Rozdział 27. Rozwój Japonii po II wojnie światowej i kryzys gospodarczy lat Michał Braczkowski, Joanna Knast

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozdział 27. Rozwój Japonii po II wojnie światowej i kryzys gospodarczy lat 1998-1999. Michał Braczkowski, Joanna Knast"

Transkrypt

1 Rozdział 27. Rozwój Japonii po II wojnie światowej i kryzys gospodarczy lat Michał Braczkowski, Joanna Knast Wstęp Okres po drugiej wojnie światowej to wręcz spektakularny rozwój gospodarczy kraju ubogiego w surowce naturalne, kraju, którego spokój burzony jest przez siły natury, czy to w postaci trzęsień ziemi, czy też wybuchów wulkanów, kraju pokonanego w drugiej wojnie światowej. W naszej pracy prześledzimy sytuację gospodarczą Japonii od okresu po drugiej wojnie światowej do pierwszych miesięcy roku W pierwszej części pracy omówimy przyczyny dynamicznego wzrostu gospodarczego od początku lat 50. do końca lat 80. Podczas kiedy rozwój gospodarki światowej został znacznie zahamowany w latach 70. i 80., a gospodarka Japonii rozwijała się względnie szybko. Jednakże japoński cud gospodarczy zakończył się w początku lat 90. W drugiej części pracy prześledzimy politykę rządu japońskiego w latach Od początków bowiem ostatniej dekady tego wieku japońska gospodarka, tkwiąc w poważnym i długotrwałym załamaniu, poszukiwała nowej drogi rozwoju. Dokładniej prześledzimy problem bezrobocia, inwestycje zagraniczne w Japonii, rządy sprawowane przez dwóch polityków z Partii Liberalno- Demokratycznej oraz oceny programów ich reform. W trzeciej części pracy spróbujemy zastanowić się nad wymową wskaźników ekonomicznych Japonii w kontekście uwarunkowań społecznych i ekonomicznych. Na początek jednak, spróbujmy przez chwilę pomyśleć o Tokio i o Osace. Nie budzi naszych wątpliwości, które z tych dwóch japońskich miast ma silniejszą pozycję, tak pod kątem gospodarczym, jak i politycznym. Jednakże przed drugą wojną światową sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Porównanie wypadało na 580

2 Michał Braczkowski, Joanna Knast 581 korzyść Osaki: w roku 1935 Osaka wyprzedziła Manchester, dotychczasowego lidera w produkcji bawełny. 17% japońskiej produkcji oraz obsługa 58% importu i eksportu w Kobe i innych portach otaczających Osakę znacznie przewyższały osiągnięcia tokijskie 14% produkcji i obsługa 13% handlu portowego. Po zakończeniu drugiej wojny światowej Japonia utraciła 44% swojego przedwojennego terytorium, zniszczonych zostało wiele ośrodków przemysłowych. Japonia traci kolonie, spada znaczenie handlu z Azją, przemysł tekstylny traci swoje dotychczasowe znaczenie. Rozwija się konstrukcja okrętów oraz przemysł ciężki. Przemysłowcy z Osaki przenosili się masowo do Tokio - nowa siedziba ułatwiała kontakty z władzą niezbędne do uzyskania obcej waluty. Tokio stało się centrum polityczno-gospodarczym Japonii. Przytoczyliśmy przykład prawdopodobnie jednej z największych zmian w dziejach Japonii po drugiej wojnie światowej, aby stał się on symbolem wielu innych ewolucji gospodarczych, jakie miały miejsce w kraju o centralistycznym sposobie sprawowania władzy Japonia w latach Okres przyspieszonego rozwoju Okupacja amerykańska zmierzała do takich rozwiązań gospodarczych, które upodobniłyby gospodarkę Japonii do amerykańskiego systemu gospodarczego (Kaja, 1996, s.21). Aby przyspieszyć wzrost gospodarczy poprzez stymulację konkurencji dążono do rozwiązania zaibatsu poprzez dwie ustawy: Ustawę antymonopolową, oraz Ustawę o eliminacji nadmiernej koncentracji potencjału przemysłowego. Zaplanowanym podziałem objęto jedynie 18 firm z planowanych 325. Japończycy chcieli iść bowiem własną drogą. Umożliwiła im to pośrednio zimna wojna Japonia, postrzegana jako bastion przeciw komunizmowi, musiała być silna gospodarczo. Przeprowadzono reformę rolnictwa, produkcja przemysłowa oparta była na założeniu, że produkcja stali stymuluje wydobycie węgla, natomiast węgiel przyczynia się do zwiększenia produkcji stali (Minoru, Takeshi, 1997, s. 7). W 1949 roku Joseph Dodge wprowadził plan zmierzający do zahamowania inflacji oraz położenia podstaw do samowystarczalnej gospodarki japońskiej. Pierwsze dwudziestolecie omawianego przedziału czasu nazywane jest okresem przyspieszonego rozwoju, ponieważ przeciętna roczna stopa wzrostu PKB wynosiła 10% (Kaja, 1996, s. 26). Wraz ze spektakularnym wzrostem domowego popytu na dobra trwałego użytku, takie jak czarno-białe telewizory, pralki i lodówki, gospodarka japońska

3 582 Rozwój Japonii po II wojnie światowej wzrastała w latach średnio o 9,8%. Wskaźnik ten wzrósł do 11,8% w drugiej połowie lat 60. (Minoru, Taheshi, 1997, s.7) i w 1967 roku gospodarka japońska była drugą potęgą gospodarczą po USA w niekomunistycznej części świata. Ten okres charakteryzował się dużymi inwestycjami w nowe fabryki i wyposażenie, jak i importem technologii. Decydującym czynnikiem wzrostu gospodarczego była ekspansja w handlu międzynarodowym. Było to istotną częścią polityki poprawy produktywności pracy. Wspieranie eksportu odbywało się poprzez powołanie Biura ds. Handlu Zagranicznego (Trade Organisation JETRO), stworzenie korzystnego dla eksporterów systemu podatkowego wzmocnionego preferencyjnymi kredytami, jak i systemu ubezpieczeń eksportowych. Dochody z eksportu przeznaczane były na import zagranicznych technologii. Położono również nacisk na modernizację środków produkcji. Cel ten został osiągnięty poprzez stymulowanie oszczędności i rozbudzanie inwestycji w tych działach gospodarki, które charakteryzowały się niską produktywnością. Istotnym czynnikiem rozwoju była niska cena surowców na międzynarodowym rynku. Nie bez znaczenia dla wskaźników gospodarczych są nastroje społeczeństwa. W ramach jednego z wielu planów 5-letnich, jakie zostały wytyczone w powojennej Japonii, niezwykle ważnym ze względów psychologicznych był Plan podwojenia dochodu premiera Hayato Ikedy. Jego celem było poprawienie warunków życia ludności oraz stworzenie warunków do pełnego zatrudnienia Charakterystyka systemu finansowego Wzrost gospodarczy potęgowany był poprzez stabilny system finansowy. Już w czasie wojny nastąpiła reorganizacja systemu bankowego. Banki zostały podporządkowane bankowi centralnemu Japonii. Dynamicznie się rozwijający sektor przemysłowy wykazywał silną potrzebę dopływu funduszy. Wysokie oszczędności gospodarstw domowych skutecznie wychodziły naprzeciw tym potrzebom. Banki przyciągając kapitał z sektora prywatnego udzielały kredytów preferowanym gałęziom przemysłu. To pośrednie finansowanie, będące podstawową formą redystrybucji funduszy podczas dynamicznego wzrostu gospodarczego, umożliwiało bankowi centralnemu kontrolowanie kierunków rozwoju gospodarczego, poprzez przydzielanie preferencyjnych kredytów. Dynamiczny rozwój gospodarczy powodował wysokie wpływy budżetowe. Jednakże bank centralny miał również możliwość kontroli gospodarki za pośrednictwem polityki monetarnej. W okresie wzrostu gospodarczego Bank of Japan zwiększał finansowanie poprzez pożyczki i operacje otwartego rynku, co wspomagało szybki wzrost gospodarczy. Z drugiej strony, gdy boom ekono-

