Redakcja wydawnicza: Klaudia Tyliba. Opracowanie typograficzne: Katarzyna Kerschner. Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Redakcja wydawnicza: Klaudia Tyliba. Opracowanie typograficzne: Katarzyna Kerschner. Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska"

Transkrypt

1

2 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2011 Recenzenci: prof. zw. dr hab. Eugeniusz Józefowski prof. zw. dr hab. Bronisław Urban Redakcja wydawnicza: Klaudia Tyliba Opracowanie typograficzne: Katarzyna Kerschner Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska ISBN Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel./fax: (12) , , Wydanie II poszerzone, Kraków 2013

3 Spis treści Wstęp... 9 Rozdział 1 Terapia w resocjalizacji. Wybrane zagadnienia teoretyczne i metodyczne Terapeutyczny wymiar resocjalizacji Biologiczne uwarunkowania zaburzeń adaptacji społecznej Psychiczne uwarunkowania zaburzeń adaptacji społecznej Środowiskowe determinanty zaburzeń adaptacji społecznej Uwarunkowania recydywy penitencjarnej Organizacja procesu resocjalizacji strategie, procedury, metody Zastosowanie procedur psychoterapeutycznych w resocjalizacji Czynniki psychoterapeutycznej zmiany Inhibitory resocjalizacji penitencjarnej a działania terapeutyczne Rozdział 2 Terapia przez kreację plastyczną jako obszar arteterapii i resocjalizacji Sztuka i jej istota Terapeutyczna wartość sztuki Terapeutyczny wymiar sztuki w świetle wybranych nurtów psychologii i psychoterapii Kreacja plastyczna jako stymulator zmiany w strukturach osobowości Rozdział 3 Teoretyczne podstawy zastosowania terapii przez kreację plastyczną w resocjalizacji recydywistów penitencjarnych Resocjalizacja w perspektywie salutogenetycznej Subiektywny dobrostan jako czynnik warunkujący adaptację społeczną i zachowanie

4 6 Spis treści Dobrostan psychiczny koncepcje, modele, korelaty Poglądy na trwałość i zmienność dobrostanu psychicznego Szczęście w poglądach humanistów Twórczość i jej wpływ na poziom dobrostanu Wpływ motywacji na dobrostan jednostki Rola aktywności twórczej w podnoszeniu dobrostanu Związki między nieprzystosowaniem społecznym, zachowaniem a dobrostanem Założenia autorskiego modelu resocjalizacji Twórczość a zachowanie Wpływ zaspokojenia potrzeb na zachowanie Ja jako struktura warunkująca zachowanie Podsumowanie Rozdział 4 Metodologiczne aspekty autorskich badań nad zastosowaniem terapii przez kreację plastyczną w resocjalizacji recydywistów penitencjarnych Cel badań i jego uzasadnienie Problemy i hipotezy badawcze Zmienne i wskaźniki Metody i narzędzia badawcze Procedura statystyczna Autorski program arteterapeutyczny założenia Charakterystyka próby Badania pilotażowe Rozdział 5 Terapia przez kreację plastyczną a przeobrażenia systemu wartości recydywistów penitencjarnych Wpływ terapii przez kreację plastyczną na przeobrażenia systemu wartości recydywistów penitencjarnych Determinanty zmian w hierarchii wartości recydywistów Podsumowanie i uwagi dyskusyjne Rozdział 6 Terapia przez kreację plastyczną a dążenie do aprobaty społecznej recydywistów Wpływ terapii przez kreację plastyczną na obronne wzmacnianie samooceny

5 Spis treści Wpływ czynników związanych z przebiegiem resocjalizacji na zróżnicowanie poziomu obronnego wzmacniania samooceny u recydywistów Podsumowanie i uwagi dyskusyjne Rozdział 7 Terapia przez kreację plastyczną a poprawa zachowania recydywistów (perspektywa długofalowa) Wpływ programu arteterapeutycznego na przestrzeganie zasad regulaminowych w perspektywie długofalowej Podsumowanie i uwagi dyskusyjne Rozdział 8 Efektywność terapii przez kreację plastyczną w zakresie kształtowania zasobów podmiotowych recydywistów penitencjarnych Terapia przez kreację plastyczną a podmiotowe zasoby poznawcze Udział w terapii przez kreację plastyczną a poczucie koherencji Determinanty zróżnicowania w zakresie poczucia koherencji i jego składników Wpływ czynników związanych z przebiegiem resocjalizacji na poziom globalnego poczucia koherencji u recydywistów Wpływ czynników związanych z przebiegiem resocjalizacji na poziom poczucia zrozumiałości u recydywistów Wpływ czynników związanych z przebiegiem resocjalizacji na poziom poczucia zaradności u recydywistów Wpływ czynników związanych z przebiegiem resocjalizacji na poziom poczucia sensowności u recydywistów Uwagi dyskusyjne i podsumowanie Terapia przez kreację plastyczną a dobrostan recydywistów penitencjarnych Wpływ terapii przez kreację plastyczną na poziom dobrostanu u recydywistów Wpływ czynników związanych z przebiegiem resocjalizacji na poziom dobrostanu emocjonalnego u recydywistów Uwagi dyskusyjne i podsumowanie Terapia przez kreację plastyczną a samoocena recydywistów i jej uwarunkowania

6 8 Spis treści Wpływ terapii przez kreację plastyczną na samoocenę recydywistów Determinanty zróżnicowania samooceny u recydywistów penitencjarnych Wpływ czynników związanych z przebiegiem resocjalizacji na zróżnicowanie ogólnej samooceny u recydywistów Wpływ czynników związanych z przebiegiem resocjalizacji na zróżnicowanie poziomu integracji tożsamości u recydywistów Wpływ czynników związanych z przebiegiem resocjalizacji na zróżnicowanie poziomu samooceny kompetencji Podsumowanie i uwagi dyskusyjne Rozdział 9 Efektywność terapii przez kreację plastyczną w kształtowaniu postaw recydywistów wobec uczestnictwa w programie resocjalizacyjnym Udział w programie terapii przez kreację plastyczną a zmiana poznawczo-emocjonalnego składnika postaw Udział w programie terapii przez kreację plastyczną a zmiana behawioralnego komponentu postaw Podsumowanie i uwagi dyskusyjne Rozdział 10 Dyskusja i wnioski końcowe z badań ilościowych Rozdział 11 Obraz zmian podmiotowych u uczestników terapii przez kreację plastyczną studium przypadku Uczestnik I studium przypadku Uczestnik II studium przypadku Uczestnik III studium przypadku Wpływ programu arteterapeutycznego na resocjalizacyjną zmianę wnioski z analizy jakościowej Zakończenie Bibliografia Aneks

7 Wstęp Z punktu widzenia optymalnego funkcjonowania kluczową potrzebą człowieka jest nawiązanie satysfakcjonujących więzi społecznych. Ich jakość, a przede wszystkim charakter i trwałość mają znaczący wpływ na historię jego życia, stanowiąc jednocześnie wyznaczniki socjalizacji i adaptacji społecznej. Socjalizację, jako nieustający proces uspołeczniania, wyrażony stopniem osiągniętej dojrzałości społecznej, należy rozpatrywać w kontekście wyłaniania się, kształtowania i rozwoju osobowości (Hurrelmann 1994). Jej zaburzenia, prowadząc do nieprzystosowania społecznego, stają się odpowiedzialne za podejmowanie przez jednostkę zachowań o znamionach przestępstwa. Zjawiska nieprzystosowania społecznego i przestępczości, które stanowią bezpośredni dowód na zakłócenie czy wręcz niepowodzenie socjalizacji części jednostek, stanowią ważny, a jednocześnie trudny do rozwiązania problem społeczny. Jest on dotkliwy szczególnie w okresach przemian społecznych (transformacji ustroju, rewolucji kulturowej i przemysłowej, globalizacji). Badania nad dynamiką i nowymi formami przestępczości (Urban 1997, 2000) dowodzą, że negatywne oddziaływanie czynników niekorzystnych dla adaptacji społecznej nabiera wówczas szczególnej intensywności. Obserwowany wzrost zjawiska przestępczości oraz zmiany w zakresie jej dynamiki i form można uznać za objawy niskiej skuteczności dotychczas stosowanych rozwiązań. Poszukiwanie nowych metod resocjalizacji, sprzyjających readaptacji społecznej, jest ciągle aktualnym wyzwaniem dla pedagogiki resocjalizacyjnej. Badania nad osobowością sprawców przestępstw ujawniają występowanie zaburzeń w jej strukturze, które obejmują, m.in.: nieprawidłową percepcję świata i siebie (wrogie atrybucje), zniekształcenia w zakresie oceny napływających bodźców społecznych oraz nieadekwatne nań reagowanie (Ostrowska 2008; Urban 2008). Wobec tych ustaleń nieprzystosowanie społeczne i przestępczość w niniejszym opracowaniu są traktowane jako przejaw zaburzeń osobowości. Obecnie duże nadzieje wiąże się z zastosowaniem w postępowaniu resocjalizacyjnym modelu zróżnicowanych oddziaływań (Pospiszyl 1998; Pytka 2000), którego kluczowym założeniem jest indywidualizacja procesu oddziaływań naprawczych, wskazująca na konieczność uwzględnienia etiologii nieprzystosowania i przestępczości, w tym dopasowania programów resocjalizacyjnych do profi lu osobowościowego jednostki. Wychodząc naprzeciw owym postulatom, a także polemizując

