ZDROWIE PUBLICZNE W ŚWIETLE WSKAŹNIKÓW MONITOROWANIA STRATEGII ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU UE. Małgorzata Sulmicka

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZDROWIE PUBLICZNE W ŚWIETLE WSKAŹNIKÓW MONITOROWANIA STRATEGII ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU UE. Małgorzata Sulmicka"

Transkrypt

1 Publikowanie, kopiowanie, przetwarzanie oraz wykorzystanie całej lub części artykułów i grafik bez zezwolenia jest zabronione. ZDROWIE PUBLICZNE W ŚWIETLE WSKAŹNIKÓW MONITOROWANIA STRATEGII ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU UE Małgorzata Sulmicka Szkoła Główna Handlowa WPROWADZENIE Począwszy od II połowy XX wieku idea trwałego i zrównoważonego rozwoju stała się podstawą nowego paradygmatu rozwojowego. Najogólniej rzecz biorąc jest nim dążenie do stworzenia takiego modelu społeczno-gospodarczego, który zapewni postęp oraz powszechną możliwość lepszego życia bez nadmiernego niszczenia środowiska naturalnego. Istotą tej koncepcji jest holistyczne podejście do polityki rozwoju, uwzględniające równocześnie społeczne, ekonomiczne i środowiskowe aspekty w ich wzajemnych powiązaniach. Zdrowie publiczne mając silne powiązania zarówno z uwarunkowaniami środowiskowymi, jak i z rozwojem ekonomicznym uznane zostało za jeden z siedmiu obszarów priorytetowych Strategii Zrównoważonego Rozwoju Unii Europejskiej (SZR UE) 1. W artykule dokonano przeglądu i oceny publikowanych przez Eurostat wskaźników monitorowania priorytetu zdrowie publiczne oraz trendów w tej dziedzinie w UE Polityka Społeczna nr 11 12/2010 5

2 Aktualnie publikowane przez Eurostat wskaźniki monitorowania SZR w zależności od dostępnych danych obejmują różne szeregi czasowe w przedziale lat /2008. Do analizy zmian dotyczących priorytetów SZR przyjęto okres od jej powstania, tj. lata 2000/ /2008 (lub ostatni rok, dla którego istnieją dostępne dane). CELE, DZIAŁANIA I SPOSÓB IMPLEMENTACJI STRATEGII W OBSZARZE ZDROWIA PUBLICZNEGO Za cel nadrzędny unijnej SZR w ramach priorytetu zdrowie publiczne przyjęto promowanie zdrowia publicznego na równych warunkach oraz poprawę ochrony przed zagrożeniami dla zdrowia. Zgodnie z ogólną koncepcją zdrowia publicznego jako zorganizowanych działań ukierunkowanych na potrzeby zdrowotne populacji jako całości (w tym zwłaszcza: profilaktyki, leczenia, ochrony oraz promowania zdrowia ludności) cel nadrzędny SZR realizowany jest poprzez cele operacyjne, takie jak: rozwój zdolności skoordynowanego reagowania na pojawiające się zagrożenia zdrowotne, poprawę legislacji żywnościowej (w tym etykietowania żywności), ograniczenie rosnącej zapadalności na choroby cywilizacyjne i przewlekłe, zmniejszenie nierówności zdrowotnych między krajami członkowskimi, poprawę informacji dotyczącej zanieczyszczeń środowiska, promocję zdrowia zwierząt i standardów ich hodowli, doprowadzenie do 2020 r. do stanu, w którym chemikalia (włączając w to pestycydy) będą produkowane, sprzedawane i używane w sposób, który nie powoduje zagrożenia dla zdrowia i środowiska, poprawę zdrowia psychicznego i podjęcie walki z ryzykiem samobójstw. Komisja Europejska i kraje członkowskie promować mają dobre zdrowie i profilaktykę zachorowań poprzez zajmowanie się determinantami zdrowia w ramach wszystkich polityk i działań. Szczególna uwaga zwrócona ma być na determinanty zdrowia pochodne do stylu życia, takie jak: palenie papierosów, nadmierne spożycie alkoholu, niewłaściwa dieta i brak aktywności fizycznej. Zgodnie z założeniami Strategii, zadaniem KE jest też koordynacja badań związków między zanieczyszczeniem środowiska a zdrowiem w celu lepszego rozumienia, które czynniki środowiskowe powodują problemy zdrowotne i jak najlepiej im zapobiegać. Implementacja Strategii dokonywana jest przez działania legislacyjne (np. dotyczących alkoholu, papierosów czy etykietowania i reklam), metodę otwartej koordynacji, poszerzanie mandatów niektórych istniejących agencji unijnych, tworzenie nowych unijnych wytycznych dotyczących wdrażania do narodowych polityk ochrony zdrowia sposobów postępowania w przypadku określonych chorób oraz rekomendacji Rady dotyczących