Odciążanie jako ostateczny środek obrony KSE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Odciążanie jako ostateczny środek obrony KSE"

Transkrypt

1 Odciążanie jako ostateczny środek obrony KSE Adam Klimpel Ekspert współpracownik PSE Operator SA Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Do awarii systemowych prowadzi zwykle utrata stabilności lub/i kaskadowe wyłączenia elementów sieci, a w efekcie utrata integralności sieci przesyłowej. Zgodnie z nomenklaturą CIGRE i ENTSO-E rozróżnia się trzy rodzaje utraty równowagi: kątową, częstotliwości i napięciową. Układy odciążające stanowią ostatni środek obrony krajowego systemu elektroenergetycznego (KSE) przed rozległą awarią przy wystąpieniu utraty równowagi częstotliwości (samoczynne częstotliwościowe odciążanie SCO) i przy zagrożeniu utraty równowagi napięciowej (samoczynne napięciowe odciążanie SNO). W przypadku aparatury SCO zainstalowanej w systemie elektroenergetycznym dominują tradycyjne rozwiązania. Działania tych układów bazują na kryterium podczęstotliwościowym poszczególnych stopni odciążania. Wynika to z Instrukcji Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesyłowej, zbieżnej z wymaganiami ENTSO-E zawartymi w Policy 5 UCTE (Emergency Operations) i z Master Plan, określającymi działania i odpowiedzialność OSP przy opanowywaniu zakłóceń połączonego systemu europejskiego lub regionów. Rozwiązania i podejście do nastawień SCO nie zmieniają się od 40 lat, choć w tym czasie zmianie uległy wymagania wobec czasu i stopni odciążania. Znacznej ewolucji podlegał też KSE i jego parametry. Mimo szeregu prac przyczynkowych i analitycznych dotyczących odciążania podnapięciowego (SNO), tego typu układy nie zostały wdrożone w KSE. Nie są też zbyt popularne w ENTSO-E, a zwykle występują jako funkcjonalność WAPS. Jednak coraz powszechniej zauważane zagrożenie dla systemu elektroenergetycznego ze strony burz słonecznych i EMP (impulsów elektromagnetycznych), a w konsekwencji prądów indukowanych geomagnetycznie (GIC), pokazało przydatność układów SNO. Prądy GIC powodują bowiem wzrost poboru mocy biernej przez transformatory i zwiększają ryzyko utraty równowagi napięciowej. Automatyka odciążająca oparta na kryterium częstotliwościowym czy napięciowym odciążania oddziałuje na odbiory: zadziałanie którejś z obu automatyk skutkuje wyłączeniem określonych odbiorów i umożliwia powrót całego systemu lub jego części do równowagi. Zatem układy wykonawcze dla obu typów automatyk mogą być wspólne. Za to ich algorytmy są oparte na różnych kryteriach i od siebie niezależne, i dlatego powinny być rozpatrywane rozdzielnie. 84

2 1. Dobór parametrów nastawczych SCO Tradycyjnie rozwiązania układów SCO są stosowane w celu zapobieżenia lawinom częstotliwościowym towarzyszącym utracie równowagi częstotliwości. W połączonych systemach elektroenergetycznych przypadki utraty równowagi częstotliwości są rzadkie: jak wynika z analiz światowych, stanowią przyczynę ok % wszystkich rozległych awarii. Za to w 75% awarii systemowych przyczyną jest utrata równowagi napięciowej. Utrata równowagi częstotliwości w połączonym systemie elektroenergetycznym, jak np. ENTSO-E, jest mało prawdopodobna, gdyż wiązałaby się z nagłym deficytem przekraczającym MW. Natomiast to zjawisko może wystąpić przy wydzieleniu się niezbilansowanego podsystemu lub wyspy. Do takich sytuacji zwykle dochodzi wskutek lawinowego działania zabezpieczeń. Z wieloletnich doświadczeń wynika, że skuteczność dotychczasowych rozwiązań SCO budzi zastrzeżenia. Dotyczy to zarówno znacznej liczby działań zbędnych, jak i działań brakujących. Ogólnie można stwierdzić, że działania zbędne wynikają głównie z niedoskonałości algorytmu lub/i z niedoskonałości zasady pomiaru częstotliwości. W konkretnych rozwiązaniach konstrukcyjnych niedoskonałości te są szczególnie widoczne przy skróceniu czasu działania SCO. Łatwo zauważyć, że działania brakujące miały miejsce głównie przy znacznych deficytach mocy w wydzielonych układach lub przy zdarzeniach kaskadowych rozwijających się w trakcie utraty równowagi częstotliwości, kiedy szybkość zmian częstotliwości była większa od wynikającej z nastawień. Teoretycznie w przypadku utraty częstotliwości, początkowa szybkość zmian częstotliwości (df/dt) jest wprost proporcjonalna do deficytu mocy. Zatem przez stopniowe wyłączenie z góry określonej części obciążenia dąży się do zredukowania deficytu. W efekcie ustaje proces obniżania się częstotliwości, po czym df/dt zmienia znak na dodatni i częstotliwość się odbudowuje. W konwencjonalnych układach SCO dobierane są następujące parametry nastawcze: 1. progi rozruchowe poszczególnych stopni odciążenia, 2. liczba stopni odciążenia, 3. wielkość odciążenia na poszczególnych stopniach, 4. zwłoki czasowe odciążenia dla poszczególnych stopni, 5. całkowity czas zwłoki odciążenia na poszczególnych stopniach. Większość z konwencjonalnych urządzeń SCO wyposażone też jest w: 6. człony df/dt oraz f/ t i d 2 t/dt 2 7. człony SPZ po SCO. W warunkach KSE elementy 6 i 7 praktycznie nie są wykorzystywane. W połączonym systemie europejskim wyjątek stanowi energetyka włoska, w której kryterium pochodnej częstotliwości jest wykorzystywane dla wszystkich stopni działania. Utrata równowagi częstotliwości jest zjawiskiem bardzo złożonym, a jej przebieg zależy od znacznej liczby czynników, których zmienność w trakcie zakłócenia jest trudna do analitycznego ujęcia. W praktyce doboru nastawień korzysta się z uproszczonych opisów i zależności. Przy analizie i doborze nastawień SCO rodzi się zasadnicza kwestia: w jakim zakresie deficytu mocy SCO ma zachować skuteczność działania? Pociąga to za sobą kolejne pytanie: jakie czynniki decydują o szybkości obniżania się częstotliwości w przypadku deficytu mocy? W tym miejscu należy przytoczyć znaną i powszechnie stosowaną uproszczoną zależność opisującą początkową wartość pochodnej zmian częstotliwości przy deficycie mocy ΔP w : df dt = f n P W T m e t /Tm gdzie: f n częstotliwość znamionowa sieci, T m zastępcza stała elektromechaniczna analizowanego układu. Zastępczą stałą elektromechaniczną w przybliżeniu można określić zależnością: T m = D W 2 H W (2) gdzie: D W zastępcza stała tłumienia odbiorów wydzielonego układu, H W zastępcza stała inercji generacji w wydzielonym układzie. P W = P G P O P G (3) P O sumaryczna moc obciążeń w analizowanym wydzielonym podsystemie lub wyspie, P G sumaryczna moc generowana w analizowanym wydzielonym podsystemie lub wyspie, (1) nr 3-4 (13-14)

3 Jak wynika z zależności (1), szybkość zmian częstotliwości w wydzielonym układzie jest wprost proporcjonalna do względnego deficytu mocy ΔP w, zaś odwrotnie proporcjonalna do zastępczej stałej elektromechanicznej analizowanego układu T m. Zatem poza podstawowym warunkiem, jakim jest odciążenie prowadzące do zrównoważenia deficytu mocy, nie można też dopuszczać do zmniejszania się generacji. W efekcie konieczne jest odciążenie, zanim zaczną działać zabezpieczenia (np. podczęstotliwościowe) jednostek generujących moc, gdyż pogłębiłoby to dodatkowo względny deficyt mocy. Dla skutecznego działania SCO, przy jego nastawianiu należałoby wiedzieć, jaka jest spodziewana wartość zastępczej stałej elektromechanicznej T m, inercji wytwarzania H i jak duży deficyt mocy ΔP w może wystąpić w wydzielonym układzie. Typowe wartości inercji jednostek wytwórczych (z raportu CIGRE 238) przedstawia tab. 1. Wypadkową inercję wydzielonego układu zawierającego n jednostek wytwórczych o jednostkowej inercji poszczególnych jednostek H i i o mocy P i można określić z zależności: H = n i =1 H i n i =1 P i P i gdzie: H i, P i odpowiednio inercja i moc poszczególnej jednostki wytwórczej (o numerze i). W tradycyjnych systemach elektroenergetycznych z dominującymi dużymi konwencjonalnymi generatorami, wartości T m można było określić z wystarczającą dokładnością, a w trakcie utraty częstotliwości parametr ten praktycznie nie ulegał zmianom. Z kolei wielkość deficytu mocy ΔP w jest przypadkowa i może mieć różną wartość. Dlatego od początku stosowania SCO obliczenia nastawień dokonuje się przy założeniu, iż odciążenie ma być skuteczne przy maksymalnym deficycie ΔP w = 100%. Oznacza to, iż przy takim deficycie mocy, po zadziałaniu wszystkich stopni SCO, ma nastąpić zrównoważenie obciążenia z generacją. Wraz z rozwojem generacji rozproszonej i odnawialnych źródeł energii (OZE) wyznaczenie stałej elektromechanicznej T m przestało być proste i jednoznaczne. (4) Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Z punktu widzenia spodziewanej wartości T m (lub H) w KSE można rozpatrywać podstawowe scenariusze wydzielenia układu z deficytem mocy prowadzącym do utraty stabilności częstotliwościowej: 1. wydzielenie KSE wraz z tzw. częścią środkowo-wschodnią UCTE z deficytem mocy prowadzącym do utraty stabilności częstotliwościowej, 2. wydzielenie samego KSE, 3. wydzielenie podsystemu lub wyspy w ramach KSE: a. z dominującą generacją jednostek centralnie dysponowanych (z elektrowni systemowych konwencjonalnych), b. z dominująca generacją z jednostek rozproszonych i farm wiatrowych. W każdym z wymienionych wariantów parametr T m będzie miał różną wartość, która będzie decydowała o szybkości zmian częstotliwości. Jak wynika z tab. 1, zróżnicowanie wartości tego parametru może być znaczne. Na przykład dla połączonego systemu europejskiego parametr T m przyjmuje wartość początkową rzędu s. Warto dodać, że przy awarii, która zdarzyła się w UCTE w 2006 r., początkowa wartość T m wydzielonego systemu zachodniego wynosiła ok. 15 s. W skrajnym przypadku dla podsystemu lub wyspy z dominacją generacji rozproszonej i wiatrowej (przypadek 3.b) można oszacować, że początkowa wartość T m przyjmuje wartość rzędu 4 6 s. Dla analiz dotyczących połączonego systemu europejskiego przyjmuje się wartości T m = s, podobnie w przypadku wydzielenia podsystemu środkowo-wschodniego wraz z KSE. W obliczeniach i analizach dotyczących KSE dotychczas były przyjmowane wartości T m =10 s, choć w literaturze trudno znaleźć badania, które potwierdzałyby taki wybór. Jednocześnie nie sposób przewidzieć, z jaką stałą czasową T m wydzieli się niezbilansowana wyspa czy podsystem. Z tego wynika podstawowa trudność z jednoznacznym doborem nastawień członu reagującego na wartość pochodnej lub przyrostu różnicowego zmian częstotliwości. W praktyce SCO, które skutecznie działa przy 100% deficycie w wydzielonej wyspie z dominującymi elektrowniami cieplnymi, może zawieść już przy 50% deficycie w układzie z dominującymi źródłami gazowymi, rozproszonymi i farmami wiatrowymi. Trzeba pamiętać, że wartość parametru T m zmienia się ze zmianą topologii i stanem pracy systemu. Jeśli np. w wydzielonym układzie z deficytem mocy występuje znaczny udział źródeł, które zostają wyłączo- 86

