA RUCHU PIELGRZYMKOWO -TURYSTYCZNEGO DLA MIASTA CZĘSTOCHOWY Opracowanie wykonane na zlecenie Urzędu Miasta w Częstochowie Autorzy: dr Jan Owsiak Kierownik Tematu dr Janusz Sewerniak mgr Witold Bartoszewicz mgr Bożena Radkowska Współpraca: mgr Grażyna Andrzejewska Warszawa/Toruń, październik 2006

2 Spis treści strona Wstęp 5 1. Cel i zakres pracy 5 2. Metoda badań 7 I. Ruch pielgrzymkowy i turystyczny w Częstochowie w świetle tendencji światowych i polskich Przegląd literatury Tendencje ruchu pielgrzymkowego i turystycznego na świecie i w Polsce w świetle literatury 11 II. Uwarunkowania rozwoju ruchu pielgrzymkowego i turystycznego w Częstochowie Położenie Częstochowy względem źródeł ruchu turystycznego i głównych tras turystycznych. Dostępność komunikacyjna miasta Walory i atrakcje turystyczne Elementy obsługi ruchu pielgrzymkowego i turystycznego Baza noclegowa Baza gastronomiczna Informacja turystyczna i biura obsługi Szlaki turystyczne Ocena postrzegania oczekiwań pielgrzymów i turystów przez kadry podmiotów obsługi ruchu pielgrzymkowego i turystycznego w Częstochowie 20 III. Ogólna charakterystyka ruchu turystycznego i pielgrzymkowego w Częstochowie w latach Ruch turystyczny Ruch pielgrzymkowy Ruch turystyczny w Częstochowie w 2005 roku Oszacowanie wielkości ruchu turystycznego i wydatków turystów Rejestrowany ruch turystyczny w bazie noclegowej zbiorowego zakwaterowania Stopień wykorzystania bazy noclegowej w Częstochowie w 2005 r Turyści zagraniczni w Częstochowie według cech społeczno-demograficznych Charakterystyka przyjazdów turystów zagranicznych do Częstochowy w 2005 r Profil społeczny turystów zagranicznych odwiedzających Częstochowę w 2005 r. w trakcie pobytu w Polsce 52 IV. Badania ruchu pielgrzymkowego i turystycznego w Częstochowie 62 A. Wyniki badań ilościowych Główne cechy demograficzne i społeczne badanej zbiorowości Miejsce zamieszkania pielgrzymów i turystów odwiedzających Częstochowę Pielgrzymi i turyści zagraniczni Pielgrzymi i turyści krajowi Powtarzalność przyjazdów Wielkość grupy i uczestnictwo dzieci w przyjazdach grupowych Organizator wyjazdu Główne cele przyjazdów Długość pobytu w Częstochowie Środki transportu wykorzystane w podróży do Częstochowy. Problemy 2

3 komunikacyjne Rodzaj wykorzystanej bazy noclegowej w Częstochowie i okolicy Rodzaj wykorzystanej bazy gastronomicznej Wykorzystanie innych usług Ocena zadowolenia z oferty turystycznej Częstochowy Ocena przystosowania infrastruktury miejskiej i turystycznej w Częstochowie dla obsługi osób starszych, chorych i niepełnosprawnych Wydatki pielgrzymów i turystów podczas pobytu w Częstochowie Wizerunek Częstochowy Odczucia pozytywne związane z Częstochową Odczucia pozytywne związane z Jasną Górą Odczucia negatywne związane z Częstochową Odczucia negatywne związane z Jasną Górą Wizerunek Częstochowy wśród osób, które nigdy nie były w tym mieście Ocena znajomości innych sanktuariów na świecie Deklaracja wykorzystania parku wodnego w Częstochowie (gdyby taki obiekt został zbudowany) Główne rynki ruchu pielgrzymkowego i turystycznego Częstochowy Sylwetka pielgrzyma i turysty odwiedzającego Częstochowę Sylwetka pielgrzyma i turysty krajowego Sylwetka pielgrzyma i turysty zagranicznego 107 B. Wyniki badań jakościowych Metoda i cel badań Motywy i cele odwiedzania Częstochowy Sposoby spędzania czasu Satysfakcja z pobytu w Częstochowie Ocena środków transportu i warunków pobytu Ocena środków transportu Ocena bazy noclegowej Ocena bazy gastronomicznej i handlowej Ocena warunków sanitarnych Ocena warunków pobytu podsumowanie Ocena miasta Ocena bezpieczeństwa Częstochowa a pielgrzymi i turyści Wizerunek Częstochowy Wnioski i rekomendacje 121 V. Opinia mieszkańców Częstochowy o życiu w mieście w świetle ruchu pielgrzymkowego i turystycznego Wartość ruchu pielgrzymkowego i turystycznego w Częstochowie dla miasta i dla mieszkańców Nastawienie mieszkańców Częstochowy wobec turystów i pielgrzymów Obawy mieszkańców Częstochowy w związku z ruchem pielgrzymkowym i turystycznym 132 3

4 VI. Wielkość ruchu pielgrzymkowego i turystycznego 135 VII. Przychody budżetu miasta z turystyki 138 VIII. Kierunki działań strategicznych i operacyjnych w celu rozwoju turystyki w Częstochowie Analiza SWOT identyfikacja silnych i słabych stron oraz możliwości i zagrożeń dla Częstochowy jako ośrodka pielgrzymkowego i turystycznego Cele strategiczne i operacyjne Działania służb miasta Kierunki działań strategicznych i operacyjnych Walory i atrakcje turystyczne Produkty turystyczne Infrastruktura i inwestycje turystyczne Struktury organizacyjne Promocja i informacja turystyczna Priorytety działań 154 Podsumowanie 156 Spis literatury 160 Załącznik 1. Kwestionariusz badania pielgrzymów i turystów Załącznik 2. Scenariusz FGI Pielgrzymi i turyści o Częstochowie Załącznik 3. Kwestionariusz ankiety Wizerunek Częstochowy wśród osób, które nigdy nie były w tym mieście Załącznik 4. Kwestionariusz wywiadu telefonicznego (CATI) Opinia mieszkańców Częstochowy o życiu w mieście w świetle ruchu pielgrzymkowego i turystycznego Załącznik 5. Badania ankietowe ilościowe - tabele prezentujące zróżnicowania społeczno demograficzne Załącznik 6. Wizerunek Częstochowy wśród osób, które nigdy nie były w tym mieście - tabela prezentująca zróżnicowania społeczno demograficzne Załącznik 7. Opinia mieszkańców Częstochowy o życiu w mieście w świetle ruchu pielgrzymkowego i turystycznego - tabele prezentujące zróżnicowania społeczno demograficzne 4

5 Wstęp 1. Cel i zakres pracy Według Światowej Organizacji Turystyki (UNWTO) warunkiem wzrostu ruchu turystycznego w miastach jest zrównoważony rozwój turystyki, co w ośrodkach miejskich sprowadza się przede wszystkim do: jakości przygotowania i udostępniania walorów i atrakcji turystycznych, koordynacji struktury obsługi ze strukturą ruchu turystycznego, harmonii uzyskanych efektów przez jednoczesne osiągnięcie: zadowolenia turystów z pobytu w danym mieście, korzyści ekonomicznych i społecznych dla mieszkańców miasta, poprawy warunków przestrzennych miasta zarówno kompozycyjnych, jak i środowiskowych. Częstochowa zaliczana jest w Polsce do miast, w których występuje największy ruch turystyczno-pielgrzymkowy, i przy odpowiednich działaniach, w najbliższych latach należy się spodziewać dalszego jego wzrostu. Wynika to z tego, że Częstochowa jest jednym z najbardziej znanych w świecie sanktuariów maryjnych. Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej zaliczane jest do pięciu najważniejszych tego typu miejsc pielgrzymkowych na świecie. Ruch turystyczny w mieście wiąże się także z atrakcjami krajoznawczymi, do których zaliczyć należy: obiekty sakralne, muzea, wystawy, zabytkowe obiekty użyteczności publicznej oraz szereg imprez organizowanych w mieście. Dla turystów odwiedzających Częstochowę atrakcyjne są także okolice miasta, a zwłaszcza Park Krajobrazowy Orlich Gniazd wchodzących w skład Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego. Należy dodać, że Częstochowa jest tradycyjnym celem etapowym wycieczek krajoznawczych, przede wszystkim szkolnych. Na atrakcyjność krajoznawczą miasta wpływa również jego korzystne położenie, zarówno w stosunku do najważniejszych rejonów turystycznych Polski południowej, jak i głównych kierunków turystycznego ruchu tranzytowego. Przez Częstochowę przechodzi kilka ważnych arterii komunikacyjnych mających znaczenie nie tylko krajowe i regionalne, ale również międzynarodowe. Częstochowa stanowi też obecnie jeden z najważniejszych ośrodków rozrządu i obsługi ruchu turystycznego w Polsce, położony między aglomeracją śląską i Krakowem a Łodzią w układzie północ południe, oraz dla rejonu turystycznego Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Dotychczasowy rozwój obsługi ruchu turystyczno-pielgrzymkowego w mieście uznać należy za jeszcze niewystarczający. W Częstochowie, przez odpowiednie działania władz samorządowych oraz podmiotów gospodarczych zajmujących się bezpośrednią i pośrednią obsługą ruchu turystyczne- 5

6 go, liczba odwiedzających powinna się systematycznie zwiększać, co przyczyni się do rozwoju gospodarczego miasta. Wzrost ruchu turystycznego powinien w znacznym stopniu zaktywizować gospodarczo społeczność Częstochowy przez rozwój usług dla turystów, co w konsekwencji powinno przynieść takie korzyści ekonomiczne, jak zwiększenie majątku trwałego miasta, większy obrót kapitałowy, powstanie nowych miejsc pracy (zmniejszenie bezrobocia w mieście), poprawa warunków socjalno-bytowych mieszkańców oraz zwiększenie wpływów do budżetu miasta. Ponadto inwestycje w turystyce stymulują ogólny rozwój infrastruktury użyteczności publicznej. To z kolei daje impuls do rozwijania innych usług: budownictwa, transportu i telekomunikacji. Turystyka stanowi niewątpliwie silny bodziec do działalności średnich i małych przedsiębiorstw. Badania ruchu pielgrzymkowo-turystycznego dostarczają bezpośrednich informacji o jego cechach, a także szczegółowo określają potrzeby odwiedzających miasto. Jest to ważne zwłaszcza dla władz samorządowych Częstochowy, w której turystyka odgrywa ważną rolę gospodarczą. Zaspokojenie potrzeb odwiedzających w zakresie obsługi przekłada się na odpowiednie dochody do budżetu miasta. Ruch pielgrzymkowo-turystyczny, przez zakup określonych produktów turystycznych, sprawia, że do gospodarki miasta dopływa określony strumień kapitału, pobudzając dodatkową działalność gospodarczą (efekt mnożnikowy) i przyczyniając się do podniesienia poziomu życia mieszkańców oraz ogólnego rozwoju miasta. Cele prowadzonych badań i analiz ruchu pielgrzymkowego i turystycznego w Częstochowie były następujące: ocena wielkości i sezonowości tego ruchu, określenie motywacji i celów przyjazdów do Częstochowy, identyfikacja potrzeb i oczekiwań przyjezdnych, określenie długości (czasu) pobytu w Częstochowie, ustalenie pochodzenia terytorialnego przyjeżdżających do Częstochowy, ocena wydatków w mieście, ocena związanych z tymi wydatkami dochodów budżetowych miasta, ocena zagospodarowania turystycznego i obsługi turystycznej w mieście w opinii osób odwiedzających Częstochowę, określenie kierunków działań strategicznych i planów działań operacyjnych w celu rozwijania turystyki oraz lepszego dostosowania miasta do potrzeb odwiedzających, w tym osób niepełnosprawnych, chorych i starszych. Na tej podstawie określone zostały propozycje strategicznych i operacyjnych działań oraz zadań wykonawczych, które powinny zostać podjęte przez władze miasta oraz podmioty związane z ob- 6