8 10 Wstęp ze sceptycznymi poglądami na temat efektywności resocjalizacji oraz możliwości poprawy osób zdemoralizowanych, w prezentowanej książce została przedstawiona autorska propozycja ujęcia procesu resocjalizacji w perspektywie dobrostanu psychicznego jednostki. W pewnym sensie stanowi ona rozwinięcie koncepcji resocjalizacji przez twórczość Czesława Czapówa (1978), jej założenia mieszczą się w nurcie myśli humanistycznej oraz psychologii pozytywnej, samą resocjalizację traktuje się jako nawrócenie na wartości wyższego rzędu (zob. Pytka 2006). Kluczowe znaczenie w uzyskaniu trwałej zmiany społecznego stylu funkcjonowania jednostki nieprzystosowanej społecznie przypisuje się aktywności twórczej. Myśl ta, dobrze znana na gruncie pedagogiki i psychologii, jest również obecna w pedagogice resocjalizacyjnej twórczości przypisywana jest istotna rola we wspomnianej teorii Czesława Czapówa (1978), koncepcji twórczej resocjalizacji Marka Konopczyńskiego (2006, 2007) czy teorii arteterapii Tomasza Rudowskiego (2007, 2009). Ujęcie procesu resocjalizacji jako systemu sprzężeń między twórczością, strukturą ja, dobrostanem psychicznym a zachowaniem wskazuje nowy wymiar postrzegania roli twórczości aktywność twórcza staje się obszarem wyzwalania wewnętrznych mechanizmów korygujących, narzędziem modyfi kacji struktur osobowościowych (poznawczych, motywacyjnych i emocjonalnych), zachodzącej bez zewnętrznej interwencji, czyli jest środkiem wyzwalającym autoresocjalizację. Tym, co różni prezentowane ujęcie od większości teorii opisujących i wyjaśniających zjawisko nieprzystosowania społecznego, jest koncentracja na stanie optymalnego funkcjonowania zamiast koncentracji na dewiacji (niedoborach). Ujęcie to wpisuje się w perspektywę salutogenetyczną, w której następuje przeniesienie koncentracji z niedoborów na zasoby jednostki i zbieżną z nią koncepcją resilience (Urban 2000, 2008), odwołującą się do możliwości przezwyciężenia trudności adaptacyjnych, dzięki wykorzystaniu indywidualnych kompetencji i otrzymanemu emocjonalnemu wsparciu. Przedstawiony sposób myślenia o resocjalizacji określa zasadniczą różnicę w naturze formułowanych pytań w miejsce pytań o przyczyny i charakter zaburzeń, co już w samej ich istocie ma wydźwięk marginalizacyjny, poszukuje się sposobów społecznego wsparcia i uruchomienia mechanizmów prowadzących do optymalnego funkcjonowania, rozumianego jako realizacja osobowych kompetencji, dająca poczucie spełnienia. Tak więc w przedstawionej propozycji resocjalizacja jest ujmowana jako proces wspomagania jednostki w przezwyciężaniu ograniczeń wynikających z kumulacji niekorzystnych czynników rozwojowych, ukierunkowany na osiągnięcie poczucia sensu życia, gwarantującego dobrostan (odczucie bycia szczęśliwym). Zgodnie z założeniami nastąpi to przez uaktywnianie indywidualnego potencjału jednostki, uświadomienie jej własnej wartości, samosterowności oraz odpowiedzialności za jakość własnego życia, czemu będzie towarzyszyć wskazanie życiowych perspektyw. Przedstawiona na łamach tej książki koncepcja resocjalizacji stanowi teoretyczne podłoże dla projektowania programów adresowanych do jednostek, u których

9 Wstęp 11 nieprzystosowanie społeczne i przestępczość są wynikiem splotu niekorzystnych czynników socjokulturowych, sytuacyjnych bądź psychicznych, z wyłączeniem osób, u których zaburzenia zachowania są następstwem patologii w obrębie centralnego układu nerwowego lub innych uwarunkowań biologicznych. Zawężenie zasięgu stosowania koncepcji nie oznacza jej nieprzydatności w resocjalizacji wymienionej grupy jednostek, lecz sugeruje konieczność łączenia procedur resocjalizacyjnych z innymi formami terapii, często farmakologicznej i psychiatrycznej, co znacznie wykracza poza zakres pedagogiki resocjalizacyjnej. Podjęta problematyka, oscylująca wokół zagadnień zaburzeń indywidualnego i społecznego funkcjonowania jednostki oraz kreatywności i samorealizacji, wpisuje się w nurt rozważań poszukujący recepty nie tylko na polepszenie relacji międzyludzkich, ale także na pomoc jednostce zaburzonej w nawiązaniu konstruktywnych relacji społecznych i osiągnięciu satysfakcji życiowej. Proponowane ujęcie resocjalizacji, nawiązując do myśli psychologii pozytywnej, przyjmuje orientację podmiotową i humanistyczną. Istotne jest również zwrócenie uwagi na znaczenie działań o charakterze terapeutycznym w resocjalizacji penitencjarnej. Obszar terapii jest ciągle jeszcze marginalizowany w polskiej praktyce resocjalizacyjnej zakładów karnych, co jak się wydaje, stanowi wynik przekonań o konieczności punitywnego traktowania przestępcy, mających źródło w systemie dyscyplinarno-izolacyjnym, a także niedostatecznego przygotowania pedagogów w zakresie prowadzenia tego rodzaju oddziaływań (Bartkowicz 2001). Prezentowana książka została poświęcona zagadnieniu wykorzystania arteterapii w resocjalizacji recydywistów penitencjarnych. Jest to jej drugie wydanie, w którym poszerzono znacznie część badawczą o analizy dwojakiego rodzaju. Poddano badaniom wpływ programu arteterapeutycznego na poprawę zachowania recydywistów, zmianę w hierarchii wartości oraz zmianę w postawach wobec uczestnictwa w działaniach resocjalizacyjnych. Korzystna zmiana w zakresie tych kategorii jest istotnym wskaźnikiem efektywności resocjalizacji. Drugi nurt analiz podejmował zagadnienie wpływu czynników związanych z przebiegiem resocjalizacji: systemu odbywania kary, charakteru przestępczości, statusu podkulturowego oraz stażu pobytu w zakładzie karnym na zróżnicowanie rezultatów terapii przez kreację plastyczną. Poszerzenie zaprezentowanych badań o analizę czynników pedagogicznych dopełnia zaprezentowany w pierwszym wydaniu książki obraz efektywności weryfi kowanej metody terapii przez kreację plastyczną w zakresie korzystnego wpływu na zmiany w zachowaniu i osobowości resocjalizowanych jednostek recydywistów penitencjarnych. Książka obejmuje jedenaście rozdziałów, w tym cztery pierwsze składają się na część teoretyczną, a kolejne zawierają koncepcję badawczą oraz wyniki zrealizowanych badań.

10 12 Wstęp Dwa początkowe rozdziały traktują o zagadnieniach terapii i jej zastosowania w resocjalizacji. W rozdziale pierwszym poruszono kwestię zasadności postępowania terapeutycznego wobec jednostek nieprzystosowanych i popełniających przestępstwa; rozważania osadzono w kontekście uwarunkowań zaburzeń adaptacji społecznej. Dokonano charakterystyki głównych nurtów psychoterapeutycznych, czynników psychoterapeutycznej zmiany oraz wskazano możliwy zakres ich zastosowań w resocjalizacji. Omówiono również organizację procesu resocjalizacji oraz zasady i procedury stosowane w resocjalizacji penitencjarnej, a także jej ograniczenia wskazano trudności wynikające z recydywy, z którą wiąże się zwykle znaczny stopień demoralizacji, prymitywizacja rozwoju psychicznego (niedostateczny rozwój uczuciowości) i powiązania ze światem przestępczym. Poruszono też kwestię negatywnych aspektów oddziaływania na osadzonych instytucji totalitarnej, jaką jest zakład karny. Rozdział drugi został poświęcony prezentacji metody terapii przez kreację plastyczną. Omówiono jej specyfi kę, jako aktywności realizowanej w przestrzeni sztuk plastycznych, dokonano analizy mechanizmów arteterapeutycznej zmiany w odniesieniu do założeń różnych nurtów psychoterapeutycznych, przedstawiono autorski model arteterapeutycznej zmiany w strukturach osobowości. W rozdziale trzecim podjęto problematykę zastosowania terapii przez kreację plastyczną w resocjalizacji. Zjawiska nieprzystosowania społecznego i przestępczości ujęto w perspektywie systemowej, rozpatrując w kontekście optymalnego funkcjonowania jednostki. Związki twórczości z samorealizacją i dobrostanem rozpatrywano w perspektywie dwóch rodzajów motywacji hedonistycznej i eudajmonicznej. Zaprezentowano autorskie modele procesu resocjalizacji i resocjalizacji przez kreację plastyczną. Prowadzone rozważania stanowią teoretyczny kontekst dla badań zaprezentowanych w rozdziale piątym. W rozdziale czwartym zawarto koncepcję badawczą. Przedstawiono problematykę badań, zmienne i wskaźniki, omówiono zastosowane narzędzia badawcze, opisano procedurę badawczą i statystyczną. W kolejnych pięciu rozdziałach zamieszczono wyniki autorskich badań nad zastosowaniem arteterapii w resocjalizacji recydywistów penitencjarnych. Skoncentrowano się nad wskazaniem skuteczności autorskiego programu terapii przez kreację plastyczną, realizowanego w Zakładzie Karnym w Siedlcach, mierzonej zakresem zmian zaistniałych w strukturach osobowości zgodnie z przewidywaniami określonymi w modelu badawczym. Przedmiotem zainteresowania były dwie kwestie: wpływ terapii przez kreację plastyczną na wyróżnione zmienne osobowościowe i behawioralne oraz wybrane uwarunkowania zaistniałych zmian. Badaniami objęto zmienne kluczowe w resocjalizacji: hierarchię wartości, postawy wobec angażowania się w działania resocjalizacyjne, dążenie do aprobaty społecznej, korzystne zmiany zachowania u recydywistów oraz poznawcze i emocjonalne zasoby podmiotowe, tj. dobrostan, samoocenę, poczucie koherencji. Badając uwa-

11 Wstęp 13 runkowania zaistniałych zmian, wzięto pod uwagę czynniki związane z resocjalizacją w środowisku więziennym, tj. system odbywania kary, charakter przestępczości, status podkulturowy i staż pobytu w zakładzie karnym. Dla dopełnienia obrazu zastosowania arteterapii w resocjalizacji, oprócz analizy statystycznej, dokonano analizy jakościowej, posługując się metodą studium przypadku. W zamierzeniu autorki praca stanowi głos w dyskusji nad koncepcją, a także efektywnością resocjalizacji penitencjarnej. Rezultaty opisanych badań nad zastosowaniem arteterapii w pracy ze skazanymi jednoznacznie wskazują na skuteczność tej metody zgodnie z przyjętym w koncepcji badawczej rozumieniem resocjalizacyjnej zmiany. * * * W tym miejscu pragnę złożyć podziękowania osobom, które przyczyniły się do powstania tej książki. Dziękuję dyrekcji oraz pracownikom Zakładu Karnego w Siedlcach oraz Aresztu Śledczego w Warszawie-Mokotów za wsparcie i pomoc w organizacji i realizacji programu badawczego, a szczególnie wszystkim uczestnikom badań. Na ostateczną zawartość publikacji miały wpływ również opinie osób, stanowiących autorytety w dziedzinie resocjalizacji i arteterapii. Chcę złożyć podziękowania za cenne uwagi merytoryczne recenzentom książki prof. zw. dr. hab. Eugeniuszowi Józefowskiemu oraz prof. zw. dr. hab. Bronisławowi Urbanowi. Szczególne wyrazy wdzięczności za wsparcie naukowe oraz udzielone wskazówki kieruję również do prof. UMCS dr. hab. Zdzisława Bartkowicza oraz prof. UMCS dr. hab. Andrzeja Węglińskiego. Ich wartościowe uwagi i sugestie przyczyniły się do wzbogacenia drugiego wydania monografii. Janina Florczykiewicz