prewencji 3. WSKAŹNIKI MONITOROWANIA STRATEGII Wskaźniki monitorowania SRZ (sustainable development indicators SDIs) stanowią jeden z kilku podstawowych katalogów wskaźników stosowanych do monitoringu polityk rozwoju UE 4. Wskaźniki monitorowania każdego z priorytetów SZR UE tworzą trójstopniową piramidę. Na jej szczycie znajdują się wskaźniki odnoszące się do głównego celu danego priorytetu, a zarazem mające największą nośność komunikacyjną (tzw. headline indicators). Poziom drugi stanowią wskaźniki odnoszące się do celów operacyjnych, które powinny być też wiodącymi wskaźnikami w poszczególnych podtematach. Poziom trzeci stanowią wskaźniki odnoszące się do działań. Dla priorytetu zdrowie publiczne przyjęto następujący zestaw wskaźników: a) poziom I wskaźniki wiodące: średnia oczekiwana długość życia noworodków (Life expectancy at birth LE), liczba lat przeżytych w dobrym zdrowiu w podziale na płeć (Healthy Life Years HLY), b) poziom II zdrowie i nierówności zdrowotne: umieralność z powodu chorób przewlekłych (Death due to chronic diseases), samobójstwa (Suicides), niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki zdrowotnej (Unmet needs for healthcare), c) poziom III determinanty zdrowia: produkcja toksycznych chemikaliów (Production of toxic chemicals), ekspozycja na pyłowe zanieczyszczenie powietrza (Exposure to air pollution by particulate matter), ekspozycja na zanieczyszczenie powietrza przez ozon (Exposure to air pollution by ozone), uciążliwość hałasu (Annoyance by noise), poważne wypadki przy pracy (Serious accidents at work) 5. Wskaźniki wiodące Ponieważ w koncepcji zrównoważonego rozwoju akcent kładziony jest nie tylko na długość życia, ale także na jego jakość, jako wskaźniki wiodące priorytetu zdrowie publiczne przyjęto zarówno oczekiwaną długość życia noworodków, jak i wskaźnik liczby lat przeżytych w dobrym zdrowiu 6. Oczekiwana długość życia Wskaźnik oczekiwanej długości życia jest najczęściej stosowanym syntetycznym miernikiem stanu zdrowia ludności. Przyjęty w SZR wskaźnik oczekiwanej długości życia noworodków wyraża średnią liczbę lat, jaką ma do przeżycia noworodek przy założeniu umieralności z okresu, dla którego opracowano tablice trwania życia. W 2007 r. w UE 27 wskaźnik oczekiwanej długości życia kobiet w wieku 0 lat wynosił 82,20 roku. W porównaniu z 2002 r. miał miejsce jego przyrost o 1,33 roku. Najdłużej (powyżej 84 lat) żyją kobiety we Francji (84,83 roku), Szwajcarii (84,36), Hiszpanii (84,33) i we Włoszech (84,23), a najkrócej na Litwie (76,40), Bułgarii (76,65) oraz w Rumunii (76,86 roku). Polska znalazła się w grupie 8 krajów UE, w których średnia oczekiwana długość życia kobiet od urodzenia wynosiła poniżej 80 lat (79,73 roku), tj. o 2,2 roku mniej niż średnio w UE. Wprawdzie w porównaniu z 2002 r. wskaźnik ten wzrósł o 0,98 roku 7, jednak tempo przyrostu było wolniejsze niż średnio w UE, a w efekcie dystans dzielący nas od UE w porównaniu z 2002 r. wzrósł o 0,35 roku. W 2007 r. oczekiwana długość życia statystycznego unijnego noworodka płci męskiej wynosiła 76,07 roku, tj. 1,56 roku więcej niż pięć lat wcześniej i była o 6,1 roku krótsza aniżeli noworodków płci żeńskiej. Najdłużej, tj. powyżej 79 lat, żyją mężczyźni w Lichtensteinie 79,1 roku i Szwecji 79,02 roku 8, a najkrócej (poniżej 70 lat) na Łotwie (64,85 roku), Litwie (65,76), w Estonii (67,23), Rumunii (69,7) i Bułgarii (69,49 roku). W Polsce w 2007 r. ten wskaźnik wynosił 70,90 roku, tj. o 5,1 roku mniej niż średnia w UE 27 ponad dwukrotnie więcej niż w przypadku kobiet. W porównaniu z 2002 r. wskaźnik ten wzrósł o 0,62 roku, jednak dystans dzielący nas od średniej w UE wzrósł w tym czasie o 0,87 roku. Liczba lat przeżytych w dobrym zdrowiu Wskaźnik liczby lat przeżytych w dobrym zdrowiu (HLY) mierzy liczbę lat, które oczekuje się, że osoba w wieku x przeżyje w dobrej kondycji zdrowotnej. Wybór tego wskaźnika wskazuje, że efektów polityki zdrowotnej oczekuje się obecnie nie tylko w kategoriach długości trwania życia, ale także brania pod uwagę dobrostanu człowieka (well being). Starzenie się europejskich społeczeństw i zwią- 6 Polityka Społeczna nr 11 12/2010