4 Michał Braczkowski, Joanna Knast 583 miczny prowadził do deficytu bilansu płatniczego, co obniżało rezerwy dewizowe, restrykcyjna polityka państwa była skuteczna w ograniczeniu dopływu źródeł finansowania, hamowała popyt wewnętrzny i likwidowała powstały deficyt Specyfika systemu zatrudnienia Kolejną przyczyną sukcesu japońskiej gospodarki był specyficzny dla tego kraju system zatrudnienia, preferujący dożywotnie zatrudnienie i zapewniający pracownikom stosunkowo wysokie pensje oraz równą promocję. Zwalnianie z pracy starano się zastąpić przesunięciami do innych działów w obrębie tej samej firmy. Wysokie zarobki połączone z polityką zachęcania pracowników do nabywania produktów własnej firmy stymulowały popyt konsumpcyjny przyczyniając się do wzrostu gospodarczego. Współudział w sukcesach firmy osiągano poprzez wspólne dyskutowanie w firmie wszelkich propozycji zmierzających do poprawy produktywności pracy (Kaja, 1996, s.25). W firmach zatrudniona była znaczna liczba pracowników tymczasowych, co umożliwiało zmiany w liczbie pracowników zgodne z potrzebami rynku Wzrost znaczenia Japonii Sukces gospodarczy lat 60. spowodowany lojalną rządowi postawą społeczeństwa przyczynił się do sformułowania przez premiera Kakuei Tanaka założeń nowej polityki przewidującej utrzymanie 10% wzrostu gospodarczego. Gwałtowny wzrost gospodarczy zapewnił Japonii nową rolę na arenie międzynarodowej. W 1952 roku wstępuje ona do Międzynarodowego Funduszu Walutowego, trzy lata później do Generalnego Układu Ogólny w Sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT). W roku 1956 Japonia staje się członkiem ONZ, zaś osiem lat później wstępuje do OECD. Członkostwo oznaczało konieczność podjęcia kroków liberalizujących gospodarkę. Należy jednak zaznaczyć, że pomimo podjętych w tym kierunku działań protekcjonizm państwowy zachował swoją siłę. Rok 1972 oznacza przejście na płynny kurs walutowy. Należy zaznaczyć, że międzynarodowa współpraca była dla Japonii ważna nie tylko ze względu na korzyści gospodarcze, ale również ze względów obronnych. Japonia ma co prawda dobrze wyszkolone i uzbrojone tzw. siły samoobrony, ale ze względów politycznych nie zostały one przekształcone w armię w pełnym tego słowa znaczeniu. Dlatego też Japonia w przypadku kryzysu zbrojnego musiała mieć poczucie bezpieczeństwa. Przynależność do wspólnot międzynarodowych takie poczucie zapewniała.

5 584 Rozwój Japonii po II wojnie światowej Kryzys lat siedemdziesiątych Jednakże lata 70. oznaczają koniec stałego wysokiego tempa wzrostu gospodarczego na całym świecie. Osłabienie koniunktury odbija się również niekorzystnie na gospodarce Japonii. Plan premiera Tanaka zastąpiony zostaje przez bardzo skutecznie przeprowadzoną Politykę zmniejszania skali. W latach wydajność pracy wzrastała przeciętnie w ciągu roku o 8%, przyczyniając się do wzrostu PKB o ponad 5% w skali rocznej w drugiej połowie lat 70. (Kaja, 1996, s. 31). Japońskie przedsiębiorstwa zdołały uniknąć dużych zwolnień 1. Podczas kiedy zmniejszyło się zatrudnienie w przemyśle znacznie wzrosło zatrudnienie w sektorze usług, co pozwoliło na utrzymanie poziomu bezrobocia poniżej 3% (Minoru, Takeshi, 1997, s. 9). Sukcesem były również osiągnięte porozumienia ze związkami zawodowymi pracownicy godzili się na ograniczenie podwyżek płac do poziomu niewiele powyżej wskaźnika wzrostu cen. W rezultacie rząd japoński nie musiał wprowadzić aż do roku 1977 polityki wzrostu gospodarczego. Kolejnym powodem utrzymania zadawalającego wzrostu gospodarczego był rozwój eksportu przyczyniający się do wzrostu PKB o 1-2% w okresie pomiędzy rokiem Powiększenie się wpływów netto z eksportu pomogło Japonii przetrwać załamanie z lat (Shibata, 1998, s.414). Polityka ograniczania popytu w celu zahamowania inflacji przyczyniła się do spowolnienia wzrostu gospodarczego w drugiej połowie lat 70. (Minoru, Takeshi, 1997, s. 9) Bezpośrednie przyczyny kryzysu Istotną przyczyną kryzysu japońskiej gospodarki jest zjawisko złych długów. Japońskie banki chętnie udzielały kredytów pod zastaw hipoteki. Lata 80-te to okres bardzo dużego wzrostu cen ziemi. Ze względu na wymagania kredytowe wydawało się, że cena ziemi będzie rosła w nieskończoność. W efekcie rosła wartość majątku wielu japońskich firm, wynikająca nie tyle ze zwiększonego posiadania ziemi, ile ze wzrostu wartości poszczególnych jednostek. Banki nie obawiały się ryzyka związanego z udzielanym pożyczkami, licząc w każdej chwili na pomoc państwa. W roku 1990 rząd wydał wyraźny zakaz udzielania kredytów na transakcje ziemią pozarolniczą. W efekcie ceny ziemi drastycznie się obniżyły. Właściwą 1 Pierwszym krokiem zmniejszania liczby zatrudnionych było zwolnienie kobiet pracujących tymczasowo - ponieważ kobiety w większości powróciły do prowadzenia gospodarstw domowych nie były liczone jako całkowicie bezrobotne (Shibata, 1998, s. 414).

6 Michał Braczkowski, Joanna Knast 585 reakcją rynku powinno być zlikwidowanie złych kredytów i bezwartościowych zabezpieczeń, co skutkowałoby upadkiem niektórych banków lub domów maklerskich, oraz fuzjami i przejęciami tychże. Wkłady ulokowane w dotkniętych krachem instytucjach musiałyby zostać pokryte z pieniędzy podatników (Ekhre 2000). Na takie rozwiązanie nie zdecydował się jednak rząd Japonii. Wagę problemu złych długów najlepiej podkreślają dane liczbowe. W efekcie załamania się bubble economy ceny ziemi spadły w latach o 516 bilionów jenów. Zaś do roku 1998 spadły o ponad 50% swojej wartości (Makin, 1999). Ponadto w okresie od 1989 do 1992 roku ceny akcji na giełdzie tokijskiej obniżyły się o 490 bilionów jenów. Innymi słowy wartość aktywów w tych dwóch obszarach obniżyła się o wielkość porównywalną do dwóch PNB (Akira, 1999, s. 16).Tak krytyczna sytuacja zmuszała firmy, które zaciągnęły kredyty na kupno ziemi, do starania się o kolejne pożyczki w celu spłacenia zaległych zobowiązań. Obawiając się bankructwa swoich dłużników banki udzielały im kredytów, zwiększając w ten sposób zjawisko złych długów. Spodziewając się wzrostu cen ziemi zaniechano w początkowym okresie, kiedy jeszcze ingerencja byłaby skuteczna, reform strukturalnych zmierzających do redukcji zadłużenia. Rząd jednakże nie chciał się zdecydować na tak niepopularny społecznie krok. Trudno byłoby przekonać podatników, że ich pieniądze przeznaczone zostaną na pokrycie długów przedsiębiorstw. W styczniu 1998 roku, według szacunków rządu japońskiego, złe długi osiągnęły wielkość 6,7 biliona jenów (620 mld USD), co stanowiło 15% poziomu PKB. W latach wskaźnik giełdowy wzrósł czterokrotnie, podczas kiedy po roku 1990 rozpoczął się radykalny spadek notowań Giełdy Tokijskiej - ponad trzykrotny w trzecim kwartale 1991 roku. Interwencją Ministerstwa Finansów był milczący zakaz sprzedaży akcji (Kaja, 1996, s. 35). Zjawisko niezwykłej hossy na giełdzie Tokijskiej w latach 80. tłumaczone może być (Kaja, 1996, s. 35) polityką rządu nakazującą utrzymanie niskiej stopy procentowej. Podyktowane było to trzema czynnikami. Po pierwsze celem rządu było pobudzanie wzrostu gospodarczego poprzez zachęcanie do zaciągania kredytów. Po drugie różnica stóp procentowych skłaniała do lokowania posiadanych dolarów w amerykańskich papierach wartościowych. Po trzecie w wyniku porozumienia z 1986 roku przeprowadzona została zmiana kursu jena w stosunku do dolara z 250 do 170 jenów. Efektem aprecjacji jena było zmniejszenie opłacalności eksportu. Aby nie dopuścić do odpływu dewiz i w celu stymulacji popytu krajowego konieczne było utrzymanie niskiej stopy procentowej. Polityka ta prowadzona była w latach Niskie stopy procentowe nakręcały ceny papierów wartościowych na giełdzie. Ponadto część pożyczek przeznacza-