12

13 Zakończenie Zaburzenia adaptacji społecznej, stanowiąc ekspresję zaburzeń w strukturach osobowości, są jedną z przyczyn przestępczości, w tym recydywy. W niniejszym opracowaniu przyjęto, że ich źródłem są nieprzystosowawcze cechy osobowości, szczególnie utrzymujące się zafałszowania poznawcze i skojarzone z nimi stany (reakcje) emocjonalne. Stanowią one podstawę kształtowania się indywidualnego systemu wartości, norm i poglądów jednostki nieprzystosowanej, co sprawia, że zwykle nie mieści się on w uznanych standardach społecznych. Towarzyszące zaburzeniom adaptacji problemy psychiczne jednostki nieprzystosowanej, będące wynikiem długotrwale utrzymującej się frustracji potrzeb, pogłębiają poczucie krzywdy i wyobcowania ze społeczeństwa. Remedium na ich rozwiązanie stają się bunt i opozycja, czego przejawem są grupy podkulturowe. Przyjmując, że zaburzenie jest podstawową kategorią w rozpatrywaniu etiologii zachowań dewiacyjnych, najbardziej właściwie dla ich eliminacji wydają się procedury o charakterze terapeutycznym. Jak wspomniano wcześniej, obszar terapii jest marginalizowany w polskiej praktyce penalnej, należy jednak podkreślić, że coraz częściej w zakładach karnych i poprawczych są realizowane terapie ukierunkowane na przeciwdziałanie uzależnieniom oraz zachowaniom agresywnym. Oprócz nich obszar terapii obejmuje działania mające na celu wzmacnianie i rozwijanie kompetencji osobowościowych i społecznych, umożliwiających konstruktywne rozwiązywanie problemów oraz osiąganie celów osobistych w zgodzie z normami społecznymi. Zaproponowany autorski model resocjalizacji ujmowanej jako działanie kreacyjne w przestrzeni sztuki (plastyki), zmierzające do podwyższenia dobrostanu emocjonalnego jednostki nieprzystosowanej, wpisuje się w obszar terapii, o czym przesądzają już same właściwości aktywności artystycznej. Podniesienie dobrostanu w wyniku uzyskanych zmian w strukturach osobowości (głównie poczucia koherencji i samooceny) ma status celu etapowego, ułatwiającego realizację celu ostatecznego, jakim jest optymalne uspołecznienie i rozwój jednostki nieprzystosowanej społecznie (Czapów 1978; Pytka 2000). Osiągnięcie tak rozumianej zmiany resocjalizacyjnej umożliwia proponowana metoda kreacji artystycznej (plastycznej). Mieści się ona w nurcie założeń humanistycznych, postulujących ukierunkowanie działań na rozwój kreatywności, których egzemplifi kacją w pedagogice resocjalizacyjnej są koncepcje resocjaliza-

14 396 Zakończenie cji przez twórczość w zakresie sztuki C. Czapówa (1978), twórczej resocjalizacji M. Konopczyńskiego i arteterapii przez sztukę T. Rudowskiego. Analogia do ich założeń wyraża się przede wszystkim w formie proponowanych działań aktywności twórczej z obszaru sztuki, natomiast postulowany w nich rozwój kreatywności, mimo że towarzyszy omawianej metodzie, nie stanowi jej celu głównego. Jej istotą są transformacje emocjonalne i poznawcze, zachodzące w strukturach osobowości pod wpływem inspirującego działania kreacji artystycznej, co podkreśla jej terapeutyczny charakter. Sam akt kreacji, a przede wszystkim uruchamiane w nim mechanizmy i procesy psychiczne oraz powstające dzieło (wytwór), stanowią narzędzia dokonywanych przeobrażeń. Ich jakość i zakres są wskaźnikami resocjalizacyjnej zmiany, umożliwiając jej empiryczne określenie. Proponowana procedura jest więc nie tyle analogiczna, co alternatywna zarówno dla postulatów wysuwanych we wspomnianych koncepcjach, jak i pozostałych procedur resocjalizacji. Należy podkreślić jej zgodność z aktualnymi w penitencjarystyce trendami humanitarnego i podmiotowego podejścia do resocjalizowanej jednostki. Należy pamiętać, że resocjalizacja, obejmując zaplanowane i ukierunkowane procedury działań wychowawczych, jest prowadzona w określonym środowisku społecznym. Jakość jego wpływów jest zasadnicza dla budowania klimatu wychowawczego, a tym samym ostatecznego rezultatu podejmowanych działań. W zależności od stopnia zaawansowania kariery przestępczej i jej następstw w postaci orzeczeń sądowych, działania resocjalizacyjne są prowadzone w dwóch odmiennych środowiskach: otwartym, tj. neutralnym dla jednostki; oraz zamkniętym, czyli w warunkach instytucji totalnej. W obu występują inhibitory resocjalizacji: w środowisku otwartym, oprócz czynników biopsychicznych, ich źródłem są zwykle demoralizujące wpływy otoczenia rodziny czy rówieśników; w zamkniętym wiążą się z negatywnymi aspektami funkcjonowania instytucji totalnej. Resocjalizacja penitencjarna jest zadaniem niezwykle trudnym, nie tylko z uwagi na wiek i w pełni ukształtowaną osobowość jej adresatów, ale także przede wszystkim z powodu wpływów podkultury więziennej, negującej wartości i normy społeczne. Wobec tych uwarunkowań uzasadnione staje się przypuszczenie, że większą skuteczność mogą mieć metody nieinwazyjne, zorientowane humanistycznie na rozwój jednostki resocjalizowanej, oferujące atrakcyjne dla niej działania (zgodne z zainteresowaniami, celami, preferencjami i wartościami jednostki), mające właściwość wzbudzania motywacji wewnętrznej 1, którym jednocześnie towarzyszy poszanowanie podmiotowości i prawa wyboru, tym bardziej że osadzeni są niezwykle czuli na wszelkie przejawy ich instrumentalnego traktowania. Wymiar katartyczny, przekładający się na podwyższenie dobrostanu, będący bezpośrednim 1 Wątek ten jest rozwijany w autorskiej koncepcji resocjalizacji (podrozdział 3.3).

15 Zakończenie 397 rezultatem kreacji plastycznej, stanowi bodziec dodatkowy dla zaangażowania się osadzonych w tego rodzaju działania. Kreacja plastyczna w porównaniu z działaniami z innych dziedzin sztuki, opar tymi na muzyce, literaturze, dramie, jest propozycją wymagającą najmniejszej ekspozycji uczestników na odbiór społeczny. Zapewnia to klimat bezpieczeństwa w grupie terapeutycznej, co w odniesieniu do ludzi dorosłych, ponadto recydywistów, ma kluczowe znaczenie częstym powodem niechęci do uczestnictwa w zajęciach jest obawa przed reakcją (wyśmianiem) współosadzonych. Samodzielna praca twórcza nad wskazanym tematem ma charakter indywidualny, inspiruje procesy wglądu, jednostka zmaga się z własnymi doświadczeniami życiowymi, co stwarza warunki sprzyjające weryfi kacjom poznawczym i emocjonalnym. Przeprowadzone badania empiryczne ujawniają pozytywny wpływ arteterapii przez kreację plastyczną na zmiany w strukturach osobowości samooceny i poczucia koherencji, które przyjęto za wskaźniki resocjalizacyjnej zmiany. O wartości proponowanych działań w pracy z recydywistami penitencjarnymi świadczą również pozytywne opinie ich uczestników. Poczynione ustalenia wskazują jednoznacznie na efektywność tej metody, co przemawia za jej włączeniem do procedur resocjalizacyjnych.

16

17 Bibliografia Ackerman J., Art Therapy Intervention Designed to Increase the Self-esteem of an Incarcerated Pedophile, American Journal of Art Therapy 1992, 30, Agnew R., Goal Achievement and Delinquency, Sociology and Social Research 1984, 68, 4, Ahuvia A., Indywidualizm kolektywizm a kultury szczęścia: teoretyczne rozważania nad związkiem między konsumpcją, kulturą i subiektywnym dobrostanem w przekroju międzynarodowym [w:] J. Czapiński (red.), Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka, PWN, Warszawa Amabile T., Motivation and Creativity: Eff ects of Motivational Orientation on Creative Writers, Journal of Personality and Social Psychology 1985, 48 (2), Amabile T., The Social Psychology of Creativity: A Componential Conceptualization, Journal of Personality and Social Psychology 1983, 45, Antonovsky A., Health, Stress and Coping: New Perspectives on Mental and Physical Well- -being, Jossey-Bass San Francisco Antonovsky A., Rozwikłanie zagadki zdrowia, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa Antonovsky A., The Sense of Coherence as a Determinant of Healt [w:] J.D. Matarazzo, N.E. Miller (red.), Behavioral Health: A Handbook of Health. How People Manage Stress and Stay Well, Jossey-Bass Publishers, San Francisco London Aronson E., Człowiek istota społeczna, PWN, Warszawa Aronson E., Człowiek istota społeczna, PWN, Warszawa Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M., Psychologia społeczna. Serce i umysł, Zysk i S-ka, Poznań Arystoteles, Etyka Nikomachejska, PWN, Warszawa Averill J., More T., Szczęście [w:] M. Lewis, J. Haviland-Jones (red.), Psychologia emocji, GWP, Gdańsk Bąk W., E. Tory Higginsa teoria rozbieżności ja, Przegląd Psychologiczny 2002, 45, 1. Bałandynowicz A., Probacja. Resocjalizacja z udziałem społeczeństwa, Wydawnictwo Prawo i Praktyka Gospodarcza, Warszawa Bałandynowicz A., Probacja. System sprawiedliwego karania, Wyd. C.F. Műller Lex Utilis, Warszawa Bałandynowicz A., Resocjalizacja w warunkach kurateli sądowej [w:] T. Pilch (red.), Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, t. 5, Żak, Warszawa Bandura A., Walters R.H., Agresja w okresie dorastania. Wpływ praktyk wychowawczych i stosunków rodzinnych, PWN, Warszawa 1968.