3 zane z tym problemy, zwłaszcza powszechna w UE relatywnie wczesna dezaktywizacja zawodowa i rosnące koszty opieki medycznej osób starszych, powodują, że przyrost liczby lat przeżytych w dobrym zdrowiu uważany jest za jeden z głównych celów UE. Dziecko urodzone w UE 27 w 2007 r. miało oczekiwaną średnią długość życia w dobrym zdrowiu 62 lata. W 2007 r. HLY kobiet w wieku 0 w EU 27 wynosił 62,3 roku 9. Najdłużej w dobrym zdrowiu żyją kobiety na Malcie (70,8 roku), w Danii (67,4), Grecji (67,1) oraz Szwecji (66,6), a najkrócej dobrym zdrowiem cieszą się kobiety na Łotwie (53,77), w Estonii (54,6), Słowacji (55,9), Litwie (57,00) i na Węgrzech (57,6 roku). Rozpiętość krajowych HLY kobiet wynosiła 17,03 roku. W Polsce HLY kobiet wyniósł 61,3 roku, tj. rok mniej niż w UE 27. Mogłoby to być powodem do względnego zadowolenia, gdyby nie fakt, że jak wynika z danych Eurostatu na przestrzeni lat średnia liczba lat przeżytych w dobrym zdrowiu polskich kobiet systematycznie spadała z 68,9 roku w 2002 r. do 66,6 w 2005 r., 62,53 w 2006 r. i do wspomnianych 61,3 roku w 2007 r. W efekcie w 2007 r. HLY kobiet w Polsce był o 7,6 roku niższy niż pięć lat wcześniej. Trudno powiedzieć, co jest tego przyczyną: czy pokazuje to skutki trudów transformacji poniesionych przez kobiety, nieszczelność systemu rentowego, czy jest to skutek mniejszej dostępności opieki medycznej? Być może jest to też związane ze zmianami w metodologii liczenia tego wskaźnika, jednak Eurostat nie podaje informacji na ten temat. W przypadku noworodków płci męskiej w 2007 r. w UE 27 HLY wynosił 61,6 roku. Najdłużej dobrym zdrowiem cieszą się mężczyźni na Malcie (69 lat), w Szwecji (67,5 roku), Danii (67,4), Norwegii (66,4), Grecji (65,9) i w Holandii (65,7 roku). Bez poważnych niepełnosprawności najkrócej żyją panowie w Estonii (49,5 roku), na Łotwie (50,9), Litwie (53,4), na Węgrzech (55 lat) oraz na Słowacji (55,4 roku). 10 Rozpiętość HLY mężczyzn między krajami członkowskimi UE jest jeszcze większa niż w przypadku kobiet i wynosi 19,5 roku. W Polsce HLY mężczyzn był na poziomie 57,4 roku, a więc o 4,2 roku mniej niż średnio w UE. W przypadku mężczyzn miał miejsce także niekorzystny choć nie tak silny jak u kobiet trend spadkowy: HLY obniżył się bowiem z 62,5 w 2002 r. do 57,4 w 2007 r. Przy ocenie tego wskaźnika trzeba jednak pamiętać, że dobra kondycja zdrowotna definiowana jako brak ograniczeń w funkcjonowaniu/niepełnosprawności może powodować u ankietowanych różnice interpretacyjne. Zdrowie i nierówności zdrowotne Jednym z problemów społecznych UE jest zróżnicowanie w stanie zdrowia ludności pomiędzy krajami, regionami oraz według grup społecznych. Powodowane to jest zróżnicowaniami w dostępie do ochrony zdrowia, zamożności i stanu wiedzy dotyczącej zdrowego stylu życia związanego m.in. z różnicami w poziomie wykształcenia. Celem SZR jest zmniejszenie nierówności zdrowotnych wewnątrz i pomiędzy krajami członkowskimi oraz ograniczenie zapadalności na choroby cywilizacyjne i przewlekłe, szczególnie w środowiskach i regionach o niekorzystnej sytuacji ekonomicznej. Jako wskaźniki monitorowania sytuacji w tym obszarze przyjęto stopę umieralności z powodu chorób przewlekłych oraz niezaspokojone potrzeby w zakresie ochrony zdrowia. Umieralność z powodu chorób przewlekłych w populacji poniżej 65. roku życia Większość ludności w krajach wysoko- i średniozamożnych umiera z powodu tzw. chorób przewlekłych (chronic diseases). Wśród populacji poniżej 65. roku życia zgony z powodu takich chorób zdarzają się znacznie rzadziej aniżeli wśród starszej populacji, ale wciąż stanowią przyczynę około 60% wszystkich zgonów. Wskaźnik ten obliczany jest jako standaryzowana stopa zgonów z powodu chorób przewlekłych dla osób poniżej 65. roku życia w podziale na płeć. Jako choroby chroniczne uznano: nowotwory złośliwe, cukrzycę, chorobę niedokrwienną serca, przewlekłe choroby płuc, choroby układu naczyniowego mózgu, przewlekłe choroby układu oddechowego, przewlekłe choroby wątroby. W przypadku umieralności na skutek chorób chronicznych poprawa zdrowia obywateli UE jest ewidentna. Stopa zgonów na skutek chorób chronicznych na 100 tys. osób poniżej 65. roku życia obniżyła się w UE 27 ze 143,3 w 2002 r. do 122,4 w 2007 r. (w UE 15: ze 116,8 w 2002 r. do 102,9 pięć lat później). Najwięcej powyżej 200 przypadków na 100 tys. osób miało miejsce na Węgrzech (268,9 przypadków), Litwie (254,3) i Łotwie (242,3) i Rumunii (227,4). Najmniej, poniżej 90 przypadków: na Cyprze (80,4) w Szwajcarii (81,2), Szwecji (82, 7), Norwegii (87,7) oraz we Włoszech (88,5). W Polsce stopa zgonów na skutek chorób chronicznych w latach systematycznie spadała ze 181,2 do 171,1 przypadków na 100 tys. osób. Tym niemniej dystans w stosunku do średniej UE nie zmienił się. Podobnie jak w 2002 r., także w 2007 r. stopa zgonów z powodu takich chorób była w Polsce około półtora razy wyższa niż w średnia w UE 27. Zgony na skutek chorób chronicznych są dwa razy częstsze wśród mężczyzn (w 2007 r. 160,1) niż kobiet (86,3), ale luka ta wolno maleje (w 2000 r. było to odpowiednio 188,9 i 98,2). Profilaktyka, diagnostyka i leczenie mogą w znaczącym stopniu obniżyć poziom umieralności w tej grupie chorób. Wiele chorób przewlekłych powodowanych jest przez czynniki ryzyka związane ze stylem życia, w tym zwłaszcza: palenie, otyłość, brak aktywności fizycznej, niewłaściwa dieta, konsumpcja alkoholu. Wysoka umieralność z powodu chorób przewlekłych w połączeniu z faktem, iż wielu przypadkom tych chorób można zapobiegać, czyni zasadnym wzrost wysiłków na rzecz redukcji ich występowania przez zapobieganie ryzykom pochodnym do stylu życia oraz poprawę opieki medycznej. Wskaźnik samobójstw Wśród celów operacyjnych SZR jest też poprawa stanu zdrowia psychicznego i podjęcie walki z ryzykiem samobójstw, m.in. w związku z rosnąca liczbą ludzi dotkniętych depresją. Jako wskaźnik monitorowania tego celu operacyjnego przyjęto stopę zgonów samobójczych. Wskaźnik ten liczony jest w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców dla trzech grup wieku: lat, lata oraz powyżej 85. roku życia dla ludności ogółem oraz według płci. W badanym okresie, tj. w styczeń w UE 27 całkowita stopa samobójstw malała we wszystkich wyodrębnionych grupach wieku. Jest charakterystyczne, że we wszystkich tych grupach stopa samobójstw wśród mężczyzn była wyższa niż wśród kobiet (około trzykrotnie wyższa w grupie najmłodszej i średniej i aż pięciokrotnie wyższa w najstarszej grupie wieku). Luka ta malała, ponieważ tempo spadku liczby samobójstw było szybsze wśród mężczyzn niż wśród kobiet. Porównywalność danych krajowych ogranicza fakt, iż rejestracja samobójstw rożni się w zależności od kraju, a także ulegała zmianom w czasie 11. W 2007 r. w UE 27 wskaźnik ten w grupie młodzieży w wieku lat wynosił 4,5, zaś w UE15 3,7. Najwyższą jego wartość odnotowano na Litwie (15,9) oraz w Finlandii (11,9), a najniższą w Wielkiej Brytanii (3), Holandii (3,3), Słowenii (5,1) i w Norwegii (5,5). W Polsce wskaźnik ten wyniósł 9,4, a więc ponad dwukrotnie więcej niż w EU 27. W grupie osób w wieku średnim (50 54 lata) w UE 27 było to 16,8 przypadków zgonów samobójczych na 100 tys. mieszkańców, przy czym od 2002 r., kiedy wynosił on 19,9, miał miejsce ciągły spadek. Najwyższe wskaźniki posiadały: Litwa 45,7 (2002 r. 57,2) i Węgry 41,6. W tym przypadku wyjątkowo Łotwa, która w pozostałych wskaźnikach społecznych plasuje się blisko Litwy, ma wskaźnik znacznie niższy bowiem na poziomie 27,7. W średniej grupie wieku najniższe wskaźniki zgonów samobójczych mają Grecja (3,9), Cypr (4,0), Włochy (7,5), Hiszpania (8,2) oraz Wielka Brytania (9,4). W Polsce wskaźnik ten wynosił 24,0 w porównaniu z 27,6 w 2002 r. Polityka Społeczna nr 11 12/2010 7