4 Tab. 1. Zakres typowych wartości inercji elementów dynamicznych Element Typowa moc generatora [MVA] H i [s] Duża turbina parowa Duża turbina gazowa Średnia turbina gazowa Mała turbina gazowa Turbina lotnicza ,3 2,5 Silnik Diesla Farma wiatrowa ,5 Rys. 1. Przykład przebiegu odciążania przez pierwsze dwa stopnie SCO

5 Rys. 2. Zmienność df/dt w procesie odciążania i zagrożenie skuteczności przez zabezpieczenia Rys. 3. Schemat zastępczy fragmentu sieci przesyłowej, w której indukowane są GIC

6 ne przez własne zabezpieczenia podczęstotliwościowe (np. starego typu elektrownie wiatrowe, turbiny gazowe, biogeneratory itp.) już przy częstotliwości 49,5 czy 49 Hz, to z jednej strony wzrasta względny deficyt mocy, zaś z drugiej zastępcza stała elektromechaniczna T m może ulec zmniejszeniu. Parametr T m zmienia się też w trakcie utraty równowagi mocy wraz ze zmianą częstotliwości i napięcia (charakterystyki częstotliwościowe i napięciowe odbiorów i wytwarzania). Algorytm działania konwencjonalnego układu SCO jest dosyć prosty. Teoretycznie gdyby nie zwłoka czasowa od pobudzenia do odciążenia przekroczenie progu pobudzenia danego stopnia przez opadającą częstotliwość powodowałoby odciążenia systemu o wcześniej założoną wielkość. W efekcie zmniejszyłoby to wartość względnego deficytu mocy, a zatem i szybkość zmian częstotliwości (zgodnie z zależnością 1). Jeśli na danym stopniu odciążenie jest wystarczające (P G P O ), to następuje zmiana kierunku pochodnej częstotliwości i częstotliwość odbudowuje się. Jeśli na danym stopniu odciążenie jest niewystarczające, to częstotliwość nadal opada (wolniej, bo zmalał deficyt) aż do pobudzenia kolejnego stopnia, przy którym nastąpi przewaga mocy generowanej nad obciążeniem. W rzeczywistości w algorytmie działania SCO występuje zwłoka czasowa między pobudzeniem danego stopnia a rzeczywistym odciążeniem. Pociąga to następujące konsekwencje: 1. rzeczywiste odciążenie następuje przy niższej częstotliwości niż nastawiona wartość progowa danego stopnia, a rozbieżność jest tym większa, im dłuższa jest zwłoka czasowa, 2. w trakcie tej zwłoki, przy znacznej szybkości opadania częstotliwości, mogą się pobudzić następne stopnie, a ich niepotrzebne zadziałanie może spowodować zbytnie odciążenie układu. Równocześnie wartości odciążenia dla poszczególnych odbiorów są określane względem obciążenia szczytowego systemu. Z kolei utrata równowagi może wystąpić dla całkiem przypadkowego rozkładu obciążenia. Wtedy rzeczywista wartość współczynnika odciążenia k i może się znacznie różnić od założonej (zarówno na plus, jak i na minus). W efekcie może wystąpić przypadek tak zbytniego, jak i niewystarczającego odciążenia układu. Rys. 1 pokazuje rozrzut między 10% a 20% rzeczywistego odciążenia, założonego jako 15%. Linie przerywane oznaczają graniczne linie rozrzutu początkowego zanikania częstotliwości przy samoistnym wypadaniu generacji (zwykle w wyniku działania zabezpieczeń podczęstotliwościowych lub/i podnapięciowych), dające odwrotny efekt wpływu tłumienia przez odbiory lub samoistnego wyłączania się odbiorów. Istnieje znaczny obszar niepewności działania SCO. W podanym przykładzie wyłączenie obciążenia przez II stopień (pobudzony przy 48,7 Hz) może nastąpić przy częstotliwości w przedziale 47,3 Hz 48,2 Hz. Podobnie może przebiegać dalszy proces odciążania. Środkiem zaradczym jest stosowanie układów inteligentnych, które dzięki śledzeniu na bieżąco wartości obciążenia na poszczególnych odpływach, jak i w skali obszarów, są w stanie selektywnie wyłączać właściwe obciążenie. Kolejne istotne zagadnienie to dopuszczalna zwłoka czasowa. Generalnie opóźnienie odciążania przez poszczególne stopnie musi być tak małe, aby odciążenie nastąpiło, zanim generatory zaczną wypadać w związku z zadziałaniem ich zabezpieczeń. Charakterystyka częstotliwościowa dopuszczalnego czasu pracy generatorów cieplnych ma przebieg zbliżony do krzywej na rys. 1. Z literatury wynika, że większość producentów turbin gazowych nie dopuszcza ich pracy przy częstotliwości poniżej 49 Hz. Starego typu elektrownie wiatrowe są odłączane od sieci przy częstotliwości 49 Hz. Większość turbin wiatrowych ma zabezpieczenia odłączające od sieci przy szybkich zmianach częstotliwości. Zwykle zabezpieczenia są nastawione na df/dt< - 0,128 Hz/s. Zostaną one odłączone od sieci, jeśli deficyt w podsystemie (o T m 0 = 10 s) przekroczy zaledwie ΔP w >2,56%. W tej sytuacji wyłączane generacje spowodują proporcjonalne pogłębienie deficytu mocy. Przy dużych zwłokach czasowych SCO, gdy występują znaczne deficyty mocy (skutkujące szybkim opadaniem częstotliwości), pojawiają się zagrożenia: Duża zwłoka czasowa opóźnia odciążanie i SCO może nie zdążyć odciążyć systemu, bo szybciej zadziałają zabezpieczenia podczęstotliwosciowe generatorów i pogłębi się deficyt mocy. Jeśli SCO zdąży odciążyć system, to może wystąpić nakładanie się pobudzenia kolejnego stopnia przed odciążeniem przez poprzedni. Grozi to zbytnim odciążeniem układu i odbudowaniem się częstotliwości ze znaczną nadwyżką generacji. Przy małych deficytach mocy duża zwłoka czasowa nie pogarsza skuteczności działania SCO. Z kolei zbyt krótka zwłoka czasowa SCO wyklucza selektywność. Szereg konwencjonalnych konstrukcji SCO jest nr 3-4 (13-14)

7 opartych na zasadę nie dostosowanej do tych warunków, co skutkuje znaczną liczbą działań zbędnych przy zaburzeniach nie będących utratą stabilności częstotliwości. Z analizy procesu odciążania wynika, iż przy założeniu, że maksymalny deficyt, dla którego SCO ma zapewnić skuteczne odciążenie wynosi 100% dla T m 10 s skuteczne odciążenie nastąpi przy czasie własnym t SCO 100 ms. Każde wydłużenie czasu działania SCO obniża wartość deficytu mocy, dla którego SCO wciąż zadziała skutecznie. 2. Człony SCO reagujące na df/dt lub f/ t Jak wynika z zależności (1), początkowa wartość pochodnej częstotliwości informuje o wielkości deficytu mocy (dla określonej wartości T m ). Teoretyczny przebieg utraty stabilności pokazuje rys. 2. Są na nim zaznaczone progi pobudzenia przekaźników podczęstotliwościowych bloków (47,5 Hz ; I strefa i 47,0 Hz; II strefa), jak też krzywe odciążania SCO przy czasie zwłoki SCO 100 ms i 500 ms. W tym przypadku SCO działające z czasem własnym 100 ms może być skuteczne, jeśli f< bloku w I strefie będzie działało ze zwłoką czasową przekraczającą 2,3 s. Jeśli czas będzie krótszy, to blok zostanie odłączony od sieci, co pogłębi deficyt mocy i proces odciążania będzie nieskuteczny. Pewnym rozwiązaniem problemu jest zastosowanie dodatkowego członu df/dt warunkującego działanie f<bloku. Człon df/dt zabezpieczenia podczęstotliwościowego bloku miałby za zadanie blokowanie działania przekaźnika podczęstotliwościowego, gdy proces odciążania jest pomyślny, tzn. df/dt 0, lub df/dt 0. Jeszcze korzystniejsze byłoby uzależnienie od d 2 f/dt 2. Na rys. 2 zaznaczono też zmienność pochodnej w procesie odciążania przez poszczególne stopnie. Trzeba jednak pamiętać, że ilustrowany jest proces wyidealizowany, gdyż rzeczywiste przebiegi różnią się od teoretycznego. Dokładniejsza analiza zmian częstotliwości w węzłach W i systemu przesyłowego w warunkach wystąpienia nagłego deficytu mocy wykazuje obecność poza składową aperiodyczną także składowych okresowych pochodzących m. in. od kołysań mocy: f Wi = f n + f ( t) p + [Asin(2p f a t + a ) + Bsin(2p f b t + b) +...] (5) Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia gdzie: (f n + f(t) p ) przebieg aperiodyczny (zgodnie z zależnością 1), f Wi przebieg zmian częstotliwości w węźle i, A, B, amplitudy składowych periodycznej o częstotliwości odpowiednio f α, f β,.. w węźle i. Warto przeprowadzić głębsze analizy z uwzględnieniem rzeczywistych przebiegów utraty stabilności częstotliwości. Mogą one wskazać, iż korzystniejsze jest wykorzystanie kryterium przyrostu różnicowego Δf/ Δt w określonym oknie czasowym lub zmian trendu tego przyrostu. W każdym przypadku skoordynowanie układów SCO i zabezpieczeń podczęstotliwosciowych bloku powinno być traktowane z większą uwagą niż dotychczas. Niechęć do stosowania pomocniczego kryterium df/dt wynika m. in. z tego, że w praktyce chwilowa wartość pochodnej częstotliwości może się znacznie różnić w zależności od lokalizacji pomiaru w systemie, jak też ulegać znacznym zmianom co do wartości i znaku w krótkich przedziałach czasu (zależność 5). Potwierdzają to oscylogramy z rzeczywistych przebiegów utraty równowagi częstotliwości. Ponadto w przebiegach pojawiają się impulsy szpilkowe, co odpowiada df/dt =. (To zagadnienie zostało omówione we wcześniejszych publikacjach autora). Stąd pewniejsze od kryterium pochodnej częstotliwości wydaje się operowanie średnią wartością pochodnej w określonym przedziale czasu lub kryterium przyrostu różnicowego. Istnieją różne możliwości wykorzystania tego dodatkowego kryterium: Stopnie podczęstotliwościowe z funkcją f/ t. Dla dużych wartości przyrostu różnicowego stosowane są wyższe wartości progowe stopni odciążania. Przy powolnym procesie zmian częstotliwości progi stopni odciążania są obniżane. Przy takim algorytmie, w przypadku dużych deficytów mocy, następuje szybsze odciążanie i ustalenie częstotliwości po odciążeniu na wyższym poziomie. Zwłoka czasowa z funkcją f/ t. Ten algorytm jest podobny do poprzedniego, tyle że przy dużych deficytach mocy czas działania jest skracany, zaś przy małych wydłużany. Efekt jest podobny, jak w poprzednim przypadku, gdyż skracając czas działania podwyższa się częstotliwość odciążania danego stopnia. Wielkość odciążenia z funkcją f/ t. W tej metodzie wielkość odciążenia jest funkcją szybkości zanikania częstotliwości. Dla małych deficytów, czyli małych wartości przyrostu różnicowego, następuje niewielkie odciążanie. Dla dużych deficytów, charakte- 90