18 400 Bibliografia Barron F., Welsh G.S., Artistic Perception as a Possible Factor in Personality Style: Its Measurement by a Figure Preference Test, Journal of Psychology 1952, 33, Bartkowicz Z., Pomoc terapeutyczna nieletnim agresorom i ofi arom agresji w zakładach resocjalizacyjnych, AWH Antoni Dudek, Lublin Bartkowicz Z., Palak Z. (red.), Wsparcie społeczne w rehabilitacji i resocjalizacji, Wydawnictwo UMCS, Lublin Bartkowicz Z., Węglinski A. (red.), Skuteczna resocjalizacja. Doświadczenia i propozycje, Wydawnictwo UMCS, Lublin Bartkowicz Z., Węglinski A., Lewicka A. (red.), Powinności i kompetencje w wychowaniu osób niedostosowanych społecznie, Wydawnictwo UMCS, Lublin Baumeister R.E., Smart L., Boden J.M., Relation of Threatened Egotism to Violence and Aggression: The Dark Side of High Self-esteem, Psychological Review 1996, 103, Beardsley M., Aesthetics: Problems in the Philosophy of Criticism, New York Beck A., Cognitive Therapy: Past, Present, and Future, Journal of Consulting and Clinical Psychology 1993, 61, Beck A.T., Depression: Clinical, Experimental, and Theoretical Aspects, Harper & Row, New York Berger K., Potęga smaku, Wydawnictwo słowo/obraz, terytoria, Gdańsk Bielicki E., Wybrane problemy patologii przystosowania społecznego i pedagogiki resocjalizacyjnej, WSP, Bydgoszcz Bilikiewicz T. (red.), Psychiatria kliniczna, t. 2, PZWL, Warszawa Błachut J., Gaberle A., Krajewski K., Kryminologia, Arche, Gdańsk Borecka I., Biblioterapia. Teoria i praktyka. Poradnik, Wyd. Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Warszawa Brewster L.G., An evaluation of the Arts-in-Corrections Program of the California Department of Corrections, San Jose State University, San Jose, CA Browne D., Hollin C.R., Palmer E.J., Przestępczość wśród młodzieży. Rozpoznanie zjawiska, diagnozowanie i profi laktyka, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk Brzeziński J., Badania eksperymentalne w psychologii i pedagogice, Scholar, Warszawa Brzeziński J., Elementy metodologii badań psychologicznych, PWN, Warszawa Brzozowski P., Skala Wartości (SW). Polska adaptacja Value Survey M. Rokeacha, PTP, Warszawa Brzozowski Z., Drwal R., Kwestionariusz osobowości Eysencka EPQ-R, PTP, Warszawa Burdon W., Messina N., Prendergast M., The California Treatment Expansion Initiative: Aftercare Participation, Recidivism, and Predictors of Outcomes, Prison Journal 2004, 1, Ciarkowska W., Znaczenie emocjonalne bodźca a natężenie czynności agresywnych [w:] A. Frączek (red.), Studia nad psychologicznymi mechanizmami czynności agresywnych, Ossolineum, Wrocław Ciosek M., Człowiek w obliczu izolacji więziennej, Stella Maris, Gdańsk Ciosek M., Izolacja więzienna, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk Ciosek M., Psychologia sądowa i penitencjarna, PWN, Warszawa 2001.

19 Bibliografia 401 Costa P.T., Mc Crae R.R., Infl uence of Extraversion and Neuroticism on Subjective Well- -being: Happy and Unhappy People, Journal of Personality and Social Psychology 1980, 38, Costa P.T., Mc Crae R.R., Personality in Adulthood: A Six-year Longitudinal Study of Self- -reports and Spouse Ratings on the NEO Personality Inventory, Journal of Personality and Social Psychology 1988, 54, Csikszentmihalyi M., Przepływ. Jak poprawić jakość życia, Studio Emka, Warszawa Csikszentmihalyi M., Urok codzienności. Psychologia emocjonalnego przepływu, Wyd. CiS WAB, Warszawa Csikszentmihalyi M., Seligman M., Positive Psychology, American Psychologist, January 2000, 55, 1. Czabała J., Czynniki leczące w psychoterapii, PWN, Warszawa Czabała J., Sęk H., Pomoc psychologiczna [w:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 3, GWP, Gdańsk Czabała J., Leder S., Pohorecka A., Badania nad psychoterapią grupową [w:] H. Wardaszko-Łyskowska (red.), Terapia grupowa w psychiatrii, PZWL, Warszawa Czabała J.C., Sęk H., Pomoc Psychologiczna [w:] J. Strelau, (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 3: Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk Czapiński J. (red.), Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka, PWN, Warszawa 2004c. Czapiński J., Osobowość szczęśliwego człowieka [w:] J. Czapiński (red.), Psychologia pozytywna. Nauka o zdrowiu, sile i cnotach człowieka, PWN, Warszawa 2004a. Czapiński J., Psychologia szczęścia, Wyd. PTP, Warszawa Czapiński J., Psychologiczne teorie szczęścia [w:] J. Czapiński (red.), Psychologia pozytywna. Nauka o zdrowiu, sile i cnotach człowieka, PWN, Warszawa 2004b. Czapiński J., Wprowadzenie do wydania polskiego [w:] P.A. Linley, S. Joseph (red.), Psychologia pozytywna w praktyce, PWN, Warszawa Czapów C., Wychowanie resocjalizujące. Elementy metodyki i diagnostyki, PWN, Warszawa Czapów C., Jedlewski S., Pedagogika resocjalizacyjna, PWN, Warszawa Damasio A., A Neural Basis for Sociopathy, Archives of General Psychiatry 2000, 57, Deci E.L., The Relation of Interest to the Motivation of Behavior: A Self-determination Theory Perspective [w:] A. Renninger, S. Hidi, A. Krapp (red.), The Role of Interest in Learning and Development, Erlbaum, Hillsdale, New York Deci E.L., Ryan R.M., Intrinsic Motivation and Self-determination in Human Behavior, plenum, New York Deci E.L., Ryan R.M., Self-determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-being, American Psychologist 2000, 55, 1, Deci E.L., Ryan R.M., The What and Why of Goal Pursuits: Human Needs and the Self-determination of Behavior, Psychological Inquiry 2000, 11, Diener E., Subjective Well-being, Psychological Bulletin 1984, 95,

20 402 Bibliografia Diener E., Subjective Well-being: The Science of Happiness and a Proposal for a National Index, American Psychologist 2000, 55, Diener E., Lucas R., Dobrostan emocjonalny [w:] M. Lewis, J. Haviland-Jones (red.), Psychologia emocji, GWP, Gdańsk Diener E., Lucas R., Oishi S., Dobrostan psychiczny. Nauka o szczęściu i zadowoleniu z życia [w:] J. Czapiński (red.), Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka, PWN, Warszawa Diener E., Such E., Lucas R.E., Smith H.L., Subjective Well-being: Three Decades of Progress, Psychological Bulletin 1999, 125, Dobrołowicz W., Psychodydaktyka kreatywności, Wyd. WSPS, Warszawa Doliński D., Emocje, poznanie i zachowanie [w:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 2: Psychologia ogólna, GWP, Gdańsk Doliński D., Łukaszewski W., Typy motywacji [w:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 2: Psychologia ogólna, GWP, Gdańsk Dollard J., Miller N.E., Osobowość i psychoterapia, PWN, Warszawa Dowden C., Andrew D., Eff ective Correctional Treatment and Violent Reoff ending: A Meta-analysis, Canadian Journal of Cryminology 2000, 4. Drat-Ruszczak K., Teorie osobowości podejście psychodynamiczne i humanistyczne [w:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 2: Psychologia ogólna, GWP, Gdańsk Drwal R., Osobowość wychowanków zakładów poprawczych: badania nad funkcjami podkultury zakładowej, PAN, Wrocław Dymkowski M., O samowiedzy i poznawaniu siebie, Wyd. UWr, Wrocław Ellis A., The Impossibility of Achieving Consistently Good Mental Health, American Psychologist 1987, 42, Emmons R.A., Striving and Feeling: Personal Goals and Subjective Well-being [w:] P.M. Gollwitzer, J.A. Bargh (red.), The Psychology of Action: Linking Cognition and Motivation to Behaviour, Academic Press, New York Epstein S., The Self Concept. A Review and the Proposal of an Integrated Theory of Personality [w:] E. Staub (red.), Personality. Basic Aspects and Current Research, Englewood Cliffs, NJ, Prentice-Hall Erikson E.H., Dzieciństwo i społeczeństwo, Rebis, Poznań Eysenck H.J., Creativity and Personality: Suggestions for a Theory, Psychological Inquiry 1993, 4, 3, Eysenck H.J., Creativity and Personality: Word Association, Origence and Psychotism, Creativity Research Journal 1994, 7, Eysenck H.J., Crime and Personality, Routledge & Kegan Paul, London Eysenck H.J., Genetic and Environmental Contributions to Individual Diff erences: The Three Major Dimensions of Personality, Journal of Personality 1990, 58, Eysenck H.J., The Defi nition and Measurement of Psychoticism, Personality and Individual Differences 1992, 13, Eysenck H.J., Eysenck S.B.G, Psychoticism as a Dimension of Personality, Hodder and Stoughton, London Eysenck H.M., How Valid is the Psychoticyzm Scale? A Comment on the Van Kampen Critique, European Journal of Personality 1995, 9,