7 586 Rozwój Japonii po II wojnie światowej na na inwestycje w krajowy rynek finansowy doprowadziła do zjawiska przegrzania gospodarki, do tak zwanej bubble economy. Trudna sytuacja Japonii miała swe źródło również w systemowych i strukturalnych czynnikach.» Japonia zakończyła proces doganiania gospodarczego rozwiniętych krajów Zachodu. Oznaczało to konieczność własnej inicjatywy technologicznej, koniec procesu kopiowania zachodnich wzorów.» Wraz z nadejściem megakonkurencji Japonia musiała liczyć się z nowymi konkurentami, w szczególności tygrysami azjatyckimi, na korzyść których nierzadko przemawiały pensje niższe dziesięcio- lub nawet piętnastokrotnie.» Japońskie społeczeństwo jest społeczeństwem niezwykle gwałtownie się starzejącym. W ten sposób rośnie grupa ludności, która nie bierze czynnego udziału w życiu zawodowym, lecz uzależniona jest od alternatywnych źródeł dochodów przede wszystkim od oszczędności. Jest to proces nieporównywalny w swym tempie do społeczeństw innych wysoko rozwiniętych państw (Akira, 1999, s. 17). Jeśli przyrost naturalny będzie utrzyma się na podobnym poziomie to za 800 lat całe społeczeństwo Japonii będzie mogło zmieścić się na dużym pięćdziesięciotysięcznym stadionie. Tabela Przewidywana liczba ludności w Japonii do roku 2050 Lata Przewidywana liczba ludności (w tys. osób) Źródło: Facts and Figures, Foreign Press Center/Japan, 1999, s Banki i system finansowy Do roku 1998, na mocy ustawy, japoński rynek finansowy podzielony był na pięć sektorów. Były to banki komercyjne, długoterminowe banki kredytowe, domy inwestycyjne, firmy ubezpieczeniowe i banki powiernicze. Poszczególne instytucje finansowe nie mogły łączyć działalności nawet poprzez spółki zależne czy stowarzyszone. Taki układ był korzystny dla banków japońskich, które były przeciwne formom liberalizacji. Tym bardziej, że w Japonii prowadzona była tzw. polityka sterowania administracyjnego realizowana przez Ministerstwo Finansów i Bank Japonii, założony w roku 1882, polegająca na dostosowywaniu

8 Michał Braczkowski, Joanna Knast 587 stóp procentowych i innych środków polityki finansowej do kondycji ekonomicznej instytucji finansowych o najsłabszych wynikach operacyjnych. Dostosowanie to obniżało stopy procentowe do poziomu niższego, niż wynikającego z wolnej gry rynkowej. W przypadku problemów finansowych banku ministerstwo prowadziło politykę kredytowania pomostowego, sugerując innym bankom utworzenie konsorcjum kredytowego lub zalecało przejęcie kapitałowe upadającego banku. A zatem dla banków nie istniała zatem realna groźba bankructwa. Kolejnym przejawem japońskiej polityki finansowej był znaczny niedorozwój i niska płynność rynku kapitałowego (Majewski, 2000, s. 53). W strukturze pasywów korporacji japońskich dominowały udzielane przez banki kredyty. Ponieważ jednak Ministerstwo Finansów miało tak duży wpływ na działalność banków, w praktyce resort miał również bezpośredni wpływ na decyzje strategiczne przedsiębiorstw. Ze względu na pełne gwarancje ze strony władz gospodarczych depozyty w bankach obarczone były niemal zerowym stopniem ryzyka. W ten sposób ryzyko finansowe spoczywało na władzy gospodarczej, nie zaś na gospodarstwach domowych czy instytucjach finansowych. Istotną cechą Japończyków jest ich bardzo wysoka skłonność do oszczędzania. Niskie odsetki zachęcające korporacje japońskie do zaciągania pożyczek, były jednocześnie powodem niskich odsetek gospodarstw domowych Rozwój gospodarczy Japonii w latach Lata to okres dobrej koniunktury spowodowany i przyspieszony wzrostem popytu konsumpcyjnego gospodarstw domowych, polityką równego dochodu, popytem na dobra trwałego użytku oraz stałym napływem inwestycji. Wzrost gospodarczy został zahamowany w drugim kwartale 1991 roku, zmniejszył się w drugim, trzecim i czwartym kwartale 1992 roku (Shibata, 1008, s. 415). Sytuacja ta spowodowana była zmniejszeniem popytu konsumpcyjnego oraz inwestycjami w małe i średnie przedsiębiorstwa usługowe. Przyczyn tej sytuacji należy upatrywać w restrykcyjnej polityce monetarnej oraz w spadku cen ziemi oraz radykalnym spadku notowań giełdowych. Ponadto, popyt zagraniczny, będący pozytywnym elementem popytu na rynku japońskim, znacznie się zmniejszył po roku 1993, w związku ze wzrostem stóp procentowych (Shibata, 1998, s. 415). Popyt konsumpcyjny i inwestycje były głównym źródłem krajowego popytu w latach , oraz w roku W związku z tym redukcja podatku dochodowego w latach i wzrost inwestycji rządowych oraz udzielanych kredytów w 1992 i 1993 roku zapobiegło silnemu osłabieniu gospodarki. W re-

9 588 Rozwój Japonii po II wojnie światowej zultacie jednak stosunek deficytu budżetowego w stosunku do PKB wzrastał gwałtownie. Był znacznie wyższy od deficytu w Stanach Zjednoczonych i krajach Unii Europejskiej Rządy gabinetu Ryutaro Hashimoto Partia Liberalno-Demokratyczna uznawana jest za twórcę japońskiego sukcesu gospodarczego, od 1993 roku miała nieprzerwany mandat społeczny na sprawowanie władzy i przeprowadzanie reform. Mimo że były momenty, gdy Liberałowie nie mieli silnej większości w 500-osobowej izbie niższej parlamentu, nie mieli jednak również silnego przeciwnika. Opozycja była stosunkowo rozproszona. Należały do niej Partia Demokratyczna, Heiwa Kaikaku (Pokojowa Reforma), Komei oraz Partia Liberalna, oraz Komunistyczna Partia Japonii. Układ sił w parlamencie umożliwiał sprawne przeforsowanie reform. Pozycja Hashimoto, który miał opinię polityka niezależnego, nie uwikłanego w walki frakcyjne w łonie PLD, była niezwykle pewna. Premier cieszył się opinią wiarygodnego polityka, polityka skłonnego do przeprowadzenia skutecznych reform. Czy udało się Hashimoto sprostać tym oczekiwaniom? Wydaje się, że absolutnie nie. Choć początki jego polityki były bardzo obiecujące. Hashimoto Ryutaro ogłosił plan reform w sześciu dziedzinach: administracji publicznej, regulacji, systemie finansowym, budżecie państwa, w ubezpieczeniach społecznych oraz edukacji. Drastyczna reforma systemu finansowego nosiła, jak podobna reforma przeprowadzona przez Margaret Thatcher w 1986 r., nazwę Big Bang. Do roku 1999 zrealizowano około 70-80% założeń reformy Big Bang u Najważniejszym krokiem na drodze do realizacji tego projektu było zniesienie wszelkiej kontroli transakcji w walutach obcych, uchwalone przez parlament w 1997 roku, weszło w życie w 1998 r. W roku 1996 wzrost gospodarczy opierał się głównie na wydatkach państwa oraz na inwestycjach w budownictwo mieszkaniowe. Deficyt budżetu sięgający 8% uniemożliwił kontynuację dotychczasowej polityki państwa. Dlatego też inwestycje nie okazały się źródłem trwałej poprawy wzrostu gospodarczego. Celem rządu było zachowanie dyscypliny budżetowej, zmniejszenie deficytu budżetowego z 6% PKB do 3% w marcu 2004 r. W kwietniu 1997 roku rząd premiera Ryutaro Hashimoto, sądząc, że przyszło już ożywienie gospodarki podjął decyzję o podwyższeniu podatku VAT z 3 do 5%, co okazało się niewłaściwą decyzją natychmiast spadła konsumpcja. Odejście od tej polityki wiosną było już zbyt późną decyzją (Cena błędów 1998). Pod koniec roku konsumpcja prywatna nie wpływała pobudzająco na gospodarkę. Przykładowo: drastycznie spadła liczba nowo rejestrowanych samochodów osobowych (o 23% w stosun-