4 W grupie wieku powyżej 85 lat wskaźnik zgonów samobójczych był najwyższy spośród trzech badanych grup i w UE 27 wynosił 23,8 w 2007 r. Najwyższe wartości wskaźnika odnotowuje się na Węgrzech 69,5 (2002 r. 90,2), w Estonii 63,7, na Łotwie 59,0, Litwie 51,6, w Austrii 51,2 (2002 r. 63,7) i Bułgarii 47,2 (2002 r. 84,4) 12. Najmniej wynosił on w: Grecji 6,9 (tradycja rodzin wielopokoleniowych?), Norwegii 8,6, na Cyprze 10,4, w Holandii 12,3, Finlandii 14, Szwecji 18,3 i Rumunii 18,6. W Polsce stopa samobójstw w najstarszej grupie wieku była znacznie poniżej średniej dla UE 27 i wynosiła 15,7. Być może jest to częściowo związane z religijnością osób starszych, a także wbrew obiegowym opiniom stopą ubóstwa niższą niż średnia krajowa w tej grupie osób korzystających z poprzedniego systemu emerytalnego. Nie ma tu jednak wyraźnego trendu, występują bowiem coroczne wahania (np. 12,8 w 2001 r., 18,5 w 2002 r., 12,2 w 2005 r.). Niezaspokojone potrzeby w zakresie ochrony zdrowia Wskaźnik monitorowania nierówności dostępu do opieki medycznej pokazuje nierówności w dostępie do usług medycznych w zależności od grupy dochodowej. Wskaźnik obliczany jest jako udział ludności w poszczególnych kwintylach dochodowych, która deklarowała, że nie może sobie pozwolić na badania lekarskie lub leczenie ze względów finansowych. Pokazuje on więc nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej warunkowane zamożnością. Dane Eurostatu obejmują w tym przypadku szereg czasowy dla lat Z badań wynika, że w najwyższych grupach dochodowych mniej niż 1% osób postrzegało siebie jako niezdolnych do pozwolenia sobie na badania lekarskie i leczenie w sytuacji, gdy tego potrzebowały. Jest to generalnie sytuacja typowa dla wszystkich krajów członkowskich UE. W miarę jak dochody maleją, proporcja tych, którzy uważają wydatki za barierę w uzyskaniu opieki medycznej, rośnie. Jednak w zależności od kraju miały tu miejsce duże zróżnicowania. Problemy finansowej dostępności opieki zdrowotnej dla osób relatywnie ubogich nie występowały bądź były niewielkie w granicach 1 2% w 11 krajach UE 27. Są to: Holandia 0,0%, Hiszpania 0,2%, Norwegia 0,4%, Słowenia 0,2%, Austria 1,1%, Czechy 0,8%, Irlandia 1%, Słowacja 1,2%, Finlandia 1,3%, Malta 1,3%, Szwecja 1,8%. Na pierwszym miejscu pod względem niezaspokajania potrzeb zdrowotnych ubogich gospodarstw znalazła się Bułgaria 25,2%, następnie Łotwa 17,1% i Rumunia 16,3%. W Polsce według Eurostatu problemy finansowe związane z zaspokajaniem potrzeb zdrowotnych ma 5,5% najuboższych gospodarstw domowych. Ten relatywnie niski wskaźnik niezaspokojenia potrzeb medycznych grupy gospodarstw ubogich zarejestrowany Polsce w zestawieniu z potoczną wiedzą na ten temat (np. dotyczącą skali niemożności wykupywania przepisanych lekarstw) wydaje się znacząco odbiegać od realiów. Przykład Polski może rodzić wątpliwości co do wiarygodności i porównywalność prezentowanych danych. Determinanty zdrowia Wskaźnik produkcji substancji toksycznych w podziale na klasy toksyczności Jednym z celów operacyjnych SZR jest doprowadzenie do 2020 r. do stanu, w którym substancje chemiczne (włączając w to pestycydy) byłyby produkowane, sprzedawane i wykorzystywane w sposób nie powodujący zagrożenia dla zdrowia ludzkiego i środowiska. Głównym narzędziem realizacji polityki zdrowotnej UE na rzecz eliminowania szkodliwych dla zdrowia substancji chemicznych jest tzw. system REACH (Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals). Jest to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczące bezpiecznego stosowania chemikaliów poprzez ich rejestrację i ocenę oraz w niektórych przypadkach udzielanie zezwoleń i ograniczenia handlu oraz stosowania. Wszyscy producenci i importerzy substancji chemicznych w UE zobowiązani zostali do identyfikacji zagrożeń związanych z produkowanymi i wprowadzanymi na rynek substancjami oraz zapewnienia odpowiedniego zarządzania tymi zagrożeniami. Muszą też wykazać, że spełnili odpowiednie wymagania za pomocą odpowiedniej dokumentacji rejestracyjnej przekazywanej do powołanej specjalnie Europejskiej Agencji Chemikaliów (European Chemicals Agency). System ten, słuszny w intencjach, w praktyce bywa kontrowersyjny i jak pokazują przytoczone dane mało skuteczny. Kontrowersyjność REACH polega m.in. na tym, że jego bardzo kosztowne i długotrwałe procedury rejestracyjne powodują w praktyce eliminację drobnych i słabszych ekonomicznie producentów, co jest ewidentnie sprzeczne z deklarowaną przez UE polityką wspierania małych i średnich przedsiębiorstw. Dotyka to zwłaszcza przemysł chemiczny w krajach uboższych, takich jak np. Polska, gdzie państwa nie stać na pomoc w sfinansowaniu niezbędnych formalności. W Polsce skutkiem wprowadzenia REACH jest m.in. wycofywanie tanich krajowych leków, co prowadzi do dalszej oligopolizacji rynku farmaceutycznego i wzrostu cen i tak już drogich lekarstw. Problem ten generalnie dotyczy mniejszych producentów w sektorze chemicznym. Przykładem na to, że REACH nie zawsze działa w interesie społecznym, jest możliwość legalnego mimo społecznych protestów otwierania w Polsce sklepów z tzw. dopalaczami, których sprzedaż jest w większości krajów UE zakazana na mocy krajowych uregulowań prawnych. Zgodnie z danymi Eurostatu w latach w UE 27 produkcja chemikaliów wzrosła z 456 mln t do 506 mln t. Wzrost dotyczył produkcji chemikaliów praktycznie we wszystkich grupach wyodrębnionych według kryterium typu szkodliwości, a więc: CMR tj. cancerogennych, mutagennych (wywołujących zmiany dziedziczne, czyli mutacje) i reprotoksycznych (toksycznych ze względu na zaburzenia rozrodczości i rozwoju), o długotrwałej toksyczności, bardzo toksycznych, toksycznych i szkodliwych. I tak produkcja toksycznych chemikaliów ogółem wzrosła z 330 mln t w 2002 r. do 362 mln t w 2007 r., w tym: CRM z 35 mln t do 37 mln t, o długotrwałej szkodliwości: produkcja nie zmieniła się (8 mln t), bardzo toksycznych wzrosła z 39 mln t do 43 mln t, toksycznych z 73 mln t do 78 mln t, szkodliwych z 49 mln t do 52 mln t. Zwraca uwagę fakt, iż dane dotyczące produkcji chemikaliów jako jedyne podawane są bez podziału na kraje. Zanieczyszczenie pyłowe powietrza Zgodnie z założeniami SZR poprawie zdrowia służyć ma poprawa informacji na temat zanieczyszczenia środowiska i negatywnym wpływie zanieczyszczeń na zdrowie. Jako wskaźnik monitorujący te kwestie przyjęto zanieczyszczenie pyłowe powietrza (określane w mikrogramach na m 3 ). W UE 27 wynosiło ono w 2007 r. 28,1. Był to niewielki spadek w porównaniu z 2002 r., kiedy wskaźnik wynosił 28,3. Najgorzej sytuacja wyglądała w Bułgarii (59,0), Rumunii (43,1), we Włoszech (36,6), Grecji (32,3) oraz Słowenii (32,4). Najmniejsze zanieczyszczenia pyłowe miały Irlandia (12,6), Finlandia (16,8), Islandia (11,5), Szwecja (17,5) i Estonia (18,6). W Polsce wskaźnik ten wynosił 34,0, a więc więcej niż średnio w UE. Warto jednak odnotować, iż od 2002 r., kiedy wynosił on w Polsce 45,7, miał miejsce systematyczny spadek jego wartości i skala poprawy jest bardzo znacząca. W sytuacji, gdy realizujące daną politykę kraje reprezentują znacząco zróżnicowany poziom rozwoju, przy ocenie spełnienia celów na podstawie wskaźników powinno się brać pod uwagę różne pozycje wyjściowe krajów i oceniać nie tylko osiągnięty poziom, ale i dokonany postęp. 8 Polityka Społeczna nr 11 12/2010