21 Bibliografia 403 Eysenck H.M., Podpatrywanie umysłu. Dlaczego ludzie zachowują się tak, jak się zachowują?, GWP, Gdańsk Eysenck S.B.G., Eysenck H.M., Barret P., A Revised Version of the Psychoticism Scale, Personality and Individual Differences 1985, 6, Fecenec D., Wielowymiarowy Kwestionariusz Samooceny MSEI. Polska adaptacja, PTP, Warszawa Firkowska-Mankiewicz A., Czynniki biopsychiczne a przestępczość nieletnich, PWN, Warszawa Florczykiewicz J., A fi r m a c ja [w:] Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku. Suplement, praca zbiorowa, Żak, Warszawa 2010a. Florczykiewicz J., Arteterapeutyczne aspekty ekspresji plastycznej, Życie Szkoły 2009b, nr 2. Florczykiewicz J., Kreatywność a procesy adaptacji społecznej, Akademia Podlaska w Siedlcach, Warszawa Florczykiewicz J., Psychopatia jako rezultat nieprzestrzegania praw dziecka [w:] T. Zacharuk (red.), Mity dzieciństwa dramaty socjalizacji, cz. 1, Wyd. AP, Siedlce Florczykiewicz J., Resocjalizacja jako proces podnoszenia dobrostanu psychicznego. Zarys koncepcji, Opieka Wychowanie Terapia 2008, nr 1/2 (73 74). Florczykiewicz J., Sztuka w resocjalizacji terapeutyczne aspekty twórczości plastycznej [w:] W. Limont, K. Nielek-Zawadzka (red.), Dylematy edukacji artystycznej, t. 2: Edukacja artystyczna a potencjał twórczy człowieka, Impuls, Kraków Florczykiewicz J., Terapia przez sztukę jako metoda wspomagająca oddziaływania resocjalizacyjne [w:] A. Jaworska (red.), Resocjalizacja. Zagadnienia prawne, społeczne i metodyczne, Impuls, Kraków 2009a. Florczykiewicz J., Terapia przez sztukę w resocjalizacji skazanych. Ilustracja empiryczna [w:] B. Urban (red.), Aktualne osiągnięcia w naukach społecznych a teoria i praktyka resocjalizacyjna, Impuls, Kraków 2010c. Florczykiewicz J., Twórczość i sztuka w resocjalizacji. Wybrane aspekty teoretyczne i praktyczne, NWSP, Białystok 2010b. Frederick S., Loewenstein G., Hedonic Adaptation [w:] D. Kahneman, E. Diener, N. Schwarz (red.), Well-being: The Foundations of Hedonic Psychology, Russell Sage Foundation, New York. Frederick S., Loewenstein G., Hedonic Adaptation [w:] D. Kahneman, E. Diener, N. Schwartz (red.), Scientifi c Perspectives on Enjoyment, Suff ering, and Well-being, Russell Sage Foundation, New York Freud A., Ego i mechanizmy obronne, PWN, Warszawa Freud Z., Poza zasadą przyjemności, PWN, Warszawa Freud Z., Wstęp do narcyzmu, Nowiny Psychologiczne 1988, nr 5. Frijda N., Emocje są funkcjonalne na ogół [w:] P. Ekman, R. Davidson (red.), Natura emocji, GWP, Gdańsk Frijda N., Emocje są funkcjonalne na ogół [w:] P. Ekman, R. Davidson (red.), Natura emocji. Podstawowe zagadnienia, GWP, Gdańsk Frijda N., Punkt widzenia psychologów [w:] M. Lewis, J.M. Haviland-Jones (red.), Psychologia emocji, GWP, Gdańsk Fromm E., Mieć czy być, Rebis, Poznań 1995.

22 404 Bibliografia Gaś Z.B., Współzależność pomiędzy wybranymi formami agresywności a patologicznymi cechami osobowości, Studia Kryminologiczne, Kryminalistyczne i Penitencjarne 1981, nr 12. Gierowski J.K., Motywacja zabójstw, Wydawnictwo Akademii Medycznej, Kraków Gilroy A., Art Therapy. Research and Evidence-based Practice, London Gindrich P., Psychospołeczne komponenty nieprzystosowania. Wybrane zagadnienia, UMCS, Lublin Goffman E., Charakterystyka instytucji totalnych [w:] W. Derczyński, A. Jasińska-Kania, J. Szacki (red.), Elementy teorii socjologicznych, PWN, Warszawa Goleman D., Inteligencja emocjonalna, Media Rodzina, Poznań Gołaszewska M., Istota i istnienie wartości, PWN, Warszawa Gołaszewska M., Zarys estetyki, Wydawnictwo Literackie, Kraków Goodman N., Wstęp do socjologii, Zysk i S-ka, Warszawa Gordon M., Kolarczyk T., Wspólnota Anonimowych Alkoholików, Wydawnictwo Komisji Edukacji S. Batorego i CZSW MS, Warszawa Gordon W.J., Synectics: The Development of Creative Capacity, Harper and Row, New York Góralski A., Metody opisu i wnioskowania statystycznego w psychologii, PWN, Warszawa Górski J., Psychospołeczne zagadnienia wykonywania kary pozbawienia wolności [w:] T. Szymanowski, J. Górski (red.), Wykonywanie kary pozbawienia wolności w świetle wyników badań, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa Górski S., Metodyka resocjalizacji, WZZ, Warszawa Górski J., Podkultura więzienna a problem resocjalizacji skazanych [w:] B. Hołyst (red.), Problemy współczesnej penitencjarystyki w Polsce. Praca zbiorowa, t. 1, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa Górski S., Psychoterapia w wychowaniu, IWZZ, Warszawa Greenwald A.G., Samowiedza i samooszukiwanie, Przegląd Psychologiczny 1986, nr 2, s Greenwald A.G., Banaji M.R., Utajone poznanie społeczne: postawy, wartościowanie siebie i stereotypy, Przegląd Psychologiczny 1995, nr 38, Greenwald A.G., Pratkanis A.R., Ja jako centralny schemat postaw, Nowiny Psychologiczne 1988, nr 2, s Grzegołowska-Klarkowska H., Determinanty mechanizmów obronnych osobowości: studium empiryczne z perspektywy psychologii poznawczej, PAN, Wrocław Grzegołowska-Klarkowska H., Samoobrona przez samooszukiwanie się [w:] M. Kofta, T. Szustrowa (red.), Złudzenia, które pozwalają żyć, PWN, Warszawa Grzegorzewska M., Dążenie do odnowy dróg resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie, Szkoła Specjalna 1960, nr 6. Grzesiuk L. (red.), Psychoterapia, PWN, Warszawa Grzesiuk L., Techniki podejścia humanistyczno-egzystencjalnego [w:] L. Grzesiuk (red.), Psychoterapia. Teoria, Eneteia, Warszawa Gussack D., Art Therapy with Prison Inmates: A Pilot Study, Art in Psychotherapy 2004, 31,

23 Bibliografia 405 Gussak D. Breaking Through Barriers: Advantages of Art Therapy in Prison [w:] D. Gussak, E. Virshup (red.), Drawing Time: Art Therapy in Prisons and Other Correctional Settings, Magnolia Street Publishers, Chicago Gussak D., The Eff ectiveness of Art Therapy in Reducing Depression in Prison Populations, International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology 2007, 51, 4, Hohensee-Ciszewska H., Podstawy wiedzy o sztukach plastycznych, WSiP, Warszawa Hołyst B., Kryminologia, PWN, Warszawa Hołyst B., Wiktymologia, PWN, Warszawa Homans G.C., Social Behavior. Its Elementary Forms, Harcourt, Brace & World, New York Horney K., Neurotyczna osobowość naszych czasów, Rebis, Poznań Hurrelmann K., Struktura społeczna a rozwój osobowości, Wyd. UAM, Poznań ICD-10. Klasyfi kacja Zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania, Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne Vesalius, Kraków Inciardi J., Martin S., Butzin C., Five-year Outcomes of Therapeutic Community Treatment of Drug-involved Off enders. After Release From Prison, Crime & Delinquency 2004, 1, Ingarden R., Przeżycie dzieło wartość, Wydawnictwo Literackie, Kraków Isen A., Daubman K., Nowicki G., Positive Aff ect Facilitates Creative Problem Solving, Journal of Personality and Social Psychology 1987, 52, Isen A.M., Pozytywny afekt a podejmowanie decyzji [w:] M. Lewis, J. Haviland-Jones, Psychologia emocji, GWP, Gdańsk Isen A.M., Positive Aff ect and Decision Making [w:] M. Lewis, J.M. Haviland-Jones (red.), Handbook of Emotion, Guilford, New York Isen A.M., Positive Aff ect, Systematic Cognitive Processing, and Behavior: Toward Integration of Aff ect, Cognition, and Motivation [w:] F. Dansereau, F.J. Yammarino (red.), Multi-level Issues in Organizational Behavior and Strategy, JAI/Elsevier Science, Oxford Izard C.E., Ackerman B.P., Motywacyjne, organizacyjne i regulujące funkcje odrębnych emocji [w:] M. Lewis, J.M. Haviland-Jones (red.), Psychologia emocji, GWP, Gdańsk Jakubik A., Zaburzenia osobowości, WL PZWL, Warszawa Joseph S., Linley P., Terapia pozytywna: pozytywna teoria psychologiczna praktyki terapeutycznej [w:] P. Linley, S. Joseph, Psychologia pozytywna w praktyce, PWN, Warszawa Józefowski E., Arteterapia praktyka oddziaływań terapeutycznych przy pomocy kreacji plastycznej pytania i próby odpowiedzi, Arteterapia 2010, nr 2(9). Józefowski E., Edukacja artystyczna w działaniach warsztatowych, AHE, Łódź Józefowski E., Warsztaty twórcze [w:] Chmielnicka-Plaskota (red.), Aktywność twórcza w edukacji i arteterapii, APS, Warszawa Kalinowski M., Resocjalizacja nieletnich w państwach europejskich i pozaeuropejskich, Wyd. APS, Warszawa Kamiński M., Gry więzienne. Tragikomiczny świat polskiego więzienia, Oficyna Naukowa, Warszawa 2006.