10 Michał Braczkowski, Joanna Knast 589 ku do listopada 1996); liczba zasiedlonych mieszkań spadła o 25,2%; obroty domów towarowych i supermarketów spadły natomiast o 3,6% (Ekhre 2000). Rządy Hashimoto to okres kilku planów pobudzenia gospodarki, opierających się głównie na wielkich robotach publicznych, które okazały się półśrodkami nie zmieniły nastawienia rynków, nie przywróciły zaufania. Notabene od końca lat 80. Japonia zatwierdziła kilka takich planów, z czego największy na sumę 16,6 bln (Cena błędów 1998). Japonia nie zdołała przezwyciężyć kryzysu eksportem. W październiku 1997 r. nadwyżka bilansu handlowego była już o 220% wyższa niż w roku poprzednim. Dalszy wzrost był niemożliwy ze względu na zewnętrzne uwarunkowania w postaci kryzysu w południowo-wschodniej Azji niezdolnej do wchłonięcia takiej ilości japońskich towarów jak kiedyś. Obszar ten stanowił około 40% japońskiego eksportu. Drugą przyczyną był wzrost konkurencyjności przedmiotów produkowanych przez rozwijające się dynamicznie azjatyckie kraje. Przykładowo konkurencyjność koreańskich towarów eksportowych wzrosła po dewaluacji wona o ponad 50% (Ekhre 2000). 17 listopada 1997 roku, dla ratowania popytu konsumpcyjnego, rząd Hashimoto zastosował nowy program 2-bilionowych (jen) ulg podatkowych. Efekt tego planu był całkowicie niezadowalający (Ekhre 2000). Każde gospodarstwo domowe zaoszczędziło dzięki tej polityce dodatkowe 300 dolarów. Pieniądze te przeznaczono jednak na oszczędności, nie na konsumpcję. Domy handlowe odnotowały w lutym 1998 roku 5% spadek obrotów (Asia s Crisis 1998). Do spadku konsumpcji przyczyniła się ogólna niepewność dotycząca sytuacji gospodarczej kraju, który dotychczas szczycił się zupełnie innymi osiągnięciami gospodarczymi. Istotne były niepokoje dotyczące zachwiania pewności stałego zatrudnienia, jak i fakt, że społeczeństwo Japonii jest społeczeństwem najszybciej się starzejącym. Przyczyny te omówione są szerzej w pierwszej części pracy Bankructwa w systemie finansowym Listopad 1997 roku był miesiącem ciężkiej próby dla japońskiej gospodarki. Najpierw zakończenie swojej działalności, czyli pośrednio bankructwo ogłosił Bank Hokkaido Takusgoku, jeden z dwudziestu największych tzw. city banków znajdujących się pod charakterystycznym dla gospodarki Japonii protektoratem rządu zabezpieczającym byt borykającym się z problemami bankom. Bank ten zatrudniał 8300 pracowników. Niedługo potem, 24 listopada jeszcze większe zaskoczenie sprawił znajdujący się w pierwszej czwórce dom maklerski - Yamaichi Securities, ogłaszając, że czeka na decyzję Ministerstwa Finansów, aby zakończyć działalność. Był to największy i najstarszy dom maklerski, zatrudniający ponad siedem tysięcy ludzi, posiadający 117 filii w Japonii, oraz 31 przedstawi-

11 590 Rozwój Japonii po II wojnie światowej cielstw za granicą. Yamaichi pozostawiło 3,2 bln jenów (25 mld USD) długów, zaś straty ukryte wyniosły 265 mld jenów (Erkhe 2000). Wagi temu wydarzeniu dodaje fakt, że w kwietniu 1997 roku Yamaichi Securities świętował 100 lecie działalności. Bezpośrednią przyczyną bankructwa był dramatyczny spadek akcji związany z trudnościami w pozyskiwaniu źródeł finansowania spłaty długów. Plajta Yamaichi Securities uświadomiła opinii publicznej zjawisko sokaiya - zorganizowanej przestępczości, której celem jest wymuszenie na dyrekcji swoistego okupu za powstrzymanie się od krytyki i ujawniania niepopularnych wiadomości na corocznych zgromadzeniach akcjonariuszy, jak i powstrzymanie od krytyki polityki przedsiębiorstwa innych akcjonariuszy W zamian za co żądają znacznych sum pieniędzy. Działalność sokaiya trudna jest do oszacowania, jednakże niewątpliwie nie przyczyniła się do pozytywnego rozwiązania kryzysu w Japonii. Próby ratowania działalności Yamaichi Securities zakończyły się fiaskiem, przekreślając jednocześnie skuteczność systemu, który można określić mianem konwojowania (Sakuya, 1998, s. 6). tych instytucji finansowych, które nie nadążają za zmianami zachodzącymi w gospodarce Japonii, ale jednocześnie bankructwo to uprzytomniło wielu finansistom, że w Japonii zaczęły skutecznie działać siły rynkowe, tak że ani Ministerstwo Finansów, ani Bank Japonii nie mogły skutecznie interweniować. Rysunek Liczba bankructw w Japonii w latach (dane w tysiącach przypadków) Źródło: oprac. własne na podstawie: Facts and Figures (1999, s. 47); Japan Newsletter (2000).

12 Michał Braczkowski, Joanna Knast 591 Przykładem działania sił rynkowych była histeryczna reakcja na bankrucję ogłoszoną przez Tokuo City Bank (Sakuya, 1998, s. 6). Należy zaznaczyć, że zarówno Bank Kokkaido Takusgoku, jak i Yamaichi Securities informacje o kłopotach finansowych upowszechniły późną porą, przed wolnymi dniami weekendu. Tokuo City Bank nie zastosował tego fortelu. Od marca 1997 do marca 1998 wielkość środków w bankach wzrosła do wartości 15 bln jenów, osiągając w 1998 roku rekordową ilość przypadków bankructwa (Japan Newsletter 1999). W roku 1998 państwo przejęło kontrolę nad Nippon Bank i Long-Term Credit Bank. W roku 1999 po raz pierwszy od trzech lat spadła o 19,4% ilość bankructw do poziomu (Japan Newsletter, 2000) Kryzys gospodarczy lat Rok 1998 W systemie japońskiej gospodarki kreacja pieniądza należy do Banku Japonii, jak i do prywatnych banków tworzenie pieniądza żyrowego. Depozyty w bankach wzrosły we wrześniu 1998 r. o 5,3% w porównaniu z wrześniem poprzedniego roku, ale stosunek pożyczek do depozytów spadł o 8,7 punktów procentowych. Banki były zmuszone do wpisania złych długów w ciężar strat. Zwiększone depozyty banki inwestowały w obligacje państwa. Efektem tej praktyki było spadek o 1% wartości obligacji. Szczególnie trudna stała się pozycja przedsiębiorstw, dla których niezwykle trudne stawało się zdobycie kapitału niezbędnego dla inwestycji i rozwoju. Interweniowało państwo skupując bony komercyjne emitowane przez przedsiębiorstwa w celu sfinansowania bieżących wydatków. W efekcie to państwo, a nie banki komercyjne stało się kredytodawcą pierwszej instancji. Nieudzielanie pożyczek przez banki należy tłumaczyć również koniecznością utrzymywania przez działające na rynku międzynarodowym banki stałego stosunku kapitału do aktywów w wysokości 8% (Yoichi, 1999, s. 6). W latach 90. mnożnik kreacji pieniądza spadł z 13 do 10, zaś stosunek gotówki do depozytów z 1/15 do 1/11 (Chaki, 1999, s.20). Spełnienie wymogów nałożonych w kwietniu 1998 roku, zgodnych ze standardami Banku Rozrachunków Międzynarodowych, okazało się niezwykle trudne dla uginającego się pod ciężarem złych długów sektora finansowego. Posiadane środki banki przeznaczały na utrzymywanie wymaganych relacji gotówki do depozytów, kapitału do aktywów, gwarancji dla niespłaconych długów oraz na pokrycie wynikających z nich strat. Zmniejszenie akcji kredytowej zaowocowało spadkiem inwestycji i konsumpcji.

