Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku"

Transkrypt

1 Rozdział 16. Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku Anna Szczukiewicz Wstęp Kryzys azjatycki lat był kryzysem bliźniaczym, tj. jednocześnie wystąpiły kryzys walutowy i kryzys systemu finansowego, które wzajemnie się napędzały. Kryzys bliźniaczy charakteryzuje się większym spadkiem aktywności gospodarczej i trwa dłużej niż kryzys walutowy czy bankowy występujące osobno. W 1998 roku wszystkie pięć krajów najbardziej dotkniętych kryzysem azjatyckim odnotowało ujemne stopy wzrostu PKB. Wahały się one w przedziale między 0,6% na Filipinach a 13,2% w Indonezji. Kursy walut omawianych państw, za wyjątkiem indonezyjskiej rupii, w dużej mierze rozwijały się równolegle. W szczytowym okresie kryzysu walutowego poziom kursów czterech walut azjatyckich podwoił się, a kurs indonezyjskiej rupii wzrósł prawie sześciokrotnie w porównaniu do poziomu z lipca 1997 roku (por. rys ). Do obrony waluty władze poszczególnych państw używały różnych metod, głównie podwyżki stóp procentowych oraz interwencji na rynku walutowym poprzez zawieranie kontraktów forward i spot. Pokryzysowe reżimy walutowe Tajlandii, Indonezji i Korei były elastyczniejsze w porównaniu do sytuacji przed kryzysem, Malezji sztywniejszy, a Filipin bez zmian (Hernandez, Montiel, 2001, s. 6). Koszty rekapitalizacji, w dużej części niepłynnego, sektora bankowego szacowane były na poziomie 20 30% PKB (z wyjątkiem Filipin, gdzie szacunkowe koszty były minimalne jeśli je liczyć relacją PKB). Kluczowym elementem w przywracaniu zaufania zagranicznych inwestorów były przeprowadzane we wszystkich krajach reformy strukturalne sektora finansowego, polegające głównie na zamykaniu upadłych instytucji i dokapitalizowaniu systemu finansowego. Z pomocą finansową 481

2 482 Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku w wysokości ponad 100 mld dolarów krajom azjatyckim pośpieszyły międzynarodowe instytucje finansowe. Od 1999 roku kraje azjatyckie odnotowały dodatnie stopy wzrostu gospodarczego, polityka monetarna została złagodzona, stopy procentowe powróciły do przedkryzysowych poziomów, a reformy strukturalne zostały wprowadzone (MFW, 1999). Powrót na drogę wzrostu gospodarczego nie był jednak łatwy. Poczynania władz zmierzające do przywrócenia zaufania międzynarodowych inwestorów nie odnosiły zamierzonych skutków. Również ogłoszenie programów stabilizacyjnych związanych z kredytem z MFW nie ustabilizowało w początkowej fazie kryzysu nastrojów rynkowych Fazy przebiegu kryzysu na kontynencie azjatyckim Przebieg kryzysu azjatyckiego dzielony jest w literaturze na pięć bądź sześć faz 1 :» od lipca 1996 roku do kwietnia 1997 roku, która charakteryzowała się pogarszającą się kondycją finansową sektora przedsiębiorstw oraz instytucji finansowych oraz pierwsze bankructwa, które doprowadziły do presji na tajlandzką walutę.» od maja do lipca 1997 roku dochodzi na nasilenia ataków na tajlandzką walutę i ostatecznego wybuchu kryzysu.» od lipca do października 1997 roku okres transmisji kryzysu na trzy kraje grupy ASEAN (Malezję, Indonezję i Filipiny).» od połowy października do połowy grudnia 1997 roku transmisja problemów poprzez globalne rynki finansowe na inne kraje jak również do ataku na Koreę.» od stycznia do maja 1998 roku okres wychodzenia z zapaści, która swój najwyższy punkt osiągnęła w styczniu. Proces ten został przerwany w połowie maja 1998 roku, na kiedy to datuje się szósta faza. Rysunek przedstawia zmiany kursów pięciu walut azjatyckich w omawianym okresie Lipiec 1996 kwiecień 1997: presje przedkryzysowe Już w rok przed wybuchem kryzysu w Tajlandii doszło do kilku epizodów presji na bahta. Upadek Bangkok Bank of Commerce oraz następująca po nim interwencja banku centralnego zmierzająca do zwiększenia płynności systemu finansowego w lipcu 1996 roku wywołały pierwsze presje na tajlandzką walutę. Pochodziły one głównie ze strony dużych międzynarodowych banków handlowych i inwestycyjnych (MFW, 1998a, s. 44). 1 Taki podział stosuje MFW (por. World Economic Outlook z lat ) oraz Berg (1999).

3 Anna Szczukiewicz 483 Rysunek Zmiany kursów walutowych wybranych walut azjatyckich od stycznia 1997 r. do grudnia 1999 r. ( = 100) Korea Malezja Filipiny Tajlandia Hong Kong Indonezja - prawa skala Źródło: oprac. własne na podst. MFW (2004). Po raz kolejny tajlandzki baht odczuwał presje na przełomie stycznia i lutego 1997 roku. Wywołane było to podaniem do wiadomości słabych danych fiskalnych i danych odnośnie eksportu za ostatni kwartał 1996 roku, które sugerowały wzrastającą monetaryzację deficytu i pogarszanie bilansu rachunku obrotów bieżących (MFW, 1998a, s ). Dodatkowo w tym samym czasie w sektorze finansowym rozprzestrzeniały się obawy dotyczące spłat zaciągniętych pożyczek, zwłaszcza wobec faktu, iż kilku deweloperów nieruchomości zaprzestało spłaty odsetek od zaciągniętych pożyczek oraz przy dużym (sięgającym 35%) odsetku kredytów na nieruchomości w ogóle udzielonych kredytów (Dąbrowski, 2001, s. 43). Również w tym przypadku to międzynarodowi inwestorzy wywołali presje na bahta. W marcu rząd tajlandzki ogłosił, że wykupi od instytucji finansowych zagrożone utratą płynności pożyczki udzielone sektorowi nieruchomości na kwotę 3,9 mld dolarów, po czym nie wywiązał się z tej obietnicy (MFW, 1998a, s. 45). W tym czasie zmianie uległy również międzynarodowe warunki finansowe. W Wielkiej Brytanii oraz Niemczech wiosną 1997 roku wzrosły stopy procentowe. Także poprawa sytuacji gospodarczej w Japonii wywołała oczekiwania, iż bank centralny podniesie stopy procentowe, co zmniejszało relatywną atrakcyjność inwestycji w Tajlandii.

4 484 Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku Rząd tajlandzki bronił w tym okresie kursu waluty poprzez interwencje na rynku walutowym, zawierając transakcje spot i forward oraz poprzez wzrost stóp procentowych. Akcje te były postrzegane przez uczestników rynku za niewystarczające, szczególnie z powodu braku środków zaradczych wobec słabości sektora finansowego (MFW, 1997b, s. 15). W czasie, gdy wzrastały obawy o kondycję sektora finansowego w Tajlandii, presje odczuwała również Korea. W styczniu 1997 roku Hanbo Steel, zadłużony na 6 mld dolarów u rodzimych banków drugi co do wielkości producent stali, ogłosił bankructwo (MFW, 1997a, s. 54). Był to pierwszy przypadek bankructwa na tak dużą skalę od dłuższego czasu. Wzbudził on obawy o możliwość utraty płynności przez banki kredytujące Hanbo Steel. Bank centralny natychmiast interweniował, zwiększając znacznie płynność sektora finansowego. Pogarszająca się kondycja sektora przedsiębiorstw, szczególnie nasilające się od marca bankructwa i znaczne kłopoty koreańskich czeboli, spowodowały, iż bank centralny w ciągu kolejnych kilku miesięcy nadal interweniował na różne sposoby (MFW, 1998a, s. 54). Elastyczniejszy reżim kursu walutowego zredukował w tym czasie częściowo podatność Korei na atak spekulacyjny. Rysunek Zmiany cen akcji w wybranych krajach azjatyckich od stycznia 1997 r. do grudnia 1998 r. (styczeń 1997 = 100) Korea Malezja Tajlandia Indonezja Filipiny Hong Kong Źródło: Oblicz. własne na podst. MFW (2004). Sytuacja w pozostałych trzech krajach azjatyckich była w tym okresie spokojna. Kraje te, szczególnie Indonezja i Filipiny, były mniej dotknięte spadkiem eksportu charakteryzującym kraje regionu od 1996 roku i miały mniejsze deficy-