8 ryzujących szybkie zmiany częstotliwości, ma miejsce odpowiednio duże odciążanie. Metoda przypomina układ adaptacyjny, pod warunkiem, że znana jest stała elektromechaniczna wydzielanego układu. Można to przeprowadzić np. przy równoczesnym zastosowaniu estymatora stanu, który na bieżąco analizuje topologię systemu oraz jego obszarów i jest w stanie określić parametry wydzielonego układu. Zakładanie a priori wartości T m ma sens tylko wtedy, gdy struktura zasilania w systemie elektroenergetycznym w aspekcie stałej inercji w poszczególnych obszarach jest zbliżona i struktura odbiorów jest podobna, a zatem stałe tłumienia D mają podobne wartości). W systemach, gdzie da się wyznaczyć krytyczne elementy, można użyć odmiany tej metody, wykorzystującej układ SPS bazujący na zdarzeniach w miejsce estymatora stanu. 3. Propozycja zastosowania w SCO członu f/ t W warunkach KSE autor proponuje wykorzystać człon różnicowy w następujący sposób: Pobudzenie członu f/ t następuje przy 49,5 Hz. Jeśli: f/ t<-6 Hz/s, to SCO zostaje zablokowane. (Przy szybkościach opadania częstotliwości df/dt, SCO nie ma szansy zdążyć z odciążeniem i nie można liczyć na skuteczność odciążania, gdyż świadczy to o deficycie przekraczającym 100%), -6< f/ t<-3 Hz/s, to przy obecnym I stopniu (49,0 Hz) zostają pobudzone odciążenia I i II stopnia (czyli 15% + 15%), przy częstotliwości (48,7 Hz) odciążenie obecnego stopnia III (10%), zaś przy przekroczeniu częstotliwości obecnego stopnia IV (48,4 Hz) pozostałe odciążenia stopni V i VI (5% +5%). Wszystkie stopnie z czasem działania 100 ms, -3< f/ t<-1,5 Hz/s, to SCO działa przy aktualnych stopniach pobudzenia z czasem działania 100 ms, -1,5 < f/ t<-0,2 Hz/s działa przy aktualnych stopniach pobudzenia z czasem działania 500 ms. Człon f/ t po pobudzeniu zapamiętuje swój stan do chwili, gdy f/ t 0 przez minimum 1 s. Należy zwrócić uwagę, że powyższa propozycja wykorzystania członu f/ t dla poprawy skuteczności działania SCO jest oparta na rozważaniach eksperckich i wymaga przeprowadzenia szerokich badań symulacyjnych i sieciowych. 4. Potrzeba stosowania automatyki odciążającej podnapięciowej SNO Od ostatniej awarii związanej z utratą równowagi napięciowej w KSE minęło kilka lat. Spowodowało to pewne osłabienie czujności i stopniowe odstawianie do lamusa automatyki SNO. Tymczasem zjawiska związane z utratą równowagi napięciowej są odmienne od utraty równowagi częstotliwościowej. I. Częstotliwość (będąca wskaźnikiem równowagi mocy czynnej) jest wielkością rozsianą i jej wartość w połączonym systemie jest w danej chwili niemal taka sama (zróżnicowanie wynika głównie z kołysań mocy). Wartość napięcia (jako wskaźnik równowagi mocy biernej) jest cechą lokalną charakterystyczną dla węzła, bądź jego otoczenia. Stąd, o ile SCO zwykle jest nastawiane identycznie w rożnych lokalizacjach danego SEE, to dobór nastawień SNO jest indywidualny dla każdej lokalizacji. II. Zjawisko utraty równowagi częstotliwościowej przebiega bardzo szybko, a szybkość zmian częstotliwości jest niemal liniowo zależna od deficytu mocy czynnej. III. Proces utraty równowagi napięciowej jest znacznie wolniejszy niż częstotliwościowej i zwykle dotyczy początkowo jednego węzła o charakterze odbiorczym, a następnie rozszerza się na ościenne o podobnym charakterze. IV. Do przyczyn utraty równowagi napięciowej zwykle zalicza się: a. wzrost obciążenia, b. osiągnięcie granicy wytwarzania mocy biernej przez źródło (generatory, kondensatory synchroniczne lub SVC), c. działanie przełącznika zaczepów transformatora, d. zmiana charakterystyki obciążenia, e. wyłączenie z ruchu linii lub jednostki wytwórczej, V. Obecnie dodatkowo należy uwzględnić zagrożenie wynikłe ze wzrostu poboru mocy biernej przez transformatory. Jest ono powodowane ich nasycaniem się z powodu przepływu prądów GIC (Geomagneticaly Induced Currents prądy indukowane geomagnetycznie), wywoływanych silnymi burzami słonecznymi, impulsami elektromagnetycznymi (EMP) inicjowanymi np. przez wybuchy jądrowe. nr 3-4 (13-14)

9 5. Wpływ prądów GIC na bezpieczeństwo pracy SEE Międzynarodowe gremia techniczne elektroenergetyki od lat były informowane o wpływie burz słonecznych (zwanych też magnetycznymi) na funkcjonowanie systemów elektroenergetycznych. Informacje o pierwszych rozległych awariach systemowych, spowodowanych tymi zjawiskami, nadeszły z Kanady w 1989 r. Początkowo naukowcy twierdzili, że incydenty mogą się zdarzać tylko w nocy, w szczycie aktywności cyklu słonecznego i mieć tylko lokalne znaczenie na obszarach o wysokiej szerokości geograficznej. Jednak dalsze doświadczenia wskazują, że ryzyko wpływu burz geomagnetycznych na system elektromagnetyczny (SEE) występuje na obydwu półkulach, w wielu krajach, również o umiarkowanej szerokości geograficznej. Związane z nimi uszkodzenia urządzeń elektroenergetycznych zostały ostatnio odnotowane w Stanach Zjednoczonych, RPA i w Europie (w Szwecji, Anglii, Finlandii). Intensywne wybuchy słoneczne powodują tzw. koronalne wyrzuty materii (CME Coronal Mass Ejection), które jeśli przedostaną się przez ziemską magnetosferę zakłócają pole magnetyczne i powodują spadek wartości jego składowych poziomych. O poziomie burzy magnetycznej informuje indeks K. Indeks ten pokazuje intensywność lokalnego zakłócenia pola magnetycznego ziemi. Wartości indeksów K uzyskane z 13 obserwatoriów rozmieszczonych w rożnych miejscach na Ziemi służą do określenia indeksu aktywności kosmicznej Kp (Kp indeks planetarny). Te zmiany natężenia pola magnetycznego, zgodnie z prawem Gaussa, indukują potencjał w Ziemi (Earth Surface Potential ESP), który w skrajnych przypadkach może osiągać poziom 8-9 V/km. Dla danych warunków zmian pola magnetycznego, wartość ESP zależy głównie od rezystywności gruntu: im większa oporność właściwa, tym większy potencjał. Jeśli dwa odległe od siebie punkty, w których indukuje się ESP, zostaną połączone przewodnikiem, to przepłynie przez niego prąd o wartości wynikającej z prawa Ohma. Prąd ten zwany jest prądem indukowanym geomagnetycznie (Geomagneticaly Induced Current GIC). Prądy GIC o dużych wartościach indukują się w przewodach linii o znacznej długości, przebiegających w terenach o dużej rezystywności gruntu (duże ESP), łączących transformatory o skutecznie uziemionych punktach gwiazdowych. Częstotliwość tych prądów jest Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia relatywnie mała (rzędu 0,1 0,001 Hz), zatem wobec 50 Hz ich wpływ jest zbliżony do prądu stałego, który przepływając przez przewód zerowy transformatora powoduje półokresowe przemagnesowanie rdzenia. Efektem jest przegrzewanie się transformatorów, duży wzrost poziomu parzystych i nieparzystych harmonicznych w prądach fazowych, który powoduje zaburzenia w pracy elektroenergetycznej aparatury zabezpieczeniowej (EAZ). Zjawiskom towarzyszy wzrost poboru mocy biernej w SEE. Koronografy umieszczone na satelitach SOHO/LASCO (program kosmiczny NASA) rejestrują poziom CME w trybie on line. Pierwsza informacja o burzy słonecznej jest rejestrowana przez satelity w postaci m.in. wzrostu natężenia strumienia elektronów i protonów oraz wzmożonego promieniowania X (które trafia do Ziemi w kilkanaście minut). Informacje docierają do naziemnych obserwatoriów astronomicznych na 1,5 do 2 dni przed wystąpieniem burzy geomagnetycznej, która wywołuje zmiany natężenia pola magnetycznego i w efekcie przepływ prądów GIC w transformatorach i łączących je liniach elektroenergetycznych. Wcześniejsze ostrzeżenie o rozpoczynającej się burzy słonecznej jest otrzymywane z 14 do 96-godzinowym wyprzedzeniem w stosunku do skutków. Informacje są uzyskiwane z satelitów (np. GOEC, STERO, POES, ACE), umieszczonych na orbicie (np. ACE ok. 1,6 mln km od Ziemi). Jeśli CME jest skierowane w kierunku Ziemi i występuje zagrożenie wystąpieniem znacznej burzy geomagnetycznej, to taka informacja jest przekazywana do centrów ostrzegawczych. Operatorzy systemów przesyłowych powinni traktować potencjalne zagrożenie aktywności GIC podobnie, jak ekstremalne warunki atmosferyczne (burze, wichury, zamiecie itd.). Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że przy notowanych przez NOAA silnych burzach geomagnetycznych (czyli G2, tzn. Kp = 7) obserwatoria w Belgii i Anglii rejestrowały indeks lokalny k 6. W naszym KSP nie zostały odnotowane zakłócenia, świadczące o wpływie tych zjawisk na bezpieczeństwo pracy sieci przesyłowej. Podczas silnych burz słonecznych w elektroenergetykach światowych zostały zaobserwowane następujące problemy: niezwykły hałas i przegrzewanie się transformatorów, kołysania mocy w systemie elektroenergetycznym: zarówno czynnej, jak i biernej, wzrost wartości prądów w przewodach zerowych transformatorów, 92

