Korupcja czy zapewnienie zgodności co więcej kosztuje? X Światowe badanie nadużyć gospodarczych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Korupcja czy zapewnienie zgodności co więcej kosztuje? X Światowe badanie nadużyć gospodarczych"

Transkrypt

1 Korupcja czy zapewnienie zgodności co więcej kosztuje? X Światowe badanie nadużyć gospodarczych

2 Spis treści 3 Przedmowa 5 Streszczenie 7 Wyniki badań I. Zwalczanie praktyk korupcyjnych pozostaje poważnym wyzwaniem II. III. Przedsiębiorstwa zdają sobie sprawę z ryzyk ale czy podejmowane działania są wystarczające? Dochodzenia i ryzyko reputacyjne IV. Firmy nie prowadzą skutecznej oceny ryzyk korupcyjnych podczas fuzji i przejęć V. Agresywne działania organów ścigania wymuszają większe zaangażowanie przedsiębiorstw VI. Wykorzystanie potencjału, promowanie zgodności 25 Ryzyka i korzyści 26 Metoda przeprowadzania badań Korupcja czy zapewnienie zgodności co więcej kosztuje? X Światowe badanie nadużyć gospodarczych

3 Przedmowa W ostatnich miesiącach postępowania karne w sprawie praktyk korupcyjnych zajmowały czołowe miejsca wśród najważniejszych doniesień informacyjnych. Przedsiębiorstwa - zmuszone do zapłaty kar finansowych i rezygnacji z zysków - traciły na reputacji. W niektórych przypadkach ich szefowie trafiali do więzienia. Trudno jest stwierdzić, czy świadczy to o coraz większej skali łapownictwa i korupcji. Wiadomo natomiast, że działalność organów ścigania w wielu krajach przybiera na sile. Być może osoby kierujące niektórymi przedsiębiorstwami nadal uważają, że wręczanie łapówek stanowi bardzo opłacalną metodę na rozwój biznesu że to działa. Jednak z całą pewnością ryzyko takiego postępowania w ostatnich latach znacząco wzrosło. Międzynarodowe organizacje, takie jak Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) czy Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) przyjęły szereg konwencji. W wielu krajach przyjęto przepisy antykorupcyjne, regulujące zachowania korporacyjne na rynkach krajowych oraz międzynarodowych. Organizacje pozarządowe, na przykład Transparency International, wywierają presję poprzez analizę i ocenę zjawiska łapownictwa zarówno od strony popytu, jak i podaży. W rezultacie, przedsiębiorstwa muszą przestrzegać prawa antykorupcyjnego we własnych krajach, a także na rynkach zagranicznych, na których prowadzą interesy handlowe. Jeżeli ich akcje są przedmiotem obrotu na giełdach krajów trzecich, wówczas mogą podlegać dalszym przepisom i regulacjom w zakresie zwalczania łapownictwa, obowiązującym w tych państwach. Spośród tych licznych regulacji prawnych, instrumentem, który stał się de facto międzynarodowym standardem w zakresie przeciwdziałania korupcji zagranicznych urzędników państwowych, jest amerykańska Ustawa o zagranicznych praktykach korupcyjnych (Foreign Corrupt Practices Act, Ustawa FCPA). Działania na rzecz egzekwowania jej postanowień, podejmowane przez Departament Sprawiedliwości USA oraz Komisję Papierów Wartościowych i Giełd (SEC), charakteryzują się dużo większą agresywnością i szerszym zasięgiem terytorialnym niż jakiekolwiek inne tego typu przedsięwzięcia na świecie. Ustawa FCPA ma zastosowanie nie tylko do podmiotów regulowanych przez SEC lub przedsiębiorstw posiadających siedzibę w USA, a obywatele Stanów Zjednoczonych nie są jedynymi osobami podlegającymi jej przepisom. W rozumieniu Departamentu Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych, sam fakt przepływu płatności korupcyjnych przez amerykańskie banki clearingowe może stanowić na tyle wystarczające powiązanie z USA, aby postawić jego uczestników w stan oskarżenia. W rezultacie, korzystnym rozwiązaniem z punktu widzenia przedsiębiorstw byłoby ocenienie własnych działań antykorupcyjnych w porównaniu do Ustawy FCPA oraz wszelkich lokalnych przepisów prawa dotyczących łapownictwa popełnionego w kraju i poza jego granicami, zarówno w odniesieniu do sektora publicznego, jak i prywatnego. W związku z dużym zainteresowaniem problematyką przeciwdziałania korupcji, firma Ernst & Young przeprowadziła X Światowe badanie dotyczące nadużyć gospodarczych, z myślą o pogłębieniu wiedzy na temat tego, w jaki sposób przedsiębiorstwa zarządzają ryzykami dotyczącymi korumpowania urzędników państwowych poza krajami macierzystymi. Ponieważ skłonność do wręczania łapówek jest wyższa za granicą niż we własnym kraju, skoncentrowaliśmy się na wiedzy, jaką dyrektorzy przedsiębiorstw posiadają na temat przepisów oraz procedur w zakresie przekupywania zagranicznych urzędników państwowych. Jako że ocena poziomu znajomości u naszych respondentów ich lokalnych przepisów antykorupcyjnych nie była przedmiotem niniejszego badania, postanowiliśmy wykorzystać Ustawę FCPA jako instrument zastępujący wszystkie pozostałe regulacje prawne. Zważywszy, że Ustawa FCPA jest najbardziej surową z wprowadzonych w życie ustaw w sprawie łapownictwa, przedsiębiorstwa skorzystają na zdobyciu pełniejszej wiedzy na jej temat. Przeprowadzanie audytów wewnętrznych lub analiz due diligence, przy uwzględnieniu jej postanowień, z całą pewnością przynosi firmom korzyści. Opracowanie programu zgodności antykorupcyjnej w oparciu o wymagania wymienione zarówno w Ustawie FCPA, jak i w lokalnych przepisach, stanowi posunięcie rozważne i w coraz większym stopniu uzasadnione. Zachowania odbiegające od przyjętych norm są nieuniknione w dużych i niewielkich organizacjach. W przypadku incydentów wymagających przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, przedsiębiorstwa potrzebują pomocy w procesie gromadzenia dowodów i ustalania faktów. Zaangażowanie podmiotu zewnętrznego do przeprowadzenia gruntownego i niezależnego dochodzenia często ma istotne znaczenie dla zminimalizowania uszczerbku na reputacji oraz przekonania regulatorów i organów ścigania o zaangażowaniu przedsiębiorstwa w przywrócenie przejrzystości oraz zasad ładu korporacyjnego. Powyższa kwestia oraz inne zagadnienia stanowią przedmiot analizy naszego raportu. Niniejsze badanie zostało przeprowadzone w latach na zlecenie Zespołu Zarządzania Ryzykiem Nadużyć firmy Ernst & Young. Składamy serdeczne podziękowania wszystkim uczestnikom badania za poświęcony czas i przekazane informacje. David L. Stulb Dyrektor Globalny Dział Zarządzania Ryzykiem Nadużyć X Światowe badanie nadużyć gospodarczych 3

4 Streszczenie Korupcja stanowi coraz większy problem dla firm oraz kierujących nimi osób. Jest powszechnym zjawiskiem, pomimo wprowadzania na całym świecie bardzo wielu nowych przepisów antykorupcyjnych oraz coraz bardziej restrykcyjnych działań na rzecz ich egzekwowania. Co czwarta z osób objętych badaniem twierdzi, że w ciągu ostatnich 2 lat w jej firmie wystąpił przypadek łapownictwa lub korupcji. 23% respondentów było w stanie podać przykład, w którym od pracownika ich firmy starano się uzyskać łapówkę w zamian za pozyskanie lub kontynuację biznesu. 18% badanych przyznaje, że wie o sytuacji, w której ich firma straciła zamówienie lub kontrakt na rzecz konkurenta, który wręczył łapówkę. Ponad 1/3 wszystkich respondentów wyraża pogląd, że nasilają się nieuczciwe praktyki biznesowe. Władze egzekwują zgodność z przepisami w sposób znacznie surowszy niż w przeszłości. Liczba dochodzeń w sprawie przekupstwa popełnianego poza granicami kraju siedziby przedsiębiorcy, prowadzonych przez organy prokuratorskie w krajach OECD, zwiększyła się pięciokrotnie (z 51 przypadków w 2005 roku do 270 przypadków w 2007 roku). Ponadto, w coraz większym stopniu kierowane są oskarżenia przeciwko konkretnym osobom. Ponad 2/3 badanych osób sądzi, że przepisy oraz regulacje zwalczające łapownictwo i korupcję są egzekwowane w co najmniej umiarkowanie surowy sposób. Prawie 70% respondentów zauważa, że działania na rzecz zapewnienia zgodności z przepisami w ciągu ostatnich 5 lat przybrały na sile. Przedsiębiorstwa zdają sobie sprawę z ryzyk oraz twierdzą, że podejmują więcej działań zmierzających do wprowadzenia polityk i procedur antykorupcyjnych do swoich programów zgodności. Ponad połowa respondentów wyraża opinię, że zwiększenie liczby szkoleń oraz poprawa wiedzy przyczynia się do ograniczenia ryzyk. Ponad 45% ankietowanych twierdzi, że przed dokonaniem przejęcia innej firmy przeprowadza rutynową analizę due diligence pod kątem zgodności z prawem antykorupcyjnym. Ponad 2/3 uczestników badania uważa, że funkcjonujące w ich firmach komórki audytu wewnętrznego dysponują wiedzą pozwalającą wykrywać przypadki łapownictwa i praktyki korupcyjne, a ponad połowa jest zdania, że audyty zgodności stanowią skuteczny sposób ograniczania wskazanych powyżej ryzyk. Tym niemniej, badanie wskazuje na braki w znajomości Ustawy FCPA oraz jej wymagań. Przedsiębiorstwa mogłyby zyskać zarówno dzięki poprawie swojej wiedzy i świadomości w zakresie treści Ustawy FCPA, jak i na podniesieniu poziomu rozwiązań prewencyjnych ograniczających ryzyko łapownictwa i korupcji. Zaledwie 1/3 respondentów uważa, że posiada pewną wiedzę na temat Ustawy FCPA. 58% szefów działów prawnych nie zna Ustawy FCPA. Przedsiębiorstwa wykazują niedostateczny poziom zgodności z przepisami antykorupcyjnymi w obszarze podstawowych procesów gospodarczych. 43% respondentów wskazuje, że w ich firmach nie wprowadzono konkretnych procedur dotyczących relacji z urzędnikami państwowymi. 44% badanych twierdzi, że ich firmy nie posiadają procedur umożliwiających identyfikację podmiotów powiązanych z urzędnikami państwowymi. Stworzenie efektywnego programu antykorupcyjnego, obejmującego wdrożenie i stosowanie działań obliczonych na aktywne wyszukiwanie przypadków przekupstwa i korupcji, jest w dzisiejszym środowisku regulacyjnym niezbędne. Program antykorupcyjny musi być zintegrowany z funkcjonującą w firmie strategią zgodności z prawem (ang. compliance). Zważywszy na coraz większą determinację i aktywność regulatorów, przedsiębiorstwa zaniedbujące swoje słabe strony w obszarze zgodności z prawem niepotrzebnie narażają się na ryzyko. Istotą programu zgodności z przepisami nie jest jedynie unikanie kar finansowych bądź wewnętrznych problemów. Chodzi także o zrównoważenie potrzeby poprawy efektywności prowadzonego biznesu, tj. realizacji potencjału biznesowego, przy jednoczesnym niedopuszczeniu do powstania problemów po stronie firmy oraz jej kierownictwa. X Światowe badanie nadużyć gospodarczych 4