5 Ekspozycja ludności miejskiej na ozon w mikrogramach na metr sześcienny W UE 27 w 2007 r. wskaźnik ekspozycji ludności miejskiej na zanieczyszczenie powietrza ozonem wynosił 3909 (mikrogramy na m 3 ). W 2002 r. był on nieco wyższy (3996), ale miały miejsce wahania roczne. Najlepiej sytuacja wyglądała w krajach północnej Europy, w tym zwłaszcza w Norwegii (380), Wielkiej Brytanii (938), Holandii (1157), Finlandii (1136) i Szwecji (1728). Najgorzej wskaźnik ten kształtował się w krajach południowych Europy, zwłaszcza w Grecji (9006), na Malcie (8156), Węgrzech (7622) i we Włoszech (7356). W Polsce był on poniżej średniej UE i wynosił 3610 (w 2002 r. 4515). Wypadki przy pracy Wskaźnik ten liczony jest jako stopa wypadków przy pracy na 100 tys. zatrudnionych przy przyjęciu 1998 r. za 100. Jako poważne wypadki przy pracy przyjęto takie, na skutek których konieczna jest co najmniej trzydniowa nieobecność w pracy. Taka definicja może budzić wątpliwości, bowiem wprawdzie chodzi o nieobecność spowodowaną wypadkiem w miejscu pracy, ale czy rzeczywiście konieczność trzydniowej rekonwalescencji powinna być podstawą do zakwalifikowania wypadku jako poważnego? Nie wiadomo też dlaczego dane kończą się w tym przypadku na 2005 r. W EU 27 wskaźnik ten wyniósł w 2005 r. 78 wypadków na 100 tys. zatrudnionych (100 w 1998 r.). Trudno jest jednak mówić o jakimś wyraźnym trendzie, ponieważ wysokość wskaźnika waha się z roku na rok. Szkoda, że nie przyjęto po prostu danych dotyczących liczby wypadków w przeliczeniu na 100 tys. zatrudnionych, bez indeksowania ich w stosunku do trudnego do uzasadnienia 1998 r. Można mieć wątpliwości co do wiarygodności tych statystyk, bowiem najlepiej wypadły Słowacja (52) i Bułgaria (58), a następnie Belgia (60), Norwegia (64) i Turcja (65). Najgorzej sytuacja przedstawiała się w Estonii (126 wypadków na 100 tys. pracujących; stały wzrost ze 105 w 2000 r). Powstaje pytanie, czy są to koszty szybkiego rozwoju, czy może lepsze statystyki w tym małym i bardzo szybko komputeryzującym się kraju? Relatywnie wysoki wskaźnik ma też Irlandia 107, wyższy niż np. Litwa 101. W Polsce omawiany wskaźnik wyniósł 80, a więc nieco więcej niż średnio w UE. Uciążliwość hałasu Wśród celów SZR redukcja hałasu powodowana przez transport nie występuje w ramach celów operacyjnych priorytetu zdrowie publiczne (jest to jeden z celów priorytetu zrównoważony transport ). Jednak ze względu na zdrowotne skutki hałasu, został on przyjęty jako jeden ze wskaźników monitorowania determinant zdrowia publicznego 13. Zastosowany wskaźnik pokazuje procent gospodarstw domowych subiektywnie deklarujących, iż dokucza im hałas. W latach procent ludności UE, która deklarowała, że cierpi z powodu hałasu, zmniejszał się o 2,1 pkt. proc. rocznie 14. W 2008 r. wskaźnik ten dla EU 27 wynosił 22% badanych gospodarstw, w Polsce 19%. Najgorsza sytuacja miała miejsce w Rumunii (31%), na Cyprze (31%) i w Holandii (29%). Najlepiej sytuacja wygląda w Irlandii (12%), w Norwegii (12%), na Węgrzech (12%) i w Szwecji (14%). Wskaźniki krajowe pokazują, że szczególnie duża redukcja hałasu miała miejsce na Węgrzech, Czechach i Słowacji, a mniejsza na Litwie, Wielkiej Brytanii i Luksemburgu. Sytuacja pogorszyła się w Estonii, Niemczech, Grecji i Szwecji. Wiarygodność tego wskaźnika obniża niekonsekwencja w opisie źródeł pochodzenia hałasu. Raz mowa jest o hałasie pochodzącym z transportu, kiedy indziej o hałasie powodowanym przez sąsiadów lub zakłady pracy. Może to powodować różne interpretacje przy zbieraniu danych. PODSUMOWANIE DANYCH Użyteczność wskaźników zależy od ich zdolności poprawnego monitorowania osiągnięć i niedostatków w danym obszarze polityki rozwoju, a także od skuteczności poprzez okresowe oceny i rankingi w stymulowaniu krajów członkowskich do przyspieszenia tempa niezbędnych działań i reform oraz pomocy w identyfikowaniu obszarów, gdzie są one najbardziej potrzebne. Po to, aby wskaźniki monitorowania dobrze wypełniały swoje funkcje, tj. kontrolną, oceniającą i informacyjną, powinny spełniać wiele wymogów (Sulmicka 2009). Z dokonanego przeglądu wskaźników wynika, że nie zawsze są one spełnione. Jednym z podstawowych wymogów stawianych wskaźnikom monitorowania polityk UE jest łatwość ich odczytywania i rozumienia. Nieudany z tego punktu widzenia wydaje się zwłaszcza wskaźnik zanieczyszczenia powietrza promieniowaniem ozonowym. Po pierwsze jest on niezrozumiały dla osób spoza wąskiego grona specjalistów (zwłaszcza po szeroko nagłośnianym niedawno problemie dziury ozonowej gaz ten kojarzony jest raczej jako niezbędny, a nie szkodliwy). Po drugie ponieważ promieniowanie to uaktywnia się pod wpływem słońca, widać wyraźną korelację z klimatem w danym regionie warunkowanym położeniem geograficznym, na co nie mamy wpływu. Tym samym wskaźnik ten nie spełnia kryterium możliwości skutecznego oddziaływania na jego kształtowanie. Nie jest też jasne, jaki wpływ na nasze zdrowie ma ten typ promieniowania. Po trzecie przy konstruowaniu katalogów wskaźników ważne jest, aby w możliwie ograniczonej ich liczbie ujęte zostały wszystkie kluczowe obszary problemowe będące przedmiotem programu. Wydaje się, że dużo lepszym wskaźnikiem w zestawie wskaźników monitorowania zdrowia publicznego w SZR byłoby np. zanieczyszczenie wód czy skażenie gleby, co dawałoby także bardziej zrównoważony układ wskaźników środowiskowych związanych ze zdrowiem. Nie wszystkie cele operacyjne są monitorowane na podstawie wskaźników, np. cel dotyczący poprawy ochrony przeciw zagrożeniom zdrowia poprzez rozwój zdolności do odpowiadania na nie w skoordynowany sposób, poprawa legislacji żywnościowej, czy promocja zdrowia zwierząt i standardów ich hodowli. Wskaźniki monitorowania powinny pozwalać na oznaczenie planowanych wartości docelowych i ocenę stopnia ich realizacji. Brak ustanowionych benchmarków (wartości odniesienia) utrudnia zarówno ocenę stanu, jak i skalę oraz tempo dokonujących się zmian. Poprawność metodologiczna niektórych wskaźników budzi wątpliwości, m.in. z powodu nieprecyzyjnych definicji mogących powodować różnice interpretacyjne w procesie zbierania danych. Dotyczy to zwłaszcza uciążliwości hałasu, niezaspokajania potrzeb zdrowotnych i samobójstw. Do podstawowych wymogów stawianych wskaźnikom monitorowania polityk należy też ich dostępność na czas. Problem opóźnień czasowych wskaźników społecznych dotyczy nie tylko tego obszaru i w UE rozważane są działania mające stan ten w poprawić. Jednak trudno nie mieć obiekcji do wskaźnika wypadków przy pracy, gdzie dane kończą się na 2005 r., a punktem odniesienia jest 1998 r. Jeśli nowszych danych brak, to należałoby chyba zrezygnować z takiego wskaźnika. Należałoby też zmienić przyjęty do indeksowania wskaźnika rok wyjściowy. Jest bowiem bardzo mało prawdopodobne, aby istniały porównywalne dane dla nowych krajów członkowskich umożliwiające dokonanie odpowiednich przeliczeń wstecz. Poza tym, jeśli badamy wpływ polityk na kształtowanie się danego wskaźnika, to w 1998 r. nie obejmowały one dużej grupy krajów, które przystąpiły do UE w późniejszych latach. Polityka Społeczna nr 11 12/2010 9