7 sługą ruchu turystycznego i pielgrzymkowego w celu zwiększenia liczby odwiedzających Częstochowę. Działania te powinny się przyczynić do podniesienia jakości oferowanych usług, co z kolei powinno spowodować nie tylko przedłużenie czasu pobytu pielgrzymów i turystów w mieście, ale także przechwycenie w większym niż dotychczas stopniu ruchu tranzytowego. 2. Metoda badań Badania prowadzono w czterech następujących obszarach: 1) ruchu pielgrzymkowego i turystycznego, 2) przygotowania Częstochowy do przyjmowania pielgrzymów i turystów (niezbędne usługi, inwestycje, wyposażenie obiektów oraz imprezy i wydarzenia, które należy wprowadzić, rozwinąć i przystosować w Częstochowie w związku ze zdefiniowanymi w badaniach potrzebami gości), 3) stosunku społeczności miasta do ruchu pielgrzymkowego i turystycznego korzyści, obawy i zagrożenia wynikające z obecności tego ruchu w mieście, 4) promocji, a głównie działań promocyjnych prowadzonych przez miasto i podmioty obsługi ruchu pielgrzymkowego i turystycznego oraz współdziałania w tym zakresie miast pielgrzymkowych w ramach sieci COESIMA. Określenie wielkości i identyfikacja cech ruchu pielgrzymkowo-turystycznego w Częstochowie dokonane zostały na podstawie następujących badań i analiz: badań ankietowych (ilościowych) na terenie miasta (kwestionariusz ankiety zał. 1), badań ankietowych (jakościowych) na próbie 9 grup pielgrzymkowych (scenariusz pytań i zagadnienia poruszane w trakcie badań zał. 2), analiz wykorzystania obiektów noclegowych (dane GUS), analiz sprawozdań ( z archiwum wydarzeń ) i danych statystycznych Biura Prasowego Jasnej Góry, wywiadów z przewodnikami miejskimi, wywiadów z właścicielami obiektów gastronomicznych, wywiadów z organizatorami obsługi grup pielgrzymkowych i wycieczkowych, analiz danych z badań Instytut Turystyki dotyczących ruchu turystycznego w Częstochowie w 2005 roku na tle innych miast oraz badań profilu społecznego turystów odwiedzających Polskę ankietowanych w Częstochowie w 2005 roku, analiz istniejących opracowań dotyczących ruchu pielgrzymkowego i turystycznego w Częstochowie, 7

8 własnych pomiarów natężenia i obserwacji ruchu w rejonie Jasnej Góry i wybranych punktach na terenie miasta. Badania ankietowe ilościowe prowadzono na próbie osób, w tym pielgrzymów i turystów krajowych i 367 zagranicznych, w sześciu grupach wiekowych, w sześciu sesjach badawczych (od maja do września, ze zwróceniem szczególnej uwagi na lipca i sierpnia). Badania ankietowe jakościowe prowadzone były przez wyspecjalizowaną firmę: Ośrodek Badania Opinii Publicznej w Warszawie. Badaniami objęto dziewięć grup pielgrzymów i turystów zróżnicowanych pod względem płci, wieku i wielokrotności pobytu w Częstochowie, w trzech turach, a mianowicie: 16 czerwca, 21 lipca i 19 sierpnia 2006 roku. Badania ilościowe i jakościowe objęły zgodnie z zaleceniami zleceniodawcy zbliżone wielkością grupy osób obu płci oraz w poszczególnych kategoriach wiekowych. Na podstawie badań ankietowych uzyskano następujące dane dotyczące cech ruchu pielgrzymkowego i turystycznego : strukturę krajowego i zagranicznego ruchu przyjazdowego do Częstochowy, główne cele przyjazdu do Częstochowy, częstotliwość pielgrzymowania do Częstochowy, oczekiwania przyjezdnych w stosunku do miasta oraz organizatorów ruchu przyjazdowego, długość pobytu w mieście, rodzaj wykorzystywanej podczas pobytu bazy noclegowej i preferencje co do korzystania z bazy w przyszłości, ocenę warunków pobytu, środki transportu do Częstochowy, wysokość wydatków pielgrzymów i turystów krajowych i zagranicznych w Częstochowie, organizatorów ruchu pielgrzymkowego i turystycznego do Częstochowy, wizerunek Częstochowy w oczach pielgrzymów i turystów, zwłaszcza pozytywne i negatywne odczucia związane z pobytem w mieście, znajomość (wynikającą z pobytu) sanktuariów maryjnych z sieci COESIMA. Przeprowadzono także wśród mieszkańców Polski badania na temat wizerunku Częstochowy w oczach osób, które nigdy jeszcze nie były w tym mieście. Badania prowadzono na próbie osób powyżej 15 roku życia, na podstawie załączonego kwestionariusza (zał. 3). Bardzo ważnym elementem w obsłudze pielgrzymów i turystów jest przygotowanie Częstochowy do ich przyjmowania, a zwłaszcza stosunek społeczności miasta do ruchu turystycznego i pielgrzymkowego. Badania dotyczące korzyści, obaw i zagrożeń wynikających z obecności tego ruchu w mieście przeprowadzono metodą wywiadu telefonicznego (CATI) na próbie 500 respondentów w wie- 8

9 ku 18 lat i starszych, dobranych w sposób odzwierciedlający strukturę demograficzną Częstochowy. Badania CATI prowadzono na podstawie kwestionariusza złożonego z 10 pytań (zał. 4). Wywiad trwał około 5 minut. Bardzo ważnym elementem w obsłudze ruchu pielgrzymkowego i turystycznego jest przygotowanie Częstochowy do przyjmowania gości. Zaproponowany został pewien zakres usług i działań w mieście. Ich wdrożenie powinno spowodować: uzyskanie przez pielgrzymów i turystów satysfakcji z pobytu oraz wzbudzenie chęci ponownego odwiedzenia miasta, przedłużenie pobytu pielgrzymów i turystów w mieście, prowadzenie promocji miasta przez samych pielgrzymów i turystów, co wiąże się m. in. z polecaniem odwiedzin w Częstochowie innym osobom, zwiększenie korzyści ekonomicznych i społecznych odnoszonych przez mieszkańców miasta dzięki turystyce. Zakres wyposażenia Częstochowy w niezbędne usługi, inwestycje, obiekty, a także imprezy i wydarzenia, które należałoby wprowadzić, rozwinąć i przystosować w Częstochowie określono na podstawie zdefiniowanych w badaniach potrzeb odwiedzających miasto pielgrzymów i turystów oraz wywiadów z przedstawicielami podmiotów obsługi tego ruchu w mieście. Przedstawiony został także zakres niezbędnych działań promocyjnych, które powinny być prowadzone przez Urząd Miasta oraz podmioty obsługi ruchu pielgrzymkowego i turystycznego, a także współdziałanie w tym zakresie miast pielgrzymkowych w ramach projektu COESIMA. W kwietniu i w sierpniu 2006 roku przeprowadzono badania, których celem było zapoznanie się z działalnością podmiotów obsługi ruchu przyjazdowego. Przeprowadzono w sumie 55 wywiadów z organizatorami tego ruchu. Badaniami objęto: obiekty noclegowe, w tym bazę zarządzaną przez instytucje kościelne, Koło Przewodnickie PTTK, Częstochowską Organizację Turystyczną, Miejskie Centrum Informacji, biura turystyczne, Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji, parkingi, bazę gastronomiczną oraz PKP, PKS i innych przewoźników. W ramach badań poszczególnych obiektów i podmiotów zapoznano się z problemami związanymi z obsługą ruchu pielgrzymkowego i turystycznego w Częstochowie. 9

10 I. Ruch pielgrzymkowy i turystyczny w Częstochowie w świetle tendencji światowych i polskich 1. Przegląd literatury Ruch pielgrzymkowy i turystyczny w Częstochowie stanowi od wielu lat przedmiot licznych badań naukowych. Szczególnie duże natężenie tych badań zaobserwować można w latach 90-tych XX wieku, kiedy takie prace podjął Instytut Geografii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (Ptaszycka-Jackowska, Jackowski, 1998) oraz Instytut Turystyki w Warszawie (Uwarunkowania i kierunki, 1993 oraz Ruch przyjazdowy w Częstochowie, 1997). Należy podkreślić, że w pracach tych przedstawiono szeroki spis literatury odnoszący się do rozpatrywanego okresu. W piśmiennictwie zebranym przez Ptaszycką-Jackowską i Jackowskiego (1998) przedstawiono materiały publikowane i niepublikowane, wśród których ważne miejsce zajmują wyniki badań opisujących Częstochowę i Jasną Górę jako jedno z ważnych centrów światowego i krajowego ruchu pielgrzymkowego (np. Jackowski 2005, Jackowski A., Sołjan I., Bilska E., 1999, Jackowski (red), 1996, Sołjan, Jackowski, 1966,). Z kolei w opracowaniach Instytutu Turystyki zebrano prace i materiały dotyczące miasta sporządzone przez różne jednostki organizacyjne oraz liczne materiały opisujące pod względem krajoznawczym Częstochowę i jej okolice (Uwarunkowania i kierunki, 1993) a także plany i studia planistyczne zebrane pod kątem oceny przeobrażeń i rozwoju infrastruktury recepcyjnej dla turystyki przyjazdowej (Ruch przyjazdowy w Częstochowie, 1997). Należy podkreślić, że w ostatnich latach wzrosła znacznie liczba różnego rodzaju materiałów informacyjnych, folderów, przewodników i wydawnictw krajoznawczych dotyczących miasta i jego okolic. Większość tych materiałów została wydana przez Urząd Miasta Częstochowy Wydział Komunikacji Społecznej, Klasztor Ojców Paulinów na Jasnej Górze, oraz Częstochowską Organizację Turystyczną. Szereg materiałów sporządzono z udziałem takich jednostek, jak: Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Częstochowie, Związek Gmin Jurajskich, Jurajska Informacja Turystyczna (z siedzibą w Zawierciu), Jurajska Informacja Agroturystyczna (z siedzibą w Ziębicach) oraz gestorzy poszczególnych obiektów związanych bezpośrednio lub pośrednio z obsługą ruchu pielgrzymkowego i turystycznego, np. Częstochowskie Zakłady Przemysłu Zapałczanego S.A. (Muzeum Produkcji Zapałek), hotele, obiekty gastronomiczne itp. Wybrane spośród licznych omawianych materiałów zestawiono w spisie literatury. 10