5 Łapownictwo, przekupstwo oraz inne formy korupcji finansowej, jakich dopuszczają się osoby pełniące funkcje państwowe i polityczne, są godnym pożałowania zjawiskiem, występującym na całym świecie, o czym przekonują nas codziennie obowiązki Komisji działającej zgodnie z Ustawą o zagranicznych praktykach korupcyjnych (FCPA). Christopher Cox, Przewodniczący Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) Wyniki badań Korupcja na całym świecie i we wszystkich sektorach jest wszechobecna. Władze państwowe poszczególnych krajów zdają sobie sprawę, że korupcja zakłóca uczciwość transakcji rynkowych, podkopuje publiczne zaufanie i opóźnia długofalowy rozwój gospodarczy. Dlatego jej zwalczanie w coraz większym stopniu stanowi priorytet działań organów ścigania i regulatorów na świecie. Faktem jest, że krajowe oraz ekstraterytorialne działania na rzecz egzekwowania przepisów, podejmowane przez regulatorów, szczególnie z USA, zostały w znaczący sposób zintensyfikowane demaskując korupcjogenne działania niespotykanej dotąd liczby przedsiębiorstw i przedstawicieli ich najwyższych władz. Pomimo że Ustawa FCPA ma już ponad 30 lat, w ostatnim czasie odpowiednie egzekwowanie jej postanowień stało się wyjątkowo ważnym priorytetem dla Departamentu Sprawiedliwości USA oraz Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC). Po tym, jak amerykańskie władze objęły swoim nadzorem korporacje posiadające siedziby na całym świecie, w kampanię na rzecz ograniczania przekupstwa i korupcji włączyły się również organy nadzoru innych krajów. Oprócz Stanów Zjednoczonych, swoje zaangażowanie w tym zakresie wyraziło 36 innych krajów, które ratyfikowały Konwencję Antykorupcyjną OECD. Instytucje nadzoru oraz organy ścigania w tych krajach nie tylko same wszczynają większą liczbę dochodzeń (Wykres 1), ale prowadzą aktywną wymianę informacji z władzami amerykańskimi, wspomagając prowadzone przez nie działania. Wykres 1 OECD - Dochodzenia w sprawie zagranicznych przypadków łapownictwa Pozostałe kraje OECD USA Ustawa FCPA stała się w praktyce światowym standardem w zakresie zwalczania międzynarodowego łapownictwa. Od czasu jej wejścia w życie była wielokrotnie nowelizowana przez Kongres Stanów Zjednoczonych, który zwiększał jej zakres i wprowadził kluczowe zmiany wynikające z podpisania Konwencji Antykorupcyjnej OECD. Każde przedsiębiorstwo nadzorowane przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) podlega przepisom Ustawy FCPA, która w takim wypadku ma zastosowanie do wszystkich oddziałów oraz spółek zależnych, bez względu na ich lokalizację. Co więcej, Ustawa FCPA obejmuje także wszystkie transakcje dokonywane za pośrednictwem amerykańskiego systemu bankowego lub na terytorium USA. W ten sposób nielegalna płatność realizowana przez firmę europejską na rzecz azjatyckiego konsultanta, ale za pośrednictwem amerykańskiego banku clearingowego, może uprawniać do rozpoczęcia działań prawnych w USA. Podobnie, wyjazd wakacyjny dla kanadyjskiego lekarza oraz jego rodziny do Nowego Jorku, który został zorganizowany i opłacony przez brazylijską firmę farmaceutyczną niezgodnie z Ustawą FCPA, może stać się przedmiotem dochodzenia ze strony władz amerykańskich. W rezultacie każde przedsiębiorstwo mające zamiar przejęcia innej firmy lub rozpoczęcia działalności handlowej poza granicami swojego kraju wkracza na terytorium coraz aktywniejszej kampanii prowadzonej przez regulatorów na całym świecie na rzecz zwalczania łapownictwa i korupcji. W niniejszej edycji Światowego badania dotyczącego nadużyć gospodarczych przeprowadziliśmy prawie 1,2 tysiąca rozmów z przedstawicielami dużych przedsiębiorstw z 33 krajów. Ich doświadczenia są rezultatem relacji z szerokim wachlarzem krajowych regulatorów i organów ścigania. Wydaje się, że menedżerowie, z którymi rozmawialiśmy, dysponują największymi możliwościami walki z łapownictwem i korupcją. Poza tym, ponieważ są członkami wyższego kierownictwa, potencjalnie narażeni są na największą odpowiedzialność osobistą. Ponad połowa z nich rekrutowała się z obszaru finansów, przy czym dyrektorzy finansowi stanowili blisko 25% naszych respondentów, a kolejne 15% stanowili szefowie komórek audytu wewnętrznego. Wśród pozostałych przedstawicieli kadry kierowniczej wyższego szczebla, z którymi przeprowadziliśmy wywiady, znaleźli się: dyrektorzy generalni, dyrektorzy operacyjni, dyrektorzy ds. prawnych, zgodności z przepisami oraz strategii, a także dyrektorzy komitetów audytowych oraz inni członkowie zarządów i rad nadzorczych. 1 Źródło: Raport z postępów w przestrzeganiu Konwencji OECD X Światowe badanie nadużyć gospodarczych 5

6 Wielu uczestników naszego badania w ogóle nie zdziwiły pytania o funkcjonującą w ich firmie politykę antykorupcyjną. Gotowość do otwartego omawiania tych delikatnych spraw świadczy o tym, że dyskutowana tutaj kwestia plasuje się obecnie wśród priorytetowych zagadnień korporacyjnych. Wprawdzie respondenci generalnie zdają sobie sprawę, że łapownictwo i korupcja stanowią coraz większy problem, jednak być może nie są całkowicie świadomi, że skuteczne egzekwowanie istniejących przepisów antykorupcyjnych w szybkim tempie nabiera bardzo istotnego znaczenia. Zaledwie kilka lat temu podobne badanie skupiłoby się na wykrywaniu nieprawidłowości - obecnie jest poświęcone zgodności działań firm z obowiązującym prawem. Otoczenie prawne i regulacyjne W wielu organizacjach o światowym zasięgu przyjęto konwencje międzynarodowe, takie jak: Konwencja ONZ przeciwko korupcji, Konwencja Organizacji Państw Amerykańskich przeciwko korupcji, Konwencja Unii Afrykańskiej w sprawie zapobiegania i zwalczania korupcji, Konwencja Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju w sprawie zwalczania łapownictwa w stosunku do zagranicznych funkcjonariuszy publicznych. Ratyfikowanie powyższych konwencji międzynarodowych często wiązało się z koniecznością uchwalenia przez dany kraj ustawy wykonawczej do konwencji, zwiększającej surowość kar za działania korupcyjne. Wśród kilkudziesięciu krajów, które przyjęły takie ustawy, są między innymi: Kraj Australia Kanada Francja Niemcy Korea Południowa Wielka Brytania Nazwa ustawy Ustawa wprowadzająca poprawki do kodeksu karnego (korumpowanie zagranicznych funkcjonariuszy publicznych) Uchwała w sprawie korumpowania zagranicznych funkcjonariuszy publicznych Kodeks karny oraz Kodeks postępowania karnego Ustawa o zwalczaniu korumpowania zagranicznych urzędników Ustawa w sprawie zapobiegania korumpowaniu zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach biznesowych Ustawa o bezpieczeństwie i przeciwdziałaniu terroryzmowi Rok uchwalenia X Światowe badanie nadużyć gospodarczych 6

7 Mam nadzieję i wierzę, że jeżeli nasi zagraniczni partnerzy dostrzegą nasze zaangażowanie na rzecz zwalczania korupcji na świecie oraz wprowadzania naszych przepisów antykorupcyjnych, wówczas wzrośnie prawdopodobieństwo, że będą ścigać korupcję w swoich krajach. Alice Fisher, Wiceminister Sprawiedliwości, Departament Sprawiedliwości USA I. Zwalczanie praktyk korupcyjnych pozostaje poważnym wyzwaniem Pomimo starań podejmowanych przez niektóre rządy, organizacje pozarządowe oraz organy ścigania, ryzyko łapownictwa i korupcji pozostaje powszechnym zjawiskiem. Co czwarta z osób objętych naszym badaniem stwierdziła, że w ciągu ostatnich 2 lat w jej firmie wystąpił przypadek przekupstwa lub korupcji (Wykres 2). W porównaniu z innymi regionami świata, znacznie wyższy poziom korupcji stwierdzono w przypadku Bliskiego Wschodu, Indii i Afryki oraz Dalekiego Wschodu (odpowiednio 48% oraz 56%). Nieoczekiwanie na czele wszystkich regionów znalazła się Japonia, gdzie około 72% respondentów w nie tak odległej przeszłości zetknęło się z łapownictwem bądź korupcją. Takie wskazania kłócą się z opublikowanym przez Transparency International Indeksem Percepcji Korupcji, który w 2007 roku umieścił Japonię na 17 miejscu wśród krajów o najniższej skali korupcji (przed Stanami Zjednoczonymi). Wykres 2 Powszechność łapownictwa bądź korupcji Przypadek łapownictwa lub korupcji Żądanie łapówki w zamian za pozyskanie lub kontynuację biznesu Utrata zamówienia lub kontraktu na rzecz konkurenta, który wręczył łapówkę Nie wiem Nie Tak Pytanie: Czy w ciągu ostatnich 2 lat w Twojej firmie wystąpił przypadek łapownictwa lub korupcji? Czy znasz przypadek, w którym od pracownika Twojej firmy żądano łapówki w zamian za pozyskanie lub kontynuację biznesu? Czy wiesz o sytuacji, w której Twoja firma utraciła zamówienie lub kontrakt na rzecz konkurenta, który wręczył łapówkę? Wykres przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186). Z naszego badania wynika, że 23% respondentów zna przypadek, w którym od pracownika ich firmy żądano łapówki w zamian za pozyskanie lub kontynuację biznesu (Wykres 2). Chyba jeszcze bardziej przykry jest fakt, że 18% ankietowanych przyznaje, że wie o sytuacji, w której ich firma utraciła zamówienie lub kontrakt na rzecz konkurenta, który wręczył łapówkę. Przypadek Japonii Uczestnicy naszego badania w Japonii wyraźnie odróżniali się od pozostałych respondentów. Około 72% stwierdziło, że w ciągu ostatnich 2 lat w ich firmie wystąpił przypadek przekupstwa lub korupcji. Połowa przyznała, że firma doznała utraty biznesu na rzecz konkurentów, którzy wręczali łapówki. Jednakże na pytanie o uwarunkowania lokalne, jedynie 2% wyraziło pogląd, że korupcja jest powszechnym zjawiskiem w ich sektorze. Różnica w percepcji respondentów na temat uwarunkowań lokalnych wobec sytuacji korupcyjnych występujących w całej organizacji może wskazywać, że japońskie przedsiębiorstwa doświadczają znacznie więcej zachowań korupcyjnych w ich zagranicznych oddziałach niż lokalnie. W przypadku zapytań o stopień egzekwowania przepisów i regulacji dotyczących łapownictwa oraz korupcji, japońskie przedsiębiorstwa znalazły się na czele firm uważających, że lokalne władze egzekwują stosowanie prawa w bardzo rygorystyczny sposób. Z pewnością, poziom publicznej świadomości w Japonii w zakresie oszustw, łapownictwa i korupcji jest najwyższy w historii tego kraju. Otoczenie prawne i regulacyjne przechodzi bardzo istotne zmiany w następstwie wielu, bardzo głośnych przypadków nadużyć. Były one niewątpliwie przyczyną ogromnego, publicznego wstydu. Częściowo w reakcji na te wydarzenia, Japonia uchwaliła przepisy dotyczące instrumentów finansowych i giełdy, z myślą o wzmocnieniu odpowiedzialności korporacyjnej. Odbyło się to w ramach tzw. ustawy J-SOX, która zwiększyła przejrzystość w obszarze odpowiedzialności kierownictwa za wewnętrzne mechanizmy kontrolne nad sprawozdawczością finansową. Japońska Agencja Nadzoru Finansowego, pełniąca funkcję urzędu nadzoru nad kluczowymi rynkami, w istotny sposób zintensyfikowała działania na rzecz egzekwowania przepisów w wielu obszarach, w tym dotyczących oszustw księgowych i nielegalnych transakcji z udziałem osób mających dostęp do poufnych informacji (ang. insider trading). Obserwuje się wzrost liczby nakładanych grzywien i kar. Mając na uwadze znaczenie Japonii dla światowej gospodarki, dążenie tego kraju do ochrony i umacniania swojej reputacji należy uznać za słuszne. Płynąca ze strony OECD krytyka dotycząca egzekwowania przez Japonię przepisów antykorupcyjnych doprowadziła do większej dyskusji wśród liderów biznesu, regulatorów oraz naukowców nad problemami łapownictwa i korupcji. Z przeprowadzonego przez nas badania wynika, że korporacyjna Japonia jest przygotowana do podjęcia otwartej rozmowy na temat powyższej kwestii. Surowsze egzekwowanie prawa dodatkowo przyczyni się do podniesienia zmieniających się standardów zachowań. X Światowe badanie nadużyć gospodarczych 7