6 Zwracają uwagę różnice między danymi tabelarycznymi publikowanymi przez Eurostat na stronach internetowych poświęconych wskaźnikom zrównoważonego rozwoju w obszarze zdrowia publicznego 15 a danymi prezentowanymi w formie wykresów w najnowszym cyklicznym raporcie poświęconym ocenie realizacji SZR (Sustainable 2009). Choć rozbieżności te bezwzględnie nie są duże, to jednak bywają istotne, bowiem w kilku przypadkach zmieniają ocenę trendu. Przykładowo: w raporcie jest mowa, że liczba samobójstw w grupie osób w średnim wieku wzrosła (s. 180), podczas gdy ze statystyk publikowanych na stronach internetowych Eurostatu wynika, że spadła. Opublikowane na stronach internetowych Eurostatu wskaźniki nie potwierdzają też stwierdzeń raportu, że Sytuacja w dziedzinie produkcji toksycznych chemikaliów (...) ostatnio zaczęła rozwijać się w bardziej korzystnym kierunku (s. 183) oraz że od roku 2000 ludność UE jest bardziej narażona na oddziaływanie ozonu oraz zanieczyszczeń pyłowych (s. 187, 185). Internetowe dane Eurostatu nie potwierdzają też twierdzenia raportu, że znacząco spadła liczba poważnych wypadków przy pracy (s. 191). Tym niemniej można powiedzieć, że zarówno w świetle danych Eurostatu ze stron internetowych, na których oparto się w niniejszym artykule, jak i Raportu sytuacja w skali UE 27 w większości monitorowanych obszarów przedstawia wprawdzie zróżnicowany, ale w zasadzie pozytywny obraz. Przede wszystkim rosnąca liczba lat przeżytych bez poważnych dolegliwości zdrowotnych świadczy, że obywatele UE żyją coraz dłużej w dobrym zdrowiu. Poprawa widoczna jest też zwłaszcza w zakresie umieralności z powodu chorób przewlekłych i samobójstw. Efekty przynoszą działania na rzecz obniżania dokuczliwość hałasu. Poważnym problemem, swego rodzaju ceną za rozwój, jest natomiast wpływ na stan zdrowia szkodliwych czynników występujących w codziennym otoczeniu, w tym zwłaszcza obecności powszechnie wykorzystywanych różnego rodzaju szkodliwych dla zdrowia substancji chemicznych. Mimo podejmowanych działań na razie nie widać postępu w tej dziedzinie. Wydaje się, że generalnie niska skuteczność systemu REACH wynika m.in. z faktu, że próbuje on oddziaływać na podaż toksycznych substancji chemicznych, a dopóki w gospodarce rynkowej jest popyt, będzie rosła również i podaż. Należałoby więc raczej zastosować instrumenty zmniejszające popyt (podatki, kary). Poprawie nie sprzyja też zapewne brak winnych, tj. podawanie informacji na ten temat bez podziału na kraje. Trudną kwestią staje się też oddzielanie interesów koncernów farmaceutycznych od rzeczywistych potrzeb w zakresie profilaktyki pewnych chorób. W przypadku Polski przeważają wskaźniki o wartościach poniżej średniej unijnej, co wskazuje na zaniedbania w ochronie zdrowia. Wprawdzie Polska ma osiągnięcia zdrowotne plasujące na ogół na wyższych pozycjach aniżeli nasza trzecia od końca pozycja w UE mierzona PKB per capita, jednak niepokojące jest, że w wielu przypadkach mimo poprawy wskaźników zdrowotnych w czasie, dystans do średniej UE rośnie. Gdyby próbować dokonać oceny dodając odpowiednie wagi dla poszczególnych wskaźników, to na ogólną ocenę z pewnością negatywnie wpłynąłby malejący przez wiele lat wskaźnik liczby lat przeżytych w dobrym zdrowiu, a także relatywnie niewielkie postępy oczekiwanej długości życia. Wątpliwości budzi też wiarygodność niektórych wskaźników, w tym zwłaszcza niski stopień niezaspokojenia potrzeb zdrowotnych najuboższych grup ludności. ZAKOŃCZENIE Zdrowie publiczne, które zarazem warunkuje i jest warunkowane zrównoważonym rozwojem, stanowi jeden z głównych przedmiotów troski współczesnych społeczeństw. Systematycznie rosnąca średnia długość życia w krajach UE, w tym zwłaszcza lat przeżytych w dobrym zdrowiu, świadczy o generalnie coraz lepszej kondycji zdrowotnej jej obywateli. Jednak wyzwania i aspiracje dotyczące ochrony zdrowia nie maleją, lecz rosną. Związane są one głównie ze starzeniem się ludności oraz szkodliwymi trendami w stylu życia: niezdrowym odżywianiem, brakiem aktywności fizycznej, paleniem, konsumpcją alkoholu, narkotykami. Trwają prace nad włączeniem do SZR wskaźników monitorujących część tych kwestii, jednak problem stanowi brak i/lub jakość danych, zwłaszcza ich porównywalność w czasie i między krajami. Wydaje się, że szczególnie trudno będzie w przyszłości realizować zadeklarowany w SZR cel nadrzędny priorytetu zdrowie publiczne w jego części dotyczącej równego dostępu do ochrony zdrowia. Jednym z głównych dylematów współczesnego państwa opiekuńczego jest zapewnienie powszechnego dostępu do coraz bardziej skutecznych, ale i coraz bardziej kosztownych procedur medycznych w sytuacji postępującego starzenia się europejskich społeczeństw oraz gwałtownie rosnących wraz z wiekiem kosztów opieki medycznej i pogodzenia tego z wymogami zachowania równowagi makroekonomicznej. Unijna Strategia nie zawiera działań mogących przyczynić się do rozwiązywania tych kwestii. Swoistym paradoksem jest, że dalsza poprawa stanu zdrowia populacji UE, uzyskiwana m.in. w efekcie realizacji Strategii przedłużając o kolejne lata okres poprodukcyjny w życiu człowieka, problemy te dodatkowo zaostrzy. 1 Pierwszą Strategię Zrównoważonego Rozwoju Unii Europejskiej przyjęto w 2001 r. (A Sustainable 2001). Po przeglądzie w 2006 r. przyjęto jej odnowioną wersję (Review 2006), która obowiązuje obecnie w rozszerzonej UE. W Strategii z 2006 r. zidentyfikowano 7 następujących obszarów priorytetowych: zmiany klimatu i czystą energię, zrównoważony transport, produkcję i konsumpcję zgodną z zasadami zrównoważonego rozwoju, ochronę i zarządzanie zasobami naturalnymi, zdrowie publiczne, integrację społeczną, demografię i migracje oraz ubóstwo i wyzwania zrównoważonego rozwoju w skali globalnej. 2 Publikowane przez Eurostat wskaźniki zrównoważonego rozwoju dostępne są na stronie: intoduction. 3 W tym zwłaszcza chorób nowotworowych i układu krążenia będących na dwóch pierwszych miejscach wśród przyczyn zgonów, a także HIV/AIDS oraz gruźlicy, promocji zdrowia i edukacji w zakresie zdrowego stylu życia. 4 Obok wskaźników strukturalnych monitorujących Strategię Lizbońską, wskaźników monitorowania ubóstwa i wykluczenia społecznego oraz wskaźników monitorowania polityki edukacyjnej. Pierwszy zestaw wskaźników monitorowania SZR został przyjęty w 2005 r., a następnie zaktualizowany w 2007 r. Istnieje też aktualizowany zbiór ponad 40 podstawowych wskaźników dotyczących zdrowia ECHI (http://ec.europa.eu/ health/indicators/echi/index_en.htmj), jednak problemem jest brak danych i ich porównywalność. 5 Trwają prace nad kolejnymi wskaźnikami: zachorowalność na choroby przewlekłe, umieralność z powodu chorób spowodowanych żywnością, dioksyny i związki ołowiu w żywności, pozostałości pestycydów w żywności, osoby z nadwagą, palacze, praca w dużym stresie, skutki zanieczyszczenia powietrza wyrażone wartościowo jako % GDP. 6 Nazywany też wskaźnikiem oczekiwanej liczby lat przeżytych bez niepełnosprawności (Disability Free Life Ecxpectancy DFLE). 7 W 2002 r. było to 78,75 roku. 8 W czołówce są także Norwegia (78,32) i Holandia (78,12). Jednak najlepsze wskaźniki mają nienależące do UE, ale uwzględniane w statystykach Eurostatu (będącym biurem statystycznym Wspólnot Europejskich) Islandia (79,57) i Szwajcaria (79,43 roku). 9 Brak jest wcześniejszych danych dla UE Rekord należy jednak także w tym przypadku do niebędącej członkiem UE Islandii (72,8 roku). 11 Liczby nie obejmują też zgonów z powodów nieustalonych, z których część mogła być powodowana samobójstwem oraz usiłowaniem samobójstwa, które nie zakończyły się śmiercią 12 Najwyższy wskaźnik (71,4) odnotowano w nienależącej do UE bogatej Szwajcarii. 13 Hałas stanowi zagrożenie dla zdrowia, ponieważ może powodować uszkodzenia słuchu, zaburzenia snu, wywoływać stres i wzrost ciśnienia 10 Polityka Społeczna nr 11 12/2010