5 Anna Szczukiewicz 485 ty na rachunku obrotów bieżących. Ich waluty nadal się umacniały, a na rynkach giełdowych panowała hossa. Jednak obawy, iż sektory finansowe tych krajów również mogą być narażone na problemy sektora nieruchomości spowodowały lekki spadek cen akcji, głównie w Malezji i na Filipinach (rys. 16.2). W Tajlandii indeksy giełdowe w tym okresie dalej spadały. Władze Malezji, rozpoznając sygnały przegrzania rynków giełdowych i nie chcąc dopuścić do załamania na giełdzie, wprowadziły w marcu ograniczenia na udzielanie kredytów na zakup nieruchomości oraz akcji (Dąbrowski, 2001, s. 68) Maj 1997 lipiec 1997: kryzys w Tajlandii Zmiana międzynarodowych warunków finansowych na początku maja 1997 r., wynikająca z zapowiedzi władz japońskich wzrostu stóp procentowych z uwagi na słabość jena, spowodowała stopniowe wycofywanie się inwestorów z krajów Azji Południowo-Wschodniej (Dąbrowski, 2001, s. 68). Po krótkim okresie spokoju baht został ponownie zaatakowany w maju 1997 roku. Wieczorem 7 maja wśród międzynarodowych instytucji finansowych krążyły informacje, iż hongkoński oddział głównego banku tajlandzkiego zaczął masowo sprzedawać bahta w zamian za dolary. Tego samego dnia dowiedziano się również, że bank centralny zaoferował zagranicznym bankom sprzedaż forward dużych ilości dolarów w zamian za bahta. W ciągu następnych dwóch dni bank centralny stracił 6 z 32 mld dolarów rezerw walutowych (MFW, 1998a, s. 46). 12 maja 1997 bank centralny znowu interweniował na walutowym rynku transakcji forward. Z uwagi na spadek koniunktury i słabości sektora finansowego do interwencji nie użyto stóp procentowych. Szacuje się, iż 12 i 13 maja bank centralny Tajlandii stracił kolejne 5 mld dolarów. 14 maja atak na bahta osiągnął szczyt, ze stratą dalszych 10 mld dolarów rezerw walutowych banku centralnego (Ibidem). Interwencje banku centralnego niewiele pomogły w uspokojeniu nastrojów rynkowych. 15 maja bank centralny zrezygnował z interweniowania na rzecz waluty, pozwalając wzrosnąć stopom procentowym, oraz wprowadził kontrole kapitałowe, rozgraniczając rynki offshore i onshore i odcinając bankom offshore dostęp do bahta (Grabowski, 1998, s. 62). Posunięcia te nie przywróciły zaufania do tajlandzkiej waluty, która nadal odczuwała silne presje w drugiej połowie maja oraz w czerwcu. Problemy w Tajlandii wywołały lekkie efekty spillover w pozostałych czterech krajach azjatyckich. Ustały one dość szybko po interwencji banków centralnych na rynkach walutowych lub poprzez wzrost stóp procentowych (w Malezji np. z dnia na dzień o 18%) (Dąbrowski, 2001, s. 68). W Malezji dodatkowo wprowa-

6 486 Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku dzono limity na niehandlowe transakcje swap zawierane przez obcokrajowców (MFW, 1997b, s. 16). W końcu czerwca bank centralny Tajlandii zamknął 16 instytucji finansowych, w tym największą w kraju Finance One (Chowdhury, 1999, s. 27). Niespełnienie przez bank centralny funkcji pożyczkodawcy ostatniej instancji wobec tychże 16 instytucji wywołało bezprecedensową panikę wśród zagranicznych inwestorów, która wzmocniła presje na bahta. Wobec masowego odpływu kapitału i gwałtownie spadających rezerw walutowych 2 lipca 1997 r. Tajlandia porzuciła sztywny reżim walutowy. Kurs bahta spadł początkowo o 10%, po czym w kolejnych tygodniach do końca miesiąca spadał dalej w odpowiedzi na niepewną sytuację polityczną i opóźnianie wprowadzenia w życie reform ekonomicznych koniecznych przy swobodnym reżimie walutowym, jak również brak odpowiednich środków zaradczych pod adresem sektora finansowego (MFW, 1997b, s. 17) Lipiec październik 1997: transmisja kryzysu na sąsiednie kraje Uwolnienie kursu tajlandzkiego bahta wywołało wątpliwości co do trwałości sztywnych reżimów walutowych w krajach, które charakteryzowały podobne słabości ekonomiczne. Najsilniejsze presje walutowe bezpośrednio po upadku bahta odczuły Filipiny. Władze filipińskie próbowały bronić rodzimą walutę poprzez podniesienie stóp procentowych i interwencje na rynku walutowym. Ostatecznie jednak 11 lipca kurs filipińskiego peso został uwolniony. Jednocześnie wprowadzono restrykcje w sprzedaży kontraktów forward obcokrajowcom, chcąc w ten sposób ograniczyć spekulację przeciwko peso (MFW, 1997b, s. 18). Turbulencje walutowe szybko rozprzestrzeniły się na Malezję oraz Indonezję. Bank centralny Malezji szczególnie mocno bronił kursu ringitta 8 lipca. Krótkoterminowe stopy procentowe sięgnęły 50% (Dąbrowski, 2001, s. 68). 14 lipca, po stracie 4,9 mld dolarów, tj. 20% rezerw walutowych (Ibidem, s. 71), zaprzestano interwencji w obronie waluty i uwolniono jej kurs. W niecałe dwa tygodnie później premier Malezji oskarżył Georga Sorosa i innych spekulantów o atak na ringitta (Ibidem, s. 75). 21 lipca kurs indonezyjskiej rupii spadł znacznie w ramach powiększonych 11 lipca z 8 do 12% widełek (MFW, 1998a, s. 48). Wprowadzenie restrykcyjnych środków fiskalnych, włącznie z podwyżką stóp procentowych do poziomu prawie 100% z dnia na dzień, nie uspokoiło nastrojów rynkowych. Zdeprecjonowany do tego czasu o 15% kurs rupii został ostatecznie uwolniony 14 sierpnia (Dąbrowski, 2001, s. 89).

7 Anna Szczukiewicz 487 Rysunek Zmiany stóp procentowych wybranych krajów azjatyckich od stycznia 1997 do grudnia Korea Malezja Filipiny Tajlandia Indonezja - prawa skala Źródło: MFW (2004). W pierwszych dniach od wybuchu kryzysu w Indonezji waluty państw zaatakowanych po Tajlandii straciły średnio 10% wartości. Deprecjacja tajlandzkiej waluty osiągnęła do tego czasu 18% (MFW, 1997b, s. 18). Sytuacja w zaatakowanych krajach uległa pogorszeniu w ciągu następnych dwóch miesięcy, odzwierciedlając obawy o negatywne efekty deprecjacji walut oraz wyższych stóp procentowych na kondycje mocno zadłużonych sektorów przedsiębiorstw i finansowego. Oczekiwano również na wprowadzenie odpowiedniej polityki koniecznej do stabilizacji waluty. 22 października 1997 r. skumulowana stopa deprecjacji walut azjatyckich w stosunku do dolara wynosiła 51% w przypadku Indonezji, 60% w Tajlandii oraz odpowiednio 32 i 34% w przypadku Filipin i Malezji (Ibidem, s. 54). Indeksy giełdowe tych państw spadały nadal w sierpniu, po czym we wrześniu częściowo się ustabilizowały. Rządy Tajlandii, Indonezji i Korei zwróciły się w tym okresie o pomoc do Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Władze Tajlandii poprosiły o pomoc 28 lipca, a 20 sierpnia podpisano porozumienie i uzgodniono program reform stabilizacyjnych z 17 mld dolarów wsparcia ze strony MFW (MFW, 1998a, s. 49). Władze Indonezji zwróciły się o pomoc do MFW dopiero 8 października. 31 października uzgodniono program stabilizacyjny ze wsparciem 23 mld dolarów (Ibidem). Władze malezyjskie zrezygnowały z pomocy międzynarodowych organizacji finansowych i postanowiły samodzielnie zwalczać kryzys. Bank centralny sterylizował odpływ kapitału, utrzymując stopy procentowe na normal-