8 Ponad jedna trzecia wszystkich badanych była zdania, że problem łapownictwa i nieuczciwych praktyk biznesowych nasila się. Zapytaliśmy respondentów o częstotliwość występowania łapownictwa i korupcji w reprezentowanym przez nich sektorze. Ogólnie biorąc, pomimo pewnych różnic w zależności od branży, wskaźniki te były wysokie, przy czym dwie piąte uczestników badania stwierdziło, że przekupstwo jest powszechnym zjawiskiem w ich sektorze gospodarki. Respondenci reprezentujący przemysł górniczy i sektor usług użyteczności publicznej uznali je za powszechniejsze natomiast przedstawiciele bankowości i energetyki postrzegali je jako stosunkowo rzadsze zjawisko. Można odnieść wrażenie, że powyższe wnioski niezupełnie pokrywają się z działaniami urzędów nadzoru w USA, gdzie - za sprawą nieuczciwych praktyk biznesowych - teraz sektor energetyczny jest przedmiotem dokładnej obserwacji zarówno Departamentu Sprawiedliwości, jak i Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC). Tabela 1 Odsetek respondentów twierdzących, że korupcja jest powszechnym zjawiskiem w sektorze Górnictwo 47 Usługi użyteczności publicznej 43 Ubezpieczenia 41 Produkcja 40 Telekomunikacja 38 Żywność i napoje 35 Dobra użytkowe 34 Farmaceutyki 33 Bankowość i rynki kapitałowe 31 Energetyka (ropa, gaz, energia elektryczna) 30 Kiedy zapytaliśmy o drugą stronę równania, czyli kwestię odpowiedniego egzekwowania przepisów, okazało się, że odpowiedzi były jeszcze bardziej zdecydowane. W opinii ponad 2/3 respondentów, egzekwowanie przepisów i regulacji wymierzonych przeciwko łapownictwu i korupcji odbywa się w ich kraju na co najmniej umiarkowanie wysokim poziomie (Wykres 3). Ok. 40% ankietowanych oceniło działania lokalnych organów ścigania jako bardzo lub niezwykle rygorystyczne. Poziom ten wykazuje się zadziwiającą jednolitością we wszystkich sektorach gospodarki oraz w odniesieniu do wszystkich funkcji zawodowych. Znajduje także potwierdzenie w przypadku większości regionów świata, przy czym w Ameryce Północnej i Japonii wzrasta do ponad 60%. Niezależnie od tego, czy dane przedsiębiorstwo doświadczyło przypadku łapownictwa lub korupcji w ciągu ostatnich 2 lat, kwestia postrzegania egzekwowania specjalnie się nie różni. Obiektywnie można stwierdzić, że w opinii niemal połowy respondentów ich lokalni regulatorzy prezentują w tej kwestii agresywne stanowisko. Faktem jest bowiem, że lokalni regulatorzy i organy ścigania wielokrotnie współpracują z władzami amerykańskimi i muszą dotrzymać im kroku. Równoległe czy nawet wspólne dochodzenia są bardzo częste, co powoduje upowszechnienie percepcji wzmożonej stanowczości regulatorów. Wykres 3 Poziom egzekwowania przepisów antykorupcyjnych Jaki jest poziom egzekwowania przepisów zwalczających łapownictwo i korupcję? Niezwykle wysoki Bardzo wysoki Umiarkowanie wysoki Niezbyt wysoki W ogóle nie wysoki Nie mam zdanie X Światowe badanie nadużyć gospodarczych Zmiana poziomu egzekwowania przepisów w ciągu ostatnich 5 lat Znacząco wyższy Nieznacznie wyższy Podobny Nieznacznie niższy Znacząco niższy Nie mam zdania Pytanie: Jaki jest poziom egzekwowania przepisów antykorupcyjnych wobec przedsiębiorstw posiadających siedzibę w Twoim kraju? Czy zmienił się on w porównaniu z sytuacją sprzed 5 lat? Wykres przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186). Powyższy wykres świadczy o zmianie w porównaniu z poprzednimi latami, ponieważ niemal 25% respondentów zauważyło, że w ich kraju na przestrzeni ostatnich 5 lat przepisy antykorupcyjne zaczęły być egzekwowane w restrykcyjniejszy sposób.

9 W swoim myśleniu, ludzie muszą wyjść poza kategorie prostej, bezpośredniej łapówki. Każde wydane przez pracownika lub osobę trzecią zezwolenie na dokonanie płatności na rzecz urzędnika państwowego bądź pracownika przedsiębiorstwa państwowego jest niezgodne z prawem. Nie ma również znaczenia to, czy próba wręczenia łapówki powiodła się. Mark Mendelsohn, Zastępca Dyrektora, Wydział do Spraw Nadużyć Gospodarczych, Pion Karny, Departament Sprawiedliwości USA Na przykład, z oskarżeń wniesionych w ubiegłym roku w USA wynika, że organy państwowe stały się wyjątkowo biegłe w podążaniu śledczym tropem z przedsiębiorstwa na przedsiębiorstwo. Organy prokuratorskie zachęcają firmy do dobrowolnego ujawniania informacji na temat przypadków naruszania przepisów i podejmowania współpracy w zamian za łagodniejsze traktowanie. Prowadzi to do zdobycia dowodów dotyczących wykroczeń popełnionych przez inne przedsiębiorstwa, wywierając na te przedsiębiorstwa presję składania zeznań przeciwko sobie samym. W jednym godnym odnotowania przypadku w 2007 roku, o którym głośno było w mediach, amerykańscy prokuratorzy poszli za tropem mającym swój początek w sprawie dotyczącej przemysłu naftowo-gazowego, aby trafić do usługodawcy danej firmy, a następnie do kilkunastu klientów tegoż usługodawcy. Coraz powszechniejszym zjawiskiem staje się równoczesny pościg za kilkoma spółkami reprezentującymi daną branżę, czego byliśmy świadkami w ostatnich miesiącach w branży medycznej. Jednak pomimo silnej presji na dobrowolne ujawnianie incydentów korupcyjnych, przedstawiciele Departamentu Sprawiedliwości USA publicznie stwierdzili, że zaledwie 30% dochodzeń prowadzonych przez nich w ostatnim czasie zostało wszczętych w wyniku ujawnienia przez firmy informacji na temat incydentów korupcyjnych w ich organizacjach. Tym samym, amerykańskie władze nadal dowodzą swojej skuteczności w uruchamianiu nowych spraw dzięki informacjom z anonimowych linii zaufania, sieci informatorów bądź innych źródeł. Poza znaczącą liczbą osób zaangażowanych w prowadzenie dochodzeń, Departament Sprawiedliwości USA posiada również możliwość zawieszenia postępowania prokuratorskiego, a nawet zawierania z firmami porozumień o umorzeniu postępowań. Porozumienie o zawieszeniu postępowania prokuratorskiego (ang. Deferred Prosecution Agrement lub DPA) w sprawach związanych z Ustawą FCPA zawiera często postanowienie o wprowadzeniu do firmy zewnętrznego podmiotu monitorującego działalność firmy lub zewnętrznego konsultanta ds. zgodności. W zeszłym roku dwanaście umów o zawieszeniu postępowania zawierało zapisy o wprowadzeniu takiego monitoringu. Departament Sprawiedliwości USA zachęca również firmy do zawierania porozumień z lokalnymi prokuratorami prowadzącymi postępowania. Niekiedy umowy o zawieszeniu postępowania zawierane są pod warunkiem, że firma, w określonym czasie, porozumie się z prokuraturą co do sposobu zakończenia postępowania. Zdarza się również, że firmy same ujawniają sprzeczny z ustawą incydent, a Departament Sprawiedliwości USA nakłada na nie karę finansową, powstrzymując się jednak od wszczęcia postępowania prokuratorskiego. Oczywiście pod warunkiem, że firmy wprowadzą uzgodnione kontrole i rozwiązania służące zapewnieniu zgodności z Ustawą FCPA, zapobiegające powtórzeniu się zgłoszonego incydentu. Niezależnie jednak od przyjętego rozwiązania, wejście w konflikt z władzami amerykańskimi w związku z naruszeniem zapisów Ustawy FCPA jest bardzo kosztowne. Skupiając się jedynie na konsekwencjach finansowych, dziesięć największych postępowań prokuratorskich prowadzonych od 2007 roku kosztowało firmy 175 milionów USD. Kwota ta nie obejmuje oczywiście dodatkowych, wysokich kosztów związanych z zaangażowaniem zewnętrznego podmiotu monitorującego oraz wdrożeniem kontroli wewnętrznych zapobiegających przyszłym incydentom. Oczywiście, najtrudniejsza jest wycena kosztów pogorszenia się reputacji firmy. X Światowe badanie nadużyć gospodarczych 9

10 II. Przedsiębiorstwa zdają sobie sprawę z ryzyk ale czy podejmowane działania są wystarczające? Z naszego badania wynika, że przedsiębiorstwa uświadomiły sobie ryzyka związane z dokonywaniem nielegalnych płatności. Świat biznesu zdaje sobie sprawę z negatywnych skutków dla reputacji oraz prawnych i handlowych konsekwencji, jakie mogą zostać wywołane zarzutami dotyczącymi zachowań korupcyjnych. Faktem jest, że 56% respondentów stwierdziło z całą pewnością, iż kierownictwo rozumie potencjalne zagrożenia, jakie niosą dla ich firm powyższe ryzyka. Jak wskazano w przedstawionych poniżej wnioskach z badania, przedsiębiorstwa z zaufaniem wyrażały się o stosowanym przez siebie podejściu do ryzyk korupcyjnych w kontekście fuzji i przejęć. Wyraziły także opinię, że działające w firmach struktury audytu wewnętrznego mają zapewnione szkolenia oraz środki niezbędne do wykrywania łapownictwa i praktyk korupcyjnych. Ponad 2/3 badanych stwierdziło, że członkowie kierownictwa zdają sobie sprawę, które mechanizmy kontrolne zawiodły, a których zabrakło w chwili wystąpienia korupcyjnych płatności. Podejście stosowane przez daną firmę do zarządzania powyższymi ryzykami jest najczęściej uzależnione od jej indywidualnego rozumienia możliwości i prawdopodobieństwa wystąpienia kar bądź innych negatywnych skutków. Uczestnicy naszego badania najczęściej zwracali uwagę na dwa negatywne skutki, tj. grzywny i kary oraz wykluczenie z rynku (Wykres 4). Każdy z nich został wymieniony przez niemal połowę respondentów. Grzywny i kary stanowiły znacznie większy problem dla przedsiębiorstw z USA, a także z Japonii i Wielkiej Brytanii. Wziąwszy pod uwagę stosunkowo niewielki poziom egzekwowania przepisów antykorupcyjnych przez krajowych regulatorów w Japonii i Wielkiej Brytanii, obawy wyrażone w tych krajach zasługują na szczególną uwagę. W porównaniu z grzywnami nakładanymi w związku z nadużyciami i innymi przestępstwami finansowymi w Stanach Zjednoczonych, kary finansowe płacone w Japonii i Wielkiej Brytanii nie wydają się wysokie. W przypadku Francji oraz Niemiec, największe obawy były związane z blokadą dostępu do określonych rynków, co może świadczyć o stosunkowo dużym znaczeniu przychodów z sektora publicznego dla respondentów w tych krajach. Rosnące koszty zapewnienia zgodności oraz ewentualne kary pozbawienia wolności dla pracowników były stosunkowo rzadziej wymieniane. Tym niemniej, jeżeli chodzi o koszty zapewnienia zgodności, respondenci z USA i Australii wyrazili prawie dwukrotnie większe zaniepokojenie niż pozostali uczestnicy badania. Niewątpliwie, świadczy to o tym, że otoczenie regulacyjne tych krajów charakteryzuje się jednym z najwyższych na świecie stopniem ingerencji i złożoności. X Światowe badanie nadużyć gospodarczych 10

11 Pracownikom należy zakomunikować, że korupcja, oszustwa oraz łapownictwo nie będą tolerowane. Trzeba im także uświadomić, jakie kary grożą za nieprzestrzeganie przepisów. Dyrektor ds. zgodności, Holandia Wykres 4 Poważne skutki dla biznesu związane z zarzutami dotyczącymi korupcji Wielka USA Brytania Niemcy Francja Japonia Chiny/ Hong Kong Australia Grzywny i kary Wykluczenie rynków Brak możliwości rozwoju bądź prowadzenia ekspansji biznesowej Wzrost kosztów zapewnienia zgodności Procesy sądowe z udziałem akcjonariuszy /konkurentów Pozbawienie wolności pracowników Pytanie: Jakie są 3 najpoważniejsze skutki dla biznesu w związku z postawieniem firmie zarzutów dotyczących łapownictwa lub korupcyjnych praktyk biznesowych? Wykres przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186). Należy się spodziewać, że w najbliższej przyszłości powyższe wskazania będą w pozostałych krajach się zwiększać. Amerykańscy regulatorzy w dalszym ciągu, ze szczególnym upodobaniem, ustanawiają monitoring zgodności w ramach porozumień ugodowych. Zważywszy na szeroki zakres tych porozumień, opłaty związane z działalnością osób odpowiedzialnych za prowadzenie tego monitoringu a ponoszone przez przedsiębiorstwa są znaczne. Efektem rosnącej częstotliwości wprowadzania monitoringu zgodności na potrzeby zawieszenia postępowania prokuratorskiego były przesłuchania w Kongresie w marcu 2008 roku. Zgłoszono obawy co do potencjalnego konfliktu interesów w przypadku powoływania na osoby prowadzące monitoring zgodności byłych urzędników organów regulacyjnych. Tuż przed przesłuchaniami Departament Sprawiedliwości wydał nowe wskazówki w sprawie procesu powoływania takich osób. Nie wiadomo jeszcze, jakie będą praktyczne konsekwencje zmian. Zważywszy na koszty dochodzeń, ewentualnych grzywien i kar, koszty uszczerbku na reputacji oraz działań naprawczych podejmowanych po zakończeniu czynności dochodzeniowych, największym priorytetem dla korporacji staje się znalezienie sposobu na przyjęcie odpowiedniego podejścia oraz proaktywnego nastawienia do kwestii zapobiegania nieuczciwym praktykom. Zapytaliśmy respondentów o działania, jakie ich zdaniem byłyby najskuteczniejsze w realizacji tego priorytetu. Wśród udzielonych odpowiedzi na dwóch pierwszych miejscach znalazły się: intensyfikacja szkoleń i podnoszenie świadomości oraz wewnętrzne audyty nastawione na zgodność z przepisami antykorupcyjnymi. Tuż za nimi uplasowały się bardziej rygorystyczne mechanizmy kontroli płatności obarczonych wysokim ryzykiem. Mniej niż 1/3 ankietowanych wśród najlepszych rozwiązań wymieniła gorącą linię dla informatorów lub analizy prawne. Uzyskane rezultaty są w miarę spójne we wszystkich regionach, sektorach i grupach zawodowych, jednak interesujący jest fakt, że - w porównaniu z innymi regionami - firmy z Ameryki Północnej z dużo większym entuzjazmem (77%) wypowiadały się na temat uruchamiania gorących linii dla osób informujących o nieprawidłowościach. X Światowe badanie nadużyć gospodarczych 11