24 406 Bibliografia Karolak W., Rysunek w arteterapii, Wyd. WSH-E, Łódź Karolak W., Handford O., Portrety i maski w twórczym rozwoju i arteterapii, Wyd. WSH-E, Łódź Kasser T., Dobre życie czy życie dobrami?, Psychologia pozytywna i poczucie dobrostanu w kulturze konsumpcji [w:] P.A. Linley, S. Joseph (red.), Psychologia pozytywna w praktyce, PWN, Warszawa Kasser T., Ryan R.M., A Dark Side of the American Dream: Correlates of Financial Success as a Centrallie Aspiration, Journal of Personality and Social Psychology 1993, 65, Kasser T., Ryan R.M., Be Careful What You Wish for: Optimal Functioning and the Relative attainment of intrinsic and extrinsic goals [w:] P. Schmuck, K.M. Sheldom (red.), Life Goals and Well-being: Toward a Positive Psychology of Human Striving, Hogrefe & Huber, Goettingen Kelly C., Kelly J., Who Gets Involved in Collective Action?: Social Psychological Determinants of Individual Participation in Trade Unions, Human Relations 1994, 47, 1, Kędzierski W., Patologiczne i destrukcyjne przejawy podkultury więziennej (wybrane aspekty na przykładzie Zakładu Karnego w Rzeszowie) [w:] F. Kozaczuk (red.), Zagadnienia marginalizacji i patologizacji życia społecznego, Wyd. UR, Rzeszów King L., Eels J., Burton C., Pojęcie dobrego życia w ujęciu szerokim i wąskim [w:] P.A. Linley, S. Joseph (red.), Psychologia pozytywna w praktyce, PWN, Warszawa Kirenko J., Byra S., Zasoby osobiste w chorobach psychosomatycznych, UMCS, Lublin Klandermans B., Oegema D., Potentials, networks, motivations and barriers: Steps Toward Participation in Social Movements, American Sociological Review 1987, 52, Kocowski T., Aktywność twórcza człowieka. Filogeneza. Funkcja. Uwarunkowania [w:] H. Sęk, A. Tokarz (red.), Szkice z teorii twórczości i motywacji, SAWW, Poznań Kodeks Karny Wykonawczy, ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., Dz. U. Nr 90, poz. 557, z późn. zm. Kodeks Karny, z dnia 6 czerwca 1997 r., Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm. Kofta M., Samokontrola a emocje, PWN, Warszawa Kofta M., Doliński D., Poznawcze podejście do osobowości [w:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 2: Psychologia ogólna, GWP, Gdańsk Kolańczyk A., Czuję, myślę, jestem. Świadomość i procesy psychiczne w ujęciu poznawczym, GWP, Gdańsk Kolańczyk A., Fila-Jankowska A., Pawłowska-Fusiara M., Sterczyński R., Serce w rozumie. Afektywne podstawy orientacji w otoczeniu, GWP, Gdańsk Konarzewski K., Podstawy teorii oddziaływań wychowawczych, PWN, Warszawa Konopczyński M., Metody twórczej resocjalizacji [w:] M. Konopczyński (red.), Kultura i resocjalizacja, Pedagogium, Warszawa Konopczyński M., Metody twórczej resocjalizacji, PWN, Warszawa Konopczyński M., Twórcza resocjalizacja: wybrane metody pomocy dzieciom i młodzieży, MEN, Warszawa Kosewski M., Ludzie w sytuacjach pokusy i upokorzenia, Wiedza Powszechna, Warszawa 1985.

25 Bibliografia 407 Kozielecki J., Psychotransgresjonizm. Nowy kierunek psychologii, Żak, Warszawa Kozielecki J., Transgresja i kultura, Żak, Warszawa Kratochwil S., Psychoterapia: kierunki, metody, badania, PWN, Warszawa Krejtz K., Krejtz J., Dwuczynnikowa analiza wariacji w schemacie międzygrupowym [w:] S. Bedyńska, A. Brzezicka (red.), Statystyczny drogowskaz. Praktyczny poradnik analizy danych w naukach społecznych na przykładach z psychologii, Wyd. Academica, Warszawa Krüger H., Wprowadzenie w teorie i metody badawcze nauk o wychowaniu, GWP, Gdańsk Kubacka-Jasiecka D., Funkcjonowanie społeczne osób agresywnych i samoagresywnych. Studium kliniczne, Ossolineum, Wrocław Kulczycki M., Arteterapia i psychologia kliniczna, Arteterapia (III) Zeszyt Naukowy Akademii Muzycznej we Wrocławiu 1990, nr 57, s Kunowski S., Wartości w procesie wychowania, Impuls, Kraków Kwaśniewski J., Koncepcje podkultur dewiacyjnych [w:] A. Podgórecki (red.), Zagadnienia patologii społecznej, PWN, Warszawa Larson R., Jarrett R., Hansen D., Pearce N., Sullivan P., Walker K., Watkins N., Wood D., Zorganizowane działania młodzieży jako kontekst pozytywnego rozwoju [w:] P.A. Linley, S. Joseph (red.), Psychologia pozytywna w praktyce, PWN, Warszawa Lazarus A., Wyobraźnia w psychoterapii, GWP, Gdańsk Lazarus R., Appraisal, Relational Meaning, Stress and Emotion [w:] K. Scherer, A. Schorr, T. Johnstone (red.), Appraisal Processes in Emotion: Theory, Methods, Research, Oxford University Press, New York Lernell L., Poprawcza funkcja kary pozbawienia wolności, Zdrowie Psychiczne 1970, nr 3 4. Lewicki A., Psychologia kliniczna, PWN, Warszawa Lewis M., Emocje samoświadomościowe: zażenowanie, duma, wstyd, poczucie winy [w:] M. Lewis, J.M. Haviland-Jones (red.), Psychologia emocji, GWP, Gdańsk Limont W., Analiza wybranych mechanizmów wyobraźni twórczej, Wyd. UMK, Toruń Linley P.A., Joseph S., Psychologia pozytywna w praktyce, PWN, Warszawa Lipiński S., Poczucie koherencji u nieletnich w wieku lat przebywających w zakładach resocjalizacyjnych [w:] B. Urban (red.), Społeczne konteksty zaburzeń w zachowaniu, Wyd. UJ, Kraków Lipkowski O., Resocjalizacja, PWN, Warszawa Lombroso C., Geniusz i obłąkanie, PWN, Warszawa Lykken D., Wrodzony potencjał szczęścia: jak i dlaczego ludzie różnią się pod względem odczuwanego dobrostanu [w:] J. Czapiński (red.), Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka, PWN, Warszawa Łaniec J., Elementy statystyki dla pedagogów, WUWM, Olsztyn Łobocki M., Metody badań pedagogicznych, PWN, Warszawa Łobocki M., W poszukiwaniu skutecznych form wychowania, WSiP, Warszawa Łosiak W., Psychologia emocji, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa Łukaszewski W., Motywacja w najważniejszych systemach teoretycznych [w:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 2: Psychologia ogólna, GWP, Gdańsk 2000.

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

Kompetencje zawodowe pedagogów w pracy z nieletnimi agresorami

Kompetencje zawodowe pedagogów w pracy z nieletnimi agresorami Kompetencje zawodowe pedagogów w pracy z nieletnimi agresorami Anna Karłyk-Ćwik Kompetencje zawodowe pedagogów w pracy z nieletnimi agresorami Toruń 2009 Recenzenci ks. prof. dr hab. Czesław Kustra prof.

Bardziej szczegółowo

Resocjalizacja więźniów

Resocjalizacja więźniów Powiatowa Biblioteka Pedagogiczna w Skarżysku Kamiennej Resocjalizacja więźniów - zestawienie bibliograficzne w wyborze (sporządzone na podstawie zbiorów Powiatowej Biblioteki Pedagogicznej w Skarżysku

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Osobowości 4. Kod przedmiotu/modułu

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Osobowości 4. Kod przedmiotu/modułu 1. Nazwa przedmiotu w języku polskim SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU Psychologia ogólna - Osobowość 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Psychology of Personality 3. Jednostka prowadząca przedmiot Wydział

Bardziej szczegółowo

Diagnoza i terapia dzieci lękliwych z punktu widzenia pedagoga Postawy rodzicielskie a lęk u dziecka w wieku szkolnym

Diagnoza i terapia dzieci lękliwych z punktu widzenia pedagoga Postawy rodzicielskie a lęk u dziecka w wieku szkolnym Kurs dokształcający z zakresu Diagnoza i terapia dzieci lękliwych z punktu widzenia pedagoga Postawy rodzicielskie a lęk u dziecka w wieku szkolnym Szczegółowy plan szkolenia: I. Rodzina jako środowisko

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej, praktycznej i empirycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA W KONINIE FILIA W TURKU. KURATOR SĄDOWY Zestawienie bibliograficzne w wyborze

CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA W KONINIE FILIA W TURKU. KURATOR SĄDOWY Zestawienie bibliograficzne w wyborze CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA W KONINIE FILIA W TURKU KURATOR SĄDOWY Zestawienie bibliograficzne w wyborze Opracowanie: Agnieszka Graczyk Turek, 2013 WYDAWNICTWA ZWARTE

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu licencjackiego

Zagadnienia do egzaminu licencjackiego Kolegium Nauczycielskie w Bielsku-Białej 43-300 Bielsko-Biała, ul. Krakowska 30 tel. (0-33) 496 50 60 do 62, 816 11 03, fax: (0-33) 496 50 63 www.kn.edu.pl, e-mail: kn@kn.edu.pl Kierunek: Pedagogika Specjalność:

Bardziej szczegółowo

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA WSCHODNIOEUROPEJSKA W PRZEMYŚLU KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA: PEDAGOGIKA RESOCJALIZACYJNA KOD: M_88 ROK AKADEMICKI: 204/205 KIERUNEK STUDIÓW: SOCJOLOGIA JEDNOSTKA

Bardziej szczegółowo

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy I. Wspólne hasła tematyczne, dla studentów specjalność: pedagogika opiekuńcza i praca z rodziną, resocjalizacja 1. Adaptacja społeczna 2. Agresja 3. Ankieta

Bardziej szczegółowo

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA Pedagogika resocjalizacyjna, pedagogika opiekuńczo wychowawcza SYLWETKA ABSOLWENTA: Pedagogika resocjalizacyjna przygotowuje

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) przedmiotu

Karta (sylabus) przedmiotu Karta (sylabus) przedmiotu Pedagogika resocjalizacyjna z socjoterapią Studia I Stopnia Przedmiot: Metodyka pracy resocjalizacyjnej Przedmiot w języku angielskim: Methodology of rehabilitation Grupy szczegółowych

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej i praktycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia (pytania)

Zagadnienia (pytania) Wyższa Szkoła Zarządzania i Przedsiębiorczości im. Bogdana Jańskiego w Łomży Zagadnienia (pytania) na obronę dyplomową licencjacką na kierunku: pedagogika Zagadnienia ogólne 1. Nurty kontestacyjne w pedagogice

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Treści programowe przedmiotu Forma zajęć wykłady

Treści programowe przedmiotu Forma zajęć wykłady Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Pedagogika resocjalizacyjna z socjoterapią Studia I stopnia Przedmiot: Psychologia niedostosowania społecznego Kod przedmiotu: Przedmiot w języku angielskim: Grupy szczegółowych

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów Wykaz skrótów................................................. 11 Wstęp.......................................................... 13 CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I rok/i semestr 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6.