8 488 Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku nym poziomie. Wprowadzono również kontrole przy zawieraniu bankowych transakcji swap, aby ograniczyć odpływ kapitału (Dąbrowski, 2001, s. 71). Filipiny były w trakcie realizacji poprzedniego programu stabilizacyjnego z MFW z 1994 roku. Programy MFW dla trzech państw nimi objętych opierały się na tych samych zasadach. Były to: natychmiastowe zamknięcie banków, przywrócenie i zwiększenie minimalnych wymagań kapitałowych, zacieśnienie kredytu, wysokie stopy dyskontowe banków centralnych, restrykcyjna polityka fiskalna (z nadwyżkami budżetowymi) oraz reformy strukturalne instytucji niefinansowych (Radelet, Sachs, 1998, s. 7). Presje walutowe nie przeniosły się w tym okresie do Korei, jednak sytuacja gospodarcza w tym kraju stawała się coraz bardziej napięta. Bankructwo Kia, ósmej pod względem wielkości aktywów firmy koreańskiej, w połowie lipca wzmogło istniejące presje w sektorze bankowym. Bank centralny ponownie interweniował, zwiększając płynność sektora finansowego, oraz przejął zarząd nad bankami kredytującymi Kia (Dąbrowski, 2001, s. 67). Koreańskie banki odczuły również znaczne zacieśnienie możliwości kredytowych na międzynarodowych rynkach, z maksymalną długością udzielanych kredytów do jednego roku, a w przypadku niektórych instytucji do miesiąca. Rozpoznając problemy sektora finansowego, wprowadzono pakiet środków zaradczych koncentrujący się na problemie niespłacanych pożyczek oraz udzielający gwarancji państwowych na zobowiązania koreańskich instytucji finansowych (Ibidem). Koreańskie instytucje finansowe aktywnie działały na międzynarodowych rynkach kapitałowych, skupując wysoko oprocentowane instrumenty dłużne innych rynków wschodzących za niskooprocentowane (z uwagi na wysoki rating Korei) pożyczki od zagranicznych banków (Ibidem, s. 70). W 1996 roku na przykład koreańskie instytucje finansowe kupiły akcje i obligacje rosyjskie, meksykańskie, brazylijskie oraz kolumbijskie o łącznej wartości kilku mld dolarów (MFW, 1998a, s. 55). Kłopoty sektora finansowego z płynnością wywołały potrzebę upłynnienia zagranicznych aktywów, co spowodowało spadek cen instrumentów dłużnych będących w posiadaniu koreańskich instytucji finansowych oraz przyczyniło się do transmisji problemów na rynki, na których działały koreańskie instytucje finansowe. Świadomość strat ponoszonych przez koreańskie instytucje przyczyniła się do wycofywania zagranicznego kapitału z Korei 2. 2 Grabowski (1998, s. 71) utrzymuje, iż jednym z katalizatorów kryzysu w Indonezji miało być wycofanie środków przez banki koreańskie, które stanęły przed pogarszającą się sytuacją na rodzimym rynku.

9 Anna Szczukiewicz 489 Pogłębiający się kryzys w czterech krajach grupy ASEAN wywołał obawy o jego oddziaływanie na konkurencyjność eksportu, wzrost gospodarczy oraz na kondycję sektora finansowego innych gospodarek i spowodował transmisję kryzysu na inne państwa azjatyckie (MFW, 1997b, s. 19). Kurs singapurskiego dolara oraz tajlandzkiego nowego dolara lekko osłabł w lipcu. Waluty te zdeprecjonowały do połowy października odpowiednio o 2,7% i 6,8% w stosunku do kursu lipcowego. Dolar hongkoński został zaatakowany na początku sierpnia. W krajach tych, jak również w Korei podniesiono w sierpniu stopy procentowe, a ceny akcji zaczęły spadać Październik grudzień 1997: transmisja kryzysu poprzez globalne rynki finansowe Podczas czwartej fazy doszło do transmisji kryzysu na inne kraje azjatyckie. 17 października władze Tajwanu wstrzymały interwencje w obronie waluty i nowy dolar tajwański deprecjonował o 6% (MFW, 1997b, s. 19). Decyzja ta wywołała spekulacje, iż także władze Hongkongu mogą zmniejszyć swoją gotowość do obrony waluty, usztywnionej poprzez currency board do dolara amerykańskiego. Sprzedaż dolara hongkońskiego nasiliła się 21 i 22 października. Równolegle wzrastały stopy procentowe (z 7 do 250%) oraz premie z kontraktów forward w dolarze Hongkongu. Presje walutowe odbiły się również na rynkach giełdowych. Ceny akcji spadły w Hongkongu w ciągu trzech dni do 23 października o 23% (Ibidem, s. 20). Według MFW (1998a, s. 51) większość operacji sprzedaży hongkońskiej waluty była przeprowadzana przez rodzime podmioty, chociaż z czasem wzrosła aktywność międzynarodowych inwestorów. Niski wolumen transakcji na dolarze hongkońskim świadczył raczej o próbie zabezpieczenia się przed ryzkiem walutowym niż o próbach spekulacji. Panuje również opinia, iż fundusze hedgingowe zawierały jednocześnie krótkookresowe kontrakty sprzedaży stosunkowo niewielkich ilości dolara hongkońskiego oraz dokonywały krótkiej sprzedaży (pożyczały na krótki okres od właścicieli, oddając z odpowiednią prowizją) instrumentów finansowych wrażliwych na zmiany stóp procentowych, szczególnie akcji (Krugman, 2001, s. 144). Spekulanci uważali, że albo dolar hongkoński zostanie zdewaluowany i osiągną zyski ze spekulacji walutowej, albo stopy procentowe zostaną podniesione w obronie waluty, dzięki czemu osiągną zyski ze spekulacji giełdowej. Władze Hongkongu postanowiły przeciwdziałać spekulacji i zaczęły skupować akcje, powodując wzrost ich cen i zadając straty niezadowolonym spekulantom, którzy wkrótce zlikwidowali swoje kontrakty giełdowe. Ostatecznie reżim currency board w Hongkongu został obroniony.

10 490 Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku W Korei presje na wona się nasiliły, a ceny akcji dalej spadały, odzwierciedlając spadek zaufania do radzenia sobie w Korei z problemami spowodowanymi ogromnym zadłużeniem sektora przedsiębiorstw oraz wzrastającymi trudnościami sektora finansowego ze spłatą zagranicznych pożyczek. 18 listopada bank centralny udzielił pięciu bankom handlowym pożyczek o wartości 1 mld dolarów (Dąbrowski, 2001, s. 99). Władze Korei interweniowały do 20 listopada w obronie wona, głównie na rynkach walutowych oraz poprzez niewielką podwyżkę stóp procentowych, po czym przedział dziennych wahań wona został podniesiony z 4,5 do 20% (Ibidem, s. 121). 21 listopada Korea rozpoczęła negocjacje z Międzynarodowym Funduszem Walutowym, które zwieńczyło porozumienie ogłoszone 4 grudnia. Podczas gdy waluty czterech państw zaatakowanych w lipcu i sierpniu wykazywały w tym okresie stabilność, indonezyjska rupia dalej się osłabiała. Indonezyjskie firmy, nie mogąc odroczyć terminów spłaty zaciągniętych długów, szukały innych źródeł pozyskania dewiz, co zwiększyło dalej presje walutowe oraz presje na lokalne stopy procentowe. Wysokie stopy procentowe natomiast szkodziły systemowi bankowemu. W odpowiedzi na problemy sektora bankowego władze obniżyły stopy procentowe, co z kolei odbiło się niekorzystnie na walucie. 31 października podpisano program pomocowy kierowany m.in. przez MFW i Bank Światowy w wysokości 23 mld dolarów. Program obejmował zagadnienia polityki pieniężnej, która miała się kierować obroną waluty z uwzględnieniem oddziaływania wysokich stóp procentowych na kondycję sektora finansowego, strategię dla sektora finansowego, polegającą na jego uzdrowieniu poprzez likwidację banków z największymi problemami, oraz szerszy program reform strukturalnych (Berg, 1999, s. 54). Dzień po ogłoszeniu programu, realizując jego założenia, 16 faktycznie upadłych banków zostało zamkniętych (Dąbrowski, 2001, s. 99). Jednak niezapewnienie odpowiednich gwarancji depozytowych ze strony rządu wywołało panikę wśród depozytariuszy i nagły odpływ kapitału. Wiele banków nie było w stanie zrealizować zobowiązań i sięgnęło po pomoc banku centralnego (Ibidem, s. 90). W listopadzie kurs rupii był już dość stabilny. Turbulencje w Hongkongu, towarzyszący im spadek zaufania do rynków wschodzących i obawy o wypłacalność rodzimych instytucji finansowych przyczyniły się do zdegradowania Korei, Tajlandii i Indonezji w rankingu Moody s 22 grudnia poniżej stopnia inwestycyjnego (investment grade). Degradacja ta miała poważne konsekwencje, gdyż w myśl panującej zasady (sovereign ceiling) żaden podmiot w tych krajach nie mógł być oceniony wyżej. Wobec tego lokalne banki handlowe nie mogły wystawiać uznawanych międzynarodowo akredytyw dla eksporterów czy importerów, co dalej zacieśniło możliwości finansowe