12 Tabela 2 Odsetek respondentów twierdzących, że zgłaszanie nieprawidłowości przez informatorów (ang. whistleblowing) stanowi skuteczny środek ograniczania łapownictwa i korupcji Ameryka Północna 77 Australia i Nowa Zelandia 58 Ameryka Łacińska 50 Bliski Wschód, Indie i Afryka 37 Europa Zachodnia 23 Europa Środkowa-Wschodnia 20 Daleki Wschód 15 Japonia 6 Tabela przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186). Powyższe wyniki wskazują, że firmy prowadzące globalną działalność gospodarczą muszą uwzględniać lokalną specyfikę rynku. W takich regionach jak: Europa Środkowo-Wschodnia, Daleki Wschód czy Japonia, gdzie gorące linie są postrzegane jako stosunkowo mniej efektywne narzędzie walki z korupcją, firmy muszą poszukiwać innowacyjnych metod. Ogólnie biorąc, uczestnicy badania doceniają znaczenie, jakie ma prezentowanie odpowiedniej i jednoznacznej postawy przez pracowników najwyższego szczebla organizacji, tj. zademonstrowanie niechęci kierownictwa do tolerowania nieuczciwych praktyk. Odzwierciedleniem takiej postawy mają być kodeksy postępowania, do których posiadania przyznaje się ok. 90% respondentów. Około 4/5 respondentów, u których wprowadzono taki zbiór zasad, potwierdza jego przydatność w zapobieganiu i wykrywaniu korupcji. Tym niemniej, kodeks postępowania będzie tylko wtedy zachęcał do podejmowania etycznych zachowań, gdy jego użytkownicy dokładnie zapoznają się z zawartymi w nim postanowieniami i poznają ich powiązania z przepisami prawa. Oczywiście musi jeszcze istnieć mechanizm, który umożliwi zgłaszanie i śledzenie przypadków naruszenia postanowień kodeksu. Rozumiemy, że w niektórych państwach wprowadzenie takiego mechanizmu może być niemożliwe ze względów prawnych. Mimo to kodeks postępowania nieposiadający jakiegokolwiek mechanizmu anonimowego zgłaszania nieprawidłowości lub nawet przewidujący taki mechanizm, ale który nie jest powszechnie znany i na bieżąco stosowany, jest kodeksem pozbawionym kluczowego elementu. Z naszego badania wynika, że mniej niż połowa respondentów wie o dostępności telefonicznej gorącej linii, umożliwiającej zgłaszanie wszelkich podejrzanych incydentów. III. Dochodzenia i ryzyko reputacyjne Jednym z kluczy do sukcesu w ograniczaniu problemów nadużyć, łapownictwa i korupcji jest wprowadzenie w firmie systemu zgłaszania i badania zarzutów dotyczących niedozwolonych zachowań. Jeżeli w opinii interesariuszy dochodzenie będzie przeprowadzone w sposób stronniczy lub niekompetentny, może to być powodem negatywnych konsekwencji. Wiara w należyte wykonywanie obowiązków przez przedstawicieli ścisłego kierownictwa zostanie podkopana, a rozczarowani pracownicy poważnie zastanowią się nad kontynuacją współpracy. Około połowa respondentów jest zdania, że inwestorzy oraz klienci są grupami, które najbardziej cierpią wskutek braku niezależnych i gruntownych dochodzeń w sprawie zarzutów dotyczących łapownictwa i korupcji. W dalszej kolejności wymieniano opinię publiczną oraz własnych pracowników (Wykres 5). Dokładniejsza analiza udzielonych odpowiedzi pozwala zauważyć poważnie rozbieżności pomiędzy regionami, co do sposobu, w jaki respondenci postrzegają wpływ braku skutecznego zbadania przypadków łapownictwa i korupcji na poszczególne grupy interesariuszy. Przykładowo w Oceanii aż 75% badanych twierdzi, że jedną z trzech najbardziej poszkodowanych grup są inwestorzy, podczas gdy identyczny pogląd podziela zaledwie 21% respondentów japońskich. W Ameryce Północnej 54% osób wskazuje na pracowników jako jedną z trzech grup, które najbardziej dotyka brak należytego wyjaśnienia powyższych nieprawidłowości, a w Europie Środkowo-Wschodniej wskaźnik ten wynosi jedynie 16%. X Światowe badanie nadużyć gospodarczych 12

13 W regulowanych sektorach przedsiębiorstwa są stale obserwowane przez akcjonariuszy, regulatorów i klientów. Dlatego wymagaja one nieustannej staranności w działaniu. Dyrektor finansowy, Australia Wykres 5 Interesariusze, którzy ponoszą negatywne konsekwencje wskutek zarzutów dotyczących łapownictwa lub korupcji Inwestorzy Klienci Opinia publiczna Pracownicy Regulatorzy finansowi Dostawcy Media Organizacje pozarządowe Pytanie: Brak niezależnego i gruntownego dochodzenia w sprawie zarzutów dotyczących łapownictwa i korupcji może odbijać się negatywnie na wielu różnych interesariuszach. Jakie 3 grupy mogą być tym dotknięte w największym stopniu? Wykres przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186). Przedsiębiorstwo, którego finanse i reputacja zostają niespodziewanie narażone na ryzyko w związku z zarzutami o korupcję, może odczuwać pokusę, aby powstrzymywać i zawężać prowadzone w tej sprawie dochodzenie. Jednak takie podejście pociąga za sobą kolejne ryzyka, ponieważ sposób prowadzenia dochodzenia jednoznacznie informuje o uczciwości kierownictwa oraz jego stosunku do korupcji. Terminowe, gruntowne, przejrzyste i niezależne badanie świadczy o tym, że przedstawiciele kadry kierowniczej wyższego szczebla rzeczywiście chcą wprowadzić środki dyscyplinarne kierując się nie zwykłym strachem przed karami, ale pragnieniem prowadzenia uczciwego i etycznego przedsiębiorstwa. 7 Dochodzenia zapewniają kierownictwu okazję do zademonstrowania, że zachowania nieetyczne nie będą tolerowane, a każdy członek organizacji spotka się ze sprawiedliwym traktowaniem. Zobowiązanie najwyższych rangą urzędników do podejmowania właściwych działań i odpowiedzialnego postępowania buduje kulturę, w której pracownicy będą zgłaszać swoje problemy i niepokoje, mając pewność, że zostaną potraktowani w sposób poważny i profesjonalny. Podjęcie zdecydowanego dochodzenia chroni reputację firmy. Kluczowym aspektem w tym względzie jest posiadanie doświadczonego i niezależnego zespołu specjalizującego się w dochodzeniach, który będzie w stanie ustalić istotne fakty i zabezpieczyć stosowne dowody w formie papierowej i elektronicznej. Wiele przedsiębiorstw, zarządów i niezależnych audytorów opowiada się za kompetentnym i gruntownym dochodzeniem prowadzonym przez niezależny zespół dochodzeniowy. Często wiąże się to z zaangażowaniem kancelarii prawnej oraz profesjonalnej firmy doradczej, posiadających doświadczenie w prowadzeniu audytów śledczych i wiodącą praktykę w prowadzeniu dochodzeń. Dział audytu wewnętrznego najlepsze rozwiązanie? Oczekiwania wobec komórek audytu wewnętrznego jeszcze nigdy nie były tak wysokie jak obecnie. Interesariusze oczekują, że specjaliści odpowiedzialni za audyt wewnętrzny będą koncentrować się na ocenie ryzyk obejmujących całą działalność przedsiębiorstwa. W tym względzie, często najważniejszymi priorytetami są ryzyka biznesowe i operacyjne. Zarówno personel, jak i budżety znajdują się pod presją, aby powyższe kwestie były rozwiązywane zarówno w centrali firmy, jak i jej odległych lokalizacjach międzynarodowych. Ponadto, zgodnie ze Światowym badaniem dotyczącym audytu wewnętrznego, przeprowadzonym przez Ernst & Young w 2007 roku, przedsiębiorstwa oczekują, że działy audytu wewnętrznego będą odgrywać krytyczną rolę w wykrywaniu i badaniu nadużyć. Wykres 6 Wiedza audytu wewnętrznego jest wystarczająca, aby skutecznie identyfikować przypadki łapownictwa i praktyk korupcyjnych X Światowe badanie nadużyć gospodarczych W pełni się zgadzam Raczej tak Nie mam zdania Raczej nie Zdecydowanie nie Nie wiem Pytanie: Zgadza się Pani/Pan z twierdzeniem, że audytorzy wewnętrzni posiadają wystarczająco rozległą wiedzę i zrozumienie ryzyk oraz symptomów łapownictwa i praktyk korupcyjnych, aby je identyfikować w toku swojej pracy? Wykres przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186).

14 Tabela 3 Odsetek respondentów twierdzących, że audytorzy wewnętrzni są niezbyt skuteczni bądź zupełnie nieskuteczni Europa Środkowo-Wschodnia 44 Australia/Nowa Zelandia 32 Europa Zachodnia 25 Ameryka Północna 19 Daleki Wschód 11 Bliski Wschód, Indie i Afryka 11 Japonia 8 Ameryka Łacińska 7 Pytanie: Jak skuteczni są audytorzy wewnętrzni w wykrywaniu łapownictwa i nieuczciwych praktyk korupcyjnych? Wykres przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186). Chociaż niektórzy mogą postrzegać łapownictwo i korupcję jedynie jako jeden z rodzajów nadużyć gospodarczych, takie uproszczenie niesie ze sobą wiele niebezpiecznych implikacji. Zdecydowana większość przepisów antykorupcyjnych, a wśród nich z pewnością Ustawa FCPA, nie uwzględnia tradycyjnego czynnika materialności. Regulacje w tym względzie przewidują zero tolerancji, bez względu na kwotę czy skalę zjawiska. Audytorzy wewnętrzni - często pracujący w centrali firmy, zmagający się z presją czasu, bez odpowiedniego przeszkolenia i czasem ze zwykłymi listami kontrolnymi w ręku - mają za zadanie wykrywać nieuczciwe praktyki podczas krótkich wizyt w poszczególnych oddziałach swoich firm. Nierzadko praca zespołu audytu w bardzo dużym stopniu opiera się na współpracy z lokalnym personelem i członkami kierownictwa, którzy pomagają w wyjaśnianiu materiałów sporządzonych w lokalnym języku oraz interpretacji praktyk biznesowych specyficznych dla danej lokalizacji. Kwestionariusze, w treści których dyrektorzy i kierownicy średniego szczebla mają wskazać czy wiadomo im o ewentualnych przypadkach wręczania łapówek, są niewystarczające. Tym niemniej, uczestnicy naszego badania są przekonani, że funkcjonujące w ich firmach wewnętrzne zespoły audytu dysponują wiedzą pozwalającą wykrywać przypadki łapownictwa i praktyk korupcyjnych (Wykres 6). 2/3 dyrektorów generalnych, dyrektorów finansowych i dyrektorów ds. ryzyk zgodnie twierdzi, że ich wewnętrzne zespoły audytu posiadają niezbędną wiedzę i umiejętności. Podobnego zdania są członkowie kierownictwa firm reprezentujących większość sektorów przemysłu. Wykres 7 Efektywność zespołów audytu wewnętrznego w wykrywaniu przypadków łapownictwa i praktyk Bardzo skuteczni Skuteczni Dość skuteczni Niezbyt skuteczni Nieskuteczni Nie wiem Pytanie: Jak skuteczni w wykrywaniu przypadków łapownictwa i praktyk korupcyjnych są audytorzy wewnętrzni? Wykres przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186). W opinii większości naszych respondentów, komórka audytu wewnętrznego efektywnie wykorzystuje w pracy posiadaną wiedzę. Według wskazań ok. 72% ankietowanych, audytorzy wewnętrzni skutecznie wykrywają przypadki przekupstwa i nieuczciwych praktyk (Wykres 7). Jednak powodem do niepokoju dla kadry kierowniczej wyższego szczebla oraz członków zarządu powinien być odsetek respondentów, którzy twierdzą, że dział audytu wewnętrznego jest w tym względzie niezbyt skuteczny lub zupełnie nieskuteczny. Faktem jest, że nawet 22% przepytanych przez nas osób kierujących jednostkami audytu wewnętrznego wyraziło opinię, że ich komórki bądź nie koncentrowały się na tym obszarze ryzyka bądź nie były skuteczne w działaniu. Wśród odpowiedzi udzielanych przez respondentów można dostrzec duże rozbieżności w zależności od regionu geograficznego. Osoby z Ameryki Łacińskiej i Japonii wykazują więcej optymizmu, ponieważ tylko, 7% i 8% badanych (odpowiednio) nie ma przekonania co do skutecznych działań audytorów wewnętrznych. Z drugiej strony, respondenci w Europie Środkowo- Wschodniej wyrażają zdecydowanie najbardziej negatywne opinie. Ponad 40% specjalistów z firm prowadzących działalność w tych krajach nisko ocenia skuteczność działów audytu wewnętrznego w tym obszarze. X Światowe badanie nadużyć gospodarczych 14