11 2. Tendencje ruchu pielgrzymkowego i turystycznego na świecie i w Polsce w świetle literatury Znaczenie Jasnej Góry i Częstochowy w systemie ośrodków pielgrzymkowych świata, Europy i Polski zostało opisane przez Ptaszycką-Jackowską i Jackowskiego (1998). Z pracy wynika, że jest ono bardzo istotne. Nie tylko dlatego, że wśród miejsc pielgrzymkowych chrześcijaństwa zdecydowana większość związana jest z kultem maryjnym, ale także dlatego, że Częstochowa uznawana jest za jeden z najważniejszych europejskich ośrodków duchowych. W powyższym kontekście rolę częstochowskiego ośrodka ruchu pielgrzymkowego i turystycznego rozpatrywać należy w aspekcie obecnych światowych, europejskich i polskich kierunków rozwojowych w ruchu turystycznym. Jak wynika z opisywanych w pracach Instytutu Turystyki tendencji rozwojowych w turystyce światowej i europejskiej, obserwuje się ostatnio większy średni wzrost liczby podróży międzynarodowych na świecie niż średni wzrost światowego PKB, a zdaniem ekspertów tendencja ta będzie się utrzymywała w nadchodzących latach. Należy także podkreślić, że średnie tempo wzrostu liczby podróży w Europie w latach wyniosło ponad 3,4% i było zdecydowanie wyższe niż średnie tempo wzrostu PKB, wynoszące nieco ponad 2,1%. Na podstawie prognozy opracowanej przez Światową Radę Turystyki i Podróży (World Travel & Tourism Council) można ponadto przewidywać, że do roku 2016 nastąpi znaczący wzrost wartości sprzedanych dóbr i usług na światowym rynku turystycznym. Dla Polski i dla Częstochowy najważniejszą rolę z punktu widzenia rozwoju turystyki odgrywa rynek europejski. W tym świetle istotne są prognozy wzrostu popytu turystycznego w krajach Unii Europejskiej w latach w ujęciu wartościowym o prawie 55%. Zarówno w ujęciu krajowym, jak i dla Częstochowy istotne są też europejskie tendencje w zakresie zatrudnienia. W 2016 roku w sektorze turystyki w krajach Unii Europejskiej będzie pracowało około 13 mln osób, a w gospodarce turystycznej 40 mln. Scenariusz rozwoju turystyki w Polsce przyjęty w projekcie Strategii rozwoju turystyki w latach zakłada rozwój gospodarki turystycznej w tempie szybszym niż tempo wzrostu PKB. Odnosząc prognozy rozwoju polskiej gospodarki turystycznej do Częstochowy należy zwrócić uwagę na perspektywy i dynamikę rozwoju przyjazdów turystów zagranicznych do Polski: przewiduje się wzrost z obecnych mln osób do prawie 22 mln w roku 2015, co niewątpliwie będzie miało odzwierciedlenie w ruchu pielgrzymkowym i turystycznym w Częstochowie. Kolejnymi uwarunkowaniami, które będą wpływały na ruch w Częstochowie, są prognozy ekspertów dotyczące: wzrostu wydatków turystów zagranicznych w Polsce, zmniejszenia się udziału przejazdów cudzoziemców tranzytem przez Polskę oraz przemian dotyczących motywów uprawiania turystyki. Przewiduje się ogólnie coraz większe zainteresowanie formami turystyki łagodnej z coraz większym udziałem celów poznawczych oraz związanych z rozwojem kulturalnym i emocjonalnym uczestników ruchu turystycznego. Kulturowe walory turystyczne Częstochowy doskonale wpisują się w opisane tendencje. 11

12 II. Uwarunkowania rozwoju ruchu pielgrzymkowego i turystycznego w Częstochowie 1. Położenie Częstochowy względem źródeł ruchu turystycznego i głównych tras turystycznych. Dostępność komunikacyjna miasta Częstochowa leży w centralnej części południowej Polski. Jest to korzystne położenie w stosunku do największych polskich miast, głównych źródeł ruchu turystycznego kraju. Dostępność komunikacyjną Częstochowy ocenić należy jako więcej niż dobrą, o czym decydują zarówno korzystne cechy dostępności komunikacyjnej drogowej, jak i kolejowej. Dostępność Częstochowy w opracowaniach z lat 90-tych oceniana była jako dobra 1, a ze względu na dalsze plany rozwoju sieci komunikacji drogowej należy się spodziewać wzrostu znaczenia miasta jako węzła komunikacyjnego. Jedną z najważniejszych cech położenia komunikacyjnego Częstochowy względem krajowych i zagranicznych źródeł ruchu turystycznego jest korzystne położenie w stosunku do głównych europejskich tras turystycznego tranzytu drogowego. Dotyczy to zwłaszcza trasy europejskiego tranzytu drogowego z krajów nadbałtyckich na południe Europy. To jeden z głównych europejskich szlaków drogowych: Bałtyk Tatry Balaton Adriatyk (BTBA). Zarówno obecnie, jak i w planach rozwojowych najważniejszą cechą dostępności komunikacyjnej jest układ południkowy najważniejszych elementów sieci drogowej i kolejowej. Decyduje o tym zarówno południkowy przebieg głównej sieci tranzytowej drogowej (droga szybkiego ruchu, która ma zostać przekształcona w autostradę) Warszawa Łódź Częstochowa Katowice/Kraków, jak magistrali kolejowej z Trójmiasta i Warszawy na południe Polski. Do istotnych wskaźników określających znaczenie Częstochowy jako ważnego węzła komunikacyjnego należą zebrane na potrzeby niniejszej pracy dane dotyczące potoków podróżnych na stacji kolejowej Częstochowa w ostatnich latach 2 oraz liczba sprzedanych biletów na stacji Częstochowa 3. Z informacji tych wynika, że w 2005 roku na stacji PKP Częstochowa sprzedano łącznie prawie 2,5 mln biletów (styczeń , luty , marzec , kwiecień , maj , czerwiec , lipiec , sierpień , wrzesień , październik , listopad , grudzień ), a w ciągu roku nie występuje widoczna sezonowość przejazdów kolejowych. 1 Uwarunkowania i kierunki turystycznego rozwoju miasta Częstochowy. Instytut Turystyki Warszawa 1993; D. Ptaszycka- Jackowska, A. Jackowski: Jasnogórskie pielgrzymki w przestrzeni miasta i regionu Częstochowy. Kraków Wg PKP Przewozy Regionalne spółka z o.o. Śląski Zakład Przewozów Regionalnych w Katowicach pismo z dnia 17 maja 2006 r. 3 Informacja Naczelnika Dworca Głównego PKP w Częstochowie z 23 sierpnia 2006 r. 12

13 2. Walory i atrakcje turystyczne Walory kulturowe stanowią jeden z głównych elementów atrakcyjności turystycznej miast, wpływający w zasadniczy sposób na wielkość ruchu turystycznego w ich obrębie. Jest to szczególnie widoczne w Częstochowie, gdzie przede wszystkim Sanktuarium Jasnogórskie przyciąga co roku do miasta ogromne rzesze pielgrzymów i turystów. Inne walory kulturowe i licznie oferowane atrakcje turystyczne powinny stanowić istotne uzupełnienie oferty pobytu pielgrzymów i turystów w Częstochowie. Do najważniejszych sakralnych walorów kulturowych Częstochowy zalicza się: Klasztor OO. Paulinów na Jasnej Górze, który obejmuje Bazylikę Wniebowzięcia NMP i Znalezienia Krzyża Świętego oraz kaplicę Matki Bożej z ołtarzem i obrazem Matki Bożej Częstochowskiej. Do licznie odwiedzanych przez pielgrzymów i turystów miejsc na Jasnej Górze należą także: skarbiec, sala rycerska, wieża z obwarowaniami, Muzeum 600-lecia oraz biblioteka OO. Paulinów, Bastion św. Rocha, Golgota Jasnogórska, Kaplica Pamięci Narodu, Archikatedra Częstochowska Kościół Katedralny św. Rodziny zbudowany w stylu neogotyckim w latach , jeden z największych kościołów w Polsce. Kościół św. Andrzeja i św. Barbary zbudowany w latach , w okresie stanowił zespół klasztorny OO. Paulinów. Najprawdopodobniej w miejscu, w którym stoi kościół, tryskało źródełko związane z legendą o profanacji obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej w 1430 r. Od 1891 r. jest to kościół parafialny. Kościół Najświętszego Imienia Maryi neogotycki, z trzema ołtarzami oraz obrazem NMP Niepokalanego Poczęcia z 1862 r. autorstwa Rafała Hadziewicza. Kościół św. Jakuba zbudowany w latach jako cerkiew prawosławna Św. Cyryla i Metodego i w 1918 r. zamieniony na kościół rzymsko-katolicki. W stylu eklektycznym, zbudowany na planie krzyża greckiego. Kościół św. Zygmunta zbudowany około 1350 r., przebudowany na barokowy w XVIII w. Od 1382 r. kościół parafialny. Kościół Pana Jezusa Konającego wzniesiony w stylu neogotyckim w 1906 r. Kościół ewangelicko-augsburski zbudowany w stylu neogotyckim w latach Do walorów kulturowych, które mogą zainteresować gości w Częstochowie, należą także historyczne cmentarze. Są to: cmentarz na Kulach z częścią prawosławną i enklawą z grobami żołnierskimi, 13

14 cmentarz św. Rocha, jako grzebalny użytkowany od 1641 r., z enklawą grobów żołnierskich z I wojny światowej, na którym znajduje się m. in. grób Haliny Poświatowskiej, cmentarz żydowski, jeden z większych cmentarzy żydowskich w Polsce (po Krakowie i Warszawie), na którym najstarsze nagrobki o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej pochodzą z początku XIX w. W Częstochowie występują także atrakcyjne turystycznie zabytkowe budowle świeckie. Należą do nich: zespół zabytkowych kamienic o charakterze późnoklasycystycznym i eklektycznym przy ulicy 7 Kamienic, zespół zabytkowych domów na Starym Rynku, budynek Kurii Archidiecezjalnej z 1870 r., budynek Teatru im. A. Mickiewicza, zespół budynków Ratusza Miejskiego, pałac Hantkego z początku XX w. z parkiem krajobrazowym w otoczeniu, zabytkowe kamienice przy alejach Najświętszej Maryi Panny, kamienica Popówka, na rogu Alei Najświętszej Maryi Panny i ul. Nowowiejskiego, dawne zajazdy przy ul. Krakowskiej i przy alejach Najświętszej Maryi Panny zbudowane w połowie XIX w., oraz dawna karczma przy ul. Mirowskiej, zbudowana prawdopodobnie na początku XVII w., obiekty Wyższego Seminarium Duchownego (ciekawy przykład współczesnych rozwiązań). Dla ruchu turystycznego i jego zatrzymania na dłuższy czas duże znaczenie mają występujące w danej miejscowości muzea i galerie. W Częstochowie do znanych placówek tego typu należą: Muzeum Częstochowskie, będące placówką wielodziałową, z bardzo szerokim profilem i różnorodnymi zbiorami, eksponowanymi w działach: archeologicznym, etnograficznym, historycznym, przyrodniczym i sztuki, Muzeum Historii Kolei w Częstochowie mieszczące się na dworcu kolejowym Częstochowa Stradom, Muzeum Produkcji Zapałek działające w czynnych Zakładach Przemysłu Zapałczanego w Częstochowie. Muzeum jest unikatem na skalę europejską. Jego główną atrakcją jest obserwacja zabytkowego parku maszynowego w trakcie pracy, Muzeum Haliny Poświatowskiej, Muzeum Archidiecezji Częstochowskiej, Muzeum Wyobraźni Tomka Sętowskiego 14