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Metodyka resocjalizacji 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Methods of social rehabilitation 3.

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK PEDAGOGIKA WSKAZANY SEMESTR KSZTAŁCENIA III MODUŁ (kształcenie ogólne, specjalność Profilaktyka społeczna, itp.)

KIERUNEK PEDAGOGIKA WSKAZANY SEMESTR KSZTAŁCENIA III MODUŁ (kształcenie ogólne, specjalność Profilaktyka społeczna, itp.) Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE PED.3.1. PROFIL KSZTAŁCENIA ogólnoakademicki TYP PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Biologia z przyrodą. Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 1. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Biologia z przyrodą. Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 1. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Biologia z przyrodą Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 1 Nazwa w j. ang. Psychological bases of education and teaching 1 Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Grażyna Rudkowska

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu dyplomowego studia licencjackie. Kierunek Praca socjalna. Specjalność: Resocjalizacja w środowisku otwartym

Zagadnienia do egzaminu dyplomowego studia licencjackie. Kierunek Praca socjalna. Specjalność: Resocjalizacja w środowisku otwartym Zagadnienia do egzaminu dyplomowego studia licencjackie Kierunek Praca socjalna Specjalność: Resocjalizacja w środowisku otwartym I. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 1. Pojęcie i uwarunkowania rozwoju człowieka.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C

S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C 20 388 Lublin 6 tel. 081 7518741, tel / fax. 081 7518621 PROGRAM ODDZIAŁYWAŃ SOCJOTERAPEUTYCZNYCH. BEZ ZŁUDZEŃ ZAŁOŻENIA OGÓLNE opracowanie:

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin Jednostka prowadząca kierunek: Zakład Zdrowia Publicznego Kierunek: Zdrowie publiczne Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna III rok I 0 studia stacjonarne Pedagogika zdrowia Punkty ECTS: Wykłady: 20 godziny

Bardziej szczegółowo

Wykłady: Literatura. Nazwa kursu: Promocja zdrowia Autor: prof. dr hab. Władysława Pilecka mgr Stanisław Bobula

Wykłady: Literatura. Nazwa kursu: Promocja zdrowia Autor: prof. dr hab. Władysława Pilecka mgr Stanisław Bobula Nazwa kursu: Promocja zdrowia Autor: prof. dr hab. Władysława Pilecka mgr Stanisław Bobula Wykłady: 1. Pojęcie promocji zdrowia i zjawisk pokrewnych: jakość życia, prewencja zaburzeń, edukacja zdrowotna

Bardziej szczegółowo

Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki

Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki ! Nazwa przedmiotu Jednostka prowadząca Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki Jednostka dla której przedmiot jest przygotowany Rodzaj przedmiotu Rok studiów/

Bardziej szczegółowo

Niedostosowanie społeczne młodzieży. Resocjalizacja. Sport i turystyka w resocjalizacji

Niedostosowanie społeczne młodzieży. Resocjalizacja. Sport i turystyka w resocjalizacji Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Niedostosowanie społeczne młodzieży. Resocjalizacja. Sport i turystyka w resocjalizacji zestawienie bibliograficzne w wyborze za lata 2006-2008 Wybór i opracowanie

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Agresja i przemoc we współczesnym świecie./ Moduł 131.: Patologia zachowań społecznych 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Aggression

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek. Mgr Ewa Wyrzykowska

OPIS PRZEDMIOTU. Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek. Mgr Ewa Wyrzykowska OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia kliniczna dorosłego Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek psychologia

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalność/specjalizacja Poziom kształcenia: Profil: Forma studiów Rok/semestr Wprowadzenie do psychologii i historii

Bardziej szczegółowo

Treści programowe przedmiotu Forma zajęć wykłady

Treści programowe przedmiotu Forma zajęć wykłady Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Pedagogika resocjalizacyjna z socjoterapią Studia I stopnia Przedmiot: Psychologia niedostosowania społecznego Kod przedmiotu: Przedmiot w języku angielskim: Grupy szczegółowych

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia kliniczna i zdrowia NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK SEMESTR

Bardziej szczegółowo

Czynny udział w konferencjach naukowych:

Czynny udział w konferencjach naukowych: Czynny udział w konferencjach naukowych: Psychologia współczesna: oczekiwania i rzeczywistość, Ogólnopolska Konferencja Naukowa, Akademia Pedagogiczna, Kraków 22 24 październik 2002, referat: Rola aktywności

Bardziej szczegółowo

Profil zawodowy I: Psychologia wychowawczo kliniczna dzieci i młodzieży Rok studiów

Profil zawodowy I: Psychologia wychowawczo kliniczna dzieci i młodzieży Rok studiów Profil zawodowy I: Psychologia wychowawczo kliniczna dzieci i młodzieży Rok studiów III azwa ogólna bloku przedmiotów Obszar zastosowań psychologii kliniczno wychowawczej dzieci i młodzieży Semestr studiów

Bardziej szczegółowo

196 Biogramy autorów

196 Biogramy autorów BIOGRAMY AUTORÓW Niewiadomska Iwona profesor nadzwyczajny, doktor habilitowany nauk humanistycznych, magister prawa. Dyrektor Instytutu Psychologii KUL (od 2008), Kierownik Katedry Psychoprofilaktyki Społecznej

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Resocjalizacja i profilaktyka społeczna

Studia Podyplomowe. Resocjalizacja i profilaktyka społeczna I. Informacje ogólne Studia Podyplomowe Resocjalizacja i profilaktyka społeczna II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

Zainteresowania naukowe: Zasoby osobiste i ich znaczenie dla zdrowia, relacji rodzinnych i zawodowych. Publikacje naukowe

Zainteresowania naukowe: Zasoby osobiste i ich znaczenie dla zdrowia, relacji rodzinnych i zawodowych. Publikacje naukowe Justyna Mróz psycholog, doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Zakładzie Psychologii UJK. Absolwentka psychologii na Wydziale Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach; Szkoły Zarządzania

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ Wydział Instytut/Katedra Kierunek Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu dyplomowego studia licencjackie. Kierunek Praca socjalna. Specjalność: Praca z dzieckiem i rodziną

Zagadnienia do egzaminu dyplomowego studia licencjackie. Kierunek Praca socjalna. Specjalność: Praca z dzieckiem i rodziną Zagadnienia do egzaminu dyplomowego studia licencjackie Kierunek Praca socjalna Specjalność: Praca z dzieckiem i rodziną I. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 1. Pojęcie i uwarunkowania rozwoju człowieka. 2. Rozwój

Bardziej szczegółowo

Świat bez sztuki naraża się na to, że będzie światem zamkniętym na miłość Jan Paweł II

Świat bez sztuki naraża się na to, że będzie światem zamkniętym na miłość Jan Paweł II Świat bez sztuki naraża się na to, że będzie światem zamkniętym na miłość Jan Paweł II Recenzje: prof. dr hab. Czesław S. Nosal prof. dr hab. Władysław Jacek Paluchowski Redaktor prowadząca: Anna Raciborska

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Kryminologia jako nauka Rozdział 2 Jednostka i społeczeństwo Rozdział 3 Teorie kryminologiczne

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Kryminologia jako nauka Rozdział 2 Jednostka i społeczeństwo Rozdział 3 Teorie kryminologiczne SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 Rozdział 1 Kryminologia jako nauka... 15 1.1. Pojęcie i zakres nauki kryminologii... 15 1.2. Kryminologia a inne nauki... 15 1.3. Podstawowe nurty w kryminologii...

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu w języku polskim SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU Zajęcia terenowe - kontakt ze sprawcą przemocy domowej. Moduł 106: Diagnoza i terapia osób, które doznały interpersonalnej traumy w dzieciństwie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r.

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r. Specjalności w ramach studiów na kierunku psychologia studia jednolite magisterskie Program kształcenia przewiduje dwie specjalności do wyboru przez studentów począwszy od 6 semestru (3 roku studiów).

Bardziej szczegółowo

E SPECJALNOŚCIOWE I DYPL. 240 270 510 47 4 4 12 4 4 11 4 5 12 4 5 12

E SPECJALNOŚCIOWE I DYPL. 240 270 510 47 4 4 12 4 4 11 4 5 12 4 5 12 część wspólna dla wszystkich specjalności Lp Moduły przedmiotowe Obowiązuje od roku akademickiego: 2010 / 2011 Suma godzin / ECTS Sem. I Sem. II Sem. III Sem. IV Sem. V Sem. VI A OGÓLNE 30 195 225 8 2

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota)

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota) Ośrodek Rozwoju Edukacji Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Koninie wpisany w rejestr ewidencji Marszałka Województwa Wielkopolskiego Nr DE.III.1.5471.54/3/2014 działający przy Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 0/0 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Resocjalizacja. PEDAGOGICZNA BIBLIOTEKA WOJEWÓDZKA IM. KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ w LUBLINIE. (zestawienie bibliograficzne w wyborze)

Resocjalizacja. PEDAGOGICZNA BIBLIOTEKA WOJEWÓDZKA IM. KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ w LUBLINIE. (zestawienie bibliograficzne w wyborze) PEDAGOGICZNA BIBLIOTEKA WOJEWÓDZKA IM. KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ w LUBLINIE Resocjalizacja (zestawienie bibliograficzne w wyborze) Opracował Piotr Wiechnik LUBLIN 2012 Wydawnictwa zwarte 1. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA:. Podstawy Kod przedmiotu: 104 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3 KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3 Nazwa w j. ang. Psychological bases of education and teaching

Bardziej szczegółowo

Wyjątkowość zjawiska twórczości - jednostki genialne nie mogą zostać zaliczone do grona ludzi zwykłych. Geniusz ociera się o szaleństwo

Wyjątkowość zjawiska twórczości - jednostki genialne nie mogą zostać zaliczone do grona ludzi zwykłych. Geniusz ociera się o szaleństwo Wyjątkowość zjawiska twórczości - jednostki genialne nie mogą zostać zaliczone do grona ludzi zwykłych Geniusz ociera się o szaleństwo Geniusz i obłąkanie - koncepcja Cesare Lombroso Teorie twórczości

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Patologia życia społecznego. 1100-ps-s48PZS-sj. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii.