11 Anna Szczukiewicz 491 przedsiębiorstw, a inwestorzy portfelowi zmuszeni do utrzymywania określonego standardu ryzyka musieli wycofać się ze zbyt ryzykownych obecnie rynków (Radelet, Sachs, 1998, s. 8). W tym czasie ujawniono również informację o pozostających do realizacji w Tajlandii kontraktach forward o wartości 23 mld dolarów, która zaskoczyła rynki oraz spowodowała natychmiastowe odjęcie tej kwoty od oficjalnych tajlandzkich rezerw walutowych, co ujawniło ich bardzo niski poziom netto pozostający do dyspozycji banku centralnego (Berg, 1999, s. 53). W grudniu 1997 roku sytuacja w Korei i Indonezji uległa znacznemu pogorszeniu, co odbiło się na sytuacji w pozostałych krajach. Ogłoszenie programu stabilizacyjnego MFW zbiegło się w czasie z wiadomością, iż bank centralny Korei praktycznie nie ma rezerw walutowych do dyspozycji. Brak zgody na odroczenie spłaty kredytów w przypadku prawie wszystkich kredytodawców wywołał poważne obawy o ryzyko upadku (Ibidem, s. 55). W tygodniu od 7 do 14 grudnia won deprecjonował o 40%, a indeksy giełdowe straciły 17% wartości w okresie od 3 do 10 grudnia. W miarę nasilania się kryzysu obrona wona stała się niemożliwa i 16 grudnia zniesiono przedział dopuszczalnych wahań waluty (Dąbrowski, 2001, s. 116). Wygrana Kim Dae-jung w wyborach prezydenckich 18 grudnia wywołała dalsze obawy, gdyż kandydat ten najmniej popierał porozumienie zawarte z MFW. Jednak ogłoszenie 24 grudnia popieranego m.in. przez MFW programu reform uspokoiło nastroje rynkowe (Berg, 1999, s. 55). Rozpoczęto silnie wspierane przez rządy banków kredytodawców negocjacje na temat zamiany kredytów krótkoterminowych na średnioterminowe. W czasie gdy won tracił mocno na wartości do końca grudnia, kurs indonezyjskiej rupii także gwałtownie spadał. Znaczną tego przyczyną było panujące przekonanie, iż reżim prezydenta Suharto wkrótce upadnie, oraz wątpliwości odnośnie zobowiązania rządu do przeprowadzenia uzgodnionych w programie MFW reform gospodarczych, powodujące ogólny brak zaufania na rynku (Ibidem). Na początku grudnia chory Suharto na miesiąc opuścił scenę polityczną. Wprowadzenie programu reform było już spóźnione (Fisher, 1999). Rupia spadała dalej. Podobnie jak w Korei, kredytodawcy nie zgadzali się na przełożenie terminów spłaty kredytów, co nasiliło obawy o upadek pod koniec grudnia (Berg, 1999, s. 55). Ogólny klimat przeniósł się również do Tajlandii, Malezji oraz Filipin, gdzie rodzime waluty dalej traciły na wartości, osiągając najniższy poziom w styczniu 1998 roku.

12 492 Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku Styczeń maj 1998 r.: początek poprawy Pierwsze oznaki poprawy pojawiły się wraz z umocnieniem się wona w ostatnim tygodniu grudnia 1997 roku. Deprecjonujący od kilku tygodni won osiągnął najniższy kurs 23 grudnia (od 1 lipca 1997 r. stracił 55% swojej wartości). Ogłoszenie dzień później rewizji programu MFW, przyspieszenie pomocy finansowej w wysokości 10 mld dolarów oraz zawarcie porozumienia z bankami wierzycielami o przesunięciu spłaty krótkoterminowych zobowiązań koreańskich instytucji finansowych oraz negocjacje programu spłat spowodowały aprecjację wona. Do 29 grudnia koreańska waluta zyskała prawie 40% wartości. 28 stycznia 1998 r. międzynarodowi kredytodawcy uzgodnili plan rolowania krótkoterminowego długu o wartości 24 mld dolarów, a w marcu podpisano porozumienie (Dąbrowski, 2001, s. 116). Mimo umacniania się waluty koreańskiej i pozytywnych oczekiwań rynkowych spadek PKB był większy niż się spodziewano. Sektor małych i średnich przedsiębiorstw został praktycznie całkowicie pozbawiony dostępu do kredytu w wyniku dewastacji głównego kredytodawcy banków handlowych (Berg, 1999, s. 55). Waluty pozostałych krajów dotkniętych kryzysem, z wyjątkiem indonezyjskiej rupii, deprecjonowały jeszcze przez kilka tygodni, po czym rozpoczął się proces umacniania ich wartości. Najniższe kursy walut odnotowano odpowiednio 7 stycznia na Filipinach (41% deprecjacja w stosunku do kursu z 1 lipca), 9 stycznia w Malezji (46% deprecjacja), 12 stycznia w Tajlandii (56% deprecjacja), jak również w Singapurze i na Tajwanie (MFW, 1998a, s. 56). W Tajlandii baht umacniał się w wyniku reform i restrykcyjnej polityki gospodarczej wprowadzonych przez nowy rząd urzędujący od połowy listopada 1997 roku (Dąbrowski, 2001, s. 44). Na początku marca zrewidowano program stabilizacyjny MFW. Do końca marca wprowadzono nowe regulacje dotyczące klasyfikacji i zabezpieczania pożyczek. Cztery banki zostały przejęte, a ich depozyty zabezpieczone. Proces rekapitalizacji banków, głównie poprzez wkłady prywatne postępował szybko (Berg, 1999, s. 56). Jednak podobnie jak Korea, również Tajlandia w tym okresie odnotowała spadek PKB oraz nasilenie problemów zadłużonego sektora przedsiębiorstw. W pierwszym kwartale 1998 roku kapitał zagraniczny zaczął ponownie napływać do niektórych krajów azjatyckich, głównie Korei, co spowodowało poprawę sytuacji na rynkach giełdowych, wspomaganą dodatkowo panującym wśród inwestorów przekonaniem, iż rynki azjatyckie osiągnęły już dno (MFW, 1998a, s. 56). Większość napływających funduszy pochodziła z funduszy hegdingowych. Był to zatem bardzo mobilny kapitał. Tradycyjni inwestorzy na

13 Anna Szczukiewicz 493 razie wstrzymywali się z inwestycjami w krajach azjatyckich. Pod koniec maja jednak rynki giełdowe ponownie ponosiły straty wywołane obawami o pogarszającą się recesję oraz zwłokę we wprowadzeniu istotnych reform. Koreański rynek giełdowy osiągnął w końcu maja najniższy poziom od 11 lat, a tajlandzki od 10 lat (Ibidem). Odmiennie od pozostałych czterech walut azjatyckich umacniających się w styczniu, indonezyjska rupia odnotowywała dalszy spadek wartości. Po miesięcznej nieobecności, 6 stycznia na scenę polityczną powrócił prezydent Suharto, ogłaszając projekt budżetu na rok 1998/99 nie opierający się na założeniach programu MFW (Dąbrowski, 2001, s. 90). W tym momencie zaufanie do rządu kompletnie upadło, a kurs rupii osiągnął w czarny czwartek 8 stycznia poziom rupii za dolara (Ibidem). Kraj ogarnęła fala zamieszek społecznych. Ceny żywności zaczęły gwałtownie wzrastać. Nadmierne zwiększenie płynności sektora finansowego podjęte przez rząd w celu uspokojenia paniki finansowej i bank run przyczyniło się do znacznego wzrostu inflacji i dalszych presji na rupię. Spirala inflacji-dewaluacji zaczęła działać. Popyt wewnętrzny się załamał i większość firm praktycznie zbankrutowała. Kondycja finansowa banków stale się pogarszała, a dostęp do zagranicznych kredytów międzybankowych został odcięty nawet dla banków państwowych. 15 stycznia zawarto nowe porozumienie z MFW, w efekcie którego pod koniec stycznia wprowadzono nowe środki naprawcze dla sektora bankowego i szeroki program reform (Ibidem). Środki te przyczyniły się do stabilizacji kursu indonezyjskiej waluty. Od końca stycznia do początku maja kurs rupii wahał się w przedziale od 8000 do rupii za dolara. 26 stycznia rząd ogłosił gwarancje na wszystkie depozyty oraz utworzenie instytucji restrukturyzującej sektor bankowy. Kapitał zagraniczny zaczął napływać niemal natychmiast (Berg, 1999, s. 56). Za inicjatywą władz indonezyjskich oraz MFW kredytodawcy i kredytobiorcy wspólnie ustalili plan spłaty zaciągniętych pożyczek. 10 lutego minister finansów ogłosił, iż Indonezja rozważa wprowadzenie currency board, usztywniając kurs rupii na (zawyżonym) poziomie 5500 rupii za dolara. Pomysł ten spotkał się z szeroką krytyką i został odrzucony przez MFW (Dąbrowski, 2001, s. 94). Słaba implementacja programu reform strukturalnych, obawy o przetrwanie reżimu Suharto (wybranego 10 marca po raz siódmy na prezydenta), zamieszki społeczne oraz brak zaufania do sektora bankowego zatrzymały napływający od końca stycznia kapitał spowodowały odcięcie zagranicznych źródeł kredytu (Berg, 1999, s. 56). Pod koniec omawianego okresu odnotowano oznaki poprawy. Program MFW ogłoszony w kwietniu obejmował m.in. zobowiązanie do prowadzenia restrykcyjnej polityki monetarnej, przyśpieszenie restrukturyzacji banków, daleko idące reformy strukturalne i nowy program spłaty zadłużenia (Ibidem).