13 592 Rozwój Japonii po II wojnie światowej Zmniejszył się popyt na produkty i półprodukty, obniżyły się oczekiwania przyszłych dochodów, redukcji uległy koszty i inwestycje. Z drugiej strony znacznie pogorszyła się sytuacja gospodarstw domowych. Dodatkowa niepewność jutra zaowocowała w przeniesieniu ciężaru z konsumpcji do oszczędności. Zjawisko to swoją siłę zawdzięcza również ogromnemu starzeniu się społeczeństwa. To zaś przyspieszyło deflację i, mimo ogromnego wysiłku aby zmniejszyć zjawisko złych długów, pogłębiło trudną sytuację banków wynikającą z niespłaconych pożyczek. Zastrzyk finansowy w wysokości 15 mld dolarów w marcu 1998 oraz znacznie wyższa pomoc w rok wcześniej nie były dostateczne dla poprawienia sytuacji instytucji finansowych. Rząd premier Keizo Obuchiego udzielił 15 największym bankom komercyjnym (m.in Ashaki Bank, DKB, Daiwa Bank, Fuji Bank Sakura Bank, Sanwa Bank, Sumito Bank, Tokai Bank) kredytów preferencyjnych o łącznej wartości 675 mld dolarów. Słabość japońskiego systemu finansowego polegała na jego niedostatecznym przystosowaniu do radykalnie zmienionego otoczenia. W porównaniu z rokiem 1980 (31 marca) udział japońskich banków w międzynarodowym rynku bankowym spadł z 36 % do 17 % w 1998 roku. Powody były dwojakie - szeroko już omawiany problem złych długów oraz ekspansja zachodnich banków, w szczególności na emerging markets. Złą sytuację systemu finansowego pogarszał dodatkowo fakt, że od roku 2001 rząd zapowiedział wprowadzenie systemu ograniczonych gwarancji depozytów. Lekarstwem na krytyczną sytuację banków ocenianych przez potencjalnych klientów również pod kątem bezpieczeństwa prowadzanych operacji finansowych, wydawał się być proces konsolidacji banków. W sierpniu 1999 roku Industrial Bank of Japan, Dai-Ichi Kangyo Bank oraz Fuji Bank ogłosiły decyzję o konsolidacji, w wyniku której powstała jedna z największych grup bankowych na świecie - Mizuho Holdings, Inc, przekształcone następnie w Mitzuhi Fnancial Group. W listopadzie 1999 r. podobną decyzję ogłosiły dwa inne banki japońskie (Sumitomo Bank oraz Sakura Bank), zaś w marcu 2000 r. banki Sanwa, Asahi oraz Tokaido. Konsolidacja banków umożliwiła zmniejszenie kosztów działalności, ale miała także efekty negatywne. Ze względów społecznych i historycznych jej przeprowadzenie było szczególnie trudne w Japonii kraju, w którym przedsiębiorcy wystrzegają się masowych zwolnień pracowników. Był to jednak koszt uniezależnienia się od protekcjonistycznej polityki Banku Japonii (Majewski, 2004).

14 Problem rosnącego bezrobocia Michał Braczkowski, Joanna Knast 593 Niepisanym prawem ekonomicznym w gospodarce Japonii na przełomie stuleci wydawało się być stwierdzenie im więcej firma zwolni pracowników w ramach restrukturyzacji lub zmniejszania przedsiębiorstwa, tym bardziej jej akcje na giełdzie wzrosną. W efekcie bowiem wzrasta konkurencyjność produkowanych przez nią przedmiotów. Paradoks tego zjawiska polega jednak na tym, że w długim okresie konkurencyjność przedsiębiorstw znacznie spada. Firma traci zaufanie najlepszych pracowników, którzy chętniej będą ją opuszczali nikt im nie zagwarantuje ciągłości pracy (Taichi, 1999, s. 14). Japonia, która zawsze szczyciła się niskimi wskaźnikami bezrobocia, osiągnęła jego najwyższy poziom w całej historii. Rysunek Stopa bezrobocia w Japonii w latach ,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0, Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Facts and Figures (1999, s. 53). Być może rozwiązaniem tej kryzysowej sytuacji mógł być amerykański model mobilności pracowników. Alternatywą do gwałtownych cięć w liczbie pracowników znajdujących się na liście płac mogło być tworzenie nowych miejsc pracy w nowych dziedzinach biznesu. Trudność dla takiego rozwiązania stanowił jednak japoński system edukacji. Przez lata uczniom i studentom wpajane są trzy wartości, trzy umiejętności, za które jest się nagradzanym: współpraca, wytrwałość i dobra pamięć. W zbiorze wartościowych zachowań nie ma inicjatywy, indywidualność jest raczej karana, niż nagradzana. W efekcie w Japonii brakuje managerów pełnych inicjatywy, gotowych reformować strukturę przedsiębiorstw i tworzyć nowe miejsca pracy. Dobrą ilustracją tego zjawiska są dane dotyczące tworzenia nowych przedsiębiorstw. Podczas kiedy wskaźnik ten w Stanach Zjednoczonych wynosił w 2000 roku 13% rocznie, w Wielkiej Brytanii 11%, w Japonii utrzymywał się on na poziomie 3,7% rocznie (Taichi, 1999, s. 11). W

15 594 Rozwój Japonii po II wojnie światowej okresie masowego przyznawania kredytów pod zastaw ziemi, pod uwagę brano również wyniki na studiach kredytobiorcy oraz fakt wcześniejszego wywiązywania się z zaciągniętych zobowiązań (Taichi, 1999 s. 12). Nie zawsze powstające firmy posiadały dostatecznie duży majątek rzeczowy, aby otrzymać kredyt. Należałoby wzorować się raczej na Sillicon Valley, gdzie równie ważną rolę w otrzymaniu pomocy finansowej grają wartości niematerialne i prawne. A zatem niezbędne wydawało się obok reformy wartości nauczanych przez japoński system szkolnictwa, stworzenie również dogodnej formy zdobycia funduszy na rozpoczęcie własnej działalności ekonomicznej. Być może reforma szkolnictwa mogłaby się także przyczynić do swoistej reformy mentalności japońskiej. Nigdzie indziej hegemonia pracodawców nad pracownikami nie osiągnęła takiej intensywności. W zamian za utratę elastyczności zatrudnienia, pracownik jest całkowicie podporządkowany dobru firmy, dla której pracuje. Ponieważ układ ten jest korzystny dla managementu, zapewniając mu dużą autonomię, jak i dla załóg pracowniczych, posiadających określoną ilość przywilejów oraz poczucie stabilizacji i pewności, wątpliwe jest, aby w sektorze zatrudnienia nastąpiły radykalne zmiany (Ekhre 2000) Próba ratowania gospodarki premier Keizo Obuchi Partia Liberalno-Demokratyczna stała się obiektem ostrej krytyki. Szybka deprecjacja jena na początku 1998 roku, będąca oznaką utraty zaufania rynków międzynarodowych do gospodarki japońskiej, pogłębiła poczucie kryzysu. Oskarżana o nieumiejętność odpowiedniej reakcji na nasilający się kryzys, w czerwcowych wyborach 1998 roku zdobyła znacznie mniej głosów. W tej sytuacji Premier Hashimoto ustąpił. Jednakże PLD, zdobywając dostatecznie dużo głosów, aby tworzyć rząd, powołuje na stanowisko ministra Keizo Obuchiego, postrzeganego jako kolejnego zwolennika poszukiwania consensusu, zamiast zastosowania radykalnych kroków zmierzających do stymulacji wzrostu gospodarczego i opanowania kryzysu w sektorze finansowym. Premier Keizo Obuchi swoją reformę oparł na trzech głównych filarach, najmocniej jednak akcentując sferę finansową. Swoich poprzedników krytykował za niedostateczną akcję ukierunkowaną na sferę finansów - dotychczas przeznaczane fundusze na tworzenie popytu poprzez poprawę podaży pracy - ostatecznie wykorzystywane były przez przedsiębiorstwa na pokrycie długów. Zaproponowany przez gabinet Obuchiego pakiet pomocy dla gospodarki, był największą tego typu pomocą finansową nie tylko w historii Japonii, ale i niespotykaną w innych krajach. Pomoc finansowa w wysokości 60 bln jenów, dla wzmocnienia kapitału własnego instytucji (Piech, 1999), stanowiła bowiem 12%