15 Miejska Galeria Sztuki z Muzeum Zdzisława Beksińskiego (jedno z dwóch w Polsce), Galeria Sztuki Odlewniczej im. Wacława Sakwy. Do atrakcji turystycznych w Częstochowie zaliczyć należy także Rezerwat Archeologiczny na Rakowie, jako jedyny w Europie z ekspozycją in situ. Walory przyrodnicze stanowią uzupełnienie walorów kulturowych w mieście. W Częstochowie występują tereny o wysokich walorach naturalnych, stanowiących atrakcje turystyczne o charakterze krajoznawczym i edukacyjnym. W mieście walory te tworzą tereny leśne oraz doliny rzeczne wraz z rzekami, m. in. Wartą, Konopką i Stradomką. Szczególnie Warta z jej przełomem w Mirowie, będącym unikatowym elementem przyrodniczo-krajobrazowym. Warta w wyniku odpowiedniego zagospodarowania powinna stanowić atrakcyjny szlak kajakowy. Do walorów tych zaliczyć też należy tereny zieleni publicznej oraz odkrywki skalne i wychodnie skał. Lasy państwowe na terenie miasta zajmują powierzchnię około 360 ha. Niewielka część lasów jest własnością prywatną. Lasy łącznie z terenami zadrzewionymi i mniejszymi enklawami leśnymi zajmują powierzchnię 750 ha. Tereny zieleni publicznej (parki, zieleńce, zieleń osiedlowa, lasy komunalne) zajmują 544 ha. Na terenie miasta znajduje się część (około 87 ha) Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd oraz 11 pomników przyrody, w postaci różnych gatunków drzew. Z licznych imprez organizowanych co roku w Częstochowie największe znaczenie dla ruchu pielgrzymkowego i turystycznego mają imprezy cykliczne. Do najciekawszych tego typu przedsięwzięć kulturalnych należą: Międzynarodowy Festiwal Muzyki Sakralnej Gaude Mater", organizowany corocznie w pierwszych dniach maja przez Ośrodek Promocji Kultury Gaude Mater". Festiwalowi towarzyszy Międzynarodowy Konkurs Młodych Kompozytorów Musica Sacra, seminarium naukowe podejmujące problematykę sacrum w muzyce oraz wystawy plastyczne, spektakle i interdyscyplinarne widowiska plenerowe. Festiwal Wiolinistyczny im. Bronisława Hubermana organizowany przez Filharmonię Częstochowską, odbywający się co dwa lata i obejmujący recitale i koncerty z orkiestrą. Kolejny festiwal odbędzie się w 2007 roku. Dni Częstochowy, organizowane około 26 sierpnia (Matki Boskiej Częstochowskiej) przez Ośrodek Promocji Kultury Gaude Mater. Obejmują koncerty, występy, spektakle, wystawy i happeningi. Dni Europejskiej Kultury Ludowej, organizowane w ramach Dożynek Jasnogórskich i Krajowej Wystawy Rolniczej w każdą pierwszą sobotę i niedzielę września przez Ośrodek Promocji Kultury Gaude Mater. Podczas tej imprezy kulturę ludową prezentuje kilkanaście krajów europejskich. 15

16 Dzień Samorządu, organizowany pod koniec maja przez Wydział Komunikacji Społecznej Urzędu Miasta Częstochowy. Impreza obejmuje wystawy, koncerty i happeningi, czasie których prezentują się miejscowi artyści i zaproszeni goście. Dzień Papieski, organizowany 16 października przez Kurię Metropolitalną w Częstochowie, Akcję Katolicką, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży, Tygodnik Katolicki Niedziela oraz Wydział Komunikacji Społecznej Urzędu Miasta Częstochowy. Obejmuje poza wymiarem religijnym liczne prezentacje muzyczne, plastyczne, teatralne i literackie inspirowane nauczaniem i twórczością Ojca Świętego Jana Pawła II. Dni Kultury Chrześcijańskiej, odbywające się w październiku, obejmują imprezy muzyczne, plastyczne, teatralne i filmowe. Częstochowskie Spotkania Gitarowe, organizowane co dwa lata przez Filharmonię Częstochowską i Stowarzyszenie Jazzowe w Częstochowie. W trakcie Spotkań prezentują się zespoły gitarowe z Polski, Europy i innych kontynentów. Festiwal Jazzu Tradycyjnego Hot Jazz Spring organizowany corocznie wiosną przez Filharmonię Częstochowską i Stowarzyszenie Jazzowe w Częstochowie. Są to koncerty znanych zespołów i wykonawców w salach Filharmonii Częstochowskiej oraz nocne jam sessions w restauracjach i klubach muzycznych. Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny Z daleka i bliska, organizowany latem przez Regionalny Ośrodek Kultury w Częstochowie z udziałem zespołów z całej Europy. Ogólnopolski Festiwal Pieśni Pielgrzymkowej i Liturgicznej Gaudium et Gloria, organizowany w czerwcu. Koncerty Letnie w Altanie Parkowej organizowane co niedziela od końca czerwca do końca sierpnia przez Ośrodek Promocji Kultury Gaude Mater w Częstochowie w Parku im. St. Staszica pod Jasną Górą. Obejmują prezentacje orkiestr dętych, kapel podwórkowych i zespołów kameralnych. Triennale Sztuki Sacrum, organizowane co trzy lata przez Miejską Galerię Sztuki w Częstochowie. Prezentuje dzieła plastyczne, przegląd filmowy, spektakle teatralne i wydawnictwa. Plenery malarskie z wystawami poplenerowymi Plener Miejski i Jurajska Jesień organizowane corocznie przez Miejską Galerię Sztuki w Częstochowie. Ogólnopolski Konkurs Recytatorski Sacrum w literaturze", odbywający się co roku w maju, poprzedzany eliminacjami wojewódzkimi i regionalnymi. Obejmuje recytacje i poezję śpiewaną oraz różne działania artystyczne i zajęcia warsztatowe. W Częstochowie bogaty jest również program imprez turystycznych i sportowo-rekreacyjnych, organizowanych głównie przez Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Miejski Ośrodek 16

17 Sportu i Rekreacji, Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych oraz kluby sportowe. Wśród tego typu imprez przeważają rajdy piesze i rowerowe, marsze na orientację, złazy turystyczne oraz spływy kajakowe Wartą rozpoczynające się w Częstochowie, turnieje i zawody w różnych dyscyplinach sportowych. Imprezy organizowane w Częstochowie mają zasięg regionalny, ogólnopolski i międzynarodowy. 3. Elementy obsługi ruchu pielgrzymkowego i turystycznego 3.1. Baza noclegowa Baza noclegowa stanowi jeden z podstawowych elementów obsługi ruchu turystycznego. Ocenę tego elementu w Częstochowie przeprowadzono na podstawie dwóch źródeł, a mianowicie danych dotyczących bazy będącej w ewidencji Głównego Urzędu Statystycznego i własnej inwentaryzacji, opartej na danych Miejskiego Centrum Informacji. Według GUS, w Częstochowie do dyspozycji ruchu turystycznego i pielgrzymkowego jest w sumie miejsc noclegowych (tab. 1), w tym: miejsc całorocznych, głównie w obiektach hotelowych, w obiektach niesklasyfikowanych i na kempingu, 658 miejsc sezonowych; w hotelach, schronisku młodzieżowym i obiektach niesklasyfikowanych. Tabela 1 Liczba miejsc w bazie noclegowej zbiorowego zakwaterowania w Częstochowie według rodzajów obiektów (2005) L.p. Rodzaj obiektu Miejsca noclegowe całoroczne sezonowe ogółem 1. Hotele Inne obiekty hotelowe Szkolne schronisko młodzieżowe Kemping Pozostałe obiekty niesklasyfikowane Ogółem Źródło: dane Głównego Urzędu Statystycznego w Warszawie. Według danych GUS, w Częstochowie znajduje się 10 hoteli, w tym 3 obiekty trzygwiazdkowe dysponujące 294 miejscami noclegowymi, 5 obiektów dwugwiazdkowych z 584 miejscami noclegowymi, jeden obiekt najniższej kategorii z 70 miejscami oraz jeden obiekt niesklasyfikowany dysponujący 114 miejscami, w tym 57 sezonowymi. 17

18 Przeprowadzona w ramach badań terenowych inwentaryzacja bazy noclegowej w Częstochowie wykazała, że turyści i pielgrzymi mają do dyspozycji miejsc noclegowych (tab. 2) w obiektach trwałych i na terenach przystosowanych do pełnienia funkcji noclegowych (pola namiotowe i kemping). Z miejsc noclegowych (69,9%) to miejsca całoroczne. Najwięcej miejsc jest w bazie hotelowej, w tym w hotelach trzygwiazdkowych 338, dwugwiazdkowych 622 i w jednogwiazdkowym 73. W trwałej bazie kościelnej jest w sumie miejsc, co stanowi 51,6% miejsc w całej częstochowskiej bazie noclegowej. W razie napływu kilkakrotnie w ciągu lata dużej liczby pielgrzymów są także możliwości rozbicia namiotów na łąkach przyklasztornych i na innych terenach w mieście. Istnieje także możliwość wykorzystania miejsc w bazie szkolnej (internaty), akademickiej (domy studenta) i w pokojach gościnnych krewnych i znajomych, które nie są ewidencjonowane. Tabela 2 Liczba miejsc w bazie noclegowej w Częstochowie według rodzajów obiektów (2006) L.p. Rodzaj obiektu Liczba Miejsca noclegowe obiektów całoroczne sezonowe ogółem 1. Hotele * - *** Inne obiekty hotelowe Domy rekolekcyjne/zakonne Domy pielgrzyma Hale noclegowe Pokoje gościnne Schronisko młodzieżowe Pozostałe obiekty noclegowe Kemping Pole namiotowe Ogółem Źródło: badania własne Baza gastronomiczna W Częstochowie do dyspozycji gości jest 181 obiektów bazy gastronomicznej, które dysponują miejscami konsumpcyjnymi (tab. 3). Ze 181 obiektów, 37 nie podaje liczby miejsc konsumpcyjnych. Można więc oszacować, że miejsc tych jest w sumie około Pod względem liczby obiektów najwięcej jest barów (54) i restauracji (53). Największą liczbą miejsc konsumpcyjnych dysponują restauracje: 3 780, co stanowi 46,5% wszystkich miejsc w tej bazie. Tylko 48% obiektów jest przystosowana do obsługi osób niepełnosprawnych, a prawie 62% obiektów dysponuje parkingami. Tabela 3 18