14 494 Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku Od maja 1998 r.: pogorszenie spowodowane deprecjacją jena Wywołana słabą kondycją japońskiej gospodarki deprecjacja jena oraz związane z nią obawy o możliwość dewaluacji chińskiego yuana spowodowały kolejne pogorszenie sytuacji w krajach azjatyckich. Sytuacja w Japonii zawsze silnie odbijała się na gospodarkach azjatyckich, gdyż Japonia była głównym importerem dla krajów regionu, toteż spadek popytu w Japonii bądź deprecjacja jena powodowały spadek popytu na towary importowane z krajów azjatyckich. Dodatkowo Korea konkurowała z Japonią na kilku rynkach eksportowych (MFW, 1998a, s. 56). Deprecjacja jena osłabiała pozycję konkurencyjną Korei. Japońskie instytucje finansowe były także głównym kredytodawcą regionu. Każdorazowa decyzja o zmniejszeniu ryzyka inwestycyjnego w Azji oznaczała poważne zacieśnienie możliwości kredytowych krajów azjatyckich. Wobec deprecjacji jena większość walut straciła w maju na wartości, ale do czerwca się ustabilizowała. W Malezji we wrześniu usztywniono kurs na poziomie 3,8 ringitta za dolara (Berg, 1999, s. 45 i 57). W większości krajów programy restrukturyzacyjne były w trakcie realizacji. Poprawa sytuacji pozwoliła na stopniowe obniżanie stóp procentowych bez negatywnych skutków na kursie walutowym. Ogólna stabilizacja gospodarek krajów dotkniętych kryzysem od połowy 1998 roku nie przeniosła się na grunt indonezyjski. Na początku maja w kraju wybuchły protesty w odpowiedzi na zapowiedź znacznej podwyżki cen paliw, a studenci organizowali demonstracje domagające się ustąpienia prezydenta Suharto. W majowych zamieszkach zginęło ponad 1000 osób. Okres stabilności charakteryzujący rupię od końca stycznia został przerwany (Dąbrowski, 2001, s. 92). Kurs rupii gwałtownie wzrastał przez kolejne pięć miesięcy. Dopiero w październiku powrócił do poziomu z początku maja (por. rys ) Transmisja kryzysu poza kontynent azjatycki Kryzys, który z taką siłą dotknął kraje Azji Południowo-Wschodniej nie ograniczył się do tego regionu. Już w maju 1997 r. pod wpływem wydarzeń azjatyckich presje odczuwały również waluty Czech i Słowacji. Kraje te wykazywały kilka cech wspólnych z Tajlandią, takich jak: duży deficyt na rachunku obrotów bieżących, duża zależność od krótkoterminowych napływów prywatnego kapitału, nieelastyczne reżimy walutowe, które uczyniły te kraje podatnymi na nagłe zmiany nastrojów rynkowych (MFW, 1997b, s. 16). Po krótkim okresie interwencji w obronie stabilności waluty oraz wyższych stóp procentowych władze Czech zrezygnowały pod koniec maja z utrzymywania kursu korony w wyznaczonym przedziale wahań. Decyzja ta została podjęta relatywnie wcześnie. Re-

15 Anna Szczukiewicz 495 zerwy banku centralnego nie zostały znacząco zmniejszone poprzez interwencje w obronie waluty. W krótkim czasie wprowadzono środki zaradcze łącznie z restrykcyjną polityką gospodarczą. Pozwoliło to na szybką stabilizację waluty na lekko zdeprecjonowanym w stosunku do przedkryzysowego kursu poziomie. Władzom słowackim udało się utrzymać przedział wahań swojej waluty poprzez zacieśnienie płynności i inne restrykcje (Ibidem, s. 17). Bezpośrednio po upadku walut czterech krajów grupy ASEAN rynki giełdowe krajów wschodzących zyskujące przed lipcem na wartości odnotowały lekkie spadki, a waluty małe korekty do dołu. Dotyczy to głównie rynków Brazylii, Węgier, Rosji. Rynki wschodzące Europy Wschodniej odczuły w lipcu presje walutowe (Ibidem, s. 19). Reszta świata pozostała odporna na kryzys azjatycki do końca października 1997 r., kiedy dotknął on Hongkong. Z Hongkongu problemy rozprzestrzeniły się na inne rynki. Najsilniej odczuwane były w krajach Ameryki Łacińskiej oraz w Rosji. Rynki giełdowe zarówno w krajach uprzemysłowionych, jak i wschodzących odnotowały spadki pod koniec października i na początku listopada. Giełdy krajów uprzemysłowionych stosunkowo szybko (na początku grudnia) ponownie się umocniły (Ibidem, s ). Spośród krajów Ameryki Łacińskiej najbardziej dotknięta efektami spillover z Hongkongu była Brazylia. Ceny brazylijskich obligacji spadły w ciągu tygodnia od 24 października o 18%, indeks giełdowy stracił 22% a real odczuwał znaczne presje 3. Szacuje się, iż w szczycie ataku bank centralny stracił w ciągu kilku godzin 10 miliardów dolarów rezerw walutowych (MFW, 1998b, s. 52). W obronie waluty bank centralny podwoił stopy procentowe oraz interweniował na rynku walutowym spot i futures. Do sukcesu w obronie reala przyczyniły się reformy fiskalne, które przywróciły zaufanie wśród inwestorów (MFW, 1997b, s. 20). Presje walutowe w Ameryce Łacińskiej odczuwane były także w Meksyku i Argentynie, gdzie w obronie waluty podniesiono stopy procentowe. Meksykańskie peso straciło około 7% w stosunku do dolara. Na kontynencie europejskim problemy dotknęły waluty Grecji, Rosji i Ukrainy. Ich przyczyną mogły być w pewnym stopniu bezpośrednie efekty spillover związane z wycofywaniem się koreańskich instytucji finansowych z tych rynków (Ibidem). Obrona waluty w tych krajach odbywała się poprzez podwyżkę stóp procentowych. W Rosji poszerzono także przedział wahań rubla z 10% do 30%. Obrona rubla w listopadzie 1997 r. była udana, jednak brak odpowiednich reform finansowych nie przywrócił zaufania inwestorów i w 1998 r. Rosję dotknął kryzys (MFW, 1998a, s. 54). 3 Problemy w Brazylii wzmocnił dodatkowo fakt, iż instytucje koreańskie były w posiadaniu dużych ilości obligacji brazylijskich (MFW, 1998d, s ).