15 Regularnie przeprowadzamy zupełnie niezapowiedziane audyty wewnętrzne. W przypadku stwierdzenia nadużycia, skracamy cykl wewnętrznych audytów, a jednocześnie dokonujemy kontroli losowych. Dyrektor ds. ryzyk, Niemcy Z naszego doświadczenia wynika, że specjaliści do spraw audytu wewnętrznego odnieśliby korzyści dzięki szkoleniom z zakresu łapownictwa i nieuczciwych praktyk. Szkolenie dostosowane do ich potrzeb nabiera krytycznego znaczenia, jeżeli weźmiemy pod uwagę rolę, jaką audytorzy wewnętrzni mają do odegrania w obszarze nadzoru nad procesami biznesowymi i awaryjnego reagowania. Poprawa znajomości wymogów zawartych w odpowiednich antykorupcyjnych aktach ustawodawczych podniesie poziom ich możliwości rozpoznawania potencjalnych problemów lub symptomów działań korupcyjnych. W przypadku stwierdzenia poważnych problemów wymagających wszczęcia dochodzenia, przedstawiciele kadry kierowniczej począwszy od członków zarządu, aż po dział prawny/zgodności oraz dział audytu wewnętrznego muszą wiedzieć, kiedy zwrócić się do zewnętrznych prawników i/lub audytorów śledczych. Zabezpieczenie elektronicznych dowodów często jest jedną z najpilniejszych rzeczy, która z uwagi na różnorodność przepisów dotyczących ochrony danych osobowych w różnych lokalizacjach wymaga specjalistycznej wiedzy na bardzo wysokim poziomie. Poprawa skuteczności komórek audytu wewnętrznego W związku z gwałtownym wzrostem wymagań dotyczących zgodności z prawem, członkowie zarządu, kadra kierownicza wyższego szczebla oraz przedstawiciele kluczowych interesariuszy intensyfikują działania zmierzające do ograniczenia łapownictwa i korupcji, w coraz większym stopniu zdając się na efektywność działań zespołów audytu wewnętrznego. Zespoły te mogą osiągnąć poprawę własnej skuteczności, jeżeli otrzymają wsparcie pozwalające: dokonywać wyboru wizyt oraz kontroli w oddziałach firmy w oparciu o ich ocenę ryzyk wystąpienia przypadków korupcji, przygotowywać i przeprowadzać audyty specjalne dotyczące wyłącznie problematyki łapownictwa i korupcji, podczas opracowywania planów audytów - włączać ryzyka związane z łapownictwem i korupcją do szerszego procesu oceny ryzyka, modyfikować bieżący zakres audytów i procedury kontrolne z myślą o eliminacji ryzyk dotyczących łapownictwa i korupcji, opracowywać określone zasady dotyczące badania zidentyfikowanych problemów, w tym: zaangażowanie prawnika, niezbędna komunikacja (np. kierownictwo wyższego szczebla, komitet ds. audytu, audytor zewnętrzny), podczas przeprowadzania kontroli - łączyć prace zespołu ds. audytu z pracami zespołu ds. dochodzeń wewnętrznych, dzięki czemu każdy z zespołów poprawi swoją wiedzę na temat procesów wykorzystywanych przez drugi z nich, pozyskiwać jak największy potencjał dla prowadzenia prac w lokalnym języku oraz wiedzę z zakresu lokalnej kultury biznesu w ramach zespołów delegowanego do pracy w danej lokalizacji, nie rzadziej niż raz na dwa lata przechodzić szkolenie na temat łapownictwa i korupcji. Ponadto, zespoły ds. audytu mogą podejmować pewne proste działania w celu poprawy swojej wiedzy na temat kwestii dotyczących przekupstwa i korupcji wewnątrz firmy. Przykładami takich inicjatyw mogą być: dokonywanie regularnych analiz incydentów zgłaszanych za pośrednictwem gorącej linii oraz przygotowywanie list potencjalnych problemów w oparciu o już zbadane incydenty, w tym wykazu wewnętrznych procedur kontrolnych, które zostały naruszone przez sprawców/uczestników incydentów. Opracowanie bazy danych wszystkich zgłoszonych incydentów nie tylko tych, którym przyznano status istotnych stanowi zasadniczy element określania wzorców i trendów. Jest także dokumentem, który można udostępniać przedstawicielom kadry kierowniczej wyższego szczebla oraz innym działom firmy w celu przekazania im podstawowych informacji na temat bieżących problemów w obszarze zgodności. X Światowe badania nadużyć gospodarczych 15

16 IV. Firmy nie prowadzą skutecznej oceny ryzyk korupcyjnych podczas fuzji i przejęć Wykres 8 Stosowanie antykorupcyjnej analizy due diligence podczas procesu przejmowania nowej firmy Niemal połowę z oskarżeń dotyczących naruszenia przepisów Ustawy FCPA w 2007 roku wniesiono w kontekście fuzji bądź przejęć. Nawet bardzo rozwinięte firmy, doskonale znające ryzyka związane z przejmowaniem firmy narażonej na działania korupcyjne, stawały przed obowiązkiem ujawniania naruszeń Ustawy FCPA w niedawno przejętych podmiotach, potencjalnie odziedziczonych wraz z przejmowanym majątkiem. W innych przypadkach przejmujące przedsiębiorstwa po prostu odstępowały od planowanych transakcji. Dlatego też w tym badaniu skupiliśmy się także na ryzykach antykorupcyjnych w kontekście fuzji i przejęć. Ponad 800 naszych respondentów w ciągu ostatnich dwóch lat dokonało przejęcia nowej firmy. Zapytaliśmy ich o opinie na temat ryzyk związanych z tymi przedsięwzięciami. Pomimo głośnych działań amerykańskich regulatorów, prawie 30% respondentów nigdy nie brało pod uwagę ryzyka łapownictwa bądź korupcji w kontekście potencjalnego przejęcia (lub czyniło to bardzo rzadko) zobacz Wykres 8. Warto zauważyć, że grupa osób, dla których powyższe ryzyka powinny stanowić przedmiot szczególnej uwagi, tj. dyrektorzy działów prawnych, nie wykazała w tym względzie większego zainteresowania niż ogólna populacja uczestników badania. Przed transakcją przejęcia Po transakcji przejęcia Zawsze Bardzo często Dosyć często Niezbyt często Nigdy Nie mam zdania Pytanie: Jak często w ostatnich dwóch latach analizowano w Twojej firmie ryzyka dotyczące łapownictwa lub korupcji przed przejęciem nowego przedsiębiorstwa? Jak często analizowano je po przeprowadzeniu transakcji przejęcia? Wykres przedstawia odsetek respondentów, którzy przeprowadzali transakcje przejęcia (836). Ponad 45% ankietowanych twierdzi, że rutynowo dokonuje analizy przejmowanych podmiotów pod kątem ryzyk antykorupcyjnych. Wynik ten nie pokrywa się z naszymi doświadczeniami co do korporacyjnych analiz prawnofinansowych typu due diligence. Być może respondenci uważają, że zwykłe odhaczenie poszczególnych punktów na liście kontrolnej stanowi wystarczające podejście do tych złożonych ryzyk. Procedury służące rozpoznaniu powyższych ryzyk w ramach standardowej finansowej analizy due diligence należy traktować z pewną dozą sceptycyzmu i sprawdzić, czy charakteryzują się dostatecznym zakresem i rygoryzmem Gwarancje i zapewnienia składane w odniesieniu do łapownictwa i korupcji zazwyczaj nie dają przejmującej firmie oraz jej dyrektorom wystarczającej ochrony przed odziedziczoną z dorobkiem inwentarza odpowiedzialnością, będącą wynikiem ustaleń z dochodzenia przeprowadzonego przez regulatorów po zrealizowaniu transakcji oraz związaną z nim szkodą na reputacji. Powyższe zobowiązania nie są jedynym zagrożeniem. Bywa, że fundamentalne założenia wyznaczenia ceny zakupu opierają się na przychodach, które nie wystąpiłyby, gdyby nie było wątpliwych płatności. Oczywiście powyższe ryzyka są największe w przypadku transakcji, w których przejmowana spółka prowadzi działalność w krajach wykazujących się największą skłonnością do korupcji lub sama działalność biznesowa uchodzi za obarczoną większym ryzykiem wystąpienia działań korupcyjnych. X Światowe badania nadużyć gospodarczych 16

17 Wartość wizerunku firmy jest nieoceniona. Jednak po odkryciu korupcji wartość ta może bardzo szybko okazać się bliska zeru. Dyrektor finansowy, Brazylia Przedsiębiorstwa powinny wprowadzić formalny proces oceny ryzyka antykorupcyjnego krajów stanowiących przedmiot ich zainteresowania inwestycyjnego. W tej kwestii istnieje wybór wielu różnych narzędzi oceny. Jeden z bardzo znanych przedstawicieli amerykańskich instytucji nadzoru, obecnie prowadzący własną kancelarię prawną, proponuje, aby firmy dobierały stopień śledczej analizy due diligence do wyniku osiągniętego przez dany kraj w publikowanym przez Transparency International Indeksie Percepcji Korupcji. Jego zdaniem, śledcza analiza due diligence powinna mieć miejsce w przypadku krajów osiągających wynik na poziomie 5 bądź niższy. Przystępując do transakcji w krajach, gdzie powyższy indeks plasuje się na poziomie 3 lub niższym, przedsiębiorstwa powinny przeprowadzać bardzo wnikliwą analizę due diligence pod kątem ryzyk antykorupcyjnych. Obecniej - w przypadku wszystkich przejmowanych spółek - każde przedsiębiorstwo musi poważnie zbadać ewentualną konieczność przeprowadzenia antykorupcyjnej analizy due diligence. Jak przekonamy się z treści następnego rozdziału, brak wiedzy przejmowanej spółki na temat działalności któregoś z jej oddziałów lub agentów może zarówno zawyżyć docelowe wartości, jak i stworzyć istotne zobowiązania po stronie przejmującego. Najlepszym podejściem do eliminacji tych złożonych ryzyk jest zastosowanie kompleksowego i skrupulatnego procesu antykorupcyjnej analizy due diligence. Ocena ewentualnego ryzyka problemów korupcyjnych po stronie przejmowanej spółki nie tylko może przyczynić się do obniżenia transakcyjnej ceny przejęcia, ale ma także wiele innych zalet. Śledcza analiza due diligence może zmniejszyć ryzyko przyszłego postępowania karnego i cywilnego oraz ograniczyć przyszłe straty reputacji. Może również pomóc w wyznaczeniu rzeczywistej wartości przejmowanego przedsiębiorstwa, ponieważ pozwala oszacować, w jakiej części jego przychody i zyski mogą być uzależnione od nieodpowiednich lub pozarynkowych praktyk biznesowych. Oczywiście realizacja fuzji, transakcji joint-venture lub przejęcia odbywa się pod olbrzymią presją czasu. W takich warunkach czas może pozwolić jedynie na zastosowanie skróconej analizy prawno-finansowej. Niemniej jednak nawet w takim przypadku przedsiębiorstwa mogą skorzystać z usług doświadczonych prawników i specjalistów śledczych, którzy pomogą w ustaleniu hierarchii i obszarów niezbędnych działań. Osoby odpowiedzialne za realizację fuzji i przejęć powinny zrozumieć, że zidentyfikowanie ryzyka korupcji nie oznacza automatycznego zerwania transakcji w każdych okolicznościach. Tym niemniej, przed jej ostatecznym zamknięciem zawsze należy zgromadzić jak najwięcej informacji na temat ewentualnego zagrożenia korupcją. Najskuteczniejsze procesy analizy due diligence szeroko określają obszary ryzyka, co pozwala kierownictwu określić jego apetyt na ryzyko, a następnie - w miarę potrzeby - włączyć obszary spoza tolerowanego zakresu ryzyka do programu stanowczych działań naprawczych w ramach planu integracji, realizowanego po zawarciu transakcji. Plan integracji powinien obejmować szczegółowy program działania w odniesieniu do problemów zidentyfikowanych, a nierozwiązanych przed zawarciem transakcji. Ponadto warto w nim zawrzeć szczegółowy program zbadania tych obszarów, które nie zostały zweryfikowane w związku z presją czasu lub innymi ograniczeniami. W przypadku późniejszej konieczności ujawnienia problemów regulatorom, gruntowna i niezwłoczna weryfikacja potencjalnych ryzyk w trakcie analizy due diligence, czy przed czy też już po zrealizowaniu transakcji, umocni argumenty przyczyniające się do złagodzenia ewentualnych sankcji. Transakcje obarczone wyższym ryzykiem zasługują na dodatkową analizę Transakcje, których przedmiotem są spółki wykazujące poniższe właściwości, wiążą się ze zdecydowanie wyższym ryzykiem. W ich przypadku przeprowadzenie śledczej analizy due diligence staje się wartościową inwestycją: Oddziały, zakłady bądź klienci funkcjonujący na rynkach wschodzących lub krajach plasujących się nisko na skali Indeksu Percepcji Korupcji, publikowanego przez Transparency International Umowy bądź zamówienia dotyczące sektora publicznego, których realizacja jest uzależniona od akceptacji, zezwoleń lub pozwoleń wydawanych przez urzędy państwowe, Niedostatecznie udokumentowane usługi firm konsultingowych, Sprzedaż prowadzona w dużym stopniu w oparciu o agentów i pośredników, Prowizje od sprzedaży uzależnione od pozyskanych kontraktów, Znaczne wydatki dotyczące podróży, upominków lub wydarzeń towarzysko rozrywkowych, Sektory, które w przeszłości były dotknięte problemem korupcji, w tym: przemysł wydobywczy, budowlany, lotniczy, obronny, farmaceutyczny i sprzętu medycznego. X Światowe badania nadużyć gospodarczych 17