16 Michał Braczkowski, Joanna Knast 595 PKB (Taichi, 1999, s. 10). Istotne jest to, że niewypłacalnym bankom, których nieodzyskiwalne należności przekroczyły dopuszczalny poziom, zagrażając kondycji finansowej banku, nie obiecywano pomocy przypominającej wcześniejsze konwojowanie instytucji finansowych. Wręcz przeciwnie - zapowiedziano tymczasowe zamknięcie, lub tymczasową nacjonalizację. Drugim filarem reformy gospodarki było właśnie generowanie popytu poprzez trzy inicjatywy:» na inwestycje publiczne przeznaczono 44,8 bln. jenów, o 10% więcej niż w roku budżetowym 1998;» obniżono podatki od osób fizycznych z 65% na 50%;» podatki dla przedsiębiorstw z 46% na 40%, obiektem zainteresowania rządu było obniżenie stopy procentowej. Trzecią domeną reformy Keizo Obuchi ego była reforma systemu zatrudnienia rezygnacja z utrzymywania na liście płac zbędnych pracowników na korzyść większej mobilności zatrudnienia. Administracja premiera Keizo Obuchi zaproponowała drugi plan odbudowy gospodarki japońskiej: The Economic Rebirth Package. Głównym jego celem było poprawienie sytuacji małych i średnich przedsiębiorstw, które w głównej mierze wspierały rozwój gospodarki japońskiej w ostatniej dekadzie XX wieku. Poważnym problemem była bowiem niezdolność japońskich firm do generowania zysków. Zwrot z kapitału w japońskich firmach spadł w 1999 roku do zaledwie 2-3% wobec 22% w USA, 15% w Europie (Hałasa, 1998). Formą pomocy miała być zmiana sposobu generowania zwrotu stopy zysku. Niestety, mimo wprowadzenia programu, coraz więcej przedsiębiorstw wycofywało się z działalności gospodarczej, nie podejmując ryzyka operowania na japońskim rynku. Konsekwencją kryzysu firm był wysoki deficyt budżetowy. Szacowano, że w przeciągu kolejnych 12 miesięcy może on wzrosnąć nawet do poziomu 10-11% PKB. Istniała realna groźba wzrostu długu publicznego nawet do % PKB (Hałasa, 1998). Zadłużenie publiczne (wynoszące w 1999 roku 106% PKB) czyniło z Japonii najbardziej zadłużony kraj spośród członków G7. W okresie pomiędzy listopadem 1998 r. i styczniem 1999 r. długoterminowe stopy procentowe wzrosły z 0,8 do 2,4%. Bank Japonii prowadzi politykę zwiększenia aktywności ekonomicznej, zachęcenia do pobierania kredytów poprzez prowadzenie polityki zerowej stopy procentowej od 12 lutego 1999 r. Polityka ta wymagała od Banku Japonii zapewnienia dodatkowych rezerw pieniężnych (Makin, 1999).

17 596 Rozwój Japonii po II wojnie światowej W październiku 1999 roku premier Keizo Obuchi pragnąc utrzymać dotychczasowy wzrost gospodarczy nalega na kolejną pomoc finansową w wysokości 10 bln jenów. Rysunek Długookresowe i krótkookresowe stopy procentowe Długookresowe 5,3 4,3 4,4 3,4 3,1 2,4 5 Krótkookresowe 4,3 2,9 2,3 1,2 0,6 0, Długookresowe Krótkookresowe Źródło: Japan , 1999, s bln jenów pomocy z 11 listopada 1999 roku miało przyczynić się do co najmniej 2,5% wzrostu PKB (Japan Newsletter, 1999). Jednakże sygnały docierające z Agencji Planowania Gospodarczego [EPA] w grudniu nie były wcale optymistyczne gospodarka japońska zmnejszyła swój potencjał na przełomie lipca i sierpnia o 1%. W planach budżetowych na rok 2000 zakładano się ponad 6 bilionowy wzrost inwestycji stymulujących gospodarkę, przy ogólnym wzroście wydatków budżetowych o 3,8% (Japan Newsletter, 1999). W kwietniu 1999 roku szacowano, iż wzrost gospodarczy będzie w najlepszym wypadku zerowy, w najgorszym osiągnie ujemną wartość 1,8% (Japan Newsletter,1999). Szacunki Międzynarodowego Funduszu Walutowego były w kwietniu 1999 roku pesymistyczne zakładały zmniejszenie się gospodarki o 1,4%. Rewizji swych optymistycznych planów dokonała również OECD z planowanego wzrostu w 1999 roku o 0,2% do spadku o 0,9% oraz dla roku 2000 zamiast oczekiwanego wzrostu 0,7% w najlepszym wypadku zerową stopę wzrostu. Jednakże najwyżsi pozycją szefowie 100 japońskich przedsiębiorstw uważali, że rok 2000 będzie rokiem wzrostu dla japońskiej gospodarki. 2 Według EPA, w 2 W większości oczekiwano wzrostu w granicach od 0 do 2% (Japan Newsletter, 2000).

18 Michał Braczkowski, Joanna Knast 597 ostatnim kwartale 1999 roku tempo wzrostu gospodarczego spadło o 1,4% (Japan Newsletter, 2000). Tabela PKB w Japonii w latach I - III IV - VI VII IX 1,5 5,1 1,4-2,8-0,4 0,6 0,9 Żródło: Monthly Statistics (2000, s. 155). 30 marca rząd ogłasza nowy trzyletni plan deregulacji gospodarki. Następnie informuje o dwóch działaniach mających na celu zwiększenie popytu konsumpcyjnego społeczeństwa o ustawie akcentującej równouprawnienie płci, oraz o 4-bilionowych (jen) cięciach w podatku dochodowym Relacje gospodarcze Japonii z innym krajami Od 1983 roku Japonia ma najwyższą na świecie nadwyżkę w handlu międzynarodowym. Aby naprawić tę sytuację rząd japoński przedsięwziął kroki w celu ułatwienia wejścia na rynek Japonii. Jednakże, pomimo przedsięwziętych środków, w 1998 roku nadwyżka w handlu wzrosła o 40,1% w porównaniu z rokiem poprzednim. Po porozumieniu zawartym pomiędzy Ministerstwami Finansów i Bankami Centralnymi Grupy Pięciu w Nowym Jorku we wrześniu 1985 roku, zwanym porozumieniem Plaza, jen uległ aprecjacji w stosunku do dolara. Spowodowało to wzrost kosztów produkcji w Japonii, czego konsekwencją stało się przenoszenie produkcji z Japonii do innych krajów, głównie azjatyckich, które nota bene, stały się głównymi beneficjentami porozumienia. W styczniu 1986 roku dolar kosztował 120 jenów (z 240 jenów we wrześniu 1985 r.). Jego wartość nadal rosła, aby w kwietniu 1995 roku osiągnąć wartość 80 jenów za dolara. Inwestycje zagraniczne zaczęły wzrastać w połowie lat 60. Ich tempo w czasie kryzysu z początku lat siedemdziesiątych osłabło, aby znowu z początkiem lat 80. wzrastać i w roku 1989 osiągnąć wartość 67,5 miliardów dolarów. 9 lat później inwestycje zagraniczne spadły do wartości 54 miliardów dolarów, wzrastając jednak o 12% w porównaniu z rokiem poprzednim. Głównym przeznaczeniem japońskich inwestycji zagranicznych są Stany Zjednoczone (20,8 miliardów dolarów), następnie region Azji (12,1 miliardów dolarów) i Europy (11,2 miliardów dolarów) (Facts and Figures, 1999, s. 51). Rysunek Relacja jena do dolara

19 598 Rozwój Japonii po II wojnie światowej ,4 125,3 124,7 111,9 99,8 102, Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Facts and Figures (1999). Inwestycje bezpośrednie w Japonii w roku 1997 spadły o 19,2% do 5,5 miliardów dolarów z 6,8 miliardów dolarów w roku wcześniejszym. Mimo ogólnego spadku, wzrosły o 442% inwestycje w sektorze finansowym oraz ubezpieczeń. To odzwierciedlało nowy trend, jakim były inwestycje kapitału zagranicznego w instytucje finansowe, które powoli podźwigały się z kryzysu (Facts and Figures.., 1999, s. 52). Ilustracją tego trendu było pięciokrotne podwojenie się inwestycji zagranicznych z 3 mld dolarów w roku 1998 do 14 mld w roku 1999 (Japan Newsletter, 2000). Wzrost inwestycji zagranicznych miał swoje odbicie w wartości cen akcji na tokijskiej giełdzie. 20-procentowy wzrost cen akcji z lutego 1999 roku miał swoje źródło w kapitale zagranicznym. Wzrost zainteresowania zagranicznych inwestorów spowodowany był stanowiskiem Ministerstwa Finansów z 12 lutego o przeciwstawieniu się nieplanowanej aprecjacji jena (Malkin, 1999). Tabela Inwestycje zagraniczne w Japonii ogółem (w miliardach jenów) Rok Wielkość inwestycji Źródło: Facts and Figures (1999, s. 52). Istniało realne zagrożenie, że przy takim tempie wzrostu inwestycji zagranicznych w Japonii, jeden z największych światowych eksporterów, stanie się de facto krajem o bieżącym ujemnym rachunku obrotów bieżących (Malkin, 1999). Jednakże w samym styczniu 1999 roku (w porównaniu z analogiczną wielkością w roku poprzednim) nadwyżka handlowa wzrosła o 87%. Sytuacja ta spowodowana była znacznie silniejszym spadkiem importu niż eksportu. Obniżenie wpływów z eksportu należy tłumaczyć stałą aprecjacją jena - w styczniu jeden