16 496 Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku Skutki kryzysu Recesja towarzysząca kryzysowi azjatyckiemu określana jest jako jedna z największych od czasów II wojny światowej (por. Berg, 1999, s. 3). Wysokie stopy wzrostu krajów azjatyckich spadły do negatywnych poziomów. Wzrosło bezrobocie, deficyt budżetowy oraz długoterminowe zadłużenie zagraniczne sektora publicznego. System bankowy całkowicie się załamał. Pomoc ze strony państwa dla sektora bankowego sięgała 30% PKB. Państwa z kolei zmuszone były skorzystać z najwyższej w historii MFW pomocy finansowej (Chowdhury, 1999, s. 31). Najważniejszym i najbardziej brzemiennym w skutkach elementem kryzysu azjatyckiego był gwałtowny odpływ kapitału zagranicznego szczególnie w przypadku pożyczek zagranicznych banków wynoszący między rokiem 1996 a 1997 r. około 86 mld dolarów (zmiana z ponad +73 mld dolarów w 1996 r. na 13 mld dolarów 1997 roku) 4. Sektor finansowy państw azjatyckich został nagle pozbawiony źródeł kredytowania i skonfrontowany z zaciągniętymi wcześniej krótkoterminowymi zobowiązaniami, które należało spłacić. Dodatkowo kłopoty sektora przedsiębiorstw, borykającego się z wyższymi stopami procentowymi oraz spadkiem wartości waluty spowodowały trudności ze spłatą zaciągniętych kredytów. Jak pokazuje tabela 16.1., udział niespłacanych kredytów znacznie wzrósł w porównaniu do okresu przedkryzysowego. To z kolei dalej pogłębiło problemy sektora finansowego. Sektor finansowy państw azjatyckich nie był w stanie poradzić sobie z narastającym długiem w obcych walutach, który nie miał pokrycia w aktywach banków (z uwagi na fakt, iż aktywa były denominowane głównie w lokalnych walutach i ich wartość w obcych walutach mocno spadła w związku z dewaluacją). Władze poszczególnych państw interweniowały, próbując nie dopuścić do bankructw niepłynnych, ale wypłacalnych banków. Koszty interwencji, jak i skala problemów sektora finansowego, były ogromne. Według szacunków MFW (1998c) z 30 listopada 1998 r. wynosiły one w Indonezji 40 mld dolarów (co odpowiadało 29% PKB), w Korei 60 mld dolarów (17,5% PKB), w Tajlandii 32 mld dolarów (32% PKB), w Malezji 13 mld dolarów (13% PKB) oraz najmniej 3 mld dolarów na Filipinach (4% PKB). 4 Dane z MFW (1998c, s. 13), natomiast Radelet i Sachs (1998b, s. 5) przytaczają dane Instytutu Finansów Międzynarodowych, według których napływ kapitału spadł z 93 mld dolarów w 1996 roku do 12,1 mld dolarów w 1997 roku (spadek wielkości 105 mld dolarów).

17 Tabela Zmiany wybranych wskaźników ekonomicznych w omawianych krajach azjatyckich w latach (w % lub mln dolarów) Wyróżnienie Indonezja Korea Malezja Filipiny Tajlandia Wzrost PKB 4,7-13,2 0,2 5,0-5,8 9,2 7,3-7,4 5,6 5,2-0,6 3,3-1,7-10 4,2 Bezrobocie 4,7 5,5 b.d. 2,3 5,6 5,1 2,5 3,2 3,4 8,5 9,8 9,2 0,9 3,4 3,0 Inflacja 6,6 57,9 20,5 4,2 7,4 0,6 2,3 5,4 6,3 5,6 9,6 6,8 5,2 8,5 0 Deficyt budżetowy -0,67-4,46-6,48 0,28-3,78-5,12 2,58-1,91-6,05-0,7-2,6-2,7-1,62 2,88-3,84 Bilans kapitałowy Bilans handlowy Dług długoterminowy* Uwagi: * Całość zagranicznego zadłużenia długoterminowego (powyżej 1 roku) w obcych walutach. Źródło: MFW (2004).

18 498 Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku Poszczególne państwa dotknięte kryzysem azjatyckim nie były w stanie same pokryć ogromnych kosztów rekapitalizacji sektora finansowego. Tajlandia, Indonezja oraz Korea zwróciły się o pomoc do MFW. Indonezja otrzymała pomoc w wysokości 42,3 mld dolarów, co stanowiło 20% PKB tego kraju. Korea otrzymała 58,4 mld dolarów, co odpowiadało 13% PKB. Tajlandia otrzymała najmniejszy pakiet, w wysokości 17,2 mld dolarów, odpowiednik 11% PKB. Jedynie około 30% wartości pakietów pomocowych pochodziło ze środków MFW. Resztę finansowania zapewniły Azjatycki Bank Rozwoju, Bank Światowy oraz (prawie w połowie) inni bilateralni kredytodawcy, w tym rządy państw wysoko rozwiniętych (Berg, 1999, s. 22). Skutkiem kryzysu była zmiana struktury zadłużenia zagranicznego. Zmalał udział zadłużenia krótkoterminowego, wzrósł natomiast długoterminowego. Powyższa tabela pokazuje, że od 1997 r. we wszystkich państwach wzrosła wartość długoterminowego zadłużenia. Tabela Udział niespłacanych pożyczek w wybranych krajach azjatyckich w latach (% ogółu) Wyszczególnienie Indonezja Korea Malezja Filipiny Tajlandia Oficjalne szacunki (1996 r.) 8,8 0,8 3,9 b.d. 7,7 Nieoficjalne szacunki (1996 r.) 12,9 8,4 9,9 14,0 13,3 Szacunki J P Morgan (1998 r.) 11,0 17,5 7,5 5,5 17,5 Szacunki Goldman Sachs (1998 r.) 9,0 14,0 6,0 3,0 18,0 Szczytowe wartości 1998/1999 (szacunki JP Morgan) Szczytowe wartości 1998/1999 (szacunki S&P) b. d Źródło: Berg (1999), s. 8. Spadek produkcji w krajach dotkniętych kryzysem był ogromny. W 1998 roku wynosił on w Indonezji ponad 13%, w Tajlandii 10%, w Malezji 7,4% w Korei 5,8%, a najmniej na Filipinach 0,6%. Kryzys był ogromnym szokiem dla gospodarek krajów nim dotkniętych. Aktywność gospodarcza załamała się w wyniku bankructw przedsiębiorstw, braku dostępnego kredytu dla innych, zwłaszcza eksporterów, nie będących w stanie wykorzystać swoich mocy produkcyjnych. Spadkowi produkcji towarzyszył we wszystkich omawianych krajach wzrost bezrobocia. Jednakże już w 1999 roku kraje azjatyckie odnotowały wzrost produkcji, który w przypadku Korei osiągnął aż 9,2% i był znacznie wyższy niż w latach poprzedzających wybuch kryzysu. We wszystkich omawianych krajach lekko wzrosła inflacja. Jedynie w Indonezji wzrost ten był znaczny ponad 50-procentowy napędzany w znacznej

19 Anna Szczukiewicz 499 mierze wzrastającymi cenami żywności, które w 1998 roku wzrosły ponad 90-krotnie. Inflacja żywnościowa przyczyniła się do wybuchu opisanych wyżej zamieszek społecznych w Indonezji. Finanse publiczne również borykały się ze skutkami kryzysu. We wszystkich odnotowano kilkuprocentowe deficyty budżetowe (w 1996 r. lekki jednoprocentowy deficyt wystąpił tylko na Filipinach). Pozytywnym skutkiem kryzysu azjatyckiego było zlikwidowanie deficytów na rachunku obrotów bieżących dzięki drastycznemu spadkowi importu. Import stał się bardzo drogi ze względu na dewaluacje narodowych walut. Brakowało również dewiz na jego sfinansowanie, gdyż kapitał zagraniczny gwałtownie odpływał z krajów azjatyckich, a rezerwy walutowe zostały w znacznej części zużyte na obronę kursów walutowych (zwłaszcza w Tajlandii i Korei). Dodatkowo eksport stał się bardzo konkurencyjny w związku z dewaluacją walut azjatyckich, jednakże z uwagi na praktyczne zatrzymanie udzielania kredytów, firmy azjatyckie nie były w stanie w pełni wykorzystać ich przewagi konkurencyjnej (Radalet, Sachs, 1998, s. 7). Berg (1999) zauważa, że spośród pięciu omawianych krajów najbardziej dotknięte kryzysem zostały te, które wykazywały problemy zarówno na rachunku zewnętrznym, jak również w bilansach rodzimych instytucji. Mniej dotkniętą kryzysem Malezję charakteryzowały słabości sektora finansowego, ale relatywnie małe problemy z zadłużeniem zagranicznym. Filipiny, które pod koniec lat 80. i na początku lat 90. przeprowadzały wspierany przez MFW program reform strukturalnych (MFW, 1999), kryzys systemu finansowego praktycznie ominął, a spadek wzrostu gospodarczego był niewielki (-0,6%). Na podstawie tych faktów Berg doszedł do wniosku, iż to słabości rodzimego sektora finansowego w większym stopniu przyczyniają się do wyjaśnienia wybuchu kryzysu niż panika wśród inwestorów Zakończenie Kryzys, który rozpoczął się 2 lipca 1997 r. w Tajlandii, zaatakował rynki walutowe, rynki giełdowe, system finansowy, jak również mocno odbił się na sferze realnej gospodarek nim dotkniętych. Po Tajlandii w ciągu niecałych dwóch tygodni zaatakowane zostały Filipiny i Malezja. W miesiąc później Indonezja. W październiku problemy dotknęły rynki walutowe i giełdowe Tajwanu i Singapuru, a następnie Hongkongu, który postrzegany był jako kraj podobny do wcześniej wymienionych. Z Hongkongu kryzys rozprzestrzenił się na rynki giełdowe rynków wschodzących, głównie w Ameryce Łacińskiej oraz w Europie. Znajdująca się od początku 1997 roku w coraz gorszej sytuacji gospodarka Korei od lata