10 Rys. 4. Przebieg prądu magnesującego transformatora. (Prąd magnetyzujący w warunkach normalnych linia ciągła. Prąd podpolaryzowany składową pochodząca od GIC linia przerywana czerwona) Rys. 5. Przebieg zmian pola magnetycznego i towarzyszących im prądów GIC

11 Rys. 6. Charakterystyki u=f(p); (tzw. P-V), przy tgφ = const Rys. 7. Schemat ideowy SNO i SCO

12 wzrost poboru mocy biernej przez transformatory, zmiany częstotliwości sieci, wyłączanie się baterii kondensatorów związane z pojawieniem się dużych prądów doziemnych, wzrost poziomu harmonicznych w prądach, wahliwość regulatorów zaczepów transformatorów, wahania napięć, problemy z poprawną pracą systemów łączności, działanie rejestratorów zakłóceń, zarówno zbędne, jak i brakujące działania zabezpieczeń, pobudzenie/działanie zabezpieczeń reagujących na składowe przeciwne. Ilustrację występowania prądów GIC w sieci stanowią przebiegi zarejestrowane w czasie silnej burzy magnetycznej (Kp = 7) w SE Vyhodnoj (północno-zachodnia Rosja) (rys. 5). Były one spowodowane zmianami natężenia pola magnetycznego (rejestracja miała miejsce na zbliżonej szerokości geograficznej w Ivalo w Finlandii). Rejestracja odbyła się w zerze transformatora o napięciu górnym 330 kv, połączonym w gwiazdę z uziemionym punktem zerowym, połączonym linią o długości ok. 150 km z podobnym transformatorem. Na podstawie zależności empirycznej (opracowanej przez EPRI i potwierdzonej badaniami NERC) można oszacować wzrost mocy biernej Q GIC (transformator NN, 3-fazowy, 3-kolumnowy), pobieranej przez transformator (o napięciu międzyprzewodowym U), powodowany przepływem (fazowego) prądu indukowanego geomagnetycznie o natężeniu I DC. Q GIC = 0,82U I DC (6) Dla zweryfikowania analiz teoretycznych i bieżącego monitorowania zjawisk, w przewodach zerowych transformatorów połączonych w gwiazdę z uziemionym punktem zerowym powinny być zainstalowane układy pomiarowo-rejestracyjne. Dotyczy to transformatorów blokowych, sieciowych i 110/śr wytypowanych w lokalizacjach wybranych na modelu wyznaczającym prądy GIC. Brak zainstalowanych w KSP układów pomiarowych, służących do rejestracji wartości GIC i towarzyszących im prądów wyższych harmonicznych, zmusza do zwiększonej ostrożności i oparcia działań zapobiegawczych na ostrzeżeniach, alarmach i prognozach obserwatoriów geofizycznych. W związku z silnymi burzami słonecznymi oczekiwanymi w 2013 r. należy przeprowadzić badania symulacyjne sprawdzające odporność systemu elektroenergetycznego na prądy GIC o spodziewanych wartościach. 6. Automatyczne odciążanie przy utracie równowagi napięciowej Obniżona wartość napięcia w węźle nie jest jednoznacznym symptomem świadczącym o zagrożeniu lawiną napięciową. Decyzja o podjęciu zazwyczaj drastycznych środków zapobiegawczych nie może być zatem oparta na pojedynczym wskaźniku wartości napięcia. Dodatkowo muszą być wykorzystywane kryteria: relatywnego obniżenia się napięcia w sąsiednich węzłach danego obszaru, potwierdzające przyczyny niebezpiecznego zmniejszenia się zapasu obciążenia i/lub mocy biernej, czyli w interpretacji geometrycznej przybliżenie do tzw. punktu nosowego na krzywej P-V (wyłączenia linii zasilających, odłączenie generacji, wyłączenie źródła mocy biernej, praca generatorów na ogranicznikach, wzrost poboru mocy biernej itd.) lub/i rozróżniające utratę stabilności napięciowej od innych zakłóceń np. na podstawie szybkości zmniejszania się napięcia w analizowanym węźle. Zjawisko lawiny napięciowej jest z natury nieliniowe i powinno być rozpatrywane przy pomocy technik do analizy zjawisk nieliniowych. Jedną z możliwych technik jest wykorzystanie teorii bifurkacji (lub rozwidlenia, ang. Bifurcation Theory, BF). Zakłada się w niej powolną zmienność parametrów systemu elektroenergetycznego i przewiduje, w jaki sposób system utraci stabilność napięciową. Podstawowym założeniem teorii bifurkacji jest badanie systemu w pobliżu punktu utraty stabilności. Można z niej wprost wyprowadzić zależności i uzasadnienie dla krzywych P-V i analizy modalnej, często wykorzystywanych w praktycznej ocenie warunków pracy systemu z punktu widzenia stabilności napięciowej. Określenie wskaźnika marginesu obciążenia dokonuje się dla z góry określonego obszaru, gdzie zakłada się wzrost obciążenia. Równocześnie zakłada się wzrost generacji w lokalizacjach, skąd pobierana jest moc dla pokrycia zwiększonego zapotrzebowania. nr 3-4 (13-14)

13 W rzeczywistych warunkach systemowych, do utraty stabilności napięciowej w danym obszarze odbiorczym dochodzi wtedy, gdy mają miejsce wyłączenia krytycznych dla obszaru elementów zwykle n-k (przeważnie k>2): linii, transformatorów, jednostek wytwórczych, lub z powodu raptownego wzrostu poboru mocy biernej w obszarze. Sytuację łatwo prześledzić na krzywej nosowej przedstawionej na rys. 6. Na rys. 6 osie są wyrażone w jednostkach względnych, tzn. moc P jest odniesiona do mocy zwarciowej, a napięcie U do napięcia nominalnego Un. Wyłączenie krytycznych dla danego węzła elementów SEE powoduje zmniejszenie mocy zwarciowej w analizowanym węźle, a w ślad za tym wyjściowy punkt pracy na krzywej nosowej przesuwa się w pobliże napięcia krytycznego. Jeśli ten punkt ustali się relatywnie blisko (rzędu kilku % mocy) punktu krytycznego, to wystarczy minimalny przyrost obciążenia, aby doszło do utraty stabilności napięciowej. W przypadku wzrostu poboru mocy biernej punkt pracy przemieszcza się na krzywą odpowiadającą zmienionej wartości tgφ. Podobnie dzieje się w rzeczywistych warunkach systemowych. W dodatku wzrost obciążenia, szczególnie poboru mocy biernej, nie musi nastąpić w samym węźle czy jego bezpośrednim sąsiedztwie. Bezpośrednia przyczyna może leżeć w odległym węźle odbiorczym zasilanym z analizowanego węzła (vide awaria w Ełku z czerwca 2006 r.). 7. Wymagania dla samoczynnego podnapięciowego odciążania (SNO) Działanie układu powinno być skoordynowane z zabezpieczeniami i układami regulacji w odniesieniu do chwilowych zapadów napięcia, długotrwałych zwarć itd. Opóźnienie czasowe działania układu SNO powinno być odstrojone od czasu działania zabezpieczeń rezerwowych nastawione na sekundy. Napięcie mierzone przekaźników SNO musi być pobrane z przekaźników pomiarowych zainstalowanych powyżej pod-obciążeniowych przełączników zaczepów (górne napięcie transformatorów). Napięciowy próg działania SNO powinien być wyższy od napięcia krytycznego wyznaczonego na krytycznej krzywej nosowej U(P) lub/i Q(Q) z uwzględnieniem współczynnika bezpieczeństwa o rozsądnej wartości. Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Nastawienia SNO powinny być skoordynowane dla wszystkich układów zainstalowanych w danym regionie. W miarę możności działanie lokalnych układów SNO powinno wykorzystywać dodatkowe układy logiczne zapewniające niezawodność i zapobiegające działaniom niepotrzebnym. Układ SNO powinien wyłączać minimalne obciążenie, powodujące powrót napięcia do wartości dopuszczalnej. Stąd nieodzowne jest stosowanie układów inteligentnych. Po zadziałaniu SNO powinna nastąpić regulacja zapasu mocy biernej zgodnie z kryteriami stabilności napięciowej. Rys. 7 przedstawia schemat strukturalny układu automatycznego odciążania w KSP. 8. Potrzeba stosowania Inteligentnego Odciążania Z doświadczeń wielkich awarii systemowych i analiz w szeregu prac wynika, że nowe algorytmy działania, zapewniające skuteczniejszą obronę powinny być oparte na następujących założeniach: układy pomiarowe systemów odciążających powinny automatycznie określać wartość przeciążenia i dobierać wartość odciążenia, aby było skuteczne, układy odciążające powinny reagować zarówno na przeciążenie mocą czynną, jak i bierną, odciążanie powinno być kontrolowane, tzn. wyłączane powinno być tylko tyle obciążenia, ile wynika z aktualnych potrzeb (co zapewnia powrót do równowagi), układy odciążające powinny być dostosowane do sterowania sygnałami zewnętrznymi, ocena zaistniałego stanu awaryjnego powinna się odbywać w jak najkrótszym czasie po wystąpieniu zakłócenia, aby umożliwić szybkie i selektywne działanie układowi decyzyjnemu, algorytmy układów detekcyjnych powinny zapewniać właściwą selektywność i bezpieczeństwo działania. 9. Podsumowanie Zmieniająca się w ostatnich latach struktura SEE (OZE, farmy wiatrowe, generatory gazowe itd.), funkcje sieci przesyłowej (restrukturyzacja, REE itd.), znaczny postęp techniczny w zakresie EAZ (zastosowa- 96