19 Dane o bazie gastronomicznej w Częstochowie według rodzajów obiektów (2006) L.p. Rodzaj obiektu Liczba obiektów Liczba sal Liczba miejsc konsumpcyjnych Obiekty dostępne dla niepełnosprawnych Liczba parkingów 1. Restauracje Kawiarnie Pizzerie Puby Bary Ogółem Źródło: obliczenia własne na podstawie danych Urzędu Miasta. Przyjmując założenie, że z jednego miejsca konsumpcyjnego na spożycie posiłku korzysta 8-10 osób dziennie, to baza gastronomiczna w Częstochowie jest zdolna do obsłużenia w ciągu jednego dnia tys. gości. Wydaje się, że w dniach występowania szczytu pielgrzymkowego liczba miejsc konsumpcyjnych w bazie gastronomicznej jest zbyt mała. Należy jeszcze podkreślić, że w centrum miasta, gdzie występuje największy ruch turystyczny i pielgrzymkowy, znajduje się tyko część tej bazy, a korzystają z niej również mieszkańcy Częstochowy Informacja turystyczna i biura obsługi Podstawową jednostką informacji turystycznej w Częstochowie jest Miejskie Centrum Informacji będące w strukturze Urzędu Miasta Częstochowy, w Wydziale Komunikacji Społecznej. MCI zajmuje się informacją turystyczną, kulturalną i samorządową, zbiera i aktualizuje dane do wydawanych przez Urząd Miasta publikacji, takich jak: plan miasta, ulotki na temat miasta, informator Co, gdzie, kiedy w Częstochowie, prowadząc także ich częściową redakcję. MCI aktualizuje informator kulturalny na stronie internetowej, udziela informacji turystom. Udostępnia też bezpłatne wydawnictwa informacyjno-promocyjne. W siedzibie MCI działa także punkt sprzedaży folderów, map, albumów i wydawnictw o Częstochowie, a także innych pamiątek z miasta i regionu. Bardzo ważną jednostką obsługi pielgrzymów w Częstochowie jest Jasnogórskie Centrum Informacji. Centrum świadczy pomoc w zakresie organizowania czasu pobytu pielgrzymów w Jasnogórskim Sanktuarium. Służy szczególną pomocą dla grup zorganizowanych: dysponuje przewodnikami informującymi pielgrzymów w trzynastu językach, m. in. polskim, angielskim, francuskim, hiszpańskim, niemieckim, rosyjskim i włoskim. Wycieczki po mieście są oprowadzane przez przewodników z Oddziału Przewodnickiego PTTK. Oddział zatrudnia 46 przewodników (w Częstochowie jest ich w sumie 65). W 2005 roku przewodnicy PTTK oprowadzili 201 wycieczek, w których uczestniczyło 7,6 tys. osób. Tylko 14 wy- 19

20 cieczek (7%) oprowadzono po mieście, pozostałe zaś po okolicy, głównie po Jurze Krakowsko- Częstochowskiej. W Częstochowie działa obecnie 46 biur podróży. Są w większości nastawione na obsługę turystyki wyjazdowej. Dwa spośród nich pełnią funkcję biur pielgrzymkowych Szlaki turystyczne Szlaki turystyczne stanowią uzupełnienie oferty turystycznej Częstochowy. Wynika to z tego, że miasto leży w bardzo atrakcyjnym turystycznie regionie. W mieście bierze początek szereg szlaków turystycznych, pieszych, rowerowych i konnych. Z Częstochowy można także płynąć szlakiem kajakowym Warty 4. Długość tych szlaków na terenie miasta jest niewielka: od 1 do 9 km. Szlaki piesze i rowerowe prowadzące z Częstochowy do najbardziej atrakcyjnych turystycznie i przyrodniczo miejsc w rejonie to między innymi: szlaki piesze: szlak czerwony Orlich gniazd, szlak czerwony "Jury Wieluńskiej", szlak zielony "Walk 7 Dywizji Piechoty Wrzesień 1939 r. szlaki rowerowe: Jurajski Szlak Rowerowy "Orlich Gniazd" czerwony, Jurajski Szlak Rowerowy im. Zygmunta Krasińskiego zielony, Jurajski Szlak Rowerowy "Olsztyński" czarny, Jurajski Szlak Rowerowy "Dębowcówka" niebieski, "Wokół Gór Sokolich" szlak zielony, szlak czarny Krzepicki, szlak czerwony Działoszyński. Z terenu Częstochowy prowadzą także szlaki konne. Są to dwa szlaki długodystansowe: Transjurajski Szlak Konny i Szlak Konny Jury Wieluńskiej. 4. Ocena postrzegania oczekiwań pielgrzymów i turystów przez kadry podmiotów obsługi ruchu pielgrzymkowego i turystycznego w Częstochowie W kwietniu i w sierpniu 2006 roku przeprowadzono badania, których celem było zapoznanie się z działalnością podmiotów obsługi ruchu turystycznego przyjazdowego. Przeprowadzono w sumie 4 Źródło: Urszula Gospodarek. Wydział Edukacji i Sportu UM w Częstochowie. 20

21 55 pogłębionych wywiadów z organizatorami tego ruchu. Badaniami objęto: obiekty noclegowe, w tym bazę zarządzaną przez instytucje kościelne, Koło Przewodnickie PTTK, Częstochowską Organizację Turystyczną, Miejskie Centrum Informacji, biura turystyczne, Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji, parkingi, bazę gastronomiczną oraz PKP, PKS i innych przewoźników. W badaniach prowadzonych chodziło o identyfikację problemów związanych z obsługą ruchu pielgrzymkowego i turystycznego, a zwłaszcza o następujące zagadnienia: wykorzystanie obiektu w 2005 r., sezonowość wykorzystania, udział cudzoziemców w strukturze korzystających z noclegów, czas pobytu w obiekcie, bazę towarzyszącą (obiekty i urządzenia współdziałające), organizację imprez i atrakcji związanych z pobytem gości, prowadzone działania promocyjne i informację turystyczną, plany rozwojowe obiektu. W trakcie wywiadów kadra kierownicza oraz personel analizowanych obiektów i podmiotów zgłaszali następujące uwagi, informacje i problemy: pielgrzymi stanowią bardzo różny odsetek gości nocujących w hotelach (od 5 do 50%), hotelarze podkreślają, że duży procent gości w hotelach o wyższym standardzie stanowią turyści biznesowi (w niektórych obiektach 50-95%); są to przyjazdy służbowe, na konferencje itp., są to również najdłuższe pobyty w hotelach: w niektórych obiektach średnio 3-5 nocy, część hoteli planuje modernizację i rozwój, niektóre prowadzą modernizację na bieżąco, hotele prowadzą intensywną działalność promocyjną, stosując takie instrumenty jak: własne strony internetowe, serwisy turystyczne w portalach internetowych, prasa, radio, telewizja, banery reklamowe, reklama przez sponsoring klubów sportowych, w wykorzystaniu hoteli w okresie od maja do września duży udział mają grupy pielgrzymów zagranicznych, które zatrzymują się w hotelach tylko na jedną noc, duży jest udział grup zagranicznych, które zatrzymują się w restauracjach hotelowych na obiad, odwiedzają Jasną Górę i wyjeżdżają na nocleg do Krakowa, hotelarze informują, że goście narzekają na brak możliwości zjedzenia posiłku w czasie szczytów ruchu pielgrzymkowego (duży tłok w obiektach gastronomicznych), hotelarze narzekają na współpracę z zakonami (podsyłanie gości do hoteli, gdy brakuje miejsc w bazie noclegowej zakonów), obsługa bazy noclegowej instytucji kościelnych narzeka na: 21

22 niewystarczającą ofertę turystyczną i rekreacyjną dla pielgrzymów, zwłaszcza dla młodszych grup, ze strony miejskich i podmiejskich podmiotów obsługi ruchu turystycznego, zbyt mało atrakcji dla młodzieży potrzeba budowy parku rozrywki, parkowanie samochodów na chodnikach i zanieczyszczanie chodników odchodami psów w sąsiedztwie Jasnej Góry, co bardzo utrudnia ruch pieszy, niewystarczająca liczba szaletów w parku pod Jasną Górą, niewystarczająca ilość bezpośrednich połączeń komunikacją miejską dworców PKP i PKS z Jasną Górą, licznych żebraków, brak bankomatu na Jasnej Górze, jest zbyt mało przewodników miejskich ze znajomością języka niemieckiego; brakuje przewodników ze znajomością angielskiego, francuskiego i włoskiego; według informacji PTTK w najbliższym czasie zostanie zorganizowany kurs przewodnicki dla osób znających te języki, w ramach atrakcji hotele organizują dla swoich gości imprezy muzyczne, wycieczki po Jurze Krakowsko Częstochowskiej (m. in. rowerami turystycznymi i górskimi), jazdy konne, przejażdżki bryczkami, niewystarczająca ilość informacji o imprezach kulturalnych, rozrywkowych i innych organizowanych przez miasto; odzwierciedla to małe zainteresowanie podmiotów obsługi ruchu turystycznego ofertą imprez, o których informacja podawana jest w comiesięcznym informatorze Urzędu Miasta Częstochowy Co, gdzie, kiedy w Częstochowie i na stronie internetowej Urzędu, co uzasadnia konieczność zwiększenia aktywności promocyjnej organizatorów imprez i zmiany sposobu docierania z informacją o imprezach do podmiotów obsługi ruchu turystycznego, pokoje gościnne osób fizycznych charakteryzują się średnim i niskim standardem, w opinii kadry obsługi turyści narzekają na: nieodpowiednią regulację strumieniami ruchu pieszego na Jasną Górę, nieodpowiednią organizację ruchu samochodowego i autokarowego na Jasną Górę, co utrudnia przejście przez niektóre ulice, przypadki kradzieży, kłopoty ze zwiedzeniem obiektów Jasnej Góry, np. skarbca (jest zbyt ciasno), niewystarczającą liczbę ławek na trasach zwiedzania, aby można było odpocząć. Z informacji uzyskanych z najważniejszych parkingów spoza Jasnej Góry wynika, że w 2005 roku parkowało tam 99,2 tys. pojazdów osobowych i 11,2 tys. autokarów. 22

23 III. Ogólna charakterystyka ruchu turystycznego i pielgrzymkowego w Częstochowie w latach Ruch turystyczny Ogólną charakterystykę ruchu turystycznego w Częstochowie w latach oparto na danych Głównego Urzędu Statystycznego dotyczących wykorzystania bazy noclegowej zbiorowego zakwaterowania. Charakterystyka odnosi się do ruchu krajowego i zagranicznego rejestrowanego w tej bazie. Analizowano dwa podstawowe wskaźniki statystyczne, a mianowicie liczbę turystów korzystających z noclegów i liczbę udzielonych noclegów. Na tej podstawie określono także długość pobytu turystów w mieście. Analiza obejmuje dane w przyjętym okresie w układzie miesięcznym i rocznym. Tabela 4 Liczba turystów ogółem korzystających z noclegów w bazie zbiorowego zakwaterowania w Częstochowie w latach według miesięcy Rok I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Razem Źródło: dane Głównego Urzędu Statystycznego w Warszawie. Pod względem liczby korzystających z noclegów, w omawianym pięcioleciu największy ruch turystyczny ogółem, a więc turystów krajowych i zagranicznych, zanotowano w 2005 roku (tab. 4, rys. 1), kiedy to z bazy zbiorowego zakwaterowania skorzystało 229,3 tys. osób. Najmniejszy ruch turystyczny zanotowano w 2003 roku. W omawianej bazie nocowało wtedy 162,9 tys. osób. Tak więc w ciągu dwóch lat ruch turystyczny w tej bazie w Częstochowie zwiększył się o 66,4 tys. osób, czyli o 40,8%. Znacznie mniejszy ruch turystyczny w stosunku do 2005 roku zanotowano także w pozostałych latach tego okresu. 23

24 Rys. 1. Liczba korzystających z noclegów w bazie noclegowej zbiorowego zakwaterowania w Częstochowie w latach Rys. 2. Liczba osób korzystających z noclegów w bazie zbiorowego zakwaterowania w Częstochowie w latach wg miesięcy I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Jeśli rozpatrywać omawiane zjawisko pod względem sezonowości (tab. 4, rys. 2), wyraźnie widać w Częstochowie dominację sierpnia, i to w każdym roku omawianego okresu, z tym że w lipcu 2005 roku zanotowano większy ruch turystyczny niż w sierpniu w każdym z pozostałych lat. Maksymalne wartości tego wskaźnika w sierpniu wiążą się ze świętami maryjnymi; 15 sierpnia Wniebowzięcie NMP i 26 sierpnia Matki Bożej Częstochowskiej, oraz pielgrzymkami wiernych, które są z nimi związane. Najmniej turystów korzystających z noclegów notuje się w miesiącach zimowych: 24

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2011 ROKU

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2011 ROKU TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2011 ROKU Źródłem danych o stanie i wykorzystaniu bazy noclegowej województwa świętokrzyskiego w 2011 roku jest stałe badanie Głównego Urzędu Statystycznego, prowadzone

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Materiał na konferencję prasową w dniu 25 października 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa 1 wg stanu w dniu 31 lipca oraz

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 4 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE OPOLSKIM W 2011 R.