20 500 Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku również odczuwała presje spekulacyjne. Ostatecznie 16 grudnia zaprzestano obrony waluty. Tajlandia, Indonezja oraz Korea, nie dysponujące wystarczającymi rezerwami walutowymi, aby pokryć krótkoterminowe zobowiązania wobec zagranicy, zwróciły się o pomoc do Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Kolejne programy MFW, z częstymi poprawkami, zostały wcielone w tych państwach w życie. Początkowo programy nie przynosiły zamierzonych efektów. Waluty wszystkich państw traciły na wartości do stycznia 1998 roku (a w przypadku Indonezji nawet dłużej). Porozumienia z kredytodawcami o odroczeniu terminów spłat oraz zapewnienia gwarancji rządowych dla kredytodawców uspokoiły nastroje rynkowe. Kraje Azji Południowo-Wschodniej zaczęły powoli wracać na ścieżkę nie tak szybkiego jak przed wybuchem kryzysu wzrostu gospodarczego. Skutki kryzysu były dotkliwe dla wszystkich omawianych gospodarek, najmniej dla Filipin. PKB spadło we wszystkich krajach w 1998 roku. Koszty restrukturyzacji i rekapitalizacji sektora finansowego były ogromne, wynosiły od 20% do 35% PKB omawianych krajów (z wyjątkiem Filipin, gdzie były praktycznie zerowe). Wnioski nasuwające się po analizie przypadku kryzysu azjatyckiego lat są następujące. W erze globalizacji gospodarki światowej, z pełną swobodą przepływów kapitałowych, państwa, których systemy finansowe nie są dobrze uregulowane, są podatne na wybuch kryzysu finansowego oraz jego transmisję. Szczególnie ma to miejsce w sytuacji, gdy państwa te są celem masowych napływów kapitałowych, wykorzystujących luki w regulacjach finansowych oraz wysokie stopy procentowe, stwarzające możliwości szybkiego zysku. Przypadek kryzysu walutowego w Azji Południowo-Wschodniej potwierdza również wnioski z toczącej się poprzednio dyskusji na temat optymalnych reżimów walutowych. Reżimy leżące pomiędzy sztywnym kursem (najskrajniejszy przykład to currency board) a reżimem wolnego kursu walutowego są niestabilne i stanowią łatwy cel ataku spekulacyjnego, jak to miało miejsce w omawianych krajach azjatyckich. Kryzys azjatycki lat był nowym doświadczeniem; dostarczył wielu cennych lekcji. Zwrócił uwagę na niedoceniane do tej pory czynniki zwiększające podatność gospodarki na wybuch kryzysu, również w efekcie transmisji z innego kraju oraz przyczynił się do bliższego poznania mechanizmów transmisji kryzysów finansowych. Pozostaje mieć nadzieję, że nauka płynąca z doświadczenia krajów Azji Południowo-Wschodniej, tak mocno podkreślana po wybuchu kryzysu, nie zostanie zapomniana i w przyszłości wspólnota międzynarodowa, wspominając błędy dokonane w czasie kryzysu azjatyckiego, będzie potrafiła postawić poprawną diagnozę i przepisać odpowiednią kurację dla ofiar con-

21 Anna Szczukiewicz 501 tagion, gdyż jak pokazuje przykład gospodarek Azji Południowo-Wschodniej, nie zawsze dyscyplina fiskalna i monetarna jest odpowiednim lekarstwem. Bibliografia Berg A. (1999), The Asian Crisis: Causes, Policy Response, and Outcomes, IMF Working Paper No. 99/138, Washington, October. Chowdhury A. R. (1999), The Asian Currency Crisis: Origins, Lessons, and Future Outlook, The United Nations University World Institute for Development Economics Research, Research for Action 47, Helsinki. Dąbrowski M. (ed.) (2001), The Episodes of Currency Crisis in Latin American and Asian Economies, CASE Reports No. 39, Warsaw. Fischer S. (1999), The Asian Crisis: the Return of Growth, Speech, IMF, June. Grabowski W. (1998), Instrumenty pochodne a współczesne kryzysy finansowe, Biblioteka Menadżera i Bankowca, Warszawa. Hernandez L., Montiel P. (2001), Post-Crisis Exchange Rate Policy in Five Asian Countries: Filling in the Hollow Middle, IMF Working Paper No. 01/170, Washington, November. MFW (1997a), World Economic Outlook, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, September. MFW (1997b), World Economic Outlook, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, December. MFW (1998a), World Economic Outlook, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, September. MFW (1998b), World Economic Outlook, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, December. MFW (1998c), World Economic and Financial Surveys, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, September. MFW (2004), International Financial Statistics, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, December. Radelet S., Sachs J. (1998), The Onset of the East Asian Financial Crisis, Harvard Institute for International Development, March, 30.

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra TEMAT: Zadłużenie międzynarodowe 9. 8. Funkcje kredytów w skali międzynarodowej: eksport kapitałów; możliwość realizacji określonych inwestycji np. przejęcie kontroli nad firmą znajdującą się zagranicą,

Bardziej szczegółowo

Market Alert: Czarny poniedziałek

Market Alert: Czarny poniedziałek Market Alert: Czarny poniedziałek Spowalniająca gospodarka chińska Za powszechna przyczynę spadków na giełdach dzisiaj uznaje się spowalniająca gospodarkę chińską i dewaluacja chińskiej waluty. Niemniej

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności finansowej Raport jest elementem polityki informacyjnej NBP przyczyniającym się do realizacji

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Kursy walutowe wprowadzenie

Kursy walutowe wprowadzenie Kursy walutowe wprowadzenie Krzysztof Radojewski Koło Naukowe Zarządzania Finansami http://knmanager.ae.wroc.pl e-mail: knmanager@ae.wroc.pl Spis treści podstawowe pojęcia, ewolucja międzynarodowego systemu

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże?

Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Bankowość Rynki finansowe Pulpit Analizy Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Ustanowienie przez Narodowy Bank Szwajcarii (SNB) maksymalnego pułapu

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R.

BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R. N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki Warszawa, dnia 12 września 2011 r. BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z

Bardziej szczegółowo

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Rzecznik Prasowy Prezesa GUS seminarium naukowe pod patronatem naukowym prof. dr hab. Józefa Oleńskiego Prezesa GUS RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY prof. nadzw. dr

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES

ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES Katedra Rynków Kapitałowych Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Jacek Tomaszewski ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES Rynek kapitałowy, a koniunktura gospodarcza Łódź, 3 4 grudnia

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R. Niniejszym Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport został opracowany w oparciu o dane finansowe kas przekazane do UKNF na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Geneza kryzysu azjatyckiego lat 1997-1998

Geneza kryzysu azjatyckiego lat 1997-1998 Rozdział 15. Geneza kryzysu azjatyckiego lat 1997-1998 Anna Szczukiewicz 15.1. Wstęp Skala kryzysu azjatyckiego lat 1997-98 zaskoczyła wszystkich. Kraje dotknięte kryzysem w ciągu czterech dekad poprzedzających

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 2 ANALITYKA: Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu Przegląd realnego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

Rynki Azjatyckie 25.08.2014 29.08.2014. 3,7% obecnie 3,7% poprzednio 3,7% prognoza. -609B obecnie 659,8B poprzednio

Rynki Azjatyckie 25.08.2014 29.08.2014. 3,7% obecnie 3,7% poprzednio 3,7% prognoza. -609B obecnie 659,8B poprzednio Rynki Azjatyckie 25.08.2014 29.08.2014 Szymon Ręczelewski JAPONIA 26 sierpnia Wskaźnik Cen Usług Korporacyjnych (rok do roku) [1] 3,7% obecnie 3,7% poprzednio 3,7% prognoza 27 sierpnia Zakup obligacji

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 XTB ONLINE TRADING. www.xtb.pl www.tradebeat.pl

Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 XTB ONLINE TRADING. www.xtb.pl www.tradebeat.pl Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 ONLINE TRADING www.tradebeat.pl Gospodarka i rynki finansowe 1. Wzrost na świecie i oczekiwania 2. Chiny zagrożeniem numer jeden dla światowej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Departament Długu Publicznego Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Listopad 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Miesięczny kalendarz emisji... 2 Komentarze MF... 8 ul.

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała W 2011 relacja długu publicznego do PKB przekroczyła 165 proc. Oznacza to wzrost

Bardziej szczegółowo

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy prof. dr hab. Roman SkarŜyński Część I. Stan aktualny Niesprawność międzynarodowego systemu finansowego u źródeł kryzysu finansowego 2008-2010 Rosnąca świadomość,

Bardziej szczegółowo

DMK Sp. z o.o. ul. Nowy Świat 6/12, 00-400 Warszawa Tel: +48 22 661 74 12, fax: +48 022 661 74 20 web: http://www.dmk-alpha.