14 nia synchrofazorów, Inteligrid i nowych środków łączności), nakazują zrewidować dotychczasowe podejście do automatyki odciążającej, szczególnie do SCO. Konieczne jest odwołanie się do nowoczesnych algorytmów działania i obszarowego podejścia do automatyk odciążających. W obliczu zagrożenia GMD (zakłócenia geomagnetyczne), związanych z nimi nagłych wzrostów poboru mocy biernej w SEE i zagrożeniem utraty stabilności, jednym ze skuteczniejszych środków obrony przed rozległymi awariami może się okazać automatyka SNO. Literatura [1]. A. Klimpel, M. Głaz, Działanie automatyki odciążającej w warunkach wystąpienia awarii, Konferencja KAE, Bielsko-Biała, [2]. David J. Finlay, John Horak, Load shedding for utility and industrial power system reliability, IEEE Conference, Colorado [3]. H. Seyedi, M. Sanaye-Pasand, Design of New Load Shedding Special Protection Schemes for a Double Area Power System, American Journal of Applied Sciences 6 (2); , [4]. Zbiorowa, Intelligent Load Shedding Need for a Fast and Optimal Solution, IEEE, PCIC, Europe [5]. Zbiorowa, An Intelligent Adaptive Load Shedding Scheme, 14th PSCC, Sevilla, June [6]. A. Klimpel, A. Dziuba, Aktualizacja wymagań techniczno-organizacyjnych dla opracowania planów obrony KSE w zakresie automatycznego odciążania KSE w stanach awaryjnych, EPC SA, Warszawa 2004/2006 (Praca zamówiona przez PSE-Operator SA). [7]. Z. Lubośny, Z. Szczerba, R. Zajczyk, Działanie automatyki SCO na obszarze wydzielonej wyspy po utracie powiązania z systemem elektroenergetycznym. Konferencja JASE.Wrocław, października 1999 r. [8]. J. Machowski, Charakterystyki wytwarzania i odbioru jako czynnik decydujący o odchyleniach częstotliwości. Instytut Elektroenergetyki Politechniki Warszawskiej. [9]. A. Klimpel, W. Lubicki, Infrastruktury krytyczne w elektroenergetyce, Śląskie Wiadomości Elektrotechniczne, nr 5/2009. [10]. General Electric Company, Load Shedding, Load Restoration and Generator Protection Using Solid-state and Electromechanical Underfrequency Relays, Philadelphia. [11]. A. Klimpel, A. Dziuba, Studium badawcze możliwości zastosowania kryterium napięciowego przy uwzględnieniu działania automatyki SCO w planach obrony KSE, EPC SA, Warszawa 2006/2008 r. (Praca zamówiona przez PSE Operator SA). [12]. A. Klimpel, K. Lipko, Czy burze magnetyczne są groźne dla krajowej elektroenergetyki?, Elektroenergetyka współczesność i rozwój nr 3 (9)/2011. [13]. J. G. Kappenman, Low-Frequency Protection Concepts for the Electric Power Grid: Geomagnetically Induced Current (GIC) and E3 HEMP Mitigation, FERC, Metatech Corporation, January [14]. I. A. Erinmez i in., Application of Modelling Techniques to assess geomagnetically induced current risks on the NGC transmission system, CIGRE Sessions 2002, [15]. M. A Wik i in., Calculation of Geomagnetically Induced Currents in the 400 kv Power System in Southern Sweden, Space Weather, [16]. T. A. Tjimbandi, Geomagnetically induced currents in South Africa, BSc (Eng) thesis, University of Cape Town, [17]. Zbiorowa, 2012 Special Reliability Assessment Interim Report: Effects of Geomagneticaly Induced Currents on the Bulk Power Network, NERC, Feb [18]. Zbiorowa, The Impact of Geomagnetically Induced Currents on Transmission Networks, ENTSO-E, Research and Development Committee, Feb Mgr inż. Adam Klimpel, absolwent Politechniki Śląskiej, specjalność automatyzacja systemów elektroenergetycznych. Pracował naukowo w Instytucie Energetyki i wykładał w Katedrze Zabezpieczeń Politechniki Warszawskiej. Członek zarządu, dyrektor, prokurent, doradca Zarządu w EPC SA, następnie ekspert w PSE Operator SA. Obecnie na emeryturze, współpracownik PSE Operator SA. Autor szeregu publikacji, opracowań i patentów w zakresie elektroenergetyki, współtwórca zabezpieczeń statycznych typu RTX 35 i ZAZ. nr 3-4 (13-14)

Automatyka częstotliwościowego odciążenia w sieci dystrybucyjnej

Automatyka częstotliwościowego odciążenia w sieci dystrybucyjnej Automatyka częstotliwościowego odciążenia w sieci dystrybucyjnej EnergiaPro Koncern Energetyczny SA Warszawa, 25.04.2007 r. 1 Uwarunkowania prawne w zakresie SCO Ustawa Prawo Energetyczne (Na podstawie:

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenia podczęstotliwościowe i podnapięciowe 2 1 PF1.1 - wyłącz potrzeby własne - 47.5 Hz - 5 sek. PF1.2 - wyłącz na potrzeby własne 47,0 HZ - 2 sek. PU na wyłącz na potrzeby własne 0.8 Un - 5 sek.

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1 do Umowy nr UPE/WEC/.../2006 o świadczenie usług przesyłania energii elektrycznej zawartej pomiędzy iem a PSE-Operator S.A. i PSE SA WARUNKI TECHNICZNO-RUCHOWE zawartej pomiędzy iem a PSE-Operator

Bardziej szczegółowo

Algorytm obliczania charakterystycznych wielkości prądu przy zwarciu trójfazowym (wg PN-EN 60909-0:2002)

Algorytm obliczania charakterystycznych wielkości prądu przy zwarciu trójfazowym (wg PN-EN 60909-0:2002) Andrzej Purczyński Algorytm obliczania charakterystycznych wielkości prądu przy zwarciu trójfazowym (wg PN-EN 60909-0:00) W 10 krokach wyznaczane są: prąd początkowy zwarciowy I k, prąd udarowy (szczytowy)

Bardziej szczegółowo

INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ZYGMUNT MACIEJEWSKI. Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci. Warszawa, Olsztyn 2014

INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ZYGMUNT MACIEJEWSKI. Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci. Warszawa, Olsztyn 2014 INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII w ramach projektu OZERISE Odnawialne źródła energii w gospodarstwach rolnych ZYGMUNT MACIEJEWSKI Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci Warszawa,

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

TRÓJFAZOWY PRZEKAŹNIK NAPIĘCIOWO-CZASOWY

TRÓJFAZOWY PRZEKAŹNIK NAPIĘCIOWO-CZASOWY TRÓJFAZOWY PRZEKAŹNIK NAPIĘCIOWO-CZASOWY Kopex Electric Systems S.A. ul. Biskupa Burschego 3, 43-100 Tychy tel.: 00 48 32 327 14 58 fax: 00 48 32 327 00 32 serwis: 00 48 32 327 14 57 e-mail: poczta@kessa.com.pl,

Bardziej szczegółowo

Maszyna indukcyjna jest prądnicą, jeżeli prędkość wirnika jest większa od prędkości synchronicznej, czyli n > n 1 (s < 0).

Maszyna indukcyjna jest prądnicą, jeżeli prędkość wirnika jest większa od prędkości synchronicznej, czyli n > n 1 (s < 0). Temat: Wielkości charakteryzujące pracę silnika indukcyjnego. 1. Praca silnikowa. Maszyna indukcyjna jest silnikiem przy prędkościach 0 < n < n 1, co odpowiada zakresowi poślizgów 1 > s > 0. Moc pobierana

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA TECHNICZNE DLA JEDNOSTEK WYTWÓRCZYCH PRZYŁĄCZANYCH DO SIECI ROZDZIELCZEJ

SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA TECHNICZNE DLA JEDNOSTEK WYTWÓRCZYCH PRZYŁĄCZANYCH DO SIECI ROZDZIELCZEJ Załącznik nr 5 do Instrukcji ruchu i eksploatacji sieci rozdzielczej ZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA TECHNICZNE DLA JEDNOTEK WYTWÓRCZYCH PRZYŁĄCZANYCH DO IECI ROZDZIELCZEJ - 1 - 1. POTANOWIENIA OGÓLNE 1.1. Wymagania

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw KATEDRA AUTOMATYKI kierownik katedry: dr hab. inż. Kazimierz Kosmowski, prof. nadzw. PG tel.: 058 347-24-39 e-mail: kazkos@ely.pg.gda.pl adres www: http://www.ely.pg.gda.pl/kaut/ Systemy sterowania w obiektach

Bardziej szczegółowo

PRZEKAŹNIK NAPIĘCIOWO-CZASOWY

PRZEKAŹNIK NAPIĘCIOWO-CZASOWY KARTA KATALGWA PREKAŹNIK NAPIĘCIW-CASWY ul. Biskupa Burschego 3, 43-100 Tychy tel.: 00 48 32 327 14 58 fax: 00 48 32 327 00 32 e-mail: poczta@kessa.com.pl, www.kessa.com.pl KARTA KATALGWA Przekaźnik napięciowo

Bardziej szczegółowo

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego.

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. 1. Moc odbiorników prądu stałego Prąd płynący przez odbiornik powoduje wydzielanie się określonej

Bardziej szczegółowo

Etapy Projektowania Instalacji Fotowoltaicznej. Analiza kosztów

Etapy Projektowania Instalacji Fotowoltaicznej. Analiza kosztów Etapy Projektowania Instalacji Fotowoltaicznej Analiza kosztów Główne składniki systemu fotowoltaicznego 1 m 2 instalacji fotowoltaicznej może dostarczyć rocznie 90-110 kwh energii elektrycznej w warunkach

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OCENY WSKAŹNIKÓW ZAWODNOŚCI ZASILANIA ENERGIĄ ELEKTRYCZNĄ

PODSTAWY OCENY WSKAŹNIKÓW ZAWODNOŚCI ZASILANIA ENERGIĄ ELEKTRYCZNĄ Andrzej Purczyński PODSTAWY OCENY WSKAŹNIKÓW ZAWODNOŚCI ZASILANIA ENERGIĄ ELEKTRYCZNĄ Materiały szkolenia technicznego, Jakość energii elektrycznej i jej rozliczanie, Poznań Tarnowo Podgórne II/2008, ENERGO-EKO-TECH

Bardziej szczegółowo

PRZEKAŹNIK NAPIĘCIOWY

PRZEKAŹNIK NAPIĘCIOWY KARTA KATALGWA KARTA KATALGWA PREKAŹNIK NAPIĘCIWY PREKAŹNIK NAPIĘCIWY Kopex Electric Systems S.A. ul. Biskupa Burschego 3, 43-100 Tychy tel.: 00 48 32 327 14 58 fax: 00 48 32 327 00 32 serwis: 00 48 32

Bardziej szczegółowo

INTERFEJSY SIECIOWE. Praca wyspowa źródła niewielkiej mocy wybrane zagadnienia. Referent: Piotr Rzepka. Politechnika Śląska. Wydział Elektryczny

INTERFEJSY SIECIOWE. Praca wyspowa źródła niewielkiej mocy wybrane zagadnienia. Referent: Piotr Rzepka. Politechnika Śląska. Wydział Elektryczny Politechnika Śląska Wydział Elektryczny INTERFEJSY SIECIOWE Praca wyspowa źródła niewielkiej mocy wybrane zagadnienia Grupa robocza: dr inż. Marcin Zygmanowski dr inż. Piotr Rzepka dr inż. Edward Siwy