18 V. Agresywne działania organów ścigania wymuszają większe zaangażowanie przedsiębiorstw W ciągu ostatnich 2 lat dochodzenia w sprawie nieuczciwych praktyk z udziałem znanych organizacji regularnie trafiały na pierwsze strony gazet. Spośród ponad 80 dochodzeń w sprawie naruszenia Ustawy FCPA, jakie na początku 2008 roku prowadzono w USA, 30 wszczęto w 2007 roku. Jedenaście z nowo wszczętych śledztw dotyczy korporacji spoza Stanów Zjednoczonych. Wysokość nakładanych grzywien i kar oraz utraconych zysków wciąż bije rekordy. Oskarżenia są też kierowane przeciwko osobom sprawującym najwyższe stanowiska we władzach spółek. W 2007 roku amerykański Departament Sprawiedliwości wszczął postępowanie w związku z naruszeniem Ustawy FCPA przeciwko 10 osobom, wśród których po raz pierwszy w historii znalazł się członek Kongresu. Jeżeli chodzi o przypadki łapownictwa w USA, w latach Departament Sprawiedliwości postawił w stan oskarżenia 6,9 tysięcy osób w związku z przestępstwami korupcji sektora publicznego, co doprowadziło do niemal 6 tysięcy indywidualnych wyroków skazujących (wzrost o 50% w porównaniu z poprzednim okresem ośmiu lat). Korporacje powinny także wyciągnąć wnioski z oskarżeń przeciwko funkcjonariuszom publicznym, którzy stanowią popytową stronę równania korupcji. Zjawisko to jest szczególnie widoczne w krajach rozwijających się, którym bardzo zależy na przyciągnięciu bezpośrednich inwestycji zagranicznych lub zapewnieniu swoim wiodącym przedsiębiorstwom dostępu do międzynarodowych rynków kapitałowych. Ze względu na ogromną liczbę ludności i obserwowaną w ostatnim czasie eksplozję rozwoju gospodarczego, prawdopodobnie jeden ze skrajnych przypadków stanowi przykład Chin, gdzie działająca w ramach Chińskiej Partii Komunistycznej Centralna Komisja Inspekcji Dyscyplinarnej w 2007 roku postawiła zarzuty o korupcję prawie 30 tysiącom urzędników partyjnych oraz innych funkcjonariuszy. Bez wątpienia, przedstawiciele wysokich szczebli władzy nie znajdują się poza zasięgiem działań organów ścigania. Ustawa FCPA promuje standardy i wymusza zmiany, ale wciąż pozostaje w dużym stopniu nieznana Wskutek agresywnego egzekwowania przepisów Ustawy FCPA przez władze amerykańskie, największe światowe korporacje z pewnością podniosły poziom swojej świadomości na temat znaczenia zgodności z regulacjami antykorupcyjnymi. Z punktu widzenia przedsiębiorstw prowadzących działalność o zasięgu międzynarodowym, rozsądnym posunięciem byłoby dokonywanie oceny wszystkich aspektów własnych polityk antykorupcyjnych w zestawieniu z wymaganiami Ustawy FCPA. Z tego względu, postanowiliśmy sprawdzić wiedzę na temat Ustawy FCPA wśród naszych respondentów. Wykres 9 Znajomość przepisów Ustawy FCPA Znam ją bardzo dobrze Znam ją dosyć dobrze Trochę wiem na jej temat Słyszałem o niej, ale nic o nie nie wiem Nigdy o niej nie słyszałem Pytanie: Jaki jest poziom Twojej wiedzy na temat amerykańskiej Ustawy FCPA, wprowadzającej zakaz łapownictwa podczas transakcji z udziałem urzędników państwowych? Wykres przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186). X Światowe badania nadużyć gospodarczych 18

19 Każdego roku aktualizujemy bazę klientów. Określenie kooperantów oraz klientów, którzy mogą mieć powiązania z instytucjami państwowymi, pokazuje nam obszary wymagające zachowania dodatkowej ostrożności. Dyrektor działu audytu wewnętrznego, Hiszpania Tabela 4 Respondenci, którzy nigdy nie słyszeli o Ustawie FCPA bądź nie posiadają żadnej wiedzy na jej temat Podmioty zarejestrowane w Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) 56 Podmioty niezarejestrowane w SEC 74 USA 31 Wielka Brytania 45 Niemcy 82 Francja 76 Chiny/Hong Kong 87 Pytanie: Jaki jest poziom Twojej wiedzy na temat amerykańskiej Ustawy FCPA, wprowadzającej zakaz łapownictwa podczas transakcji z udziałem urzędników państwowych? Tabela przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186). Ponad 2/3 respondentów nie posiada żadnej wiedzy na temat Ustawy FCPA (Wykres 9). Analiza odpowiedzi w ujęciu geograficznym wskazuje na zdecydowanie wyższy poziom znajomości ustawy wśród respondentów amerykańskich. Około połowa badanych przyznaje się do dosyć dobrej znajomości ustawy, natomiast jedna trzecia w ogóle jej nie zna. Jeżeli chodzi o Europę, ponad 80% respondentów z Niemiec oraz 76% z Francji nie wie nic o Ustawie FCPA. Zadziwiająco niski jest poziom wiedzy wśród przedsiębiorstw zarejestrowanych w Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC), tj. podmiotów bezpośrednio podlegających jej regulacjom. Ok. 56% z nich nie posiada żadnej wiedzy na temat ustawy. Niewiele lepszy wynik uzyskano w grupie kadry kierowniczej wyższego szczebla. Analiza odpowiedzi według zajmowanych stanowisk wskazuje, że Ustawy FCPA nie zna około 57% dyrektorów finansowych i dyrektorów ds. ryzyka, 48% dyrektorów ds. audytu wewnętrznego oraz 40% szefów działów prawnych. W kolejnym pytaniu respondenci musieli odpowiedzieć, czy ich zdaniem przepisy i regulacje Ustawy FCPA mają zastosowanie do ich przedsiębiorstwa. Spośród osób, które przyznały się do pewnej znajomości ustawy, 53% wskazało, że ich firma podlega ustawie. W grupie respondentów znających ustawę dosyć dobrze 80% stwierdziło, że postanowienia Ustawy FCPA mają zastosowanie do ich firmy. Według ponad jednej trzeciej uczestników badania, procesy zmierzające do zapewnienia zgodności z Ustawą FCPA są bardzo lub nadzwyczajnie trwale osadzone w działalności ich firmy. Ponad połowa respondentów uważa, że powyższe procesy zgodności są dobrze zakorzenione w działalności przedsiębiorstwa, natomiast 18% ankietowanych nie posiada wiedzy na ten temat. Aby jednak Ustawa FCPA bądź jakikolwiek program antykorupcyjny mogły skutecznie funkcjonować, firmy muszą określić, którzy z ich klientów, dostawców lub agentów są urzędnikami państwowymi w rozumieniu stosownych przepisów prawa. Jeżeli struktura własnościowa któregoś z wymienionych podmiotów jest nieznana bądź niejasna, wówczas firmy nie mogą odpowiednio ograniczać lub obserwować wzajemnych relacji z nimi. Zważywszy, że koncepcja materialności nie występuje w przeważającej większości przepisów antykorupcyjnych, nieprawidłowa płatność, upominek, zwrot kosztów podróży lub darowizna na cele dobroczynne może stanowić naruszenie prawa. Pomimo tego, jedynie 43% respondentów przyznaje, że w ich firmie funkcjonują specjalne procedury dotyczące stosunków z urzędnikami państwowymi (Wykres 10). Wyniki te wskazują na istnienie wciąż dużego zapotrzebowania na działania w obszarze niwelowania ryzyka. X Światowe badania nadużyć gospodarczych 19

20 Wykres 10 Relacje z urzędnikami państwowymi Systemy umożliwiające typowanie podmiotów powiązanych z aparatem państwa Tak Nie Nie wiem Tak Nie Nie wiem Pytanie: Czy w Twojej firmie wprowadzono w życie specjalne procedury dotyczące relacji z urzędnikami państwowymi (w dowolnym kraju) w celu ograniczenia ryzyka korupcyjnych praktyk biznesowych? Czy firma posiada system, który pozwala zidentyfikować klientów, partnerów lub innych pośredników, których ze względu na powiązania z instytucjami państwowymi można uznać za urzędników państwowych w rozumieniu przepisów antykorupcyjnych? Wykres przedstawia odsetek wszystkich respondentów (1186). Stosunkowo duża liczba przedsiębiorstw europejskich nie posiada regulacji wewnętrznych odnoszących się do relacji z urzędnikami państwowymi. Może to świadczyć o tym, że rozwiązania stosowane przez nie w zakresie zgodności - odzwierciedlając lokalne przepisy antykorupcyjne - służą zwalczaniu łapownictwa komercyjnego na równi z korupcją w stosunkach publicznych, nie rozdzielając ich. Z drugiej jednak strony, zaskakujący jest brak specyficznych regulacji odnoszących się do relacji z funkcjonariuszami publicznymi, skoro firmy te wielu przypadkach prowadzą działalność biznesową choćby w krajach rozwijających się, gdzie konieczność interakcji z funkcjonariuszami państwowymi jest nieunikniona, a co niesie ze sobą ryzyka korupcyjne. Firmy, które w ciągu ostatnich 2 lat doświadczyły przypadku łapownictwa lub korupcji, częściej stosują specjalne procedury identyfikacji funkcjonariuszy państwowych. Co ciekawe, 29% przepytanych przez nas przedstawicieli podmiotów zarejestrowanych w SEC nie posiada takich procedur. Ok. 40% respondentów stwierdziło ponadto, że w ich firmie wprowadzono system umożliwiający pracownikom łatwe rozpoznanie osób, których można uznać za urzędników państwowych w myśl odpowiednich przepisów antykorupcyjnych. Wraz z ekspansją geograficzną przedsiębiorstw, identyfikacja urzędników państwowych nastręcza coraz więcej trudności. Czy producent z Szanghaju, od którego nowo przejęty oddział właśnie pozyskał zamówienie, nadal jest przedsiębiorstwem państwowym? I czy oznacza to, że wasz pracownik nie powinien zapraszać jego dyrektora ds. zaopatrzenia wraz z małżonką na kolację? Czy - dla celów antykorupcyjnych - dyrektor finansowy przedsiębiorstwa częściowo należącego do monarchy z Bliskiego Wschodu powinien być uważany za funkcjonariusza państwowego z perspektywy oceny ryzyk antykorupcyjnych? W nowej rzeczywistości, gdzie zgodność z przepisami ma kluczowe znaczenie, przedsiębiorstwa muszą zapewnić pracownikom odpowiedzi na takie pytania i w ten sposób zagwarantować, że ich działania będą zawsze zgodne z prawem. X Światowe badania nadużyć gospodarczych 20

O krok dalej: miejsce na uczciwość w biznesie

O krok dalej: miejsce na uczciwość w biznesie O krok dalej: miejsce na uczciwość w biznesie Maj 2012 Sposób badania i profil uczestników Między listopadem 2011 a lutym 2012 roku, nasi ankieterzy przeprowadzili łącznie 1.758 rozmów z pracownikami w

Bardziej szczegółowo

Europejskie Badanie Nadużyć Gospodarczych 2011. Podsumowanie wyników Maj 2011

Europejskie Badanie Nadużyć Gospodarczych 2011. Podsumowanie wyników Maj 2011 Europejskie Badanie Nadużyć Gospodarczych 2011 Podsumowanie wyników Maj 2011 Metodyka badania W dniach od 4 stycznia do 1 lutego 2011 roku nasi ankieterzy przeprowadzili łącznie 2.365 wywiadów - telefonicznych

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym w Końskich

Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym w Końskich Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 11/XLI/14 z dnia 30 grudnia 2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Nr 8/IX/14 z dnia 30 grudnia 2014r. Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRZECIWDZIAŁANIA NADUŻYCIOM ORAZ ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NADUŻYĆ w Spółce Lubelski Węgiel Bogdanka S.A. - październik 2014 -

POLITYKA PRZECIWDZIAŁANIA NADUŻYCIOM ORAZ ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NADUŻYĆ w Spółce Lubelski Węgiel Bogdanka S.A. - październik 2014 - POLITYKA PRZECIWDZIAŁANIA NADUŻYCIOM ORAZ ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NADUŻYĆ w Spółce Lubelski Węgiel Bogdanka S.A. - październik 2014 - I. PREAMBUŁA Zwalczanie nadużyć jest priorytetem dla Spółki Lubelski Węgiel

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego

Karta audytu wewnętrznego Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 0050.149.2015 Burmistrza Miasta Lędziny z dnia 08.07.2015 Karta audytu wewnętrznego 1. Karta audytu wewnętrznego określa: cel oraz zakres audytu wewnętrznego; zakres niezależności

Bardziej szczegółowo

Wartość audytu wewnętrznego dla organizacji. Warszawa, 11.03.2013

Wartość audytu wewnętrznego dla organizacji. Warszawa, 11.03.2013 Wartość audytu wewnętrznego dla organizacji Warszawa, 11.03.2013 Informacje o Grupie MDDP Kim jesteśmy Jedna z największych polskich firm świadczących kompleksowe usługi doradcze 6 wyspecjalizowanych linii