DMK Sp. z o.o. ul. Nowy Świat 6/12, 00-400 Warszawa Tel: +48 22 661 74 12, fax: +48 022 661 74 20 web: http://www.dmk-alpha. 9:00- Niedawne obawy o inflację na świecie, z dnia na dzień przeradzają się w coraz bardziej możliwą walkę ze zjawiskiem zupełnie odwrotnym, tj. deflacją. W Japonii wskaźnik CPI w sierpniu spadł o 0,9%

Bardziej szczegółowo

Pozostałe zmiany zawarte w projekcie mają charakter redakcyjny.

Pozostałe zmiany zawarte w projekcie mają charakter redakcyjny. UZASADNIENIE Jednym z największych wyzwań stojących przed rynkami finansowymi wobec ostatniego kryzysu finansowego (zapoczątkowanego tzw. kryzysem subprime na rynku amerykańskim) było zapewnienie płynności

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 Warszawa, 2009.06.19 Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 W 2008 r. na wartość majątku i wyniki finansowe przedsiębiorstw maklerskich niekorzystny wpływ wywarły psychologiczne następstwa

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi Perspektywy rynku nieruchomości ci i branży y deweloperskiej w 2009 roku Spragnieni krwi Warszawa, 29 Kwietnia 2009 Polski rynek nieruchomości ci oczekiwany scenariusz rynkowy W 2009 roku oczekujemy spadku

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

Systemy kursowe i kryzysy walutowe

Systemy kursowe i kryzysy walutowe Systemy kursowe i kryzysy walutowe Wykład 11 z Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych, CE UW Copyright Gabriela Grotkowska 2 Wykład 10 Systemy walutowe (kursowe) W jaki sposób bank centralny utrzymuje

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

KIEPSKIE OCENY - DOBRE PROGNOZY

KIEPSKIE OCENY - DOBRE PROGNOZY KIEPSKIE OCENY - DOBRE PROGNOZY Pierwszy tegoroczny pomiar koniunktury bankowej został przeprowadzony w dniach -7 stycznia, na próbie placówek, reprezentujących wszystkie typy banków krajowych. Wyniki

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Finansowe Rynki Kapitałowe - wprowadzenie

Finansowe Rynki Kapitałowe - wprowadzenie Finansowe Rynki Kapitałowe - wprowadzenie dr Grzegorz Szafrański 03/03/2013 Ryzyko finansowe 1 Kontakt http://gszafranski.w.interia.pl/ konsultacje: B106 pon. 13-14.30 tel. : 42 635 5526 office email :

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R.

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego (DBK 1) Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, W dniu 9 kwietnia r.

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Rok 2012 czas stopniowego i umiarkowanego pogorszenia sytuacji na rynku pracy Warunki na

Bardziej szczegółowo

7 / 2001 POWRÓT SPADKU

7 / 2001 POWRÓT SPADKU 7 / POWRÓT SPADKU Na postawione przed miesiącem pytanie zahamowanie czy zmiana trendu odpowiedź brzmi - tylko zahamowanie. Lipcowy pomiar koniunktury w placówkach bankowych przynosi powrót trendu spadkowego.

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r.

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. INFORMACJA PRASOWA strona: 1 Warszawa, 25 kwietnia 2013 r. Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. (Warszawa, 25 kwietnia 2013 r.) Zysk skonsolidowany Grupy Banku

Bardziej szczegółowo

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce Cała uwaga Europy skupia się od kilku miesięcy na Grecji ze względu na nasilenie trwającego w tym kraju kryzysu finansowego. Perspektywa wyjścia

Bardziej szczegółowo

WYCZEKIWANIE NA RYNKI WSCHODZĄCE

WYCZEKIWANIE NA RYNKI WSCHODZĄCE IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH WYCZEKIWANIE NA RYNKI WSCHODZĄCE IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH WYCZEKIWANIE NA RYNKI WSCHODZĄCE W połowie mijającego miesiąca zespół przeprowadził kolejną podróż inwestycyjną,

Bardziej szczegółowo

Autor: Paweł Pastusiak

Autor: Paweł Pastusiak Autor: Paweł Pastusiak Czarny czwartek 24 października 1929 roku, dzień, w którym ceny akcji na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (ang. New York Stock Exchange) gwałtownie spadły, co obecnie

Bardziej szczegółowo

Wykład: PIENIĄDZ I SYSTEM BANKOWY

Wykład: PIENIĄDZ I SYSTEM BANKOWY Wykład: PIENIĄDZ I SYSTEM BANKOWY Pieniądz i jego funkcje Pieniądz jest to powszechnie akceptowany środek wymiany. Funkcje pieniądza: 1. Miernik wartości (w pieniądzu wyrażone są ceny towarów) 2. Środek

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, wrzesień 2014 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Ekonomiczny Przegląd sytuacji finansowo-gospodarczej

Biuletyn Ekonomiczny Przegląd sytuacji finansowo-gospodarczej Biuletyn konomiczny Przegląd sytuacji finansowo-gospodarczej 30 Nr 6 / 2015 6 3,5 6 80 100% 53% 6 7,5 Od 2015 roku Biuletyn konomiczny zastąpił Biuletyn Miesięczny uropejskiego Banku Centralnego. Biuletyn

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

MSSF 7 - potencjalny wpływ ryzyka rynkowego

MSSF 7 - potencjalny wpływ ryzyka rynkowego *connectedthinking Aktualności MSSF Wyjaśnienie działań IASB* MSSF 7 - dodatek l MSSF 7 - potencjalny wpływ ryzyka rynkowego Potencjalny wpływ ryzyk rynkowych jest jednym z ważniejszych problemów, na jakie

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wspierania eksportu w Banku Gospodarstwa Krajowego

Instrumenty wspierania eksportu w Banku Gospodarstwa Krajowego Instrumenty wspierania eksportu w Banku Gospodarstwa Krajowego Paweł Rogosz, Dyrektor Departament Wspierania Handlu Zagranicznego Bank Gospodarstwa Krajowego Warszawa, 9 czerwca 2011 r. BGK podstawowe

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu:

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu: DODATKOWE INFORMACJE i OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 18 GRUDNIA 2003 ROKU DO 31 GRUDNIA 2004 ROKU DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO STABILNEGO WZROSTU 1. Dane uzupełniające

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce Warszawa, lipiec 2013 Departament Slajd 2 mieszkaniowych w Polsce charakterystyka portfela mieszkaniowych Ryzyko z portfelem Finansowanie akcji kredytowej

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

DEPARTAMENT ZARZĄDZANIA PORTFELAMI PODSUMOWANIE LUTEGO NA RYNKACH AKCJI

DEPARTAMENT ZARZĄDZANIA PORTFELAMI PODSUMOWANIE LUTEGO NA RYNKACH AKCJI Giełdy niczym najszybsze pociągi DEPARTAMENT ZARZĄDZANIA PORTFELAMI PODSUMOWANIE LUTEGO NA RYNKACH AKCJI GIEŁDY NICZYM NAJSZYBSZE POCIĄGI Zaskakująca jednomyślność RTS odbił się od dna Polskie indeksy

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK Chorzów, 7 Kwiecień 2011 WIDZIMY WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK GLOBALNE CZYNNIKI RYZYKA Niestabilność polityczna w rejonie Afryki Północnej i krajów Bliskiego Wschodu Wzrost cen

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-17 09:54:36

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-17 09:54:36 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-17 09:54:36 2 Wielka Brytania jest wciąż ekonomiczną potęgą. Według Banku Światowego to 6. gospodarka świata z PKB przekraczającym 2,5 bln dolarów, co stanowi ok.

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Rynek pozagiełdowych instrumentów pochodnych we Włoszech 2013-04-22 15:02:29

Rynek pozagiełdowych instrumentów pochodnych we Włoszech 2013-04-22 15:02:29 Rynek pozagiełdowych instrumentów pochodnych we Włoszech 2013-04-22 15:02:29 2 Rozwój włoskiego rynku pozagiełdowych instrumentów pochodnych nastąpił począwszy od końca lat osiemdziesiątych. Informacje

Bardziej szczegółowo

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY UNIWERSYTET EKONOMICZNY w POZNANIU Paweł Śliwiński PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY w krajach Europy Srodkowo-Wschodniej w latach 1994-2008 B 380901 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2013 r.

Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2013 r. Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2013 r. Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2013 r. Warszawa, 2014 Skład: Departament Edukacji i Wydawnictw Druk: Drukarnia NBP Wydał: Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 214 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, czerwiec 214 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski W

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r.

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r. BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 213 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo - Kredytowych Warszawa, kwiecień 213 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski banki spółdzielcze

Bardziej szczegółowo