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE OPOLSKIM W 2011 R. URZĄD STATYSTYCZNY W OPOLU Informacja sygnalna Data opracowania maj 2012 tel. 77 423 01 10 11 77 423 01 20 21 e-mail: sekretariatusopl@stat.gov.pl Internet: www.stat.gov.pl TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE OPOLSKIM

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Materiał na konferencję prasową w dniu 3 września 214 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa według stanu w dniu

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Materiał na konferencję prasową w dniu 25 września 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa 1 wg stanu w dniu

Bardziej szczegółowo

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Załącznik nr 1 do Regulaminu Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Kryteria podstawowe (podstawa dopuszczenia): aplikująca destynacja stanowi obszar, który spełnia

Bardziej szczegółowo

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań Badania wykonane przez Activ Group. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat nr 1.30.06(099) Aktywność turystyczna Polaków.

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2010 R.

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2010 R. TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2010 R. Informacje zawarte w niniejszym opracowaniu dotyczą stanu i wykorzystania turystycznych obiektów zbiorowego i indywidualnego zakwaterowania w 2010 r. Źródłem

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE SEZONU 2014 10 LAT TURYSTYKI W UNII EUROPEJSKIEJ

PODSUMOWANIE SEZONU 2014 10 LAT TURYSTYKI W UNII EUROPEJSKIEJ PODSUMOWANIE SEZONU 2014 10 LAT TURYSTYKI W UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEJSKA GOSPODARKA TURYSTYCZNA Największy turystyczny rynek świata 2013-560 milionów zagranicznych turystów w Europie (52 % udziału w światowej

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA POLSKA W 2008 ROKU WIELKIE MIASTA

TURYSTYKA POLSKA W 2008 ROKU WIELKIE MIASTA Instytut Turystyki sp. z o.o. TURYSTYKA POLSKA W 2008 ROKU WIELKIE MIASTA BoŜena Radkowska Warszawa, 2009 Szczecin W 2008 roku do Szczecina przyjechało około 0,6 mln turystów krajowych i tyle samo zagranicznych.

Bardziej szczegółowo

Wnioski z analizy ankiet do aktualizacji Strategii rozwoju turystyki dla miasta Stargard Szczeciński w perspektywie do roku 2020

Wnioski z analizy ankiet do aktualizacji Strategii rozwoju turystyki dla miasta Stargard Szczeciński w perspektywie do roku 2020 Wnioski z analizy ankiet do aktualizacji Strategii rozwoju turystyki dla miasta Stargard Szczeciński w perspektywie do roku 2020 Biuro Strategii Miasta / Luty 2015 Metryczka Osoba wypełniająca Wiek 1,01

Bardziej szczegółowo

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD Rozdział IV.1 OKREŚLENIE WSKAŹNIKÓW REALIZACJI CELÓW ORAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej Przedsięwzięcia Produktu Cel

Bardziej szczegółowo

I. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych

I. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI Badania wykonano w Instytucie Turystyki Sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok 2010 temat

Bardziej szczegółowo

Marketing w turystyce

Marketing w turystyce Marketing w turystyce MT 6 Kształtowanie produktu turystycznego dr Edyta Gołąb-Andrzejak MSU4 sem. 3, MSU3 sem. 2 (zimowy), studia dzienne Gdańsk 2011-12 Najważniejsze składniki produktu turystycznego

Bardziej szczegółowo

Podstawowe dane Liczba obiektów noclegowych turystyki ogółem (stan w dniu 31 VI ) 296

Podstawowe dane Liczba obiektów noclegowych turystyki ogółem (stan w dniu 31 VI ) 296 Podstawowe dane Liczba obiektów noclegowych turystyki ogółem (stan w dniu 31 VII) 296 z ogółem: obiekty całoroczne 259 hotele, motele, pensjonaty i inne obiekty hotelowe 189 Liczba miejsc noclegowych w

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA I WYPOCZYNEK W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2004 R.

TURYSTYKA I WYPOCZYNEK W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2004 R. TURYSTYKA I WYPOCZYNEK W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2004 R. Informacje o stanie i wykorzystaniu bazy noclegowej turystyki pochodzą ze stałych badań statystycznych GUS. Dane dotyczące liczby obiektów

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY w SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY w SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY w SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, czerwiec 2010 r. TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W 2009 R. Na terenie województwa zachodniopomorskiego, według stanu na dzień

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o.

PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o. PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o. CZĘŚĆ OGÓLNA SZKOLENIA Lp. Przedmiot Zakres tematyczny przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Promocja oferty turystyki religijnej Małopolski na arenie międzynarodowej

Promocja oferty turystyki religijnej Małopolski na arenie międzynarodowej Promocja oferty turystyki religijnej Małopolski na arenie międzynarodowej Elżbieta Kantor Dyrektor Departamentu Turystyki, Sportu i Promocji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego 1 Działania

Bardziej szczegółowo

OPINIE MIESZKAŃCÓW CZĘSTOCHOWY NA TEMAT ROZWOJU I PROMOCJI MIASTA JAKO CENTRUM TURYSTYCZNEGO

OPINIE MIESZKAŃCÓW CZĘSTOCHOWY NA TEMAT ROZWOJU I PROMOCJI MIASTA JAKO CENTRUM TURYSTYCZNEGO OPINIE MIESZKAŃCÓW CZĘSTOCHOWY NA TEMAT ROZWOJU I PROMOCJI MIASTA JAKO CENTRUM TURYSTYCZNEGO Raport z badań przeprowadzonych na zlecenie Urzędu Miasta Częstochowy w ramach projektu COESIMA Dr hab. Felicjan

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA POLSKA W 2007 ROKU WIELKIE MIASTA

TURYSTYKA POLSKA W 2007 ROKU WIELKIE MIASTA Instytut Turystyki sp. z o.o. TURYSTYKA POLSKA W 2007 ROKU WIELKIE MIASTA BoŜena Radkowska Warszawa, 2008 Szczecin W 2007 roku do Szczecina przyjechało około 0,6 mln turystów krajowych i 0,5 mln zagranicznych.

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2013 roku.

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2013 roku. Materiał na konferencję prasową w dniu 25 marca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Uwaga: od 2012 r. zmiana zakresu prezentowanych danych

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w I półroczu 2015 roku

Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w I półroczu 2015 roku Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w I półroczu 2015 roku W 2015 r. badania statystyczne w zakresie turystyki krajowej i zagranicznej turystyki wyjazdowej mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego

Obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego Obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego Lp. Obiekt Adres uwagi 1 układ urbanistyczny patrz załącznik graficzny nr 1 2 zespól klasztorny na Jasnej Górze ul. Kordeckiego 2 3

Bardziej szczegółowo

ANKIETA GOSPODARSTWA AGROTURYSTYCZNEGO

ANKIETA GOSPODARSTWA AGROTURYSTYCZNEGO ANKIETA GOSPODARSTWA AGROTURYSTYCZNEGO I. Informacje podstawowe 1. Imię i nazwisko właściciela: 2. Nazwa gospodarstwa agroturystycznego: 3. Adres: ulica... nr... kod -... poczta:... powiat... tel.... tel.

Bardziej szczegółowo

Grupa docelowa: rodzina

Grupa docelowa: rodzina Grupa docelowa: rodzina Źródło zdjęć: http://dziecko-i-prawo.wieszjak.pl/rodzina-zastepcza/271333,galeria,podzial-kompetencji-miedzy-rodzina-zastepcza-a-rodzicami.html Pakiet turystyczny Nazwa pakietu:

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku W 2015 r. badania statystyczne w zakresie zagranicznej turystyki przyjazdowej i wyjazdowej oraz krajowej prowadzone były przez Urząd Statystyczny

Bardziej szczegółowo

Baza noclegowa w I kwartale 2012 roku 1

Baza noclegowa w I kwartale 2012 roku 1 Materiał na konferencję prasową w dniu 31 maja 212 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa w I kwartale 212 roku

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych

Tab. 2. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI Badania wykonano w Instytucie Turystyki Sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020.

ANKIETA. Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020. ANKIETA Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020. Szanowni Państwo! W związku z rozpoczęciem prac nad opracowaniem aktualizacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM XXII KRAJOWEJ WYSTAWY ROLNICZEJ XIV DNI EUROPEJSKIEJ KULTURY LUDOWEJ PODCZAS OGÓLNOPOLSKICH DOŻYNEK JASNOGÓRSKICH CZĘSTOCHOWA 2013

PROGRAM XXII KRAJOWEJ WYSTAWY ROLNICZEJ XIV DNI EUROPEJSKIEJ KULTURY LUDOWEJ PODCZAS OGÓLNOPOLSKICH DOŻYNEK JASNOGÓRSKICH CZĘSTOCHOWA 2013 PROGRAM XXII KRAJOWEJ WYSTAWY ROLNICZEJ XIV DNI EUROPEJSKIEJ KULTURY LUDOWEJ PODCZAS OGÓLNOPOLSKICH DOŻYNEK JASNOGÓRSKICH CZĘSTOCHOWA 2013 I. ORGANIZATOR: Śląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Częstochowie

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie badań ankietowych przeprowadzonych w ramach konsultacji społecznych

Podsumowanie badań ankietowych przeprowadzonych w ramach konsultacji społecznych Załącznik nr 1 do Strategii Rozwoju Gminy Lipowa do 2020 roku Podsumowanie badań ankietowych przeprowadzonych w ramach konsultacji społecznych 1 Istotnym czynnikiem wpływającym na zdefiniowanie celów i

Bardziej szczegółowo

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, maj 2012 r. Tel. 85 749 77 00, fax 85 749 77 79 E-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl Internet: www.stat.gov.pl/urzedy/bialystok Województwo

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Notatka informacyjna Baza noclegowa i jej wykorzystanie w 2009 roku. Zgodnie ze stanem w dniu 31 lipca 2009 roku w Polsce było zarejestrowanych 6992

Bardziej szczegółowo

Tematyka prac licencjackich proponowana przez promotorów Katedry Turystyki i Promocji Zdrowia

Tematyka prac licencjackich proponowana przez promotorów Katedry Turystyki i Promocji Zdrowia Katedra Turystyki i Promocji Zdrowia Główne tematy naukowo-badawcze podejmowane w katedrze: Turystyka kulturowa w Polsce i na świecie. Wpływ walorów turystycznych, historycznych i kulturowych miast na