Bardziej szczegółowo

RET-350 PRZEKAŹNIK NAPIĘCIOWY KARTA KATALOGOWA

RET-350 PRZEKAŹNIK NAPIĘCIOWY KARTA KATALOGOWA RET-350 PREKAŹNIK NAPIĘCIWY KARTA KATALGWA RET-350 KARTA KATALGWA Przekaźnik napięciowy REt- 350 ASTSWANIE Przekaźniki napięciowe, typu REt-350, przeznaczone są głównie do stosowania w układach automatyki

Bardziej szczegółowo

Automatyka SZR. Korzyści dla klienta: [ Zabezpieczenia ] Seria Sepam. Sepam B83 ZASTOSOWANIE UKŁADY PRACY SZR

Automatyka SZR. Korzyści dla klienta: [ Zabezpieczenia ] Seria Sepam. Sepam B83 ZASTOSOWANIE UKŁADY PRACY SZR 1 Automatyka SZR Sepam B83 ZASTOSOWANIE Sepam B83 standard / UMI Konieczność zachowania ciągłości dostaw energii elektrycznej do odbiorców wymusza na jej dostawcy stosowania specjalizowanych automatów

Bardziej szczegółowo

PGE Dystrybucja S.A. Oddział Białystok

PGE Dystrybucja S.A. Oddział Białystok Warunki przyłączenia elektrowni wiatrowych do sieci elektroenergetycznych w Polsce w oparciu o doświadczenia z obszaru działania Obszar działania jest największym dystrybutorem energii elektrycznej w północno-wschodniej

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMATORY. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

TRANSFORMATORY. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego TRANSFORMATORY Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Maszyny elektryczne Przemiana energii za pośrednictwem pola magnetycznego i prądu elektrycznego

Bardziej szczegółowo

19 listopada 2015 Warszawa

19 listopada 2015 Warszawa 19 listopada 2015 Warszawa RAPORT z wizyty studialnej w Niemczech Karlsruhe, Walldorf (Badenia-Wirtembergia), Niemcy 26-28 października 2015 Kierunek: niskoemisyjna energetyka Emisja CO 2, OZE, Efektywność

Bardziej szczegółowo

BILANSOWANIE KSE Z UDZIAŁEM PROCESU REGULACJI PIERWOTNEJ PO WYPADNIĘCIU ŹRÓDEŁ GENERACJI ROZPROSZONEJ CZĘŚĆ I: PRACA WYDZIELONA KSE

BILANSOWANIE KSE Z UDZIAŁEM PROCESU REGULACJI PIERWOTNEJ PO WYPADNIĘCIU ŹRÓDEŁ GENERACJI ROZPROSZONEJ CZĘŚĆ I: PRACA WYDZIELONA KSE Bilansowanie KSE z udziałem procesu regulacji pierwotnej po wypadnięciu źródeł generacji rozproszonej. Część I: Praca wydzielona KSE 17 BILANSOWANIE KSE Z UDZIAŁEM PROCESU REGULACJI PIERWOTNEJ PO WYPADNIĘCIU

Bardziej szczegółowo

ELASTYCZNY SYSTEM PRZETWARZANIA I PRZEKSZTAŁCANIA ENERGII MAŁEJ MOCY DLA MASOWEGO WYKORZYSTANIA W GOSPODARCE ENERGETYCZNEJ KRAJU

ELASTYCZNY SYSTEM PRZETWARZANIA I PRZEKSZTAŁCANIA ENERGII MAŁEJ MOCY DLA MASOWEGO WYKORZYSTANIA W GOSPODARCE ENERGETYCZNEJ KRAJU Warszawa 19 lipca 2011 Centrum Prasowe PAP ul. Bracka 6/8, Warszawa Stowarzyszenie na Rzecz Efektywności ETA i Procesy Inwestycyjne DEBATA UREALNIANIE MARZEŃ NOWE TECHNOLOGIE W ENERGETYCE POZWALAJĄCE ZAMKNĄĆ

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia i plan kursu dokształcającego: Szkolenie z Podstaw Elektroenergetycznej Automatyki Zabezpieczeniowej

Program kształcenia i plan kursu dokształcającego: Szkolenie z Podstaw Elektroenergetycznej Automatyki Zabezpieczeniowej Wrocław 1.01.2013 Program kształcenia i plan kursu dokształcającego: Szkolenie z Podstaw Elektroenergetycznej Automatyki Zabezpieczeniowej edycja 1 opracowany zgodnie z Zarządzeniami Wewnętrznymi PWr nr

Bardziej szczegółowo

Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego. Kraków, 23 października 2014 r.

Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego. Kraków, 23 października 2014 r. Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego Kraków, 23 października 2014 r. Regulacje prawne dotyczące jakości dostaw energii Ustawa Prawo Energetyczne z dnia 10 kwietnia 1997 r.

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI

2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI 2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI WYTYCZNE PROJEKTOWE www.immergas.com.pl 12 ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI 2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE Ogólnie Instalacje elektryczne

Bardziej szczegółowo

Potencjał i ścieżki rozwoju polskiej energetyki wiatrowej

Potencjał i ścieżki rozwoju polskiej energetyki wiatrowej Warszawa, 18 czerwca 2013 Potencjał i ścieżki rozwoju polskiej energetyki wiatrowej Grzegorz Skarżyński Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej doradca zarządu Tundra Advisory sp. z o. o. dyrektor

Bardziej szczegółowo

Jakość energii w smart metering

Jakość energii w smart metering Jakość energii w smart metering Agenda 1. Wprowadzenie 2. Zrealizowane projekty pilotażowe AMI w latach 2011 2013 3. Projekt Smart City Wrocław realizacja w latach 2014 2017 graniczne liczniki energii

Bardziej szczegółowo

JWCD czy njwcd - miejsce kogeneracji w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym

JWCD czy njwcd - miejsce kogeneracji w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym JWCD czy njwcd - miejsce kogeneracji w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym Witold Smolik 22 października 2015 Wymagania IRiESP - ogólne (1) 2.2.3.3.1. Podstawowe wymagania i zalecenia techniczne dla

Bardziej szczegółowo

XXXIII OOWEE 2010 Grupa Elektryczna

XXXIII OOWEE 2010 Grupa Elektryczna 1. W jakich jednostkach mierzymy natężenie pola magnetycznego: a) w amperach na metr b) w woltach na metr c) w henrach d) w teslach 2. W przedstawionym na rysunku układzie trzech rezystorów R 1 = 8 Ω,

Bardziej szczegółowo

Katalog Techniczny - Aparatura Modułowa Redline (uzupełnienie do drukowanej wersji Aparatura modułowa i rozdzielnice instalacyjne )

Katalog Techniczny - Aparatura Modułowa Redline (uzupełnienie do drukowanej wersji Aparatura modułowa i rozdzielnice instalacyjne ) Katalog Techniczny - Aparatura Modułowa Redline (uzupełnienie do drukowanej wersji Aparatura modułowa i rozdzielnice instalacyjne ) WYŁĄCZNIKI NADPRĄDOWE (tabela konfiguracyjna) Charakterystyki wyzwalania

Bardziej szczegółowo

*Woda biały węgiel. Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska

*Woda biały węgiel. Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska *Woda biały węgiel Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska Wrocław, Hotel JPII, 18-02-2013 MEW? *Energia elektryczna dla *Centralnej sieci elektroen. *Sieci wydzielonej *Zasilania urządzeń zdalnych

Bardziej szczegółowo

Od autora... 13. Spis wybranych oznaczeñ i symboli... 15

Od autora... 13. Spis wybranych oznaczeñ i symboli... 15 Tytu³ rozdzia³u Spis treœci Od autora... 13 Spis wybranych oznaczeñ i symboli... 15 1. Wprowadzenie... 21 1.1. Kompatybilnoœæ elektromagnetyczna... 21 1.1.1. Dyrektywa europejska... 24 1.2. Jakoœæ dostawy

Bardziej szczegółowo

Odbiorniki nieliniowe problemy, zagrożenia

Odbiorniki nieliniowe problemy, zagrożenia Odbiorniki nieliniowe problemy, zagrożenia Dr inż. Andrzej Baranecki, Mgr inż. Marek Niewiadomski, Dr inż. Tadeusz Płatek ISEP Politechnika Warszawska, MEDCOM Warszawa Wstęp Odkształcone przebiegi prądów

Bardziej szczegółowo

STUDIA I STOPNIA STACJONARNE ELEKTROTECHNIKA

STUDIA I STOPNIA STACJONARNE ELEKTROTECHNIKA STUDIA I STOPNIA STACJONARNE ELEKTROTECHNIKA PRZEDMIOT: ROK: 3 SEMESTR: 5 (zimowy) RODZAJ ZAJĘĆ I LICZBA GODZIN: LICZBA PUNKTÓW ECTS: RODZAJ PRZEDMIOTU: URZĄDZENIA ELEKTRYCZNE 5 Wykład 30 Ćwiczenia Laboratorium

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OTOCZENIA REGULACYJNEGO NA DYNAMIKĘ INWESTYCJI W ENERGETYKĘ ROZPROSZONĄ

WPŁYW OTOCZENIA REGULACYJNEGO NA DYNAMIKĘ INWESTYCJI W ENERGETYKĘ ROZPROSZONĄ WPŁYW OTOCZENIA REGULACYJNEGO NA DYNAMIKĘ INWESTYCJI W ENERGETYKĘ ROZPROSZONĄ Dr hab. Mariusz Swora, Uniwersytet Jagielloński Seminarium eksperckie Energetyka obywatelska na rzecz lokalnego rozwoju gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Mikroinstalacje w sieci dystrybucyjnej - przyłączenie i współpraca z siecią

Mikroinstalacje w sieci dystrybucyjnej - przyłączenie i współpraca z siecią Mikroinstalacje w sieci dystrybucyjnej - przyłączenie i współpraca z siecią Maciej Mróz Październik 2015 r. Dystrybucja jako operator sieci Liczba odbiorców [mln]] Obszar działania [kkm²] Dostarczona energia

Bardziej szczegółowo

Rezerwowanie zabezpieczeń zwarciowych w kopalnianych sieciach średniego napięcia

Rezerwowanie zabezpieczeń zwarciowych w kopalnianych sieciach średniego napięcia SERGIUSZ BORON JAROSŁAW JOOSTBERENS Politechnika Śląska w Gliwicach Rezerwowanie zabezpieczeń zwarciowych w kopalnianych sieciach średniego napięcia W artykule przedstawiono trudności związane z z rezerwowaniem

Bardziej szczegółowo

Sławomir CIEŚLIK Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Oddział w Bydgoszczy

Sławomir CIEŚLIK Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Oddział w Bydgoszczy Sławomir CIEŚLIK Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Oddział w Bydgoszczy REGULACJA NAPIĘCIA W SIECIACH DYSTRYBUCYJNYCH NISKIEGO NAPIĘCIA Z MIKROINSTALACJAMI

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie wirnika

Oddziaływanie wirnika Oddziaływanie wirnika W każdej maszynie prądu stałego, pracującej jako prądnica lub silnik, może wystąpić taki szczególny stan pracy, że prąd wirnika jest równy zeru. Jedynym przepływem jest wówczas przepływ

Bardziej szczegółowo

UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII. Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o.

UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII. Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o. - 1 UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o. Firma TAKOM założona w 1991r jest firmą inżynierską specjalizującą się w technice automatyki napędu

Bardziej szczegółowo

Temat: Dobór przekroju przewodów ze względu na wytrzymałość mechaniczną, obciążalność prądową i dopuszczalny spadek napięcia.

Temat: Dobór przekroju przewodów ze względu na wytrzymałość mechaniczną, obciążalność prądową i dopuszczalny spadek napięcia. Temat: Dobór przekroju przewodów ze względu na wytrzymałość mechaniczną, obciążalność prądową i dopuszczalny spadek napięcia. Dobór przekroju przewodów ze względu na obciążalność prądową długotrwałą wykonuje

Bardziej szczegółowo

ZEG-ENERGETYKA Sp. z o. o. 43-100 Tychy, ul. Biskupa Burschego 7 tel. (032) 327-14-58; tel./fax (032) 327-00-32 e-mail: zeg-e@zeg-energetyka.com.

ZEG-ENERGETYKA Sp. z o. o. 43-100 Tychy, ul. Biskupa Burschego 7 tel. (032) 327-14-58; tel./fax (032) 327-00-32 e-mail: zeg-e@zeg-energetyka.com. ZEG-ENERGETYKA Sp. z o. o. 43-100 Tychy, ul. Biskupa Burschego 7 tel. (032) 327-14-58; tel./fax (032) 327-00-32 e-mail: zeg-e@zeg-energetyka.com.pl Zabezpieczenie częstotliwościowe RFT-451 ZEG-E EE426056.02

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA ELEKTROWNIA WIATROWA

Bardziej szczegółowo

Standard techniczny nr 2/DTS/2015 - sygnały przesyłane z obiektów elektroenergetycznych do systemu SCADA. w TAURON Dystrybucja S.A.

Standard techniczny nr 2/DTS/2015 - sygnały przesyłane z obiektów elektroenergetycznych do systemu SCADA. w TAURON Dystrybucja S.A. nr /DMN/ d obiektów e Standard techniczny nr 2/DTS/2015 - sygnały przesyłane z obiektów elektroenergetycznych do systemu SCADA w TAURON Dystrybucja S.A. Załącznik do Zarządzenia nr 13/2015 Obowiązuje od

Bardziej szczegółowo

Raport OSP z konsultacji zmian aktualizacyjnych projektu IRiESP Warunki korzystania, prowadzenia ruchu, eksploatacji i planowania rozwoju sieci

Raport OSP z konsultacji zmian aktualizacyjnych projektu IRiESP Warunki korzystania, prowadzenia ruchu, eksploatacji i planowania rozwoju sieci Raport OSP z konsultacji zmian aktualizacyjnych projektu IRiESP Warunki korzystania, prowadzenia ruchu, eksploatacji i planowania rozwoju sieci Zestawienie uwag zgłoszonych przez użytkowników systemu do

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca nastaw sygnalizatorów zwarć doziemnych i międzyfazowych serii SMZ stosowanych w sieciach kablowych SN.

Informacja dotycząca nastaw sygnalizatorów zwarć doziemnych i międzyfazowych serii SMZ stosowanych w sieciach kablowych SN. Informacja dotycząca nastaw sygnalizatorów zwarć doziemnych i międzyfazowych serii SMZ stosowanych w sieciach kablowych SN. Firma Zakład Automatyki i Urządzeń Precyzyjnych TIME-NET Sp. z o.o., jako producent

Bardziej szczegółowo

Technologie Oszczędzania Energii. w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY

Technologie Oszczędzania Energii. w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY EUROPE Sp. z o.o. Technologie Oszczędzania Energii w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY Innowacyjny system oszczędzania energii elektrycznej Smart-Optimizer ECOD WYŁĄCZNY

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Pożar Biura w Biurowcu (układ pomieszczeń: pomieszczenie, korytarz, klatka schodowa)

Pożar Biura w Biurowcu (układ pomieszczeń: pomieszczenie, korytarz, klatka schodowa) Hazards Control Lech Forowicz Pożar Biura w Biurowcu (układ pomieszczeń: pomieszczenie, korytarz, klatka schodowa) Pożar wybucha gwałtownie na środku pomieszczenia nr 1, na poziomie podłogi. Zapaleniu

Bardziej szczegółowo

Hamulce elektromagnetyczne. EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie

Hamulce elektromagnetyczne. EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie Hamulce elektromagnetyczne EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie Elektromagnetyczne hamulce i sprzęgła proszkowe Sposób oznaczania zamówienia P Wielkość mechaniczna Odmiana

Bardziej szczegółowo

Problemy wymiarowania i koordynacji zabezpieczeń w instalacjach elektrycznych

Problemy wymiarowania i koordynacji zabezpieczeń w instalacjach elektrycznych mgr inż. Andrzej Boczkowski Stowarzyszenie Elektryków Polskich Sekcja Instalacji i Urządzeń Elektrycznych Warszawa, 02.03.2005 r Problemy wymiarowania i koordynacji zabezpieczeń w instalacjach elektrycznych

Bardziej szczegółowo

4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE

4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE 4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE WYTYCZNE PROJEKTOWE www.immergas.com.pl 26 SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE 4. SPRZĘGŁO HYDRAULICZNE - ZASADA DZIAŁANIA, METODA DOBORU NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE Przekazywana moc Czynnik

Bardziej szczegółowo

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Cel ćwiczenia. Nabycie umiejętności posługiwania się miernikami uniwersalnymi, oscyloskopem, generatorem, zasilaczem, itp. Nabycie umiejętności rozpoznawania

Bardziej szczegółowo

Czy burze magnetyczne są groźne dla krajowej elektroenergetyki?

Czy burze magnetyczne są groźne dla krajowej elektroenergetyki? Czy burze magnetyczne są groźne dla krajowej elektroenergetyki? Adam Klimpel Krzysztof Lipko PSE Operator S.A. 1. Wprowadzenie Jednym z obowiązków ciążących na państwie jest zapewnienie ciągłości pracy

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Strumień magnetyczny w maszynie synchroniczne magnes trwały, elektromagnes. Magneśnica wirnik z biegunami magnetycznymi. pn 60.

Wykład 4. Strumień magnetyczny w maszynie synchroniczne magnes trwały, elektromagnes. Magneśnica wirnik z biegunami magnetycznymi. pn 60. Serwonapędy w automatyce i robotyce Wykład 4 Piotr Sauer Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów Silnik synchroniczny - wprowadzenie Maszyna synchroniczna maszyna prądu przemiennego, której wirnik w stanie

Bardziej szczegółowo

Rys. 1 Otwarty układ regulacji

Rys. 1 Otwarty układ regulacji Automatyka zajmuje się sterowaniem, czyli celowym oddziaływaniem na obiekt, w taki sposób, aby uzyskać jego pożądane właściwości. Sterowanie często nazywa się regulacją. y zd wartość zadana u sygnał sterujący

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ VIII-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Instrukcja ćwiczenia nr 8. EW 1 8 EW WYZNACZENIE ZAKRESU PRACY I

Bardziej szczegółowo

P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH

P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH Badanie siłowników INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA LABORATORYJNEGO ŁÓDŹ 2011

Bardziej szczegółowo

ZEG-E. Zabezpieczenie ziemnozwarciowe

ZEG-E. Zabezpieczenie ziemnozwarciowe ZEG-ENERGETYKA Sp. z o. o. 43-100 Tychy, ul. Biskupa Burschego 7 tel. (032) 327-14-58; tel./fax (032) 327-00-32 e-mail: zeg-e@zeg-energetyka.com.pl Zabezpieczenie ziemnozwarciowe RIoK-442 ZEG-E EE 426078

Bardziej szczegółowo

Procedura przyłączania mikroinstalacji

Procedura przyłączania mikroinstalacji I. Uwagi Ogólne Procedura przyłączania mikroinstalacji Procedurę przyłączenia mikroinstalacji do sieci dystrybucyjnej reguluje art. 7 ustawy Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012r. Nr 1059 z późn. zm.). Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Kompatybilność elektromagnetyczna urządzeń górniczych w świetle doświadczeń

Kompatybilność elektromagnetyczna urządzeń górniczych w świetle doświadczeń mgr inż. ROMAN PIETRZAK Instytut Technik Innowacyjnych EMAG Kompatybilność elektromagnetyczna urządzeń górniczych w świetle doświadczeń Omówiono problemy wynikłe w pracy urządzeń podczas oceny ich funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Wypieranie CO 2 z obszaru energetyki WEK za pomocą technologii OZE/URE. Paweł Kucharczyk Pawel.Kucharczyk@polsl.pl. Gliwice, 28 czerwca 2011 r.

Wypieranie CO 2 z obszaru energetyki WEK za pomocą technologii OZE/URE. Paweł Kucharczyk Pawel.Kucharczyk@polsl.pl. Gliwice, 28 czerwca 2011 r. Politechnika Śląska Instytut Elektroenergetyki i Sterowania Układów Wypieranie CO 2 z obszaru energetyki WEK za pomocą technologii OZE/URE Paweł Kucharczyk Pawel.Kucharczyk@polsl.pl Gliwice, 28 czerwca

Bardziej szczegółowo

AC/DC. Jedno połówkowy, jednofazowy prostownik

AC/DC. Jedno połówkowy, jednofazowy prostownik AC/DC Przekształtniki AC/DC można podzielić na kilka typów, mianowicie: prostowniki niesterowane; prostowniki sterowane. Zależnie od stopnia skomplikowania układu i miejsca przyłączenia do sieci elektroenergetycznej

Bardziej szczegółowo

Skutki wzrostu mocy zainstalowanej w turbinach wiatrowych Przykład USA

Skutki wzrostu mocy zainstalowanej w turbinach wiatrowych Przykład USA Skutki wzrostu mocy zainstalowanej w turbinach wiatrowych Przykład USA Jussi Heikkinen Director, Business Development 1 Wärtsilä JH 25.Feb.2009 Przykład amerykański charakterystyka systemu Wiele obszarów

Bardziej szczegółowo

Przystosowanie bloków gazowo-parowych do pracy wyspowej na przykładzie EC Polkowice oraz innych

Przystosowanie bloków gazowo-parowych do pracy wyspowej na przykładzie EC Polkowice oraz innych Przystosowanie bloków gazowo-parowych do pracy wyspowej na przykładzie EC Polkowice oraz innych Autor: Mgr inż. Andrzej Fulczyk - BSPiR Energoprojekt Katowice S.A. ("Energetyka" - maj 2014) Dnia 18 stycznia

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl Źródło: LI OLIMPIADA FIZYCZNA (1/2). Stopień III, zadanie doświadczalne - D Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Andrzej Wysmołek, kierownik ds. zadań dośw. plik;

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska, Instytut Elektrotechniki i Elektroniki Przemysłowej, Zakład Energoelektroniki i Sterowania Laboratorium energoelektroniki

Politechnika Poznańska, Instytut Elektrotechniki i Elektroniki Przemysłowej, Zakład Energoelektroniki i Sterowania Laboratorium energoelektroniki Politechnika Poznańska, Instytut Elektrotechniki i Elektroniki Przemysłowej, Zakład Energoelektroniki i Sterowania Laboratorium energoelektroniki Temat ćwiczenia: Przetwornica impulsowa DC-DC typu buck

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa

Dioda półprzewodnikowa COACH 10 Dioda półprzewodnikowa Program: Coach 6 Projekt: na MN060c CMA Coach Projects\PTSN Coach 6\ Elektronika\dioda_2.cma Przykład wyników: dioda2_2.cmr Cel ćwiczenia - Pokazanie działania diody - Wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów:

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów: Bugaj Piotr, Chwałek Kamil Temat pracy: ANALIZA GENERATORA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI Z POMOCĄ PROGRAMU FLUX 2D. Opiekun naukowy: dr hab. inż. Wiesław Jażdżyński, prof. AGH Maszyna synchrocznina

Bardziej szczegółowo

WERSJA SKRÓCONA ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH

WERSJA SKRÓCONA ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH Przy korzystaniu z instalacji elektrycznych jesteśmy narażeni między innymi na niżej wymienione zagrożenia pochodzące od zakłóceń: przepływ prądu przeciążeniowego,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4 - Badanie charakterystyk skokowych regulatora PID.