20 Michał Braczkowski, Joanna Knast 599 dolar kosztował 114 jenów. Według szacunków EPA nadwyżka handlowa w 1998 roku podniosła się o 23% w porównaniu do mld jenów w Eksport zmniejszył się o 3,8%, zaś import o 11,5% (Japan Newsletter, 1999). Czerwiec 1999 roku to pierwszy miesiąc, w którym gospodarka japońska zanotowała spadek nadwyżki handlowej o 31% (Japan Newsletter, 1999). Tendencja ta utrzymywała się na przełomie kolejnych miesięcy - lipiec (spadek o 4,6%) aż do października (spadek o 14,4%), listopada (spadek o 25%). Pierwsze półrocze 1999 roku charakteryzowało się zatem spadkiem nadwyżki w handlu zagranicznym w wysokości 13,6% 16,3% wzrost wartości jena w stosunku do dolara zmniejszył konkurencyjność eksportowanych samochodów, sprzętu biurowego i stali. W całym roku 1999 gospodarka Japonii odnotowała spadek nadwyżki handlu po raz pierwszy od trzech lat o 11,7% z poziomu w 1998 wynoszącym mld jenów. Trend ten trwał 11 miesięcy, aby w lutym 2000 roku ponownie wzrosnąć o 26,8 procent w porównaniu z rezultatami z roku poprzedniego. Przyczynił się do tego wzrost popytu na półprzewodniki Ocena stanu gospodarki Czy na optymistycznych wskaźnikach na inwestycje budowlane można polegać? Faktem jest, że zaproponowana przez rząd ulga podatkowa na inwestycje budowlane (housing investment) miała znaczny wpływ na zachowanie konsumentów. Jednakże stopa bezrobocia nadal rosła, osiągając dla mężczyzn poziom powyżej 5%. Krótkofalowa pomoc dla małych przedsiębiorstw zaowocowała zwiększonymi inwestycjami. Czy zatem zaobserwowany wzrost był efektem współdziałania kilku przypadkowych czynników, a nie dowodem na utrzymujący się trend w gospodarce? Może odpowiedzi na to udzieliło by nam około 700 tysięcy Japończyków, którzy w 1999 roku zaopatrzyli się w książkę zatytułowaną Rada, jak żyć tanio [Advice on Living Cheaply], (Kazuya, 1999, s. 21). Budżet na rok 1999 zakładał finansowanie wydatków państwa w 37% (Japan Newsletter, 1998) z emisji obligacji w wysokości 30 bilionów jenów - zwiększając w ten sposób zadłużenie wewnętrzne państwa do poziomu 600 bilionów jenów. W projekcie budżetowym założono 11% wzrost inwestycji na roboty publiczne (Japan Newsletter, 1998). Celem był wzrost gospodarczy. Ogólne wydatki budżetowe wzrosły o 5,3% w porównaniu z rokiem wcześniejszym. Stopa bezrobocia w 1998 roku osiąga wartość 4,1% - najwyższą w powojennej historii Japonii. Bezrobocie wśród mężczyzn wynosi 4,2%, wśród kobiet 4,0% - należy jednak pamiętać o japońskiej specyfice rynku pracy dla kobiet w Japonii. Na 100 poszukujących pracy przypadały jedynie 53 oferty pracy. Wskaźnik ten (0,53) pogorszył się w stosunku do poprzedniego roku 0,72. Był najgorszy

21 600 Rozwój Japonii po II wojnie światowej od czasu przeprowadzenia po raz pierwszy tego typu badań w roku 1963 (Japan Newsletter, 1999). W marcu 1999 roku rząd premiera Obuchiego zapowiedział wprowadzenie nowego planu mającego na celu redukcję bezrobocia o 770 tysięcy osób. W tym samym miesiącu poziom bezrobocia osiąga wartość 4,8%. Wspomniany wskaźnik stosunku podaży ofert pracy do popytu osiąga w czerwcu 1999 roku najbardziej negatywną wartość - 0,46. Rząd realizuje zapowiedzianą pomoc tworzenia nowych miejsc pracy przeznaczając na nie w lipcu 1999 r. 519 mld jenów (Japan Newsletter, 1999). Pierwsze pozytywne oznaki na rynku pracy ujawniły się w listopadzie 1999 roku - stopa bezrobocia spadła do poziomu 4,5%. Tabela Stopień finansowania Finansowanie wydatków budżetu państwa emisją obligacjami obligacji Źródło: Opracowanie własne za: Facts and Figures (1999, s. 34). Japońskie rządy ograniczały się w swej polityce do umiarkowanych obniżek opodatkowania oraz do prób rozkręcania robót publicznych. Efekty takiej polityki były całkowicie niezadowalające ze względu na pesymistyczne nastawienie konsumentów. W 1998 r. miał miejsce wzrost stopy oszczędzania Japończyków z 18 do 23%. Brakowało wydatków, które mogłyby skutecznie rozkręcić koniunkturę. W roku 1999 miał miejsce dalszy wzrost oszczędności Japończyków o 8,1% w porównaniu z rokiem wcześniejszym (Japan Newsetter, 1999). Z powodu niskiego poziomu zysku oszczędności nie dają istotnego wkładu w obecne realne dochody. Nieprzerwanie jednak niezbędne jest oszczędzanie - na edukację, nieruchomości - gospodarstwa domowe mają coraz większą skłonność do oszczędzania. Rosnący, wysoki deficyt budżetowy zwiększa prawdopodobieństwo prowadzenia przez państwo polityki oszczędności - wpływając w ten sposób ne-

22 Michał Braczkowski, Joanna Knast 601 gatywnie na płace realne. Rośnie niepewność co do warunków życia na starość, wzmagając tendencje spadku konsumpcji na rzecz oszczędzania. Średnie miesięczne wydatki gospodarstw domowych w roku budżetowym 1999 spadły realnie o 1,2% w porównaniu z rokiem Spadek ten jest odnotowywany czwarty rok z rzędu. Wydatki na żywność spadły o 1,6% dziewiąty rok z rzędu, podczas kiedy nakłady przeznaczone na opiekę medyczną wzrosły o 3% po raz trzeci. Zadawalający jest jednak wynik wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym, bowiem wydatki na remonty mieszkań, czynsze i utrzymanie mieszkań wzrosły o 4,2% po raz pierwszy od trzech lat (Economic growth 2000). Konsumpcja w styczniu 2000 roku była o 4,3% niższa niż w roku Była to wciąż tendencja, która ciągle jeszcze negatywnie wpływała na wzrost gospodarczy (Makin, 1998). Rok 1999 to dziewiąty rok z rzędu, kiedy spadają w Japonii ceny ziemi. W ciągu roku do stycznia 2000 roku spadły o 4,9%. Przykładowo ziemia o przeznaczeniu handlowym spadła o 8% w porównaniu z poziomem ze stycznia 99 (Japan Newsletter, 2000). W kwietniu 2000 Agencja Planowania Gospodarczego ogłasza, że poprawa gospodarki Japonii jest wyraźna. Pozytywne znaki rozwoju gospodarczego dostrzegł Międzynarodowy Fundusz Walutowy, nalegając aby Japonia utrzymała dotychczasową politykę reform. Coindcident index of economic indicators, który obrazuje obecny stan gospodarki, jest pozytywny. Wstępne obliczenia wskazywały, że osiągnął on wartość 87,5%. Osiągnął on wielkość, która pozwoliła Yoshihiko Senoo z EPA stwierdzić, że stan gospodarki japońskiej zmierza do znacznej poprawy (Japan Newsletter, 2000). Obliczony wskaźnik składał się z 11 wskaźników ekonomicznych. Wskazuje on odsetek tych wskaźników, które pokazują poprawę w porównaniu z wynikami sprzed trzech miesięcy. Znaczna większość znanych wskaźników na dzień pisania tej pracy, wskazywała wzrost. Jedynie wskaźnik sprzedaży domów handlowych wskazał na tendencje spadkowe. Wskaźniki produkcji takiej jak produkcja przemysłowa pokazują stopniowy wzrost, jak i statystyki dotyczące zatrudnienia. Nie znane były jeszcze wskaźniki obrazujące zdolności produkcyjne obrazującego material consumption (Economic Growth 2000).