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

STYCZEŃ. IV Otwarty Bożonarodzeniowy Festiwal Tradycji LUTY

STYCZEŃ. IV Otwarty Bożonarodzeniowy Festiwal Tradycji LUTY PROPOZYCJE CYKLICZNYCH IMPREZ na rok 2012 DATA NAZWA ORGANIZATOR MIEJSCE IMPREZY ZASIĘG 15.01.2012 (niedziela) STYCZEŃ IV Otwarty Bożonarodzeniowy Festiwal Tradycji Koncerty kolęd i pastorałek w różnych

Bardziej szczegółowo

Ruch turystyczny w Krakowie w 2004 roku. dr Krzysztof Borkowski Kraków listopad 2004 Kraków grudzień 2003

Ruch turystyczny w Krakowie w 2004 roku. dr Krzysztof Borkowski Kraków listopad 2004 Kraków grudzień 2003 Ruch turystyczny w Krakowie w 2004 roku dr Krzysztof Borkowski Kraków listopad 2004 Kraków grudzień 2003 Wielkość ruchu turystycznego w Krakowie w 2004 roku Dane szacunkowe MOT Ogółem % Odwiedzający Kraków

Bardziej szczegółowo

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań II warsztat strategiczny gmina Gorzków Część I. Opracowanie Misji i Wizji gminy MISJA Grupa 1: 1. Bezpieczne przejścia szlaki komunikacyjne (ścieżka rowerowa, szlaki konne, trasy spacerowe, chodniki łączące

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. STANISŁAWA STASZICA W ZAWIERCIU ZAWIERCIE. Pełna nazwa szkoły. Miejscowość

BIZNESPLAN ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. STANISŁAWA STASZICA W ZAWIERCIU ZAWIERCIE. Pełna nazwa szkoły. Miejscowość BIZNESPLAN Pełna nazwa szkoły ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. STANISŁAWA STASZICA W ZAWIERCIU Miejscowość ZAWIERCIE 1. Krótki opis celu i charakteru przyszłej działalności a. czego dotyczy przedsięwzięcie Przedsiębiorstwo

Bardziej szczegółowo

KWIECIEŃ Nazwa wydarzenia: Spotkanie autorskie z Dominiką Czarny Charakter wydarzenia, Otwarcie i omówienie wystawy prac malarskich.

KWIECIEŃ Nazwa wydarzenia: Spotkanie autorskie z Dominiką Czarny Charakter wydarzenia, Otwarcie i omówienie wystawy prac malarskich. Wydarzenia w Białowieży w 2013 roku ---------------------------------------------- UWAGA! KALENDARZ JEST W CIĄGŁEJ AKTUALIZACJI, MOGĄ POJAWIĆ SIĘ NOWE IMPREZY MIEJSCA, TERMINY ORAZ GODZINY MOGĄ ULEC ZMIANIE

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ WYWIADU BADANIA RUCHU TURYSTYCZNEGO W BYDGOSZCZY 2012

KWESTIONARIUSZ WYWIADU BADANIA RUCHU TURYSTYCZNEGO W BYDGOSZCZY 2012 KWESTIONARIUSZ WYWIADU BADANIA RUCHU TURYSTYCZNEGO W BYDGOSZCZY 2012 Szanowna/y Pani/Panie, Prosimy o udział w badaniach W celu skutecznego podnoszenia jakości świadczonych usług turystycznych Bydgoskie

Bardziej szczegółowo

BAZA NOCLEGOWA. Bazę noclegową według informacji statystycznych, w tym między innymi Światowej

BAZA NOCLEGOWA. Bazę noclegową według informacji statystycznych, w tym między innymi Światowej BAZA NOCLEGOWA czyli co? Baza noclegowa Bazę noclegową według informacji statystycznych, w tym między innymi Światowej Organizacji Turystyki i Eurostatu możemy podzielić na prywatne bazy noclegowe, jak

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Szczecin 20 grudnia 2011 r. Bożena Wołowczyk Plan prezentacji 1. Idea europejskich szlaków

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 8.6.215 r. Notatka informacyjna Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w I kwartale 215 roku W pierwszych trzech miesiącach roku 215, w porównaniu do I kwartału

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do umowy. Wzory ankiet: IT-TZ, IT-OZ, IT-POL. oraz zestawień zbiorczych: ZAG i POL

Załącznik nr 3 do umowy. Wzory ankiet: IT-TZ, IT-OZ, IT-POL. oraz zestawień zbiorczych: ZAG i POL Załącznik nr 3 do umowy Wzory ankiet: IT-TZ, IT-OZ, IT-POL oraz zestawień zbiorczych: ZAG i POL A. Nazwa przejścia granicznego... B. Rodzaj transportu: 1. Samolot 2. Samochód osobowy 3. Samochód cięŝarowy,

Bardziej szczegółowo

PREFERENCJE TURYSTYCZNE STUDENTÓW AKADEMII IM. JANA DŁUGOSZA W CZĘSTOCHOWIE TOURIST PREFERENCES OF JAN DŁUGOSZ ACADEMY STUDENT S

PREFERENCJE TURYSTYCZNE STUDENTÓW AKADEMII IM. JANA DŁUGOSZA W CZĘSTOCHOWIE TOURIST PREFERENCES OF JAN DŁUGOSZ ACADEMY STUDENT S Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Maria Pyzik, Joanna Rodziewicz-Gruhn, Karol Pilis, Cezary Michalski Instytut Kultury Fizycznej Akademii im. Jana Długosza

Bardziej szczegółowo

07.03.2015 Cyfrowa Rewia - spektakl premierowy Rewii Dziecięcej Sylaba

07.03.2015 Cyfrowa Rewia - spektakl premierowy Rewii Dziecięcej Sylaba Data Nazwa imprezy MARZEC 07.03.2015 Cyfrowa Rewia - spektakl premierowy Rewii Dziecięcej Sylaba 20.03.2015 KWIECIEŃ V Wiosenne Spotkania z Wojskiem, koncert Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu kultury w gminach województwa warmińskomazurskiego

Analiza stanu kultury w gminach województwa warmińskomazurskiego Analiza stanu kultury w gminach województwa warmińskomazurskiego Infrastruktura kultury w gminach Ustawa o samorządzie gminnym, określa, że: Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych

Bardziej szczegółowo

1 www.pelplin.pl www.mok.pelplin.pl

1 www.pelplin.pl www.mok.pelplin.pl LP. Data Nazwa imprezy Miejsce Organizator 1 03.04 (czwartek) W oczekiwaniu na kanonizację Jana Pawła II zespół Familia HP wykona program "Tłumy serc". Utwory pochodzą z dzieł: Pieśń o Bogu ukrytym oraz

Bardziej szczegółowo

III Kongres Rozwoju Ruchu Rowerowego

III Kongres Rozwoju Ruchu Rowerowego III Kongres Rozwoju Ruchu Rowerowego Warszawa, 22-23 IX 2014 Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ! www.miastadlarowerow.pl

Bardziej szczegółowo

Przemysł spotkań w Krakowie w 2011 r. Profesjonalni Organizatorzy Konferencji i Kongresów (PCO)

Przemysł spotkań w Krakowie w 2011 r. Profesjonalni Organizatorzy Konferencji i Kongresów (PCO) 2011 2011 Przemysł spotkań w Krakowie w 2011 r. Profesjonalni Organizatorzy Konferencji i Kongresów (PCO) Streszczenie Jadwiga Berbeka Krzysztof Borodako (Kierownik Zespołu) Katarzyna Klimek Agata Niemczyk

Bardziej szczegółowo

ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru?

ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru? Gmina:.. Sektor: Turystyka obiekty, obszary funkcjonowania ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru? Jakie są

Bardziej szczegółowo

LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych

LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych Pracownicy Biura LCOI Region Lubelski: Marcin Orzeł Inspektor LCOI Region Michał Nizioł Specjalista ds. Marketingu i Rozwoju LCOI - Region Kategoria:

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE KSZTAŁTOWANIA SYSTEMU TRANSPORTOWEGO CENTRUM MIASTA Referat wprowadzający

WYTYCZNE KSZTAŁTOWANIA SYSTEMU TRANSPORTOWEGO CENTRUM MIASTA Referat wprowadzający IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 WYTYCZNE KSZTAŁTOWANIA SYSTEMU TRANSPORTOWEGO CENTRUM MIASTA Referat wprowadzający MARIUSZ DUDEK Politechnika Krakowska 24 lutego 2010 Politechnika

Bardziej szczegółowo

Egzamin teoretyczny część ustna dla kandydatów na pilotów wycieczek. Zestaw nr 1

Egzamin teoretyczny część ustna dla kandydatów na pilotów wycieczek. Zestaw nr 1 Egzamin teoretyczny część ustna dla kandydatów na pilotów wycieczek Zestaw nr 1 1. Scharakteryzuj podstawowe słabości polskiej turystyki (min 3 elementy). 2. Omów prawa i obowiązki pilota wg obowiązujących

Bardziej szczegółowo

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, maj 2015 r. Tel. 85 749 77 00, faks 85 749 77 79 E-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl Internet: http://bialystok.stat.gov.pl/ Województwo

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁANIA. Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych na 2015 rok.

PROGRAM DZIAŁANIA. Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych na 2015 rok. PROGRAM DZIAŁANIA Załącznik do uchwały Nr X/134/2015 Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 8 stycznia 2015 r. Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych na 2015 rok. L. p. Nazwa zadania Termin realizacji

Bardziej szczegółowo

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty rozwoju turystyki. w Karpatach. Partnerstwo na rzecz rozwoju turystyki. w Karpatach

Wybrane aspekty rozwoju turystyki. w Karpatach. Partnerstwo na rzecz rozwoju turystyki. w Karpatach Partnerstwo na rzecz rozwoju turystyki w Karpatach Renata Rettinger Franciszek Mróz Zakład Turystyki i Badań Regionalnych Instytut Geografii Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie Wybrane aspekty rozwoju

Bardziej szczegółowo

Opole, lipiec 2013 r. Turystyka jako istotny element rozwoju Aglomeracji Opolskiej

Opole, lipiec 2013 r. Turystyka jako istotny element rozwoju Aglomeracji Opolskiej Opole, lipiec 2013 r. Turystyka jako istotny element rozwoju Aglomeracji Opolskiej PORZĄDEK PREZENTACJI 1. Turystyka w dokumentach programowych AO 2. Jak duży jest potencjał turystyczny AO? 3. Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy ZAGADNIENIA Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH 1. Podstawowe typy i rodzaje przedsiębiorstw turystycznych w Polsce. Zakres ich funkcjonowania. Struktury organizacyjne

Bardziej szczegółowo

Dokument zawiera opis trzech projektów zrealizowanych/realizowanych. w ramach

Dokument zawiera opis trzech projektów zrealizowanych/realizowanych. w ramach Projekty współfinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) za pośrednictwem Euroregionu Śląsk Cieszyński - Těšínské Slezsko" Dokument zawiera opis trzech projektów zrealizowanych/realizowanych

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie badań ankietowych przeprowadzonych w ramach konsultacji społecznych

Podsumowanie badań ankietowych przeprowadzonych w ramach konsultacji społecznych Załącznik nr 1 do Strategii Rozwoju Gminy Lipowa do 2020 roku Podsumowanie badań ankietowych przeprowadzonych w ramach konsultacji społecznych 1 Istotnym czynnikiem wpływającym na zdefiniowanie celów i

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2015 R.