Ćwiczenie 4 - Badanie charakterystyk skokowych regulatora PID. Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie KATEDRA AUTOMATYKI LABORATORIUM Aparatura Automatyzacji Ćwiczenie 4. Badanie charakterystyk skokowych regulatora PID. Wydział EAIiE kierunek

Bardziej szczegółowo

Wibroizolacja i redukcja drgań

Wibroizolacja i redukcja drgań Wibroizolacja i redukcja drgań Firma GERB istnieje od 1908 roku i posiada duże doświadczenie w zakresie wibroizolacji oraz jest producentem systemów dla redukcji drgań różnego rodzaju struktur, maszyn

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Aktory 1 Definicja aktora Aktor (ang. actuator) -elektronicznie sterowany człon wykonawczy. Aktor jest łącznikiem między urządzeniem przetwarzającym informację

Bardziej szczegółowo

Lekcja 19. Temat: Wzmacniacze pośrednich częstotliwości.

Lekcja 19. Temat: Wzmacniacze pośrednich częstotliwości. Lekcja 19 Temat: Wzmacniacze pośrednich częstotliwości. Wzmacniacze pośrednich częstotliwości zazwyczaj są trzy- lub czterostopniowe, gdyż sygnał na ich wejściu musi być znacznie wzmocniony niż we wzmacniaczu

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

LUPS-11ME LISTWOWY UNIWERSALNY PRZETWORNIK SYGNAŁOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 2003 r.

LUPS-11ME LISTWOWY UNIWERSALNY PRZETWORNIK SYGNAŁOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 2003 r. LISTWOWY UNIWERSALNY PRZETWORNIK SYGNAŁOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA Wrocław, kwiecień 2003 r. 50-305 WROCŁAW TEL./FAX (+71) 373-52-27 ul. S. Jaracza 57-57a TEL. 0-602-62-32-71 str.2 SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

Rozbudowa i modernizacja stacji

Rozbudowa i modernizacja stacji Rozbudowa i modernizacja stacji 400/220/110 kv Mikułowa Inwestycja stacyjna Kto jest kim w inwestycji? Inwestor Wykonawca www.pse.pl Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. (PSE) są operatorem systemu przesyłowego

Bardziej szczegółowo

Tranzystorowe wzmacniacze OE OB OC. na tranzystorach bipolarnych

Tranzystorowe wzmacniacze OE OB OC. na tranzystorach bipolarnych Tranzystorowe wzmacniacze OE OB OC na tranzystorach bipolarnych Wzmacniacz jest to urządzenie elektroniczne, którego zadaniem jest : proporcjonalne zwiększenie amplitudy wszystkich składowych widma sygnału

Bardziej szczegółowo

Lean Maintenance. Tomasz Kanikuła

Lean Maintenance. Tomasz Kanikuła Tomasz Kanikuła Plan wystąpnienia Wprowadzenie Ustanowienie priorytetów Klasyfikowanie kategorii uszkodzeń Strategia postępowania z częściami zamiennymi Podsumowanie Cel Efektywne wykorzystanie przestojów

Bardziej szczegółowo

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych Wstęp Diagnostyka eksploatacyjna maszyn opiera się na obserwacji oraz analizie sygnału uzyskiwanego za pomocą systemu pomiarowego. Pomiar sygnału jest więc ważnym, integralnym jej elementem. Struktura

Bardziej szczegółowo

XXXIV OOwEE - Kraków 2011 Grupa Elektryczna

XXXIV OOwEE - Kraków 2011 Grupa Elektryczna 1. Przed zamknięciem wyłącznika prąd I = 9A. Po zamknięciu wyłącznika będzie a) I = 27A b) I = 18A c) I = 13,5A d) I = 6A 2. Prąd I jest równy a) 0,5A b) 0 c) 1A d) 1A 3. Woltomierz wskazuje 10V. W takim

Bardziej szczegółowo

BADANIE WYŁĄCZNIKA SILNIKOWEGO

BADANIE WYŁĄCZNIKA SILNIKOWEGO BADANIE WYŁĄCZNIKA SILNIKOWEGO Z WYZWALACZEM BIMETALOWYM Literatura: Wprowadzenie do urządzeń elektrycznych, Borelowski M., PK 005 Elektrotechnika i elektronika dla nieelektryków, Hempowicz P i inni, WNT

Bardziej szczegółowo

Tyrystorowy przekaźnik mocy

Tyrystorowy przekaźnik mocy +44 1279 63 55 33 +44 1279 63 52 62 sales@jumo.co.uk www.jumo.co.uk Tyrystorowy przekaźnik mocy ze zintegrowanym radiatorem do montażu na szynie DIN lub powierzchniach płaskich Karta katalogowa 70.9020

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE W S E i Z W WASZAWE WYDZAŁ.. LABOATOUM FZYCZNE Ćwiczenie Nr 10 Temat: POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ. PAWO OHMA Warszawa 2009 Prawo Ohma POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ Uporządkowany ruch elektronów nazywa się

Bardziej szczegółowo

Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym

Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym Porażenie prądem- przepływ przez ciało człowieka prądu elektrycznego 1. Działanie prądu - bezpośrednie- gdy następuje włączenie ciała w obwód elektryczny -

Bardziej szczegółowo

LOKALIZATOR PRZENOŚNY KDZ-3C.

LOKALIZATOR PRZENOŚNY KDZ-3C. LOKALIZATOR PRZENOŚNY KDZ-3C. System kontroli doziemienia KDZ-3 1. Wstęp Wczesne wykrycie zakłóceń w pracy lub awarii w obiektach elektro-energetycznych pozwala uniknąć poważnych strat finansowych lub

Bardziej szczegółowo

czwartek, 24 czerwca 2010

czwartek, 24 czerwca 2010 1 1 Przyłączanie farm wiatrowych do sieci energetycznej w świetle nowych wytycznych 1 EnergiaPro S.A. - Powstała 1 maja 2004 roku pod nazwą EnergiaPro Koncern Energetyczny SA - Od 9 maja 2007 roku wchodzi

Bardziej szczegółowo

Dobór parametrów regulatora - symulacja komputerowa. Najprostszy układ automatycznej regulacji można przedstawić za pomocą

Dobór parametrów regulatora - symulacja komputerowa. Najprostszy układ automatycznej regulacji można przedstawić za pomocą Politechnika Świętokrzyska Wydział Mechatroniki i Budowy Maszyn Centrum Laserowych Technologii Metali PŚk i PAN Zakład Informatyki i Robotyki Przedmiot:Podstawy Automatyzacji - laboratorium, rok I, sem.

Bardziej szczegółowo

CZAZ TH CYFROWY ZESPÓŁ AUTOMATYKI ZABEZPIECZENIOWEJ STRONY GÓRNEJ TRANSFORMATORA WN/SN KARTA KATALOGOWA

CZAZ TH CYFROWY ZESPÓŁ AUTOMATYKI ZABEZPIECZENIOWEJ STRONY GÓRNEJ TRANSFORMATORA WN/SN KARTA KATALOGOWA CZAZ TH CYFROWY ZESPÓŁ AUTOMATYKI ZABEZPIECZENIO STRONY GÓRNEJ TRANSFORMATORA WN/SN Cyfrowy Zespół Automatyki Zabezpieczeniowej i Sterowniczej strony górnej transformatora WN/SN ZASTOSOWANIE Cyfrowy Zespół

Bardziej szczegółowo

Wybuduj odnawialne źródło energii na biomasę. Problemy z przyłączaniem odnawialnych źródeł energii do sieci energetycznej.

Wybuduj odnawialne źródło energii na biomasę. Problemy z przyłączaniem odnawialnych źródeł energii do sieci energetycznej. Problemy z przyłączaniem odnawialnych źródeł energii do sieci energetycznej Jerzy Dzikowski Podstawy prawne Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne, wraz z późniejszymi zmianami oraz wydanymi

Bardziej szczegółowo

OM 100s. Przekaźniki nadzorcze. Ogranicznik mocy 2.1.1

OM 100s. Przekaźniki nadzorcze. Ogranicznik mocy 2.1.1 Ogranicznik mocy Przekaźniki nadzorcze OM 100s Wyłącza nadzorowany obwód po przekroczeniu maksymalnego prądu w tym obwodzie. Przykładem zastosowania jest zabezpieczenie instalacji oświetleniowej klatek

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w

Bardziej szczegółowo

ODRZUCANIE WYNIKÓW POJEDYNCZYCH POMIARÓW

ODRZUCANIE WYNIKÓW POJEDYNCZYCH POMIARÓW ODRZUCANIE WYNIKÓW OJEDYNCZYCH OMIARÓW W praktyce pomiarowej zdarzają się sytuacje gdy jeden z pomiarów odstaje od pozostałych. Jeżeli wykorzystamy fakt, że wyniki pomiarów są zmienną losową opisywaną

Bardziej szczegółowo

Pomiary rezystancji izolacji

Pomiary rezystancji izolacji Stan izolacji ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo obsługi i prawidłowe funkcjonowanie instalacji oraz urządzeń elektrycznych. Dobra izolacja to obok innych środków ochrony również gwarancja ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym.

Ćwiczenie 1. Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym. Ćwiczenie 1 Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym. Środowisko symulacyjne Symulacja układu napędowego z silnikiem DC wykonana zostanie w oparciu o środowisko symulacyjne

Bardziej szczegółowo