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 2 ANALITYKA: Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu Przegląd realnego

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia siedemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2013 r.) oraz prognozy na lata 2013 2014

Bardziej szczegółowo

Raport Euler Hermes Sytuacja ekonomiczna w Rosji. Czerwiec 2013

Raport Euler Hermes Sytuacja ekonomiczna w Rosji. Czerwiec 2013 Raport Euler Hermes Sytuacja ekonomiczna w Rosji Czerwiec 2013 Wzrost PKB mniejszy niż w 2011 Wzrost PKB jest obecnie o połowę mniejszy niż przed początkiem światowego kryzysu w 2008 roku (+8,5% w 2007

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Bankiem

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Rok 2012 czas stopniowego i umiarkowanego pogorszenia sytuacji na rynku pracy Warunki na

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w 2014 r.

Wyniki finansowe banków w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 2.4.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w 214 r. W 214 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 16,2, o 7,1% więcej niż w poprzednim roku. Suma

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R.

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego (DBK 1) Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, W dniu 9 kwietnia r.

Bardziej szczegółowo

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r.

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r. Raport miesięczny Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku Warszawa, 14.06.2013 r. Spis treści: 1. INFORMACJE NA TEMAT WYSTĄPIENIA TENDENCJI I ZDARZEŃ W OTOCZENIU RYNKOWYM SPÓŁKI, KTÓRE W JEJ

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia przyjętych wartości.

Objaśnienia przyjętych wartości. Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr III/13/2010 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 29 grudnia 2010 Objaśnienia przyjętych wartości. Do opracowania WPF wykorzystano historyczne materiały źródłowe dotyczące wykonania

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA DZIAŁALNOŚCI DOMÓW MAKLERSKICH I BANKÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ MAKLERSKĄ

INFORMACJA DOTYCZĄCA DZIAŁALNOŚCI DOMÓW MAKLERSKICH I BANKÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ MAKLERSKĄ INFORMACJA DOTYCZĄCA DZIAŁALNOŚCI DOMÓW MAKLERSKICH I BANKÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ MAKLERSKĄ NA KONIEC 2001 ROKU ORAZ NA KONIEC I PÓŁROCZA 2002 R. WARSZAWA, 25 października 2002 r. Wstęp Raport poświęcony

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r.

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 19.6.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w I kwartale 215 r. W I kwartale 215 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 4,, o 1,6% więcej niż

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Rzecznik Prasowy Prezesa GUS seminarium naukowe pod patronatem naukowym prof. dr hab. Józefa Oleńskiego Prezesa GUS RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY prof. nadzw. dr

Bardziej szczegółowo

Informacja. Nr 427. Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok

Informacja. Nr 427. Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok Grudzień 1996 Adam Koronowski Informacja

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XIII WYDATKI RZĄDOWE I ICH FINANSOWANIE Budżet rządu: niektóre fakty i liczby Wydatki rządowe, podatki i makroekonomia Deficyt budżetowy i długu publiczny

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Baza monetarna to: a) łączna ilość banknotów i bilonu, znajdujących się w obiegu

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

KIEPSKIE OCENY - DOBRE PROGNOZY

KIEPSKIE OCENY - DOBRE PROGNOZY KIEPSKIE OCENY - DOBRE PROGNOZY Pierwszy tegoroczny pomiar koniunktury bankowej został przeprowadzony w dniach -7 stycznia, na próbie placówek, reprezentujących wszystkie typy banków krajowych. Wyniki

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym Część 1 - Przedsiębiorstwa Pytania 1-7 dotyczą polityki kredytowej Banku w zakresie kredytów dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi Perspektywy rynku nieruchomości ci i branży y deweloperskiej w 2009 roku Spragnieni krwi Warszawa, 29 Kwietnia 2009 Polski rynek nieruchomości ci oczekiwany scenariusz rynkowy W 2009 roku oczekujemy spadku

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31 2 Stany Zjednoczone są największą i najbardziej zaawansowaną technologicznie gospodarką świata. Jej mocną stroną jest właśnie innowacyjność, a siłą napędową

Bardziej szczegółowo

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt Wyniki finansowe banków w 2008 r. [1] Warszawa, 2009.05.08 W końcu 2008 r. działalność prowadziło 70 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 60 z przewagą kapitału zagranicznego lub całkowicie

Bardziej szczegółowo

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Departament Długu Publicznego Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Listopad 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Miesięczny kalendarz emisji... 2 Komentarze MF... 8 ul.

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia Polityka monetarna Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin Pieniądz i jego funkcje Pieniądz powszechny ekwiwalent towarów i usług. Kategoria ekonomiczna, w której możemy wyrazić wartość wszelkich towarów i usług.

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 Warszawa, 2009.06.19 Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 W 2008 r. na wartość majątku i wyniki finansowe przedsiębiorstw maklerskich niekorzystny wpływ wywarły psychologiczne następstwa

Bardziej szczegółowo

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A.

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Warszawa, dnia 13 sierpnia 2015 r. Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Podstawa prawna: Zgodnie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

Autor: Paweł Pastusiak

Autor: Paweł Pastusiak Autor: Paweł Pastusiak Czarny czwartek 24 października 1929 roku, dzień, w którym ceny akcji na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (ang. New York Stock Exchange) gwałtownie spadły, co obecnie

Bardziej szczegółowo

Przychody i rozchody budżetu państwa

Przychody i rozchody budżetu państwa BSiE 37 Monika Korolewska Informacja nr 1162 (IP-108G) Przychody i rozchody budżetu państwa Przepisy ustawy o finansach publicznych obok dochodów i wydatków oraz środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Monitoring Branżowy. Analizy Sektorowe. Budżety JST 2015 * : koniec dotacji UE - regres w inwestycjach. Trendy bieżące.

Monitoring Branżowy. Analizy Sektorowe. Budżety JST 2015 * : koniec dotacji UE - regres w inwestycjach. Trendy bieżące. Analizy Sektorowe 8 kwietnia 216 Budżety JST 215 * : koniec dotacji UE - regres w inwestycjach Trendy bieżące W 215 r., pomimo korzystnej koniunktury (wzrost dochodów z podatków PIT i CIT w sektorze JST

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku pracy w Polsce Raport kwartalny I/2008

Sytuacja na rynku pracy w Polsce Raport kwartalny I/2008 MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ Sytuacja na rynku pracy w Polsce Raport kwartalny I/ W III kwartale roku Produkt Krajowy Brutto zwiększył się realnie

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

styczeń 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

styczeń 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna styczeń 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski styczeń

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r.

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. INFORMACJA PRASOWA strona: 1 Warszawa, 25 kwietnia 2013 r. Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. (Warszawa, 25 kwietnia 2013 r.) Zysk skonsolidowany Grupy Banku

Bardziej szczegółowo

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Warszawa, 27 lipca 2005 r. Informacja prasowa BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Skonsolidowane wyniki finansowe Banku BPH po II kwartałach 2005 roku według MSSF osiągnięcie w I półroczu 578 mln zł

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych *

Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych * Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych * Karolina Konopczak karolina.konopczak@ises.edu.pl Instytut Studiów Ekonomiczno Społecznych (ISES) Polska

Bardziej szczegółowo

USDPLN to analogicznie poziom 3,26 i wsparcie 3,20-3,22.

USDPLN to analogicznie poziom 3,26 i wsparcie 3,20-3,22. 09:00 Okazuje się, że wczorajsze dane o wykorzystanie deficytu budżetowego w Polsce nie były tragiczne i dodatkowo EURUSD znów zaczyna rosnąć więc występują naturalne czynniki sprzyjające umocnieniu PLN.

Bardziej szczegółowo

7 / 2001 POWRÓT SPADKU

7 / 2001 POWRÓT SPADKU 7 / POWRÓT SPADKU Na postawione przed miesiącem pytanie zahamowanie czy zmiana trendu odpowiedź brzmi - tylko zahamowanie. Lipcowy pomiar koniunktury w placówkach bankowych przynosi powrót trendu spadkowego.

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Państwem

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO GOSPODARKI Warszawa, 16 lipca 2008 r. Departament Analiz i Prognoz DAP-II-079/RS/inf_NBP_05/2008

MINISTERSTWO GOSPODARKI Warszawa, 16 lipca 2008 r. Departament Analiz i Prognoz DAP-II-079/RS/inf_NBP_05/2008 MINISTERSTWO GOSPODARKI Warszawa, 16 lipca 2008 r. Departament Analiz i Prognoz DAP-II-079/RS/inf_NBP_05/2008 INFORMACJA o sytuacji w handlu zagranicznym w maju 2008 roku i po 5 miesiącach b.r. (na podstawie

Bardziej szczegółowo