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2015 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice email: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 http://katowice.stat.gov.pl/ ŚLĄSKI OŚRODEK BADAŃ REGIONALNYCH

Bardziej szczegółowo

Koncepcja tras rowerowych Pomorza Zachodniego. Darłówko, 21 maja 2015 r.

Koncepcja tras rowerowych Pomorza Zachodniego. Darłówko, 21 maja 2015 r. Koncepcja tras rowerowych Pomorza Zachodniego Darłówko, 21 maja 2015 r. Dlaczego turystyka rowerowa? Turystyka aktywna jednym z głównych strategicznych produktów turystycznych regionu. Turystyka rowerowa

Bardziej szczegółowo

Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10

Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10 Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10 Gospodarstwo prowadzi produkcję metodami ekologicznymi. Do dyspozycji gości 3 pokoje, łazienka, aneks kuchenny oraz salonik i świetlica w budynku

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Tworzenie produktu turystycznego dr Agnieszka Pobłocka Uniwersytet Gdański 17 listopada 2015 roku Organizatorzy EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Warszawa 5 listopada 2009 roku

Warszawa 5 listopada 2009 roku Warszawa 5 listopada 2009 roku na (im)pulsie rozwoju produktu turystyki biznesowej Katowic i Śląska Krzysztof Cieślikowski ciesliko@wp.pl Projekt Przeprowadzenie kampanii promocyjnej produktu turystyki

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2014 roku.

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2014 roku. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Uwaga: od 212 r. zmiana zakresu prezentowanych danych przez włączenie informacji na temat pokoi gościnnych

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Egzamin teoretyczny na uprawnienia pilotów wycieczek część ustna 19.01.2010

Egzamin teoretyczny na uprawnienia pilotów wycieczek część ustna 19.01.2010 Egzamin teoretyczny na uprawnienia pilotów wycieczek część ustna 19.01.2010 Zestaw 1. 1. Straż Graniczna - cofa" autokar z grupą uczestników na granicy Ukraińskiej z powodu - niekulturalnego zachowywania

Bardziej szczegółowo

AKTYWNE LEGIONOWO Jak zmienić sypialnię w miasto, które porusza!

AKTYWNE LEGIONOWO Jak zmienić sypialnię w miasto, które porusza! AKTYWNE LEGIONOWO Jak zmienić sypialnię w miasto, które porusza! Sypialnia dobrze czy źle o mieście? Stereotyp dotyczący miast na obrzeżach aglomeracji Sypialnia bez kompleksów: Najprzyjemniejsze miejsce

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. do Strategii Zrównoważonego Rozwoju Gminy Oborniki Śląskie na lata 2016-2022

ANKIETA. do Strategii Zrównoważonego Rozwoju Gminy Oborniki Śląskie na lata 2016-2022 ANKIETA do Strategii Zrównoważonego Rozwoju Gminy Oborniki Śląskie na lata 2016-2022 W związku z prowadzonymi pracami nad Strategią Zrównoważonego Rozwoju Gminy Oborniki Śląskie na lata 2016-2022 zachęcamy

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Kalendarz Imprez na rok 2016 (uroczystości patriotyczne, imprezy kulturalne i oświatowe)

Powiatowy Kalendarz Imprez na rok 2016 (uroczystości patriotyczne, imprezy kulturalne i oświatowe) Powiatowy Kalendarz Imprez na rok 2016 (uroczystości patriotyczne, imprezy kulturalne i oświatowe) L.p. Nazwa imprezy Termin Organizator 1 Orszak Trzech Króli 6 stycznia Urząd Miejski w Dębicy Parafia

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

Antoni Jackowski Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ. Turystyka pielgrzymkowa w Małopolsce - stan obecny i szanse rozwoju.

Antoni Jackowski Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ. Turystyka pielgrzymkowa w Małopolsce - stan obecny i szanse rozwoju. Antoni Jackowski Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Turystyka pielgrzymkowa w Małopolsce - stan obecny i szanse rozwoju. Ruch pielgrzymkowy w ważniejszych ośrodkach kultu religijnego na świecie

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŒL SKIM

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŒL SKIM Urz¹d Statystyczny w Katowicach Œl¹ski Oœrodek Badañ Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl

Bardziej szczegółowo

W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2013 R.

W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2013 R. Urząd Statystyczny w Zielonej Górze 65954 Zielona Góra, ul. Spokojna 1 zielonagora.stat.gov.pl tel. 68 3 3 11, fax 68 3 536 79 TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 013 R. Lubuski Ośrodek Badań Regionalnych

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach WPROWADZENIE DO PROBLEMATYKI FUNKCJONOWANIA RYNKU USŁUG TURYSTYCZNYCH (W TYM PRAWNE ASPEKTY OBSŁUGI RUCHU TURYSTYCZNEGO,

Bardziej szczegółowo

Gmina K oronowo w opinii turystów i odwiedzających

Gmina K oronowo w opinii turystów i odwiedzających Gmina K oronowo w opinii turystów i odwiedzających Projekt badawczy realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy we współpracy z Urzędem Miasta Koronowo oraz Bydgoską Lokalną Organizacją Turystyczną

Bardziej szczegółowo

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY Załącznik nr 1 do Uchwały Nr LX /453/09 Rady Gminy w Iwaniskach z dnia 21 grudnia 2009 r. Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY GMINA IWANISKA POWIAT OPATOWSKI WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Kujawy, październik

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2012 roku

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2012 roku Materiał na konferencję prasową w dniu 22 marca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Wykorzystanie turystycznych obiektów

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ODZNAK TURYSTYKI MOTOROWEJ PTTK (TM & MOT)

REGULAMIN ODZNAK TURYSTYKI MOTOROWEJ PTTK (TM & MOT) REGULAMIN ODZNAK TURYSTYKI MOTOROWEJ PTTK (TM & MOT) I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Komisja Turystyki Motorowej ZG PTTK (KTM ZG PTTK) ustanawia: Młodzieżową Odznakę Turysta Motorowy (TM), Motorową Odznakę Turystyczną

Bardziej szczegółowo

LEŚNY OŚRODEK SZKOLENIOWY

LEŚNY OŚRODEK SZKOLENIOWY LEŚNY OŚRODEK SZKOLENIOWY Jeden z najlepiej przygotowanych obiektów w okolicach Poznania do przyjmowania dużych grup gości. Idealnie nadaje się do planowania różnego rodzaju szkoleń, spotkań, zjazdów,

Bardziej szczegółowo

Kalendarz Imprez Kulturalnych Powiatu Mławskiego w ramach projektu. Powiat Mławski Stolicą Kultury Mazowsza 2013

Kalendarz Imprez Kulturalnych Powiatu Mławskiego w ramach projektu. Powiat Mławski Stolicą Kultury Mazowsza 2013 Kalendarz Imprez Kulturalnych Powiatu Mławskiego w ramach projektu Powiat Mławski Stolicą Kultury Mazowsza 2013 Lp. Nazwa przedsięwzięcia Termin i miejsce Organizator Partnerzy 1. 2. 3. 4. 5. 6. Inauguracja

Bardziej szczegółowo

Pytania do egzaminu dyplomowego: 6. Jak należy rozumieć wymagania i status instruktora rekreacji fizycznej

Pytania do egzaminu dyplomowego: 6. Jak należy rozumieć wymagania i status instruktora rekreacji fizycznej Pytania do egzaminu dyplomowego: Zestaw kierunkowy 1. Czym jest turystyka, co stanowi jej istotę 2. Przedstaw i opisz motywy udziału w turystyce 3. Przedstaw i opisz mocne strony polskiej turystyki 4.

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 www.stat.gov.pl/katow OPRACOWANIA SYGNALNE TURYSTYKA

Bardziej szczegółowo

Geotermia w Gminie Olsztyn

Geotermia w Gminie Olsztyn Geotermia w Gminie Olsztyn Tomasz Kucharski Wójt Gminy Olsztyn Europejski Kongres Gospodarczy Katowice, 18 maja 2011 r. Gmina Olsztyn Gmina Olsztyn położona jest niespełna 10 km od Częstochowy. Zajmuje

Bardziej szczegółowo

Turystyka w województwie zachodniopomorskim w 2012 r.

Turystyka w województwie zachodniopomorskim w 2012 r. Urząd Statystyczny w Szczecinie OPRACOWANIA SYGNALNE Szczecin, maj 2013 Notatka prezentuje wyniki badania prowadzonego z częstotliwością miesięczną na formularzu o symbolu KT-1 (sprawozdanie o wykorzystaniu

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY KOMISJI KULTURY, PROMOCJI I SPORTU RADY MIASTA KATOWICE NA 2015 ROK

PLAN PRACY KOMISJI KULTURY, PROMOCJI I SPORTU RADY MIASTA KATOWICE NA 2015 ROK PLAN PRACY KOMISJI KULTURY, PROMOCJI I SPORTU RADY MIASTA KATOWICE NA 2015 ROK LP. DATA POSIEDZENIA TEMATYKA POSIEDZENIA OSOBY ZAPROSZONE 1 2 3 4 1. 19.01.2015 r. 2. Wypracowanie stanowiska komisji do

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN TEORETYCZNY CZĘŚĆ USTNA ZESTAWY PYTAŃ

EGZAMIN TEORETYCZNY CZĘŚĆ USTNA ZESTAWY PYTAŃ EGZAMIN TEORETYCZNY CZĘŚĆ USTNA ZESTAWY PYTAŃ ZESTAW nr 1. 1. Zasady powstawania imprezy turystycznej. 2. Podstawowe akty prawne normujące turystykę w Polsce. 3. Styl romański w architekturze- charakterystyka,

Bardziej szczegółowo

KWIECIEŃ Nazwa wydarzenia: Spotkanie autorskie z Dominiką Czarny Charakter wydarzenia, Otwarcie i omówienie wystawy prac malarskich.

KWIECIEŃ Nazwa wydarzenia: Spotkanie autorskie z Dominiką Czarny Charakter wydarzenia, Otwarcie i omówienie wystawy prac malarskich. Wydarzenia w Białowieży w 2013 roku ---------------------------------------------- UWAGA! KALENDARZ JEST W CIĄGŁEJ AKTUALIZACJI, MOGĄ POJAWIĆ SIĘ NOWE IMPREZY MIEJSCA, TERMINY ORAZ GODZINY MOGĄ ULEC ZMIANIE

Bardziej szczegółowo

INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania

INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania Departament Koordynacji Programów Operacyjnych UMWO Priorytety i działania Priorytet 1 Dalszy rozwój i modernizacja infrastruktury dla zwiększenia konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Podklasa ta nie obejmuje:

Podklasa ta nie obejmuje: Załącznik nr 1 Lista PKD 2007 zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24.12.2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) (Dz. U. z 2007 r. nr 251, poz. 1885 oraz z 2009 r. nr 59,

Bardziej szczegółowo

DYPLOMOWY EGZAMIN USTNY W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012

DYPLOMOWY EGZAMIN USTNY W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012 DYPLOMOWY EGZAMIN USTNY W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012 I. Zagadnienia kierunkowe (obowiązują wszystkich dyplomantów niezależnie od specjalności i trybu studiów) 1. Wymień i scharakteryzuj społeczne cele

Bardziej szczegółowo