OPIS PRZEDMIOTU. Patologia życia społecznego. 1100-ps-s48PZS-sj. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii. OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Patologia życia społecznego 1100-ps-s48PZS-sj Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut Psychologii Kierunek Psychologia Specjalność/specjalizacja

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego Doradztwo zawodowe i edukacja dorosłych jako systemy wspierania rozwoju człowieka

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1 Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1 Spis treści Wstęp (Helena Sęk)... 13 Rozdział 1 Psychologia kliniczna jako dziedzina badań i praktyki (Helena Sęk)... 19 1.1. Źródłaidrogirozwojupsychologiiklinicznej...

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA

PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA I. Informacje ogólne Jednostka organizacyjna Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Język wykładowy Rodzaj modułu kształcenia (obowiązkowy/fakultatywny) Poziom

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Promocja zdrowia psychicznego Kod

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Pedagogika resocjalizacyjna z socjoterapią Studia I Stopnia Przedmiot: Podstawy pedagogiki resocjalizacyjnej Kod przedmiotu: Przedmiot w języku angielskim: Basics of resocialisation

Bardziej szczegółowo

1 Agresja Katarzyna Wilkos

1 Agresja Katarzyna Wilkos 1 2 Spis treści Wstęp 6 Rozdział I: Ujęcie wiktymologiczne przestępstw z użyciem przemocy 9 1. Rodzaje przestępstw z użyciem przemocy 9 Podział według J. Bafii 12 2. Psychospołeczne funkcjonowanie ofiar

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika ( specjalizacje od II roku ) Specjalizacja: pedagogika resocjalizacyjna i penitencjarna. Konwersatoria Cwiczenia.

Kierunek: Pedagogika ( specjalizacje od II roku ) Specjalizacja: pedagogika resocjalizacyjna i penitencjarna. Konwersatoria Cwiczenia. UNIWERSYTET im. A. MICKIEWICZA w Poznaniu WYDZIAŁ PEDAGOGICZNO-ARTYSTYCZNY w Kaliszu PLAN STUDIÓW STACJONARNYCH ( wg krajowych ram kwalifikacji na kierunku pedagogika oraz standardów kształcenia nauczycieli

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - PEDAGOGIKA:

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - PEDAGOGIKA: PYTANIA Z TREŚCI OGÓLNYCH, PODSTAWOWYCH I KIERUNKOWYCH: 1. Pedagogika jako nauka społeczna. 2. Wyjaśnij, na czym polegają związki pedagogiki z psychologią. 3. Uniwersalna rola filozofii. 4. Jaka jest struktura

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów - PEDAGOGIKA. Tezy egzaminacyjne (podstawowe) Egzamin licencjacki

Kierunek studiów - PEDAGOGIKA. Tezy egzaminacyjne (podstawowe) Egzamin licencjacki Rada Wydziału 23.04.2014 Kierunek studiów - PEDAGOGIKA Tezy egzaminacyjne (podstawowe) 1. Znaczenie pojęć pedagogicznych: pedagog, edukacja, wychowanie, socjalizacja, pedagogia, pedagogika. 2. Miejsce

Bardziej szczegółowo

Etyka w psychoterapii sylabus 2013/2014

Etyka w psychoterapii sylabus 2013/2014 1 Etyka w psychoterapii sylabus 2013/2014 1. Rozwiązywanie dylematów etycznych w psychoterapii Bond, T. (2012). Rozwiązywanie problemów etycznych. W C. Feltham i I. Horton (red.), Psychoterapia i poradnictwo.

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Załącznik do uchwały nr.. 213 Senatu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach z dnia 21 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla autorskiego kierunku OLIGOFRENOPEDAGOGIKA

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do psychologii

Wprowadzenie do psychologii Wprowadzenie do psychologii wychowania Psychologia wychowawcza - pedagogiczna Literatura podstawowa: Brzezińska A. (2000). Psychologia wychowania. [W:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki,

Bardziej szczegółowo

Publikacje: 2013 2012

Publikacje: 2013 2012 Publikacje: 2013 1. Lelonek-Kuleta, B. (2013). Wiara w szczęśliwy los drogą do cierpienia? Patologiczny hazard w podejściu poznawczym. Horyzonty Psychologii, nr 3. 2. Lelonek-Kuleta, B. (2013). Terapia

Bardziej szczegółowo

Psycholog wiedza umiejętności kompetencje

Psycholog wiedza umiejętności kompetencje Psycholog wiedza umiejętności kompetencje Joanna Urbańska Zakład Podstaw Badań Psychologicznych Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu www.psychologia.amu.edu.pl I Liceum Ogólnokształcące

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja wydawnicza: Zuzanna Bochenek Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska ISBN 978-83-7850-228-9 Oficyna Wydawnicza Impuls 30-619 Kraków, ul. Turniejowa

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu dyplomowego dla studentów kierunku Pedagogika PWSZ w Chełmie. Zakres pedagogiki ogólnej:

Zagadnienia do egzaminu dyplomowego dla studentów kierunku Pedagogika PWSZ w Chełmie. Zakres pedagogiki ogólnej: Zagadnienia do egzaminu dyplomowego dla studentów kierunku Pedagogika PWSZ w Chełmie. Zakres pedagogiki ogólnej: 1. Opisz rys historyczny pedagogiki. 2. Porównaj pojęcie wychowania w różnych teoriach pedagogicznych.

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Poznawcze, emocjonalne i behawioralne problemy osób starszych i metody ich kompensacji./ Moduł 190.: Niepełnosprawność intelektualna

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży./ Moduł 100.: Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży./ Moduł 100.: Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży./ Moduł 100.: Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim

Bardziej szczegółowo

NIEPRZYSTOSOWANIE SPOŁECZNE NIELETNICH

NIEPRZYSTOSOWANIE SPOŁECZNE NIELETNICH CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA W KONINIE NIEPRZYSTOSOWANIE SPOŁECZNE NIELETNICH Zestawienie bibliograficzne w wyborze Opracowanie: Aleksandra Czajkowska Agata Nogal

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

System resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie w Polsce i w Niemczech. Darmowy fragment www.bezkartek.pl. Maćkowi

System resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie w Polsce i w Niemczech. Darmowy fragment www.bezkartek.pl. Maćkowi 1 System resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie w Polsce i w Niemczech Maćkowi 2 dylematy resocjalizacji Seria pod red. Krzysztofa Biela Krzysztof Biel, Przestępczość dziewcząt. Rodzaje i

Bardziej szczegółowo

Instytut Psychologii Uniwersytet Wrocławski

Instytut Psychologii Uniwersytet Wrocławski Instytut Psychologii Uniwersytet Wrocławski ROK AKADEMICKI 2011/2012 Tryb studiów Studia niestacjonarne Kod 2.3/3 Nazwa Status Autor programu Rok PSYCHOLOGIA OGÓLNA EMOCJE I MOTYWACJA Przedmiot kierunkowy

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PSYCHOLOGIA WYCHOWAWCZA. Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU PSYCHOLOGIA WYCHOWAWCZA. Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Rektora UKW Nr 48/2009/2010 z dnia 14 czerwca 2010 r. Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu PSYCHOLOGIA WYCHOWAWCZA Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia

Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia Autor: Małgorzata Dubis ISBN: 978-83-7587-469-3 Dane techniczne: Wydanie I, Kraków 2011, Format B5, Objętość

Bardziej szczegółowo

Rola kultury w procesie wychowania dzieci i młodzieży Arteterapia i muzykoterapia

Rola kultury w procesie wychowania dzieci i młodzieży Arteterapia i muzykoterapia Rola kultury w procesie wychowania dzieci i młodzieży Arteterapia i muzykoterapia Definicja kultury Pojęcie kultura wywodzi się od słowa łacińskiego cultura czyli uprawa i oznacza ogół stworzonych przez

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Metodyka resocjalizacji 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Methods of social rehabilitation 3.

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 010/011 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii,

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii, SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Wybrane aspekty terapii zaburzeń seksualnych./ Moduł 109..: Psychologia miłości. 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Selected aspects

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KARTA PRZEDMIOTU

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KARTA PRZEDMIOTU WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI z siedzibą w Zamościu KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE (WYPEŁNIA TOK STUDIÓW) Nazwa przedmiotu Wydział Kierunek studiów Poziom Profil Rok

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 013/014 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii Kod S-PP modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu Specjalność - Poziom studiów Forma studiów Rok studiów I nforma cje ogólne Podstawy psychoterapii

Bardziej szczegółowo

Warsztaty diagnostyczne Zastosowanie psychologii w zarządzaniu dr B.Bajcar

Warsztaty diagnostyczne Zastosowanie psychologii w zarządzaniu dr B.Bajcar Warsztaty diagnostyczne Zastosowanie psychologii w zarządzaniu dr B.Bajcar Nr zajęć Termin 1 16.02 2 23.02 Organizacja zajęć 3 1.03. 4 8.03 5 15.03 6 22.03 7 29.03 8 5.04 9 12.04 10 19.04 11 26.04 12 10.05

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia psychiczne Zestawienie bibliograficzne. Wydawnictwa zwarte

Zaburzenia psychiczne Zestawienie bibliograficzne. Wydawnictwa zwarte Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Nowym Sączu Filia w Gorlicach ul. Wróblewskiego 10 38-300 Gorlice tel. 0-18 35 215 70 e-mail bibped@vp.pl Zaburzenia psychiczne Zestawienie bibliograficzne Wydawnictwa

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia kliniczna. Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia. studia magisterskie stacjonarne,

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia kliniczna. Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia. studia magisterskie stacjonarne, OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia kliniczna Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Pedagogiki i Psychologii

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia rozwoju osobistego. Coaching NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK

Bardziej szczegółowo

dr Kazimierz Gelleta dr Kazimierz Gelleta

dr Kazimierz Gelleta dr Kazimierz Gelleta (1) Nazwa przedmiotu Podstawy psychoterapii (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Rok akademicki 2015/2016 Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo

Warsztaty diagnostyczno-projektowe Badania zachowań konsumenckich

Warsztaty diagnostyczno-projektowe Badania zachowań konsumenckich Warsztaty diagnostyczno-projektowe Badania zachowań konsumenckich Nr zajęć Termin 1 26.02 2 5.03 3 12.03 4 19.03 5 26.03 6 2.04 7 23.04 Organizacja zajęć fakultatywne 8 Praca własna 9 30.04 10 7.05 11

Bardziej szczegółowo