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku

ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku w sprawie wprowadzenia Karty Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Miasta w Tomaszowie Mazowieckim. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Starosty Suskiego Nr 35/2010 z dnia 30 lipca 2010 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1 Karta audytu wewnętrznego reguluje funkcjonowanie audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW

POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW WSTĘP Jednym z długoterminowych celów Fabryki Komunikacji Społecznej jest korzystanie z usług dostawców spełniających wymogi bezpieczeństwa,

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

MSSF: Wyzwania w obszarze wdrożenia oraz europejskie doświadczenia w ich pokonywaniu

MSSF: Wyzwania w obszarze wdrożenia oraz europejskie doświadczenia w ich pokonywaniu MSSF: Wyzwania w obszarze wdrożenia oraz europejskie doświadczenia w ich pokonywaniu Wymogi sporządzania sprawozdania finansowego w Polsce od 2005 roku MSSF w Polsce Możliwość sporządzania sprawozdań finansowych

Bardziej szczegółowo

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH Wytyczne OECD dla Przedsiębiorstw Wielonarodowych Prezentacja Programu KPK OECD promującego Wytyczne, przedstawienie wyników ankiety oceniającej zgodność

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu

Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu Deklaracja zasady: Pracownicy firmy 3M i te osoby trzecie, do których ma zastosowanie

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD III ŁADU KORPORACYJNEGO

WYKŁAD III ŁADU KORPORACYJNEGO WYKŁAD III DOBRE PRAKTYKI ŁADU KORPORACYJNEGO Ład/nadzór korporacyjny (ang. corporate governance) Definicja wąska zadaniem nadzoru korporacyjnego jest kreowanie wartości dla akcjonariuszy oraz ochrona

Bardziej szczegółowo

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia Informacje ogólne Tytuł zasad Zatwierdzone przez Data zatwierdzenia Zakres Cel zasad Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia 17.06.2009 Niniejsze zasady

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA PRAWNA DOTYCZĄCA WYNIKÓW KONTROLI NAJWYŻSZEJ IZBY KONTROLI NADZÓR NAD PUBLICZNYM OBROTEM INSTRUMENTAMI FINANSOWYMI

INFORMACJA PRAWNA DOTYCZĄCA WYNIKÓW KONTROLI NAJWYŻSZEJ IZBY KONTROLI NADZÓR NAD PUBLICZNYM OBROTEM INSTRUMENTAMI FINANSOWYMI Warszawa, 1 września 2015 r. INFORMACJA PRAWNA DOTYCZĄCA WYNIKÓW KONTROLI NAJWYŻSZEJ IZBY KONTROLI NADZÓR NAD PUBLICZNYM OBROTEM INSTRUMENTAMI FINANSOWYMI Celem kontroli było dokonanie oceny realizacji

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów RAPORT OCENA KONTROLI ZARZĄDCZEJ Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów raport za rok: 2015 Strona 1 z 12 I. WSTĘP: Kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA. 1. Celem przeprowadzania audytu wewnętrznego jest usprawnianie funkcjonowania NFZ.

REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA. 1. Celem przeprowadzania audytu wewnętrznego jest usprawnianie funkcjonowania NFZ. Zał. do zarządzenia Prezesa NFZ Nr 6 /2006 z dnia 5 września 2006 r. REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA I. Ogólne zasady i cele audytu wewnętrznego 1. Celem przeprowadzania audytu

Bardziej szczegółowo

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A.

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A. SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z OCENY SYTUACJI SPÓŁKI W ROKU 2014 WRAZ Z OCENĄ SYSTEMU KONTROLI WEWNĘTRZNEJ I SYSTEMU ZARZĄDZANIA ISTOTNYM RYZYKIEM Zgodnie z częścią III, punkt

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik do Zarządzenia Nr143/ZAWiK/2016 Prezydenta Miasta Słupska z dnia 1 marca 2016 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W URZĘDZIE MIEJSKIM W SŁUPSKU Postanowienia ogólne 1. 1. Karta audytu wewnętrznego jest

Bardziej szczegółowo

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A.

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. Cel i elementy systemu kontroli wewnętrznej 1. System kontroli wewnętrznej umożliwia sprawowanie nadzoru nad działalnością Banku. System kontroli wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

Problem nadużyć i korupcji w firmach

Problem nadużyć i korupcji w firmach Problem nadużyć i korupcji w firmach Porównanie wyników badania w wybranych regionach Polski Dział Zarządzania Ryzykiem Nadużyć 1 2 Problem nadużyć i korupcji w firmach Przedmowa Mariusz Witalis Partner

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY. Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie

KOMUNIKAT PRASOWY. Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie KOMUNIKAT PRASOWY Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie W Europie Zachodniej tylko co piąta faktura jest regulowana po terminie

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 59/2012 Starosty Lipnowskiego z dnia 31 grudnia 2012 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO PROWADZONEGO W STAROSTWIE POWIATOWYM W LIPNIE I JEDNOSTKACH ORGANIZACYJNYCH POWIATU LIPNOWSKIEGO

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 13/09 Burmistrza Miasta Hajnówka z dnia 30 stycznia 2009 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO 1. Nazwa JSFP Urząd Miasta Hajnówka zwany dalej Jednostką. 2. Adres Jednostki 17-200

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU

NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU 1 POLSKI EKSPORT ROŚNIE W SIŁĘ Główne kierunki eksportu polskich przedsiębiorców: Nowe trendy Chiny Afryka Północna Irlandia 26,10% 6,40% 6,30% Źródło: Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PREZENTACJI. Jak zarządzać ryzykiem podatkowym?

TYTUŁ PREZENTACJI. Jak zarządzać ryzykiem podatkowym? TYTUŁ PREZENTACJI Jak zarządzać ryzykiem podatkowym? Ryzyko podatkowe to: niebezpieczeństwo pomyłkowego zaniżenia zobowiązania podatkowego i konieczności zapłaty odsetek oraz kar przewidzianych w polskim

Bardziej szczegółowo

Karta Audytu Wewnętrznego Urząd Gminy i Miasta w Miechowie

Karta Audytu Wewnętrznego Urząd Gminy i Miasta w Miechowie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 21/2012 Burmistrza Gminy i Miasta Miechowa z dnia 20 stycznia 2012 r. Karta Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Gminy i Miasta w Miechowie oraz w gminnych jednostkach organizacyjnych

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOMITETU AUDYTU RADY NADZORCZEJ BANKU BPH S.A.

REGULAMIN KOMITETU AUDYTU RADY NADZORCZEJ BANKU BPH S.A. Załącznik Nr 2 do Uchwały Rady Nadzorczej Banku BPH S.A. Nr 42/2014 REGULAMIN KOMITETU AUDYTU RADY NADZORCZEJ BANKU BPH S.A. Uchwalony Uchwałą Rady Nadzorczej Nr 8/2014 z dnia 1 kwietnia 2014 r. Zmieniony

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Monika Kos, radca ministra Departament Polityki Wydatkowej Warszawa, 13 stycznia 2015 r. Program prezentacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie Karty audytu wewnętrznego w Ministerstwie Spraw

Bardziej szczegółowo

Z A S A D Y D O B R E J P R A K T Y K I B A N K O W E J O R A Z ETYKI POST Ę POWANIA W BANKU SPÓŁDZIEL C Z Y M W ANDRESP O L U

Z A S A D Y D O B R E J P R A K T Y K I B A N K O W E J O R A Z ETYKI POST Ę POWANIA W BANKU SPÓŁDZIEL C Z Y M W ANDRESP O L U Załącznik nr 3 do Instrukcji zarządzania ryzykiem braku zgodności Z A S A D Y D O B R E J P R A K T Y K I B A N K O W E J O R A Z ETYKI POST Ę POWANIA W BANKU SPÓŁDZIEL C Z Y M W ANDRESP O L U Andrespol

Bardziej szczegółowo

POSTAWY POLAKÓW WOBEC KORUPCJI RAPORT Z BADANIA OMNIBUS. DEMOSKOP dla FUNDACJI BATOREGO. Raport opracowała: Małgorzata Osiak

POSTAWY POLAKÓW WOBEC KORUPCJI RAPORT Z BADANIA OMNIBUS. DEMOSKOP dla FUNDACJI BATOREGO. Raport opracowała: Małgorzata Osiak POSTAWY POLAKÓW WOBEC KORUPCJI RAPORT Z BADANIA OMNIBUS DEMOSKOP dla FUNDACJI BATOREGO Raport opracowała: Małgorzata Osiak WARSZAWA, LIPIEC 2000 DEMOSKOP dla Fundacji Batorego strona 2 SPIS TREŚCI NOTA

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DOTYCZĄCE STRON TRZECICH

WYTYCZNE DOTYCZĄCE STRON TRZECICH WYTYCZNE DOTYCZĄCE STRON TRZECICH Spis treści 1. Cele i zakres obowiązywania 1 2. Współobowiązujące dokumenty 1 3. Strony Trzecie 1 4. Ogólne standardy dotyczące relacji ze stronami trzecimi 1 5. Uregulowania

Bardziej szczegółowo

ODNIESIENIA DO ZAPISÓW PROJEKTU KSWP 0 OGÓLNE REGUŁY POSTĘPOWANIA

ODNIESIENIA DO ZAPISÓW PROJEKTU KSWP 0 OGÓLNE REGUŁY POSTĘPOWANIA ZASADY STOSOWANIA KODEKSU ETYKI ZAWODOWEJ RZECZOZNAWCÓW MAJĄTKOWYCH I. Zasady Podstawowe 1. Niniejsze Zasady Stosowania Kodeksu Etyki Zawodowej Rzeczoznawców Majątkowych, stanowią zbiór zasad, jakimi powinni

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Augustowie. Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych

Bank Spółdzielczy w Augustowie. Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Załącznik do uchwały Zarządu Nr 81 z dnia 16.12.2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Nr 29 z dnia 17.12.2014r. Bank Spółdzielczy w Augustowie Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych

Bardziej szczegółowo

Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach Załącznik do zarządzenia Rektora UŚ nr 38 z dnia 28 lutego 2012 r. Uniwersytet Śląski w Katowicach Zatwierdzam: Rektor Uniwersytetu Śląskiego Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach Katowice,

Bardziej szczegółowo

KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU

KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU Prezentacja wyników badania świadomości CSR: badanie wśród pracowników (na przykładzie branży teleinformatycznej) Przygotowano dla: Przygotowali: Marta Kudrewicz,

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Misja i wartości Grupy Kapitałowej GPW Misja Grupy Kapitałowej GPW Naszą misją jest rozwijanie efektywnych mechanizmów

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

INDORAMA VENTURES PCL

INDORAMA VENTURES PCL INDORAMA VENTURES PCL POLITYKA ŁADU KORPORACYJNEGO (Zatwierdzona przez Zarząd na posiedzeniu nr 1/2009 dnia 29/09/2009) Komunikat Prezesa Indorama Ventures Public Company Limited ( Spółka ) jest przekonana,

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Rola i zadania Komitetu Audytu. Warszawa, 11.03.2013

Rola i zadania Komitetu Audytu. Warszawa, 11.03.2013 Rola i zadania Komitetu Audytu Warszawa, 11.03.2013 Informacje o Grupie MDDP Kim jesteśmy Jedna z największych polskich firm świadczących kompleksowe usługi doradcze 6 wyspecjalizowanych linii biznesowych

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI BIZNESU W GRUPIE CARLSBERG SPIS TREŚCI 1.0 2.0 3.0 4.0 5.0 6.0 7.0 8.0. Łapówki. Opłaty przyspieszające tok spraw

KODEKS ETYKI BIZNESU W GRUPIE CARLSBERG SPIS TREŚCI 1.0 2.0 3.0 4.0 5.0 6.0 7.0 8.0. Łapówki. Opłaty przyspieszające tok spraw ETYKA W BIZNESIE WYŁĄCZNIE DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO KODEKS ETYKI BIZNESU W GRUPIE CARLSBERG 1.0 2.0 3.0 4.0 5.0 6.0 7.0 8.0 SPIS TREŚCI Łapówki Opłaty przyspieszające tok spraw Prezenty, fundowanie posiłków

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo- Kredytowej Świdnik

Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo- Kredytowej Świdnik Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo- Kredytowej Świdnik 1 W związku z opublikowaniem przez Komisję Nadzoru Finansowego Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji

Bardziej szczegółowo

Zasady zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Szczucinie

Zasady zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Szczucinie Zasady zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Szczucinie (będące częścią Polityki zgodności stanowiącej integralną część Polityk w zakresie zarządzania ryzykami w Banku Spółdzielczym w

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 18 lipca 2006 r.

KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 18 lipca 2006 r. Dz.Urz.MF.06.9.70 KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie ogłoszenia "Kodeksu etyki audytora wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych" i "Karty audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego

ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o finansach

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż: żmudna praca dla wytrwałych czy droga do kariery? Badanie dotyczące postrzegania zawodu sprzedawcy (w Polsce).

Sprzedaż: żmudna praca dla wytrwałych czy droga do kariery? Badanie dotyczące postrzegania zawodu sprzedawcy (w Polsce). Sprzedaż: żmudna praca dla wytrwałych czy droga do kariery? Badanie dotyczące postrzegania zawodu sprzedawcy (w Polsce). Od kilkunastu lat, kiedy Polska znalazła się w warunkach wolnorynkowych, liczba

Bardziej szczegółowo

Polityka przestrzegania Zasad ładu korporacyjnego. w Banku Spółdzielczym w Szczuczynie

Polityka przestrzegania Zasad ładu korporacyjnego. w Banku Spółdzielczym w Szczuczynie Załącznik do uchwały Zarządu Banku Spółdzielczego w Szczuczynie Nr 79/2014 z dnia 12.12.2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Szczuczynie Nr 51/2014 z dnia 12.12.2014r. Polityka

Bardziej szczegółowo

PROFESJONALIZM BUDUJE ZAUFANIE

PROFESJONALIZM BUDUJE ZAUFANIE PROFESJONALIZM BUDUJE ZAUFANIE AUDYT Dzięki realizowanym przez nas usługom audytu, otrzymacie Państwo, wydaną zgodnie z obowiązującymi przepisami ocenę wiarygodności informacji finansowych wyrażoną w formie

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO. 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1

Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO. 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1 Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO 1. Nazwa JSFP Urząd Miasta zwany dalej Jednostką 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1 3. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Zasady funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach organizacyjnych miasta Lublin

Zasady funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach organizacyjnych miasta Lublin zasad funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach organizacyjnych miasta Lublin Zasady funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 45/2014. Rady Nadzorczej Pienińskiego Banku Spółdzielczego. z dnia 30.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 8/12/2014

Załącznik do Uchwały Nr 45/2014. Rady Nadzorczej Pienińskiego Banku Spółdzielczego. z dnia 30.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 8/12/2014 Załącznik do Uchwały Nr 45/2014 Rady Nadzorczej Pienińskiego Banku Spółdzielczego z dnia 30.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 8/12/2014 Zarządu Pienińskiego Banku Spółdzielczego z dnia 08.12.2014r. POLITYKA

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

Zasady ładu korporacyjnego w Banku Spółdzielczym w Sierpcu

Zasady ładu korporacyjnego w Banku Spółdzielczym w Sierpcu Załącznik do Uchwały nr 60/2014 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Sierpcu z dnia 01 grudnia 2014 roku Załącznik do Uchwały nr 20/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Sierpcu z dnia 04 grudnia 2014

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, Stan prawny: 2009-03-18 Numer dokumentu LexPolonica: 63305 DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

Zgłaszanie przypadków nieprawidłowości i nadużyć finansowych do Komisji Europejskiej w Polsce

Zgłaszanie przypadków nieprawidłowości i nadużyć finansowych do Komisji Europejskiej w Polsce Tylko do użytku służbowego Zgłaszanie przypadków nieprawidłowości i nadużyć finansowych do Komisji Europejskiej w Polsce Seminarium na temat środków zwalczania korupcji i nadużyć finansowych w ramach europejskich

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Definicje

Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Definicje Załącznik do Zarządzenia nr 70/2015 Rektora UEP z dnia 27 listopada 2015 roku Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu 1 Definicje Określenia użyte w Polityce zarządzania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Osiąganie etycznego wzrostu nowe rynki, nowe wyzwania. 11 Światowe badanie nadużyć gospodarczych

Osiąganie etycznego wzrostu nowe rynki, nowe wyzwania. 11 Światowe badanie nadużyć gospodarczych Osiąganie etycznego wzrostu nowe rynki, nowe wyzwania 11 Światowe badanie nadużyć gospodarczych Spis treści 1 Wprowadzenie 2 Streszczenie 4 Wyniki badania I. Wykonywanie większej liczby zadań przy użyciu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 3 z dnia 20.10.214r REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500. Anti-bribery Management System. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI

Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500. Anti-bribery Management System. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500 Anti-bribery Management System Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI 12 luty 2014 Copyright 2012 BSI. All rights reserved.

Bardziej szczegółowo

Proces szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa. Ważne informacje związane z procedurą

Proces szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa. Ważne informacje związane z procedurą Proces szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa Ważne informacje związane z procedurą Spis treści Coloplast wita w procesie szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa. 3 Dlaczego szczegółowe

Bardziej szczegółowo

Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan. www.radapodatkowa.pl

Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan. www.radapodatkowa.pl Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan www.radapodatkowa.pl RYZYKO PODATKOWE Marcin Kolmas Definicja pojęcia ryzyka podatkowego na cele naszego spotkania Co to jest ryzyko podatkowe Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Gorlicach

Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Gorlicach BANK SPÓŁDZIELCZY w GORLICACH ul. Stróżowska 1 Załącznik do Uchwały Nr 122/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Gorlicach z dnia 15.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 24/2014 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego

Bardziej szczegółowo

Trudne czasy dla polskiego budownictwa

Trudne czasy dla polskiego budownictwa Warszawa, 21 maja 2013 r. Informacja prasowa Trudne czasy dla polskiego budownictwa Budownictwo w Polsce. Edycja 2013 - raport firmy doradczej KPMG, CEEC Research i Norstat Polska. W 2013 roku zarządzający

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski 17% kobiet w UE znajduje się na granicy ubóstwa. Wyniki badania Eurobarometru przeprowadzonego we wrześniu 2009 roku, wskazują, że w każdej grupie

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE

ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Zarządu Banku z dnia 18.12.2014r Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Nadzorczej z dnia 18.12.2014r ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE Głogów, 2014r W Banku

Bardziej szczegółowo

Etyczne działanie może zapewnić sukces na rynku!

Etyczne działanie może zapewnić sukces na rynku! Outsourcing zarządzania flotą poprzez oferowanie bezpiecznych rozwiązań Etyczne działanie może zapewnić sukces na rynku! Leo Walraven SCVP Audit (LeasePlan Corporation) 29 Listopad 2012 Wstęp Leo Walraven

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KORUPCJA, NEPOTYZM, NIEUCZCIWY LOBBING BS/2/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KORUPCJA, NEPOTYZM, NIEUCZCIWY LOBBING BS/2/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Wszyscy pracownicy, którzy naruszą normy niniejszego Kodeksu będą podlegać karom dyscyplinarnym. AKBIT Dystrybutor Rozwiązań IT Security.

Wszyscy pracownicy, którzy naruszą normy niniejszego Kodeksu będą podlegać karom dyscyplinarnym. AKBIT Dystrybutor Rozwiązań IT Security. Wstęp Celem naszej polityki jest aktywne promowanie uczciwego, etycznego zachowania, ochrona bezcennej reputacji Firmy i jej pracowników, działanie na całym świecie na zasadach odpowiedzialnego biznesu,

Bardziej szczegółowo

www.pwc.com/pl Komitety Audytu rola, oczekiwania i najlepsze praktyki 8 listopada 2011 r.

www.pwc.com/pl Komitety Audytu rola, oczekiwania i najlepsze praktyki 8 listopada 2011 r. www.pwc.com/pl Komitety Audytu rola, oczekiwania i najlepsze praktyki 8 listopada 2011 r. Agenda Rola Komitetów Audytu w świetle regulacji Oczekiwania rynku wobec Komitetów Audytu Jak działają komitety

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Piotr Górski, Monika Liszewska Edukacja finansowa szansą na zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

2. Które dane osobowe i informacje podlegają zbieraniu przetwarzaniu?

2. Które dane osobowe i informacje podlegają zbieraniu przetwarzaniu? Informacja o ochronie danych Przed zgłoszeniem incydentu proszę dokładnie zapoznać się z niniejszą Informacją o ochronie danych dotyczącą Compliance Helpdesk: 1. Co to jest Compliance Helpdesk tell us

Bardziej szczegółowo

BIEGŁY DO SPRAW ZAPOBIEGANIA I WYKRYWANIA PRZESTĘPSTW GOSPODARCZYCH I KORUPCJI. Partner studiów:

BIEGŁY DO SPRAW ZAPOBIEGANIA I WYKRYWANIA PRZESTĘPSTW GOSPODARCZYCH I KORUPCJI. Partner studiów: BIEGŁY DO SPRAW ZAPOBIEGANIA I WYKRYWANIA PRZESTĘPSTW GOSPODARCZYCH I KORUPCJI Partner studiów: Odbiorcy: Osoby zainteresowane specjalizacją w zakresie profesjonalnego zapobiegania i wykrywania nadużyć

Bardziej szczegółowo

Kodeks postępowania dla Partnerów Biznesowych

Kodeks postępowania dla Partnerów Biznesowych Kodeks postępowania dla Partnerów Biznesowych 1 Janusz Górski, Prezes Schenker Sp. z o.o. Szanowni Państwo, We wszystkich krajach, w których obecny jest koncern Deutsche Bahn, działamy zgodnie z obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

Program. Zagrożenia dla przedsiębiorców wynikające z przestępczości o charakterze gospodarczym. 1 dzień / 25.09.2013 Czas trwania: 10.00-16.

Program. Zagrożenia dla przedsiębiorców wynikające z przestępczości o charakterze gospodarczym. 1 dzień / 25.09.2013 Czas trwania: 10.00-16. Program Zagrożenia dla przedsiębiorców wynikające z przestępczości o charakterze gospodarczym Cel szkolenia: Celem szkolenia jest wskazanie i opisanie w przystępny sposób sytuacji stanowiących zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Raport BIG - specjalny dodatek. Kobiecy punkt widzenia

Raport BIG - specjalny dodatek. Kobiecy punkt widzenia Raport BIG - specjalny dodatek Kobiecy punkt widzenia Wstęp Szanowni Państwo, Przedstawiamy specjalny dodatek do. edycji Raportu BIG o nastrojach wśród polskich przedsiębiorców, jest on poświęcony opiniom

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady nadzoru Rynku Towarów Giełdowych Towarowej Giełdy Energii S.A.

Szczegółowe zasady nadzoru Rynku Towarów Giełdowych Towarowej Giełdy Energii S.A. Szczegółowe zasady nadzoru Rynku Towarów Giełdowych Towarowej Giełdy Energii S.A. Zatwierdzone Uchwałą Zarządu Nr 151/34/14 z dnia 17 czerwca 2014 r. wchodzi w życie z dniem 7 lipca 2014 r str. 1 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r.

Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r. Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r. w sprawie ustanowienia Polityki zarządzania ryzykiem w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Koninie

Bardziej szczegółowo

Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce

Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce WPROWADZENIE Niniejsze Dobre praktyki komitetów audytu odzwierciedlają najlepsze międzynarodowe wzory i doświadczenia w spółkach publicznych. Nie jest to zamknięta

Bardziej szczegółowo

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie.

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod determinuje sposób, w jaki realizujemy powyższy cel określa

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna UniCredit CAIB Poland S.A. ( Domu Maklerskiego )

Polityka informacyjna UniCredit CAIB Poland S.A. ( Domu Maklerskiego ) Polityka informacyjna UniCredit CAIB Poland S.A. ( Domu Maklerskiego ) I. Preambuła 1. Dom Maklerski wprowadza niniejszą Politykę Informacyjną w celu wypełnienia obowiązków określonych w Rozporządzeniu

Bardziej szczegółowo

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM SECUS ASSET MANAGEMENT S.A. dotyczy art. 110w ust.4 Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi z dnia 29 lipca 2005 roku tekst zmieniony ustawą z 05-08-2015 Dz. U. poz.

Bardziej szczegółowo

SPOTKANIE Z REPREZENTANTAMI SAMORZĄDU GOSPODARCZEGO NOWE USŁUGI ADMINISTRACJI PODATKOWEJ DLA PRZEDSIĘBIORCÓW

SPOTKANIE Z REPREZENTANTAMI SAMORZĄDU GOSPODARCZEGO NOWE USŁUGI ADMINISTRACJI PODATKOWEJ DLA PRZEDSIĘBIORCÓW SPOTKANIE Z REPREZENTANTAMI SAMORZĄDU GOSPODARCZEGO NOWE USŁUGI ADMINISTRACJI PODATKOWEJ DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PRAWA I OBOWIĄZKI PODATNIKÓW W TOKU WERYFIKACJI PRAWIDŁOWOŚCI ROZLICZEŃ PODATKOWYCH Tarnów,

Bardziej szczegółowo

Po co polskim firmom Rady Nadzorcze?

Po co polskim firmom Rady Nadzorcze? www.pwc.pl Partnerzy Patronat Po co polskim firmom Rady Nadzorcze? Skuteczność rad nadzorczych w spółkach publicznych notowanych na GPW Spotkanie prasowe 18 marca 2013 r. Polskie rady nadzorcze profesjonalizują

Bardziej szczegółowo

Grupa Kapitałowa LOTOS

Grupa Kapitałowa LOTOS Grupa Kapitałowa LOTOS Zintegrowany koncern naftowy zajmujący się wydobyciem i przerobem ropy naftowej oraz sprzedażą hurtową i detaliczną wysokiej jakości produktów naftowych. Działalność wydobywczą prowadzi

Bardziej szczegółowo

B A D A N I A Z R E A L I Z O W A N E W R A M A C H P R O G R A M U R O Z W O J U P L A T F O R M Y W Y M I A N Y

B A D A N I A Z R E A L I Z O W A N E W R A M A C H P R O G R A M U R O Z W O J U P L A T F O R M Y W Y M I A N Y B A D A N I A Z R E A L I Z O W A N E W R A M A C H P R O G R A M U R O Z W O J U P L A T F O R M Y W Y M I A N Y D O K U M E N T Ó W E L E K T R O N I C Z N Y C H Faktura elektroniczna dla MŚP: przydatna

Bardziej szczegółowo