7 krwi, może prowadzić do wzrostu liczby wypadków poprzez zagłuszanie innych dźwięków z otoczenia. 14 W raporcie KE pisze się, że prawdopodobnym wytłumaczeniem poprawy może być zamykanie zakładów pracy przemysłu ciężkiego, cichsze samochody w efekcie legislacji unijnej oraz zastępowanie tramwajów metrem i autobusami. Trendy te przedstawiane są jako pozytywne, jednak zastępowanie tramwajów autobusami niekoniecznie jest zjawiskiem pozytywnym, bowiem jeśli promuje się ekologiczny transport publiczny, to tramwaje znacznie lepiej spełniają jego kryteria niż autobusy. 15 theme5 LITERATURA 2009 Review of the European Union Strategy for Sustainable Development Presidency report (2009), Council of teh European Union, Brussels. Review of the Sustainable Development Strategy (EU SDS) Renewed Strategy (2006) Council of The European Union, Brussels, 9 June. Mainstreaming sustainable development into EU policies: 2009 Review of the European Union Strategy for Sustainable Development (2009), Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions, COM/2009/0400 final. Sustainable Development Indicators to monitor the EU Sustainable Development Strategy (2005), Brussels, SEC (2005) 161 final. Sustainable development in the European Union 2009 monitoring report on the EU sustainable development strategy (2009), Eurostat, European Commision, Eurostat Statistical Books, Luxembourg Office for Official Publications of the European Communities. A Sustainable Europe for a Better World. A European Union Strategy for Sustainable Development (2001), Brussels COM(2001)264 final, Commission of the European Communities. Sulmicka M. (2009), Wskaźniki strukturalne jako instrument monitorowania polityki rozwoju Unii Europejskiej, w: Polityka gospodarcza w warunkach integracji z Unią Europejską, SGH, IRG, Prace i Materiały, nr 82, s Sulmicka M. (2010), Priorytety Strategii trwałego i zrównoważonego rozwoju Unii Europejskiej, w: Polityka gospodarcza: wyzwania, dylematy, priorytety, SGH, IRG, Prace i Materiały, nr 83, s Together for Health: A Strategic Approach for the EU (2008), dostępny w internecie: en.pdf. SUMMARY Public health strongly connected to both environmental conditions and economic development has been chosen as one of the seven priorities in the EU Strategy for Sustainable Development. The article reviews the indicators used to monitor public health priority and trends visible there in this field in the EU27, with particular attention paid to Poland. EU citizens leading increasingly long lives in good health proves that progress is being made in the area of both health and implementing sustainable development paradigm. Nevertheless, new and even bigger challenges in this field continually appear. Polityka Społeczna nr 11 12/

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy dr inż. Zofia Pawłowska kierownik Zakładu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy CIOP-PIB Informacja przygotowana na posiedzenie Rady Ochrony Pracy

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Łukasz Zalicki Partner EY V Forum Ochrony Zdrowia Krynica, 2 września 214 Wyzwania stojące przed systemem ochrony zdrowia Analizując

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowego środowiska. z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work)

Promocja zdrowego środowiska. z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work) Promocja zdrowego środowiska pracy dla pracowników z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work) Dane techniczne o projekcie Realizacja w latach 2011-2013 Finansowanie z Programu Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci Sytuacja epidemiologiczna gruźlicy w Polsce 2012/2013 Dane o zachorowaniach na gruźlicę w Polsce pochodzą z Krajowego Rejestru Zachorowań na Gruźlicę, który prowadzony jest w Instytucie Gruźlicy i Chorób

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Załącznik 5d. Dezaktywizacja osób w wieku okołoemerytalnym. Wstępne studium determinant dezaktywizacji zawodowej kobiet i mężczyzn cz.

Załącznik 5d. Dezaktywizacja osób w wieku okołoemerytalnym. Wstępne studium determinant dezaktywizacji zawodowej kobiet i mężczyzn cz. Załącznik 5d do raportu z badań: Dezaktywizacja osób w wieku okołoemerytalnym Wstępne studium determinant dezaktywizacji zawodowej kobiet i mężczyzn cz. III Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat stanu zdrowia społeczeństwa Polski. mgr Rafał Halik Narodowy Instytut Zdrowi Publicznego- Państwowy Zakład Higieny

Informacja na temat stanu zdrowia społeczeństwa Polski. mgr Rafał Halik Narodowy Instytut Zdrowi Publicznego- Państwowy Zakład Higieny Informacja na temat stanu zdrowia społeczeństwa Polski mgr Rafał Halik Narodowy Instytut Zdrowi Publicznego- Państwowy Zakład Higieny Jak zdefiniować zdrowie? stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego,

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia

Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia Alicja Sobczak Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Złożoność systemu

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Ceny energii dla gospodarstw domowych w Polsce są najwyższe w Europie Józef Dopke

Ceny energii dla gospodarstw domowych w Polsce są najwyższe w Europie Józef Dopke Ceny energii dla gospodarstw domowych w Polsce są najwyższe w Europie Józef Dopke Słowa kluczowe: energia elektryczna, cena energii elektrycznej, gaz ziemny, cena gazu ziemnego, zużycie energii, zużycie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r. 2 T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) Wykres 01. STRUKTURA LUDNOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ W 2013

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2011 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2011 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 21 grudnia 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Europejskie badanie dochodów i warunków

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Przemysław Pluskota Uniwersytet Szczeciński 05 listopada 2015r. Mierniki dobrobytu gospodarczego MIERZENIE ROZMIARÓW AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ PKB PKB per capita PNB W gospodarce

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 13 Bezrobocie a wiek i poziom wykształcenia: Polska na tle UE Jednym z czynników w szczególny sposób wpływających na prawdopodobieństwo bezrobocia jest

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH

STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH Kobiecy styl zarządzania dr Ewa Lisowska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Konferencja Czas na nas Plan prezentacji 1. Szklany sufit

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach

Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach IP/08/1831 Bruksela, dnia 28 listopada 2008 r. Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach Jak wynika ze sprawozdania opublikowanego

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/urzedy/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA Pomoc Osobom Niesamodzielnym Prezentacja Projektu Ustawy Senat RP, Komisja Rodziny i Polityki Społecznej, 14 maja 2013 Zofia Czepulis-Rutkowska Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014 P R Z E D S T A W I : B Ł A Ż E J A N T O N I A K

Prezentacja Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014 P R Z E D S T A W I : B Ł A Ż E J A N T O N I A K Prezentacja Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014 P R Z E D S T A W I : B Ł A Ż E J A N T O N I A K D Y R E K T O R Z A R Z Ą D Z A J Ą C Y S O L I D C O N S U L T I N G Norweski Mechanizm Finansowy

Bardziej szczegółowo

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min.

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min. CIRCE Niniejsza ankieta została opracowana na potrzeby projektu SWIP (Nowe innowacyjne, rozwiązania, elementy i narzędzia dla upowszechnienia energetyki wiatrowej na obszarach miejskich i podmiejskich).

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej?

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Jak mierzyć lukę płacową? Warszawa, 26 marca 2014 r. Obowiązujące prawo - Konstytucja Artykuł 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje

Bardziej szczegółowo

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

Health at a Glance: Europe 2010

Health at a Glance: Europe 2010 Health at a Glance: Europe 2010 Summary in Polish Podsumowanie w języku polskim HEALTH AT GLANCE: EUROPE 2010 ISBN 978-92-64-090309 OECD 2010 1 Streszczenie Państwa europejskie osiągnęły w ostatnich dziesięcioleciach

Bardziej szczegółowo

Rok: 2006 Czasopismo: Świat Problemów Numer: 1/156

Rok: 2006 Czasopismo: Świat Problemów Numer: 1/156 Rok: 2006 Czasopismo: Świat Problemów Numer: 1/156 Zjawisko zażywania narkotyków w Europie dotyczy głównie młodych mężczyzn z dużych miast. Według danych szacunkowych w Unii Europejskiej od 1.2 do 2.1

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca RYNEK MIĘSA TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca Cena Zmiana Towar bez VAT tyg. Wg ZSRIR (MRiRW) 07 13.07.2014 r. w skupie żywiec wieprzowy 5,47 żywiec wołowy 5,82 kurczęta typu brojler 3,84 indyki 5,91

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2

studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2 studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2 DOI: 10.18276/sip.2015.40/2-01 Jan Borowiec* Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Determinanty spójności społecznej w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI Aktualizacja danych wykorzystywanych do obliczania kar ryczałtowych oraz kar pieniężnych wskazywanych Trybunałowi Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY @ www.stat.gov.pl W jakim stopniu jesteśmy wyposażeni w komputery, i urządzenia przenośne? Do jakich celów wykorzystujemy? Rozwój telekomunikacji i informatyki w ostatnich latach

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Rozkład dochodów i wydatków gospodarstw domowych w Europie jak kryzys wpływa na życie codzienne?

Rozkład dochodów i wydatków gospodarstw domowych w Europie jak kryzys wpływa na życie codzienne? Rozkład dochodów i wydatków gospodarstw domowych w Europie jak kryzys wpływa na życie codzienne? TNS 2012 1 Obecny kryzys finansowy w Europie wpływa na codzienne życie milionów Europejczyków - rośnie bezrobocie,

Bardziej szczegółowo

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009)

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009) MINISTERSTWO GOSPODARKI OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 8 oraz I półrocze 9) DEPARTAMENT ANALIZ I PROGNOZ Warszawa, październik 9

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC

Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC A A A Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC dr Agnieszka Chłoń-Domińczak oraz Zespół badawczy PIAAC, Instytut Badań Edukacyjnych Warszawa, 20 listopada

Bardziej szczegółowo

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Zatrudnienie w UE: kobiety a mężczyźni Zatrudnienie kobiet rosło przy spadających wskaźnikach zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu.

Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu. Zbigniew Długosz 92 Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej oraz samo rozszerzenie tej organizacji o nowych 10 członków budziło

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2012 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Warszawa, 23.12.2013 r. Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2012 r.

Bardziej szczegółowo

Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE

Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE Próba podsumowania Urszula Budzich-Tabor, FARNET Support Unit Warszawa, 25 czerwca 2013 r. Co trzeba wiedzieć o Osi 4 w UE, żeby ją zrozumieć? Gdzie jesteśmy

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. 1 Kraje OECD: należące do Unii Europejskiej: Austria (AT), Belgia (BE), Dania (DK), Estonia (EE), Finlandia (FI), Francja (FR), Grecja (EL), Hiszpania

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej dr Lucyna Przezbórska-Skobiej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej w Agrobiznesie Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ, ZAŁĄCZNIK Projekt konkluzji Rady Wczesne wykrywanie i leczenie zaburzeń komunikacyjnych u dzieci, z uwzględnieniem zastosowania narzędzi e-zdrowia i innowacyjnych rozwiązań RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. PRZYPOMINA,

Bardziej szczegółowo

DYSKRYMINACJA ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ, JAKO JEDNA Z GŁÓWNYCH BARIER

DYSKRYMINACJA ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ, JAKO JEDNA Z GŁÓWNYCH BARIER MARTA TYBURA DYSKRYMINACJA ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ, JAKO JEDNA Z GŁÓWNYCH BARIER ROZWOJU ZAWODOWEGO KOBIET W EUROPIE Unia Europejska a kwestia równości płci Kwestia równości płci obecna jest w polityce unijnej

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo