POJĘCIE, CELE I INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘŻNEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POJĘCIE, CELE I INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘŻNEJ"

Transkrypt

1 Rozdział 4 Polityka pieniężna w unii walutowej Paweł Gierałtowski POJĘCIE, CELE I INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘŻNEJ Pojęcie i cele polityki pieniężnej Polityką pieniężną (monetarną) nazywamy działalność banku centralnego prowadzoną w imieniu państwa, a polegającą na wyborze pieniężnych celów makroekonomicznych i ich realizacji przez regulowanie podaży pieniądza i popytu na pieniądz za pomocą wybranych instrumentów (za: Przybylska-Kapuścińska 2008). Współcześnie przyjmuje się, że podstawowym celem polityki pieniężnej jest utrzymanie stabilnego poziomu cen (czyli niskiej inflacji) w długim okresie. Jednakże często jej cele definiowane są znacznie szerzej. Przykładowo, F. Mishkin (2001) wskazuje aż pięć dodatkowych oprócz stabilizacji cen zadań wymienianych w dyskusjach na temat polityki pieniężnej: (1) wysokie zatrudnienie, (2) wzrost gospodarczy, (3) stabilność stóp procentowych, (4) stabilność rynków finansowych, (5) stabilność rynków walutowych. Realizacja części z tych celów często pozostaje ze sobą w zgodzie np. utrzymywanie wysokiego zatrudnienia i dynamicznego wzrostu gospodarczego czy stabilizacja stóp procentowych ze stabilizacją rynków walutowych. Jednak wielu celów nie można realizować równolegle. Szczególnie wiele emocji wzbudza od lat konflikt między stabilizacją cen i zatrudnienia (oraz produkcji na poziomie potencjalnym, czyli odpowiadającym tzw. stanowi pełnego zatrudnienia). Przykładowo, w okresach silnej ekspansji gospodarczej i niskiego bezrobocia pojawia się presja inflacyjna. Jeśli bank centralny nie podniesie wówczas stóp procentowych, może doprowadzić do wzrostu inflacji. Z kolei podniesienie stóp procentowych może spowodować pogorszenie koniunktury i spadek zatrudnienia. Jednak w okresach podwyższonego bezrobocia na banki centralne wywierana jest presja, aby obniżyły stopy procentowe w celu pobudzenia gospodarki. Działania te mogą tymczasem doprowadzić do trwałego wzrostu inflacji, której ograniczenie będzie wymagało w przyszłości zaostrzenia polityki pieniężnej i spowoduje ponowny wzrost bezrobocia. Hierarchia wartości przy dokonywaniu wyborów celów polityki pieniężnej ewoluowała w ciągu lat wraz ze zmianami dominujących teorii makroekonomicznych i wynikających z nich ocen możliwości efektywnego 1 Dr Paweł Gierałtowski Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Ekonomicznych. 75

2 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro oddziaływania banku centralnego na gospodarkę. Zagadnienie to zostanie szczegółowo omówione w dalszej części niniejszego rozdziału. Ramka 4.1 Zagadnienie wyboru celów finalnych polityki pieniężnej w analizach formalnych często jest traktowane jako rozwiązanie problemu sterowania optymalnego, prowadzącego do maksymalizacji dobrobytu społecznego w danej gospodarce. Jeśli przyjmiemy, że na dobrobyt ten wpływają negatywnie zarówno niestabilność poziomu cen, jak i odchylenie bieżącej produkcji od poziomu potencjalnego, wyznaczonego przez pełne zatrudnienie (zob. Szpunar 2000), to zadanie banku centralnego można określić jako dążenie do minimalizacji następującej funkcji straty (zob. Bofinger 2001, za: Svenson 1999): 1 2 Y t 2 Y * Y * L t = 2 * (1) t gdzie: π t π* odchylenie bieżącej inflacji od celu, (Y t Y*)/Y* procentowe odchylenie bieżącego produktu od potencjalnego. Podniesienie do kwadratu obu składników funkcji straty oznacza, że jednakowo negatywny wpływ na dobrobyt społeczny mają dodatnie i ujemne odchylenia inflacji oraz produktu od wartości pożądanych, a duże odchylenia powodują straty znacznie większe od umiarkowanych. Parametr λ określa wagi, jakie bank centralny przypisuje ograniczaniu inflacji i stabilizacji produktu (i co za tym idzie zatrudnienia). Przyjęta wartość λ odgrywa zatem główną rolę w określaniu celów banku centralnego. Jeśli λ = 0, oznacza to sytuację, w której bank centralny koncentruje się wyłącznie na realizacji celu inflacyjnego, natomiast przy λ = 1 inflacja i stabilizacja produkcji odgrywają równorzędne role w procesie decyzyjnym banku centralnego. Należy podkreślić, że wagi przypisywane inflacji i produktowi znacznie zmieniały się wraz z rozwojem teorii pieniądza i wciąż są przedmiotem kontrowersji Instrumenty polityki pieniężnej Bank centralny, działając w gospodarce rynkowej, może dążyć do realizacji swoich celów głównie przez wpływ na popyt wewnętrzny stosując odpowiednie instrumenty polityki pieniężnej. Można je podzielić na dwa podstawowe rodzaje: Instrumenty kontroli administracyjnej (bezpośrednie) bezpośrednie regulacje cen instrumentów finansowych lub wolumenu (depozytów, kredytów) przez administracyjne nakładanie ograniczeń na instytucje finansowe. Instrumenty rynkowe (pośrednie, parametryczne) oddziałujące na zachowanie instytucji finansowych przez zmiany w bilansie banku centralnego lub wpływ 76

3 na cenę pieniądza i innych aktywów finansowych metodami rynkowymi (Szpunar 2000). Instrumenty z pierwszej grupy zwykle przyjmują formę dyrektyw lub zarządzeń kierowanych do instytucji finansowych przez bank centralny. Mogą dotyczyć maksymalnych lub minimalnych stóp oprocentowania kredytów lub depozytów, bądź wolumenów tych zmiennych. Najpopularniejszym ograniczeniem z tej grupy są tzw. pułapy kredytowe, czyli maksymalne kwoty, do jakich poszczególne banki komercyjne mają prawo zwiększać wartość kredytu dla sektora niefinansowego w swoich portfelach. Instrumenty administracyjne charakteryzują się dużą skutecznością i są stosowane szczególnie w warunkach niskiego poziomu rozwoju rynków finansowych lub w okresach silnych zaburzeń finansowych, kiedy niemożliwe jest skuteczne oddziaływanie na rynek za pomocą instrumentów pośrednich. Przykładowo, w początkowym okresie transformacji ustrojowej w Polsce limity kredytowe stanowiły podstawowe narzędzie kontroli podaży pieniądza, ponieważ nie było wówczas wykształconych mechanizmów rynkowych wpływu NBP na zachowanie systemu bankowego. Kraje rozwinięte często wprowadzały pułapy kredytowe, zwłaszcza w latach 60. i 70. XX w., jako tzw. instrument ostateczny, który był stosowany w okresach szczególnych, np. silnego przegrzania koniunktury i niebezpiecznego pogłębiania się deficytu bilansu płatniczego (zob. Szpunar 2000). Instrumenty bezpośrednie, mimo że charakteryzują się znaczną skutecznością, mają jednak wiele wad. Ich administracyjny charakter powoduje ograniczenia konkurencji na rynku, co prowadzi do spadku efektywności i zwiększa koszty usług finansowych. Mogą przyczyniać się do rozwoju patologicznych zjawisk związanych z handlem przyznanymi limitami i przez to do podtrzymywania funkcjonowania nieefektywnych banków. Ich uznaniowy charakter stwarza niebezpieczeństwo preferowania określonych grup podmiotów, zaburzając prawidłowe funkcjonowanie rynku. Narzędzia te sprzyjają też rozwojowi tzw. szarej strefy i przenoszeniu części działalności za granicę (zob. Szpunar 2000; Cendal 2008). Powyższe argumenty powodują, że obecnie banki centralne starają się odchodzić od stosowania instrumentów bezpośrednich na rzecz wykorzystania instrumentów pośrednich, które są znacznie bardziej zgodne z logiką wolnego rynku. Wyróżnia się trzy podstawowe kategorie pośrednich instrumentów polityki pieniężnej: (1) rezerwy obowiązkowe, (2) operacje otwartego rynku, (3) transakcje kredytowo-depozytowe. Rezerwa obowiązkowa to odsetek bilansowych zwrotnych zobowiązań (bieżących i terminowych) sektora niefinansowego, ustalany przez bank centralny (tzw. stopa rezerwy obowiązkowej), który musi zostać odprowadzony i utrzymywany w postaci depozytu w banku centralnym lub innych, ściśle określonych aktywów, np. gotówki w kasie banku (Cendal 2008). Mimo częściowo administracyjnego charakteru tego instrumentu (bank centralny narzuca minimalne stopy rezerw obowiązkowych bankom komercyjnym) zwykle uznaje się go za parametryczny (pośredni), ponieważ stopy rezerw są zwykle jednolite dla wszystkich banków, a nakładane 77

4 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro zobowiązania nie ograniczają bezpośrednio transakcji między bankami a ich klientami (zob. Szpunar 2000). Wyróżnia się następujące funkcje, jakie może pełnić rezerwa obowiązkowa: ostrożnościowa, generowanie zysku banku centralnego, kontrola podaży pieniądza, zarządzanie płynnością systemu bankowego, kreacja popytu na pieniądz banku centralnego, stabilizator krótkoterminowych stóp procentowych 2. Operacje otwartego rynku są we współczesnej bankowości centralnej podstawowym, w pełni rynkowym, instrumentem oddziaływania banku centralnego na system bankowy i sytuację na rynku pieniężnym. Polegają one na kupnie lub sprzedaży papierów wartościowych przez bank centralny w celu zmiany płynności systemu bankowego i przez to stóp procentowych rynku pieniężnego. Operacje te możemy podzielić na: zwiększające płynność rynku pieniężnego (bank centralny kupuje od banków komercyjnych papiery wartościowe) lub mające na celu ograniczenie płynności (bank centralny sprzedaje papiery wartościowe, ściągając w ten sposób nadmiar środków z rynku). Druga linia podziału dotyczy odwracalności operacji otwartego rynku. Wyróżniamy: Operacje warunkowe lub odwracalne (tzw. repo w przypadku operacji zwiększających płynność i reverse repo w przypadku operacji zmniejszających płynność). Polegają one na kupnie (sprzedaży) papierów wartościowych przez bank centralny z jednoczesną umową ich odsprzedaży/odkupu po upływie określonego czasu i po określonej cenie. Swoistą formę operacji warunkowych stanowią swapy walutowe. W tym przypadku przedmiotem transakcji są waluty obce, a nie papiery wartościowe. Operacje bezwarunkowe (nieodwracalne, outright) polegają na zakupie lub sprzedaży papierów wartościowych przez bank centralny bez zobowiązania do późniejszego zawarcia transakcji odwrotnej. Operacje warunkowe zmieniają zatem płynność rynku jedynie między zawarciem takiej transakcji a przeprowadzeniem transakcji odwrotnej, mają więc charakter relatywnie krótkookresowy. Z kolei operacje bezwarunkowe zmieniają płynność rynku aż do momentu wykupu papierów wartościowych przez ich emitenta. Dlatego stosuje się je w przypadku wystąpienia długookresowych zaburzeń płynności na rynku pieniężnym, natomiast operacje warunkowe do korekt przejściowych zmian płynności. Warto też dodać, że rentowność operacji otwartego rynku jest podstawowym czynnikiem wpływającym na stopy procentowe rynku pieniężnego o terminach zapadalności odpowiadających tym operacjom. 2 Zob. Szpunar (2000); szerszy opis funkcji i działania rezerw obowiązkowych znajduje się w dalszej części niniejszego rozdziału, poświęconej instrumentom stosowanym przez EBC. 78

5 Należy podkreślić, że operacje otwartego rynku mają w pełni rynkowy charakter i są zwykle przeprowadzane w drodze przetargu, co wyklucza jakąkolwiek uznaniową, pozaparametryczną selekcję partnerów i ofert. Przedmiotem przetargu jest wyłącznie wielkość oferowanej kwoty lub wielkość oferowanej kwoty i cena wyznaczająca oprocentowanie transakcji. W przypadku przetargu kwotowego banki składają oferty przy określonej przez bank centralny jednolitej stopie procentowej, po jakiej uzyskają lub zdeponują środki. W przypadku przetargu procentowego oferty banków muszą dodatkowo zawierać oferowaną cenę; determinuje ona stopę procentową, po której użyczane są środki (zob. Szpunar 2000). Transakcje kredytowo-depozytowe polegają na umożliwieniu bankom komercyjnym zaciągnięcie kredytu lub złożenie depozytu w banku centralnym. Są to zazwyczaj transakcje krótkookresowe, często jednodniowe. W przeciwieństwie do operacji otwartego rynku, przeprowadzanych z inicjatywy banku centralnego, stroną aktywną transakcji depozytowo-kredytowych są banki komercyjne, które mogą zawierać je z bankiem centralnym w ramach limitów i na warunkach określonych przez bank centralny. Szczególnie istotne są transakcje kredytowe, które minimalizują ryzyko utraty płynności przez banki komercyjne 3. W wielu krajach instrumentem tego typu, umożliwiającym dostęp do refinansowania, jest kredyt lombardowy, tzn. krótkoterminowy kredyt udzielany bankom komercyjnym przez bank centralny pod zastaw odpowiednich papierów wartościowych. Jego pierwotną rolą było zapewnienie płynności systemu bankowego, jednak jeśli jest on nielimitowany, to oprocentowanie tego kredytu, ustalane przez bank centralny, staje się ważnym instrumentem polityki pieniężnej. Wyznacza on górny pułap wahań krótkoterminowych stóp procentowych na rynku międzybankowym. Oprocentowanie transakcji depozytowych wyznacza natomiast dolną granicę zmienności krótkoterminowych stóp procentowych ROLA I SKUTECZNOŚĆ WSPÓŁCZESNEJ POLITYKI PIENIĘŻNEJ Poglądy na temat skuteczności polityki pieniężnej, a więc i roli, jaką powinna odgrywać, uległy bardzo silnej ewolucji w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat. Lata 60. i 70. ubiegłego stulecia były okresem silnej wiary w skuteczność stosowania polityki pieniężnej w celu stymulowania produkcji i, co za tym idzie, ograniczaniu bezrobocia. W 1958 r. A.W. Phillips opublikował empiryczną pracę, w której wykazał wyraźną ujemną zależność między stopą bezrobocia a tempem wzrostu płac w Wielkiej Brytanii. Na podstawie tej obserwacji Samuelson i Solow (1960) sformułowali ogólną teorię, mówiącą, że istnieje stabilna ujemna relacja między stopami inflacji i bezrobocia, określaną w teorii ekonomii jako krzywa Phillipsa. Zgodnie z tą koncepcją władze mogły, za pomocą narzędzi polityki pieniężnej dokonywać optymalnego, ze społecznego i politycznego punktu widzenia, wyboru kombinacji stopy inflacji i bezrobocia. Banki centralne prowadziły zatem aktywną, kontracykliczną politykę pieniężną, której celem było stymulowanie zatrudnienia i produkcji, szczególnie w okresach, kiedy bezrobocie wzrastało ponad poziom 3 Wiąże się to z funkcją banku centralnego jako tzw. pożyczkodawcy ostatniej instancji (lender of last resort) dla banków komercyjnych. 79

6 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro uznawany za naturalny (zob. Szpunar 2000, s. 35). W kategoriach równania (1) oznacza to, że parametr λ przyjmował wysokie wartości. Po początkowo pozytywnych rezultatach takiej polityki jednoczesny wzrost bezrobocia i inflacji w USA oraz Wielkiej Brytanii na przełomie lat 60. i 70. podważył wiarę w stabilność krzywej Philipsa, a co za tym idzie, w możliwość trwałego ograniczania bezrobocia za pomocą polityki pieniężnej. Formalną krytykę dotychczasowej koncepcji krzywej Phillipsa przeprowadzili Friedman (1968) i Phelps (1967). Wskazali oni na rolę oczekiwań inflacyjnych, pomijaną we wcześniejszych pracach: pracobiorcy i pracodawcy uwzględniają oczekiwany poziom inflacji przy ustalaniu płac i cen, w związku z czym inflacja wynika nie tylko z niedopasowania popytu i podaży na rynkach czynników produkcji oraz dóbr i usług, ale także z oczekiwań inflacyjnych na przyszłość (zob. Szpunar 2000, s. 35). W tej sytuacji równanie krzywej Plillipsa uwzględniające oczekiwania można zapisać następująco: π = π e a(u u N ), (2) gdzie: π rzeczywista stopa inflacji, π e oczekiwana stopa inflacji, u rzeczywista stopa bezrobocia, u N naturalna stopa bezrobocia. Zgodnie z teorią Friedmana i Phelpsa wzrost oczekiwań inflacyjnych powoduje przesunięcie krzywej Philipsa w górę. Z kolei ekspansywna polityka pieniężna kreuje takie oczekiwania. Mechanizm ten spowodował, że krzywa Philipsa zaczęła przesuwać się w górę już pod koniec lat 60. Wysoka inflacja nie musi zatem iść w parze z niskim bezrobociem może wynikać z wysokich oczekiwań inflacyjnych (zob. Szpunar 2000, s. 35). W długim okresie (w sytuacji, kiedy oczekiwania inflacyjne dostosują się do rzeczywistej inflacji) krzywa Phillipsa jest więc pionowa: u = u N, czyli niezależnie od stopy inflacji bezrobocie kształtuje się na poziomie naturalnym. Krótko- i długookresowe skutki próby ograniczania bezrobocia poniżej poziomu naturalnego za pomocą ekspansywnej polityki monetarnej pokazuje rysunek

7 Rysunek 4.1 Krótko- i długookresowa krzywa Phillipsa w warunkach ekspansywnej polityki monetarnej Π Długookresowa krzywa Phillipsa Π 1 B C Π 0 A Krótkookresowa krzywa Phillipsa przy oczekiwanej inflacji Π 1 Krótkookresowa krzywa Phillipsa przy oczekiwanej inflacji Π 0 u N u Uwaga: początkowo gospodarka znajdowała się w punkcie A. Ekspansywna polityka monetarna pozwoliła przejściowo ograniczyć bezrobocie kosztem wyższej inflacji (pkt B), ale korekta oczekiwań inflacyjnych spowodowała przesunięcie krótkookresowej krzywej Phillipsa i powrót bezrobocia do poprzedniego poziomu, przy trwale wyższej stopie inflacji (pkt C). Brak długookresowej wymienności między inflacją a bezrobociem nasuwa poważne wnioski dotyczące skuteczności polityki pieniężnej: Jeśli przyjmiemy, że oczekiwania kształtowane są w sposób adaptacyjny 4, to ekspansywna polityka pieniężna może wpływać na produkcję i zatrudnienie wyłącznie w krótkim okresie, kiedy spowodowana przez nią inflacja nie jest oczekiwana. Stałe stymulowanie zatrudnienia wymaga ciągłego wzrostu podaży pieniądza, co prowadziłoby do stałego wzrostu stopy inflacji (zob. Kokoszczyński 2004). Należy podkreślić, że, zgodnie z powyższym rozumowaniem, przejściowe obniżenie bezrobocia poniżej naturalnej stopy bezrobocia pociągnie za sobą trwały wzrost stopy inflacji. Z kolei obniżenie inflacji będzie wymagało zastosowania restrykcyjnej polityki pieniężnej, co spowoduje krótkookresowy wzrost bezrobocia powyżej naturalnej stopy i spadek produkcji. Jeszcze większy pesymizm co do efektywności polityki pieniężnej prezentują przedstawiciele nowej szkoły klasycznej. Przyjmując założenia dotyczące doskonałej elastyczności cen i płac (co prowadzi do stałego równoważenia się rynków) oraz racjonalność oczekiwań, wskazują oni, że tylko nieoczekiwane 4 Założenie to przyjmowali wówczas monetaryści. Najbardziej znanym przedstawicielem tego nurtu był Friedman. 81

8 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro zmiany polityki pieniężnej mogą mieć krótkookresowe skutki realne w postaci zmian zatrudnienia lub produkcji. Jeśli zmiana jest oczekiwana (np. zgodna z jakąkolwiek znaną rynkowi regułą), wówczas podmioty gospodarcze uwzględniają jej skutki w swoich oczekiwaniach inflacyjnych, w wyniku czego gospodarka pozostaje na długookresowej krzywej Phillipsa (czyli u = u N ; Y = Y*). W takiej sytuacji mówimy, że pieniądz jest neutralny zarówno w krótkim, jak i długim okresie 5. Współcześnie panuje ogólny konsensus co do braku możliwości stymulowania produktu i zatrudnienia za pomocą polityki monetarnej w długim okresie, a próby takich działań prowadzą do wysokiej inflacji. W wyniku tego nastąpiły przewartościowania celów stawianych przed polityką pieniężną: podstawowym celem tej polityki, realizowanym obecnie przez większość banków centralnych, jest stabilizacja poziomu cen. Należy też dodać, że o ile nie ma bezpośredniego przełożenia między polityką pieniężną a produktem w długim okresie, o tyle istnieje wiele badań wskazujących na negatywny wpływ inflacji na długookresowy wzrost gospodarczy. Przykładowo Barro (1995) uzyskał negatywną zależność między inflacją a wzrostem, analizując determinanty wzrostu w ponad 100 krajach w latach Z kolei Bruno (1995) wskazuje na potencjalnie nieliniową zależność między wzrostem a inflacją: relacja ta jest silna w krajach o wysokiej inflacji, natomiast zanika w krajach o niskiej stopie wzrostu cen. Zatem to właśnie stabilizacja cen i niedopuszczanie do wysokiej inflacji mogą stanowić główny mechanizm, za pomocą którego bank centralny jest w stanie przyczynić się do długookresowego wzrostu gospodarczego. Nie negując długookresowej neutralności pieniądza, współczesna literatura wskazuje wiele przesłanek, że polityka pieniężna może jednak wpływać na zmienne realne w krótkim okresie. Należą do nich problemy związane z niedoskonałą informacją oraz niedoskonałą konkurencją na rynku. Skutki niedoskonałej informacji ujęte są w znanym modelu Lucasa (1972). Zgodnie z tym modelem w warunkach doskonałej informacji zmiana podaży pieniądza prowadzi do proporcjonalnej zmiany cen i firmy nie mają bodźców do zmian wartości produkcji. Z kolei w warunkach niedoskonałej informacji przedsiębiorstwa mogą błędnie odczytać zmiany ogólnego poziomu cen jako zmiany cen relatywnych swoich produktów i odpowiednio dostosować wartości produkcji. Nowa ekonomia keynesowska wskazuje natomiast na znaczenie niedoskonałej konkurencji na rynku dla procesu kształtowania się cen. Wówczas występowanie nawet małych kosztów zmian cen (np. drukowania nowych cenników, etc.) może prowadzić do znacznych sztywności cen (tzw. lepkości cen). W tej sytuacji zmiany monetarne mogą w krótkim okresie powodować istotne zmiany realne (zob. Mankiw 1985). Brak krótkookresowej neutralności pieniądza powoduje, że oprócz stabilizacji cen władze monetarne powinny jednak zwracać uwagę na stabilizację produkcji, choć często przypisuje się nadrzędność temu pierwszemu celowi (zob. Kokoszczyński 2004, s. 57). Jak zauważa Szpunar (2000): polityka pieniężna nie nadaje się do stabilizowania koniunktury, jeśli jej zbyt ekspansywny charakter rodzi 5 Przez neutralność pieniądza rozumiemy brak wpływu zmian nominalnej podaży pieniądza na zmienne realne w gospodarce, a jedynie powodowanie zmian nominalnych, tzn. proporcjonalne dostosowania cen. 82

9 oczekiwania inflacyjne, które niweczą wysiłki władz gospodarczych, powodując jedynie zbędne koszty. Stabilizowanie koniunktury może jednak mieć miejsce, o ile nie wywołuje oczekiwań inflacyjnych. Gdyby bowiem władze monetarne koncentrowały wysiłki wyłącznie na celu inflacyjnym, prawdopodobnym rezultatem byłyby bardzo silne wahania dochodu realnego. Biorąc pod uwagę doświadczenia wielu krajów, można stwierdzić, że władze monetarne przy ustalaniu swojej polityki biorą od uwagę także krótko- i średnioterminowe wahania koniunktury. Istnieje zatem margines swobody oddziaływania narzędziami polityki pieniężnej w celu stabilizowania koniunktury gospodarczej tym większy, im większa jest wiarygodność władz monetarnych. Z kolei Przybylska-Kapuścińska (2008) wskazuje, że zgodnie ze współczesnym podejściem 6 zaburzenia realne stanowią główną przyczynę zmian aktywności gospodarczej, a wpływ polityki pieniężnej na nie jest niewielki. Mimo to uznaje się istotną rolę tej polityki w łagodzeniu zaburzeń w gospodarce spowodowanych sztywnościami cen i płac oraz przywracania jej do równowagi po szoku realnym. Z powyższej analizy wypływają następujące wnioski dotyczące prowadzenia polityki pieniężnej: W krótkim okresie bank centralny, obniżając swoje stopy procentowe, powoduje spadek realnych krótkookresowych stóp procentowych i deprecjację waluty, a tym samym zwiększa w gospodarce popyt i produkcję. W długim okresie bank centralny musi tak ustalać stopy, by krótkookresowa realna stopa procentowa była równa przeciętnej naturalnej stopie procentowej (przy której produkcja równa się produkcji potencjalnej, jeśli ceny są elastyczne) 7. Jeśli bank próbuje utrzymać krótkookresową realną stopę procentową zbyt długo poniżej naturalnej, to łączny popyt przekracza potencjalną produkcję, gospodarka ulega przegrzaniu, a inflacja przyspiesza. W długim okresie polityka pieniężna nie może zmienić wielkości realnych (zob. Przybylska-Kapuścińska 2008, s. 32) POLITYKA PIENIĘŻNA EBC W PERSPEKTYWIE 10 LAT FUNKCJONOWANIA EURO Cele polityki pieniężnej EBC Zgodnie z zapisami Traktatu z Maastricht podstawowym i jedynym celem polityki pieniężnej, za który odpowiada EBC, jest utrzymanie stabilności cen. Ponadto EBC powinien wspierać ogólną politykę gospodarczą we Wspólnocie, mając na względzie przyczynianie się do osiągnięcia celów Wspólnoty (do których 6 Tzw. syntezą neoklasyczną. 7 Naturalna stopa procentowa definiowana jest jako realna stopa procentowa prowadząca do stabilizacji inflacji. Zastosowanie wyższej od niej stopy procentowej będzie oznaczało restrykcyjną politykę pieniężną i pociągnie za sobą spadek inflacji, z kolei niższe od naturalnej stopy procentowe będą oznaczały politykę luźną, która doprowadzi do wzrostu stopy inflacji. Szerzej na temat naturalnej stopy procentowej i jej znaczenia w polskiej polityce pieniężnej zob. Brzoza-Brzezina (2003; 2004). 83

10 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro należy wysoki poziom zatrudnienia oraz trwały i bezinflacyjny wzrost gospodarczy) w takim zakresie, w jakim to jest możliwe bez uszczerbku dla celu podstawowego. Postanowienia Traktatu wskazują, że prowadząc bieżącą politykę pieniężną, podporządkowaną stabilności cen, Eurosystem powinien brać pod uwagę więcej celów Wspólnoty. W szczególności, zważywszy na to, że polityka pieniężna powoduje skutki realne w krótkim okresie, EBC powinien unikać wywoływania nadmiernych wahań produktu i zatrudnienia, o ile jest to zgodne z realizacją celu podstawowego. Należy jednak podkreślić, że Traktat ustala ścisłą hierarchię celów, w której stabilność cen ma charakter nadrzędny. U podstaw takiego sformułowania celów leżą następujące przesłanki teoretyczne: przekonanie o neutralności pieniądza w długim okresie, mówiące, że zmiany ilości pieniądza prowadzą w długim okresie do zmian ogólnego poziomu cen, nie mają natomiast wpływu na zmienne realne, takie jak produkt czy zatrudnienie; przekonanie, że inflacja jest zjawiskiem monetarnym: przedłużające się okresy wysokiej inflacji zwykle wiązały się z wysoką stopą wzrostu podaży pieniądza, podczas gdy inne czynniki (np. szoki popytowe i podażowe) wpływają na ceny w krótkim okresie, a w długim mogą być neutralizowane przez zmiany polityki pieniężnej; przekonanie, że w długim okresie bank centralny może przyczynić się do przyspieszenia wzrostu gospodarczego wyłącznie przez stabilizację cen (zob. ECB 2004; Issing i in. 2001) Strategia polityki pieniężnej EBC Wyznaczone przez Traktat z Maastricht cele EBC realizuje zgodnie z opracowaną na etapie przygotowań do UGW) strategią polityki pieniężnej EBC. Składa się ona z dwóch podstawowych elementów, w których określa: ilościową definicję celu podstawowego, czyli stabilności cen, ramowy zakres informacji i analiz, które Rada Prezesów EBC powinna uwzględniać przy podejmowaniu perspektywicznych decyzji w zakresie polityki pieniężnej. Ilościowa definicja celu podstawowego, czyli stabilności cen Według przyjętej w 1998 r. definicji stabilność cen oznacza: roczny wzrost Zharmonizowanego Wskaźnika Cen Konsumpcyjnych (HICP Harmonised Index of Consumer Prices) dla strefy euro o mniej niż 2%, przy czym stabilność cen należy utrzymać w średnim okresie. W 2003 r. dodano, że celem EBC jest utrzymanie inflacji (stopy wzrostu HICP) poniżej 2%, ale blisko tego poziomu. Tak sformułowany cel inflacyjny uwzględnia trzy kwestie. Po pierwsze, zastosowanie indeksu cen konsumpcyjnych powoduje, że wybrano wskaźnik najbardziej zrozumiały i istotny dla ogółu społeczeństwa. Po drugie, sformułowanie poniżej, ale blisko 2% oznacza, że pojęcie stabilnego poziomu cen dopuszcza 84

11 niewielką stopę inflacji, a nawet czyni ją pożądaną. W literaturze wyróżnia się kilka przyczyn tego, że nieznaczna inflacja może być pożądana 8 : Sztywność nominalnych płac w dół. W warunkach spadku popytu na pracę konieczne jest obniżenie płacy realnej, aby ograniczyć spadek zatrudnienia. Ze względu na podpisane kontrakty etc. może to być niemożliwe z powodu korekty płac nominalnych. Wówczas dostosowania płacy realnej odbywają się przez zmiany poziomu cen. Zerowa inflacja powoduje, że realne stopy procentowe nie mogą spaść poniżej tego poziomu (ponieważ nominalne stopy procentowe nie mogą być ujemne), co może stanowić poważne ograniczenie skuteczności polityki pieniężnej w warunkach wstrząsów deflacyjnych. Niedoskonałości stosowanych miar inflacji (CPI). Wówczas, w sytuacji dodatniego błędu pomiaru, rzeczywistym celem EBC mogłaby stać się deflacja. Po trzecie, sformułowanie w średnim okresie wynika z powszechnego przekonania, że niemożliwe jest precyzyjne kształtowanie poziomu cen w krótkim horyzoncie czasowym, ze względu na opóźnienia transmisji impulsów polityki pieniężnej. Dlatego polityka ta nie może w krótkim okresie zneutralizować wszystkich nieoczekiwanych wstrząsów cenowych. Pewien stopień krótkookresowej zmienności inflacji jest zatem nieunikniony (zob. Scheller 2006). Czynniki determinujące decyzje EBC W swojej strategii prowadzenia polityki pieniężnej EBC stara się łączyć tradycyjne podejście, oparte na kontroli wybranego agregatu podaży pieniądza, ze zdobywającą coraz większe uznanie w ciągu ostatnich kilkunastu lat tzw. strategią bezpośredniego celu inflacyjnego. Bank ten stosuje więc dwie płaszczyzny analizy, określane jako dwa filary: analizę monetarną i analizę makroekonomiczną, a decyzje dotyczące kształtowania polityki pieniężnej są wypadkową wniosków wypływających z obu rodzajów analiz. Analiza monetarna EBC opiera się na założeniu, że w średnim i długim okresie wzrost podaży pieniądza i inflacja są ze sobą ściśle powiązane. Dlatego właśnie przypisanie decydującej roli pieniądzowi leży u podstaw przyjętej w strategii polityki pieniężnej perspektywy średnioterminowej. W roli podstawowej (ale nie jedynej) zmiennej branej pod uwagę w ramach analizy monetarnej wykorzystywany jest szeroki agregat podaży pieniądza M3. EBC przyjął wartość referencyjną rocznej stopy wzrostu M3 wynoszącą 4,5%, która powinna umożliwić utrzymanie celu inflacyjnego w średnim okresie. Wartość tę uzyskano na podstawie równania ilościowego obiegu pieniądza: gdzie: ΔM3 stopa wzrostu M3, ΔY stopa wzrostu realnego PKB, ΔM3 = ΔY + ΔP ΔV, 8 Opracowane na podstawie: Kokoszczyński (2004). Tam też można znaleźć rozszerzone omówienie tego zagadnienia. 85

12 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro ΔP inflacja, ΔV procentowe zmiany prędkości obiegu pieniądza. Założono, że w długim okresie PKB będzie rósł w tempie 2 2,5% rocznie, V będzie spadać o 1 1,5% rocznie, a inflacja ma wynosić około 2% rocznie (zob. EBC 2004). Należy podkreślić, że wartość referencyjna nie stanowi celu polityki pieniężnej, lecz jedynie jest punktem odniesienia przy analizie informacji wynikających ze zmian podaży pieniądza w strefie euro. Ze względu na fakt, że analizę monetarną prowadzi się w perspektywie średnio- i długookresowej, nie ma bezpośredniego powiązania między krótkookresowymi zmianami podaży pieniądza a decyzjami związanymi z polityką pieniężną. Dlatego nie reaguje ona automatycznie na odchylenia wzrostu M3 od wartości referencyjnej i stanowią one tylko jedną z przesłanek podejmowania decyzji (zob. Scheller 2006). Analiza makroekonomiczna zajmuje się oceną czynników wpływających na inflację w średnim okresie. W jej ramach uwzględnia się wszystkie elementy mogące mieć wpływ na dynamikę aktywności realnej oraz jej oddziaływanie na kształtowanie się cen. Są to: potencjalne zmiany popytu na dobra i usługi w gospodarce oraz ich podaży, płace i sytuacja na rynku pracy, ceny surowców i inne czynniki determinujące koszty, zmiany polityki fiskalnej w krajach członkowskich, ceny aktywów, kursy walutowe, bilans płatniczy etc. Ważna rolę odgrywa monitorowanie oczekiwań inflacyjnych oraz analiza sporządzanych regularnie projekcji inflacyjnych ekspertów Eurosystemu, pokazujących prognozy inflacji w przypadku braku zmian polityki pieniężnej. Rolę analizy monetarnej i makroekonomicznej oraz czynniki determinujące decyzje EBC dotyczące polityki pieniężnej ilustruje rysunek 4.2. Rysunek 4.2 Strategia polityki pieniężnej EBC Źródło: Scheller (2006). 86

13 Ramy operacyjne polityki pieniężnej EBC Współczesne banki centralne realizują swoją politykę pieniężną za pośrednictwem rynków finansowych (w szczególności rynku międzybankowego). Przez ramy operacyjne polityki pieniężnej rozumie się zestaw narzędzi, procedur i praktyk, za pomocą których bank centralny interweniuje na rynkach finansowych, aby osiągnąć cele wyznaczone przez strategię polityki pieniężnej i prowadzące do osiągnięcia celu finalnego. Podstawowym mechanizmem prowadzenia polityki pieniężnej przez EBC jest kontrola krótkoterminowych stóp procentowych. Główną cechą ram operacyjnych tej polityki musi być zatem zdolność oddziaływania impulsów polityki pieniężnej na krótkoterminowe stopy procentowe rynku pieniężnego. Postulat ten był jednym z priorytetów podczas projektowania wspólnej polityki pieniężnej przez Europejski Instytut Walutowy i banki centralne krajów członkowskich w czasie przygotowań do wdrożenia wspólnej waluty. Ponadto ramy operacyjne polityki pieniężnej powinny spełniać trzy podstawowe wymogi: 1. Muszą być spójne ze strategią polityki pieniężnej, w szczególności z jej celami finalnymi; stosowane narzędzia muszą być efektywne w stabilizacji cen. 2. Muszą zapewniać skuteczną komunikację między bankiem centralnym a rynkiem. Oznacza to, że za pomocą stosowanych narzędzi bank centralny musi być w stanie przekazywać rynkowi sygnały na temat bieżącego nastawienia polityki monetarnej i wpływać na oczekiwania inflacyjne w sposób zgodny z celem finalnym. Stosowanie ram operacyjnych powinno być m.in. możliwie proste i przejrzyste. 3. Powinny być zgodne z zasadami gospodarki wolnorynkowej i sprzyjać efektywnej alokacji środków (zob. Issing i in. 2001). Kolejna zasada zgodnie z zapisami Traktatu z Maastricht dotyczy decentralizacji wdrażania polityki pieniężnej. Z tego względu operacje polityki pieniężnej realizowane są przez krajowe banki centralne (KBC) i uwzględniane w ich bilansach (a nie w bilansach EBC). Z kolei od KBC wymaga się, aby działały zgodnie z wytycznymi i instrukcjami EBC, co ma zapewnić jednorodność wspólnej polityki pieniężnej 9. Aby sterować krótkoterminowymi stopami rynku pieniężnego w kierunku ustalonym przez EBC, stosuje się trzy podstawowe instrumenty: wymóg utrzymywania rezerw obowiązkowych, operacje otwartego rynku, operacje banku centralnego na koniec dnia. 9 Rozwój systemów rozliczeń pieniężnych w czasie rzeczywistym w strefie euro (TARGET) stanowi dodatkową gwarancję, że decentralizacja nie zakłóci jednorodności wspólnej polityki pieniężnej; zob. Issing i in. (2001). 87

14 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Rezerwy obowiązkowe EBC wymaga od instytucji kredytowych utrzymywania rezerw na rachunkach w krajowych bankach centralnych, w ramach systemu rezerw obowiązkowych Eurosystemu. Wielkość tych rezerw, utrzymywanych przez poszczególne instytucje, ustala się według podstawy naliczania rezerwy, obejmującej zobowiązania wobec podmiotów niebankowych o terminie zapadalności nieprzekraczającym dwóch lat. Stopa rezerw obowiązkowych wynosi 2% 10 i nie była korygowana od początku funkcjonowania stery euro. Eurosystem dopuszcza stosowanie przez kontrahentów zasady rezerwy uśrednionej, zgodnie z którą spełnienie wymogów w zakresie rezerwy obowiązkowej ocenia się na podstawie średnich sald na koniec dnia na odpowiednich rachunkach kontrahentów w okresie utrzymywania rezerw. W szczególności, do ustalenia podstawy naliczania rezerwy na okres jej utrzymywania, rozpoczynający się w miesiącu kalendarzowym przypadającym dwa miesiące później, wykorzystuje się dane bilansowe na koniec bieżącego miesiąca kalendarzowego. Przykładowo, podstawa naliczania rezerw obliczona na podstawie bilansu na koniec lutego będzie stosowana do obliczania poziomu rezerwy obowiązkowej danego kontrahenta w okresie utrzymywania rezerw zaczynającym się w kwietniu. Tak skonstruowany system rezerw obowiązkowych Eurosystemu spełnia następujące funkcje monetarne: Stabilizacja stóp procentowych rynku pieniężnego. Przyjęta przez Eurosystem zasada rezerwy uśrednionej ma zachęcać instytucje do łagodzenia skutków przejściowych wahań płynności w celu stabilizacji stóp procentowych rynku pieniężnego 11. Tworzenie lub pogłębienie strukturalnego niedoboru płynności. System rezerw obowiązkowych Eurosystemu przyczynia się do tworzenia lub pogłębiania strukturalnego niedoboru płynności, co zwiększa skuteczność Eurosystemu jako dostawcy płynności 12. Środki rezerw obowiązkowych są oprocentowane według stopy podstawowych operacji refinansujących Eurosystemu, dzięki czemu obowiązek utrzymywania rezerw obowiązkowych nie wpływa negatywnie na wyniki finansowe banków w strefie euro. 10 Od wymaganego poziomu rezerwy obowiązkowej każda instytucja odlicza zryczałtowaną kwotę euro w każdym państwie członkowskim, w którym ma placówkę. 11 Zasada uśredniania oznacza, że instytucje kredytowe mogą odnosić zyski z udzielania pożyczek na rynku i wykazywać niedobór rezerwy obowiązkowej, kiedy najkrótsze stopy rynku pieniężnego okazują się wyższe niż spodziewane w pozostałej części okresu utrzymywania rezerwy. W sytuacji odwrotnej instytucje mogą pożyczać środki na rynku i wykazywać nadwyżki rezerwy. Mechanizm ten pozwala ustabilizować stopy procentowe overnight w okresie utrzymywania rezerw, dzięki czemu bank centralny nie musi często interweniować na rynku pieniężnym; zob. Scheller (2006). 12 W przypadku utrzymywania się nadpłynności na rynku pieniężnym banki komercyjne mogłyby nie być zainteresowane pozyskiwaniem środków w banku centralnym, co niekorzystnie wpłynęłoby na efektywność kontroli stóp rynku pieniężnego za pomocą oficjalnych stóp EBC. Z tego rodzaju problemami niejednokrotnie borykał się NBP, w związku z częstą nadpłynnością polskiego rynku międzybankowego. Zob. np. Grabowski (1999). 88

15 Operacje otwartego rynku Operacje otwartego rynku odgrywają główną rolę w zarządzaniu płynnością sektora bankowego strefy euro oraz w sterowaniu krótkoterminowymi stopami rynku pieniężnego. Sygnalizują też nastawienie w polityce pieniężnej. Podstawowe znaczenie mają transakcje odwracalne (stosowane na podstawie umów odkupu lub zabezpieczonych kredytów). Eurosystem może również wykorzystywać transakcje bezwarunkowe (outright), emisję certyfikatów dłużnych, swapy walutowe oraz przyjmować depozyty terminowe. Operacje te mogą być realizowane w formie przetargów standardowych, przetargów szybkich lub procedur bilateralnych. Eurosystem dysponuje pięcioma rodzajami instrumentów do prowadzenia operacji otwartego rynku. Ich schemat pokazuje tabela 4.1. Tabela 4.1 Operacje polityki pieniężnej Eurosystemu Operacje polityki pieniężnej Podstawowe operacje refinansujące (main refinancing operations) Dłuższe operacje refinansujące (longer-term refinancing operations) Operacje dostrajające (fine-tuning operations) Operacje strukturalne (structural operations) Kredyt w banku centralnym (marginal credit facility) Depozyt w banku centralnym na koniec dnia (deposit facility) Rodzaje transakcji zasilenie w płynność absorpcja płynności Operacje otwartego rynku (open market operations) transakcje odwracalne transakcje odwracalne transakcje odwracalne, swapy walutowe transakcje odwracalne regularnie i nieregularnie nieregularnie bezwarunkowy zakup jeden tydzień co tydzień trzy miesiące co miesiąc transakcje odwracalne, przyjmowanie depozytów terminowych, swapy walutowe emisja certyfikatów dłużnych bezwarunkowa sprzedaż nieregularnie znormalizowany/nieznormalizowany Okres zapadalności Częstotliwość nieznormalizowany Operacje kredytowo-depozytowe (standing facilities) transakcje odwracalne overnight depozyty overnight Procedura przetargi standardowe przetargi standardowe przetargi szybkie, procedury bilateralne przetargi standardowe procedury bilateralne dostęp według uznania kontrahentów dostęp według uznania kontrahentów Źródło: EBC (2008b). 89

16 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Podstawowe operacje refinansujące (main refinancing operations) to regularne transakcje odwracalne zasilające w płynność, przeprowadzane co tydzień, z reguły z jednotygodniowym terminem zapadalności. Operacje te prowadzone są przez krajowe banki centralne w formie przetargów standardowych. Podstawowe operacje refinansujące odgrywają zasadniczą rolę w realizacji celów operacji Eurosystemu na otwartym rynku. Dłuższe operacje refinansujące (longer-term refinancing operations) to transakcje odwracalne zasilające w płynność, przeprowadzane co miesiąc, z reguły z trzymiesięcznym terminem zapadalności. Operacje te mają na celu dostarczenie kontrahentom dodatkowego refinansowania na dłuższy okres i są prowadzone przez krajowe banki centralne w formie przetargów standardowych. Z założenia nie służą one do sygnalizowania nastawienia w polityce pieniężnej; z tego względu Eurosystem występuje w nich zazwyczaj jako rate taker, akceptując oferowaną stopę procentową. Operacje dostrajające (fine-tuning operations) są przeprowadzane doraźnie, w celu zarządzania płynnością na rynku oraz sterowania stopami procentowymi, w szczególności dla złagodzenia wpływu niespodziewanych wahań płynności na rynku na stopy procentowe. Operacje dostrajające mogą być przeprowadzane w ostatnim dniu utrzymywania rezerwy w celu przeciwdziałania nierównowadze płynności, gdyby nierównowaga taka narosła od czasu rozstrzygnięcia ostatniej podstawowej operacji refinansującej. Operacje dostrajające są przede wszystkim realizowane jako transakcje odwracalne, ale mogą też przyjąć formę transakcji bezwarunkowych, swapów walutowych i przyjmowania depozytów terminowych. Instrumenty i procedury stosowane w takich operacjach są dostosowane do rodzajów transakcji i konkretnych celów, którym służą te operacje. Operacje dostrajające prowadzone są zazwyczaj przez krajowe banki centralne w formie przetargów szybkich lub procedur bilateralnych. W wyjątkowych okolicznościach Rada Prezesów EBC może także zdecydować o przeprowadzeniu dostrajających operacji bilateralnych bezpośrednio przez EBC. Operacje strukturalne (structural operations) prowadzi się (regularnie lub nieregularnie), gdy EBC zamierza skorygować pozycję strukturalną Eurosystemu wobec sektora finansowego w formie emisji certyfikatów dłużnych, transakcji odwracalnych i transakcji bezwarunkowych. Operacje kredytowo-depozytowe banku (standing facilities) Operacje kredytowo-depozytowe banku centralnego mają na celu zasilanie w płynność krótkoterminową (overnight) lub jej absorbowanie, sygnalizowanie ogólnego nastawienia w polityce pieniężnej oraz ograniczanie wahań rynkowej stopy procentowej overnight. Uprawnieni kontrahenci mogą z własnej inicjatywy skorzystać z dwóch rodzajów tych operacji (pod warunkiem spełnienia pewnych operacyjnych warunków dostępu), zob. tabela 4.1. Są to: Kredyt w banku centralnym (marginal credit facility), umożliwiający pozyskanie płynności overnight w zamian za aktywa kwalifikowane. 90

17 W zwykłych okolicznościach nie stosuje się limitów kredytowych ani innych ograniczeń dostępu kontrahentów do kredytu, z wyjątkiem wymogu przedstawienia wystarczających aktywów zabezpieczających (EBC 2008b), Depozyt na koniec dnia (deposit facility) w celu ulokowania na koniec dnia niezagospodarowanych środków w krajowym banku centralnym. Oficjalne stopy EBC Obecnie EBC stosuje trzy oficjalne stopy procentowe: stopę oprocentowania podstawowych operacji refinansujących, stopę oprocentowania depozytów na koniec dnia, stopę oprocentowania kredytów na koniec dnia. Powyższe stopy wyznaczają korytarz wahań krótkoterminowych stóp procentowych rynku pieniężnego. Stopa oprocentowania podstawowych operacji refinansujących stabilizuje stopy rynku pieniężnego o tygodniowym terminie zapadalności, natomiast stopy oprocentowania depozytów na koniec dnia i kredytów na koniec dnia tworzą korytarz wahań jednodniowych stóp rynku pieniężnego EONIA (Euro Overnight Index Average uśredniona stopa procentowa transakcji jednodniowych typu overnight na rynku międzybankowym strefy euro, kwotowana na podstawie transakcji). Relację między oficjalnymi stopami procentowymi EBC a EONIA ilustruje rysunek 4.3. Rysunek 4.3 Podstawowe stopy EBC i stopa EONIA w latach ,00 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00 0, EONIA Oprocentowanie depozytów Stopa podstawowych operacji refinansujących Oprocentowanie kredytów Źródło: opracowanie na podstawie danych EBC oraz 91

18 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Jak widać na rysunku 4.3, EBC za pomocą opisanych powyżej instrumentów polityki pieniężnej był w stanie skutecznie kontrolować krótkoterminowe stopy rynku pieniężnego Mechanizm transmisji impulsów polityki pieniężnej Jak pokazano powyżej, podstawową zmienną, za pomocą której EBC wpływa na gospodarkę, są oficjalne stopy procentowe. Zmiana stóp procentowych rynku pieniężnego z inicjatywy banku centralnego uruchamia szereg mechanizmów i działań podmiotów gospodarczych, aby ostatecznie wpłynąć na poziom cen. Poniższy rysunek pokazuje mechanizmy transmisji impulsów polityki pieniężnej, za pomocą których EBC realizuje swój cel finalny. Rysunek 4.4 Mechanizm transmisji impulsów polityki pieniężnej EBC OFICJALNE STOPY PROC ENTOWE Oczekiwania Bankowe i rynkowe stopy procentowe Podaż pieniądza i kredytu Ceny aktywów Kurs walutowy K ształtowanie się cen i płac Podaż i popyt na rynkach: dóbr i usług oraz pracy Ceny produktów krajowych Ceny importu ZMIANY OGÓLNEGO POZIOMU CEN Źródło: opracowanie na podstawie ECB (2004). Zgodnie z rysunkiem 4.4 zmiany stóp EBC wywołują zmiany stóp rynku pieniężnego oraz wpływają na oczekiwania. To z kolei powoduje zmiany podaży pieniądza i kredytu, cen aktywów i kursów walutowych. Zmiany stóp procentowych i cen aktywów finansowych wpływają z kolei na decyzje gospodarstw domowych i przedsiębiorstw dotyczące oszczędności, wydatków i inwestycji. Poziom konsumpcji i inwestycji oddziałuje na relację popytu wewnętrznego na towary i usługi do ich podaży. Kiedy popyt przewyższa podaż (przy pozostałych warunkach niezmienionych), pojawia się presja na wzrost cen. Ponadto zmiany zagregowanego popytu mogą przyczynić się do zacieśnienia lub złagodzenia warunków na rynkach pracy i produktów pośrednich, co z kolei może wpłynąć na kształtowanie się płac i cen na danym rynku. 92

19 Zmiany kursów walutowych wpływają na ceny na trzy sposoby: oddziałują bezpośrednio na ceny towarów importowanych, za pośrednictwem cen surowców importowanych przekładają się na ceny produktów finalnych, do których produkcji wykorzystywane są surowce zagraniczne, przez zmiany konkurencyjności towarów krajowych w stosunku do zagranicznych, co powoduje zmiany popytu wewnętrznego na produkty krajowe. Kolejnym ważnym kanałem oddziaływania polityki pieniężnej na sytuację cenową jest jej wpływ na oczekiwania sektora prywatnego. Jeżeli bank centralny realizuje swój cel w sposób wiarygodny, polityka pieniężna może wywierać silny bezpośredni wpływ na ceny przez sterowanie oczekiwaniami inflacyjnymi podmiotów gospodarczych, a tym samym wpływać na ich zachowania przy ustalaniu cen i płac. Decydująca jest tu wiarygodność banku centralnego w trwałym utrzymywaniu stabilności cen. Podmioty gospodarcze będą oczekiwać stabilnych cen jedynie wtedy, kiedy będą wierzyć w zdolność banku centralnego do ich utrzymania i jego zaangażowanie. To z kolei wpływa na procesy płacowe i cenowe w gospodarce, gdyż w przypadku stabilnych cen podmioty ustalające płace i ceny nie będą ich podnosić w obawie przed wzrostem inflacji. Widać więc, że wiarygodność ma podstawowe znaczenie dla prowadzenia skutecznej polityki pieniężnej 13. Powyższy schemat i opis wskazują na dużą złożoność procesu transmisji, co powoduje, że między decyzją o zmianie stóp procentowych a ujawnieniem się jej pełnych skutków zachodzą znaczne, nieraz wieloletnie, opóźnienia. Także ocena siły oddziaływania impulsów polityki pieniężnej na aktywność gospodarczą i ceny nie jest jednoznaczna w świetle badań empirycznych, o czym świadczą rozbieżności między wartościami parametrów modeli zaprezentowanych w tabeli 4.2. Oba te czynniki poważnie utrudniają prowadzenie skutecznej polityki pieniężnej. Tabela 4.2 Oszacowania reakcji realnego PKB i cen konsumpcyjnych na wzrost podstawowych stóp EBC o 1 pkt proc. Realny PKB HICP rok 1 rok 2 rok 3 rok 4 rok 1 rok 2 rok 3 rok 4 Model 1-0,34-0,71-0,71-0,63-0,15-0,30-0,38-0,49 Model 2-0,22-0,38-0,31-0,14-0,09-0,21-0,31-0,40 Model 3-0,34-0,47-0,37-0,28-0,06-0,10-0,19-0,31 Uwaga: powyższe wartości wyrażono jako zmiany procentowe w stosunku do początkowych poziomów PKB oraz indeksu cen. Model 1 jest oszacowaniem EBC dla całej strefy euro. Model 2 jest uśrednieniem modeli makroekonomicznych, opracowanych przez narodowe banki centralne obszaru euro. Model 3 stworzony został przez brytyjski Narodowy Instytut Ekonomii i Badań Społecznych. Źródło: ECB (2004). 13 Zob. Scheller (2006). Dokładniejszy opis mechanizmu transmisji można znaleźć w ECB (2004), natomiast pogłębioną analizę porównawczą mechanizmów transmisji w Polsce i strefie euro w pracy Grabek i in. (2009). 93

20 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Polityka pieniężna EBC w latach Rysunek 4.5 pokazuje kształtowanie się inflacji, podstawowych stóp procentowych EBC i podaży pieniądza M3 w strefie euro w latach Rysunek 4.5 Stopa inflacji (HCPI), wzrostu M3 i podstawowe stopy procentowe EBC w latach Jan 1999 Jul Jan 2000 Jul 2001 Jan 2001 Jul 2002 Jan 2002 Jul 2003 Jan 2003 Jul 2004 Jan 2004 Jul HCPI 2005Jan 2005 Jul 2006 Jan 2006 Jul M3 (prawa skala) 2007 Jan 2007 Jul 2008 Jan 2008 Jul 2009 Jan 2009 Jul Źródło: opracowanie na podstawie danych EBC Jan 1999 Jul 2000 Jan 2000 Jul 2001 Jan 2001 Jul 2002 Jan 2002 Jul 2003 Jan 2003 Jul 2004 Jan 2004 Jul 2005Jan 2005 Jul 2006 Jan 2006 Jul 2007 Jan 2007 Jul 2008 Jan 2008 Jul 2009 Jan 2009 Jul Oprocentowanie depozytów Oprocentowanie kredytów Stopa podstawowych operacji refinansujących HCPI (prawa skala)

21 Historię wspólnej polityki pieniężnej w strefie euro można podzielić na sześć podstawowych etapów 14 : 1. Powstawanie unii walutowej (1999). Eurosystem rozpoczynał działalność w warunkach bardzo niskiej inflacji, kształtującej się wyraźnie poniżej celu EBC. Tuż przed przyjęciem wspólnej waluty banki centralne krajów strefy euro w skoordynowany sposób obniżyły swoje podstawowe stopy procentowe do 3% i na tym poziomie ustalono początkowo główną stopę EBC. Z jednej strony analizy monetarna i ekonomiczna generowały sprzeczne sygnały dotyczące perspektyw inflacji: bardzo niskiej inflacji towarzyszyły oznaki spowolnienia gospodarczego, co mogło grozić deflacją. Z drugiej strony, po okresie silnego spadku rozpoczął się wzrost cen ropy naftowej, a kurs euro wobec dolara ulegał deprecjacji. Równocześnie stopa wzrostu M3 zaczęła przekraczać wartość referencyjną. Obawy deflacyjne jednak przeważyły i w kwietniu 1999 r. obniżono stopy procentowe o 50 punktów bazowych (stopa podstawowa, czyli operacji refinansujących spadła do 2,5%). 2. Presja inflacyjna i wzrost stóp procentowych ( ). Gwałtowny wzrost cen ropy naftowej i towarów importowanych w związku z deprecjacją kursu euro nasiliły presję inflacyjną. Także ożywienie aktywności gospodarczej w pierwszej połowie 2000 r. i wzrosty indeksów na giełdach papierów wartościowych wskazywały na spadek możliwości wystąpienia deflacji. Również analiza monetarna (przedłużające się utrzymywanie stopy wzrostu M3 powyżej poziomu referencyjnego) potwierdzała rosnące zagrożenie inflacyjne. W tej sytuacji Eurosystem rozpoczął w listopadzie 1999 r. serię stopniowych podwyżek stóp procentowych. Łącznie do października 2000 r. podniesiono je o 225 punktów bazowych, do poziomu 4,75% (stopa podstawowa). 3. Obniżki stóp procentowych ( ). Mimo wprowadzonych wcześniej podwyżek stóp procentowych i aprecjacji kursu walutowego inflacja na przełomie 2000 i 2001 r. utrzymywała się nieco powyżej celu EBC. Jednak pojawiające się oznaki spowolnienia gospodarczego zmniejszały prawdopodobieństwo dalszego wzrostu cen ze względu na nadmierny popyt w strefie euro i tzw. mechanizm cenowo-płacowy. I rzeczywiście: od połowy 2001 r. stopa inflacji ukształtowała się na poziomie zbliżonym do celu (w całym 2001 r. wyniosła 2,3%, a w 2002 r. 2,2%, wobec 2,1% w 2000 r.). Nastąpił też wyraźny spadek stopy wzrostu PKB. Spowolnienie początkowo związane było z wysokimi cenami ropy naftowej (koniec 2000 r.). Ataki terrorystyczne z 11 września 2001 r. spowodowały utrwalenie się niekorzystnych tendencji zarówno ze względu na spadek popytu zagranicznego, jak i wzrost niepewności, negatywnie wpływający na popyt krajowy. Początkowo również analiza monetarna wskazywała na brak zagrożeń inflacyjnych (spadek dynamiki M3 na przełomie 2000 i 2001 r.). Jednak od połowy 2001 r. tempo wzrostu M3 zaczęło ponownie przyspieszać i osiągnęło bardzo wysokie wartości w drugiej połowie 2000 r. i w kolejnych latach. Gwałtowne przyspieszenie wzrostu M3 zostało przypisane głównie zmianom struktury popytu na aktywa w obliczu wzrostu niepewności i zawirowań na rynkach światowych (zwiększenie udziału płynnych aktywów pieniężnych zawartych w M3 kosztem 14 Poniższa część rozdziału opracowana została na podstawie EBC (2008a; 2009), ECB (2010). 95

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

POLITYKA MONETARNA BANKU CENTRALNEGO

POLITYKA MONETARNA BANKU CENTRALNEGO POLITYKA MONETARNA BANKU CENTRALNEGO PRZEWODNIK METODYCZNY OPRACOWAŁA dr hab. Mirosława CAPIGA 1 Ogólne informacje o przedmiocie: Cel przedmiotu: 1. Zapoznanie studenta z podstawowymi pojęciami z zakresu

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

POLITYKA FISKALNA PAŃSTWA - pojęcia podstawowe:

POLITYKA FISKALNA PAŃSTWA - pojęcia podstawowe: POLITYKA FISKALNA PAŃSTWA - pojęcia podstawowe: Budżet państwa plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa zatwierdzany na okres 1 roku przez władze ustawodawcze. Polityka fiskalna (budżetowa)

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. Polityka monetarna

Pieniądz. Polityka monetarna Pieniądz. Polityka monetarna Definicja Pieniądz można więc najogólniej zdefiniować jako powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy. Istota pieniądza przejawia się w jego funkcjach: środka wymiany

Bardziej szczegółowo

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Baza monetarna to: a) łączna ilość banknotów i bilonu, znajdujących się w obiegu

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘŻNEJ NBP W KONTEKŚCIE DOSTOSOWAŃ DO WYMOGÓW ESBC

INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘŻNEJ NBP W KONTEKŚCIE DOSTOSOWAŃ DO WYMOGÓW ESBC Wiesława Bogusławska Katedra Makroekonomii Uniwersytet Szczeciński INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘŻNEJ NBP W KONTEKŚCIE DOSTOSOWAŃ DO WYMOGÓW ESBC 1. Wprowadzenie Podpisanie w grudniu 1991 roku Układu Europejskiego,

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia Polityka monetarna Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin Pieniądz i jego funkcje Pieniądz powszechny ekwiwalent towarów i usług. Kategoria ekonomiczna, w której możemy wyrazić wartość wszelkich towarów i usług.

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Wiśniewska Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Elżbieta Wiśniewska Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE IX Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 6 8 września 2005 w Toruniu Katedra Ekonometrii i Statystyki, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Uniwersytet Mikołaja Kopernika

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Popularny w USA i Europie Zachodniej podręcznik przeznaczony do studiowania makroekonomii na pierwszych latach studiów. Obejmuje takie zagadnienia, jak rachunek

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Rada Polityki Pieniężnej. Założenia polityki pieniężnej na rok 2016

Rada Polityki Pieniężnej. Założenia polityki pieniężnej na rok 2016 Rada Polityki Pieniężnej Założenia polityki pieniężnej na rok 2016 Założenia polityki pieniężnej na rok 2016 Warszawa, 2015 r. Ustalając Założenia polityki pieniężnej na rok 2016, Rada Polityki Pieniężnej

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO Eksperci Eurosystemu opracowali projekcje rozwoju sytuacji makroekonomicznej w obszarze euro na podstawie informacji dostępnych na dzień

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ. z dnia 24 września 2008 r. w sprawie ustalenia założeń polityki pieniężnej na rok 2009

UCHWAŁA RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ. z dnia 24 września 2008 r. w sprawie ustalenia założeń polityki pieniężnej na rok 2009 M.P.08.74.669 2009.01.01 zm. M.P.2008.97.844 1 UCHWAŁA RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ z dnia 24 września 2008 r. w sprawie ustalenia założeń polityki pieniężnej na rok 2009 (M.P. z dnia 9 października 2008 r.)

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 1

Bankowość Zajęcia nr 1 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 1 Bankowość centralna, przemiany w pośrednictwie finansowym System bankowy Dwuszczeblowość: bank centralny + banki komercyjne (handlowe);

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Ekonomiczny Przegląd sytuacji finansowo-gospodarczej

Biuletyn Ekonomiczny Przegląd sytuacji finansowo-gospodarczej Biuletyn konomiczny Przegląd sytuacji finansowo-gospodarczej 30 Nr 6 / 2015 6 3,5 6 80 100% 53% 6 7,5 Od 2015 roku Biuletyn konomiczny zastąpił Biuletyn Miesięczny uropejskiego Banku Centralnego. Biuletyn

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 29 września 2015 r. Poz. 903 UCHWAŁA NR 6/2015 RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ. z dnia 15 września 2015 r.

Warszawa, dnia 29 września 2015 r. Poz. 903 UCHWAŁA NR 6/2015 RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ. z dnia 15 września 2015 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 września 2015 r. Poz. 903 UCHWAŁA NR 6/2015 RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ z dnia 15 września 2015 r. w sprawie ustalenia założeń

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza. Plan

Kreacja pieniądza. Plan Kreacja pieniądza Prof. dr hab. Zbigniew Polański Katedra Polityki Pieniężnej, SGH Plan Uwagi wprowadzające Kreacja pieniądza bezgotówkowego przez banki komercyjne Mnożnikowe ujęcie kreacji pieniądza Kreacja

Bardziej szczegółowo

Integracja walutowa. Wykład 7: Podaż pieniądza, instrumenty, kanały transmisji

Integracja walutowa. Wykład 7: Podaż pieniądza, instrumenty, kanały transmisji Integracja walutowa Wykład 7: Podaż pieniądza, instrumenty, kanały transmisji Mechanizm zmian podaży pieniądza przez bank centralny M1 (M2, M3) zależy od M0 i depozytów, a M0 zależy od gotówki i rezerw;

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Narodowy Bank Polski. Wykład nr 5

Narodowy Bank Polski. Wykład nr 5 Narodowy Bank Polski Wykład nr 5 NBP podstawy prawne NBP reguluje ustawa z dn.29.08.1997 roku o Narodowym Banku Polskim (Dz.U nr 140 z późn.zm). Cel działalności NBP Podstawowym celem działalności NBP

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO

WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej PRACA DYPLOMOWA

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności finansowej Raport jest elementem polityki informacyjnej NBP przyczyniającym się do realizacji

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Autor: Mateusz Machaj #bank centralny #inflacja #polityka pieniężna #stopy procentowe W tym rozdziale dowiesz się: Czym są banki centralne

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ. z dnia 29 września 2010 r. w sprawie ustalenia założeń polityki pieniężnej na rok 2011

UCHWAŁA RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ. z dnia 29 września 2010 r. w sprawie ustalenia założeń polityki pieniężnej na rok 2011 Monitor Polski Nr 72 4017 Poz. 915 915 UCHWAŁA RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ z dnia 29 września 2010 r. w sprawie ustalenia założeń polityki pieniężnej na rok 2011 Na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Rada Polityki Pieniężnej. Sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2014

Rada Polityki Pieniężnej. Sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2014 Rada Polityki Pieniężnej Sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2014 Sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej na rok 2014 Warszawa, maj 2015 r. Sprawozdanie z wykonania

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II

ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II SEMESTR I l.p Zagadnienia. 1. Kim jest osoba przedsiębiorcza? Typy osobowości Wymagania dla ucznia wyjaśnia, czym jest przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Plan wykładu Sytuacja na rynku pracy a położenie krzywej AS Krótko-

Bardziej szczegółowo

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Art. 227 ust. 1 Konstytucji Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 października 2012 r. Poz. 736. Uchwała Rady Polityki Pieniężnej. z dnia 18 września 2012 r.

Warszawa, dnia 10 października 2012 r. Poz. 736. Uchwała Rady Polityki Pieniężnej. z dnia 18 września 2012 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 10 października 2012 r. Poz. 736 Uchwała Rady Polityki Pieniężnej z dnia 18 września 2012 r. w sprawie ustalenia założeń polityki

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności art. 127 ust. 2 tiret pierwsze art. 127 ust. 2,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności art. 127 ust. 2 tiret pierwsze art. 127 ust. 2, L 14/30 21.1.2016 WYTYCZNE EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO (UE) 2016/65 z dnia 18 listopada 2015 r. w sprawie redukcji wartości w wycenie stosowanych przy implementacji ram prawnych polityki pieniężnej

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 18 maja 2015 r. Poz. 405 UCHWAŁA NR 3/2015 RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ. z dnia 5 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 18 maja 2015 r. Poz. 405 UCHWAŁA NR 3/2015 RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ. z dnia 5 maja 2015 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 18 maja 2015 r. Poz. 405 UCHWAŁA NR 3/2015 RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ z dnia 5 maja 2015 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania z wykonania

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Pieniądz i system bankowy

Pieniądz i system bankowy Pieniądz i system bankowy Pieniądz pewien powszechnie akceptowany towar, który w zależności od sytuacji pełni funkcję: środka wymiany jednostki rozrachunkowej (umożliwia wyrażanie cen i prowadzenie rozliczeń)

Bardziej szczegółowo

Ramka 1 Środki z zakresu polityki pieniężnej uchwalone przez Radę Prezesów 6 września 2012 r.

Ramka 1 Środki z zakresu polityki pieniężnej uchwalone przez Radę Prezesów 6 września 2012 r. Ramka 1 Środki z zakresu polityki pieniężnej uchwalone przez Radę Prezesów 6 września 2012 r. 6 września 2012 r. Rada Prezesów podjęła decyzję w sprawie sposobu realizacji bezwarunkowych transakcji monetarnych

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Bank centralny. Polityka pieniężna

Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny. Polityka pieniężna Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny pełni trzy funkcje:

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Dalsze zmiany w makroekonomii XX wieku

Dalsze zmiany w makroekonomii XX wieku Dalsze zmiany w makroekonomii XX wieku Ogólna teoria Keynesa jest pracą literacką; brak formalnego modelu jasno przedstawiającego jego tezy Próby absorpcji podejścia Keynesa do teorii w ekonomii neoklasycznej

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA POLITYKI PIENIĘŻNEJ W STREFIE EURO

REALIZACJA POLITYKI PIENIĘŻNEJ W STREFIE EURO REALIZACJA POLITYKI PIENIĘŻNEJ W STREFIE EURO DOKUMENTACJA OGÓLNA INSTRUMENTÓW I PROCEDUR POLITYKI PIENIĘŻNEJ EUROSYSTEMU STOSUJE SIĘ OD 1 STYCZNIA 2012 Za autentyczne uważa się wyłącznie przepisy prawne

Bardziej szczegółowo

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW Spis treści Wstęp Rozdział 1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW 1.1. Etymologia terminu finanse i główne etapy rozwoju finansów 1.2. Współczesne rozumienie finansów 1.2.1. Ogólna charakterystyka finansów

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Lista 5. Cykle koniunkturalne

Lista 5. Cykle koniunkturalne Zad. 1. Dopasuj definicję do podanych zdań: Lista 5 Cykle koniunkturalne 1. Cykl gospodarczy 2. Cykl koniunkturalny 3. Długość cyklu 4. Amplituda wahań 5. Trend 6. rodukt potencjalny 7. Luka KB 8. Cykl

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, wrzesień 2014 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

W BIELSKU-BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO. Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim

W BIELSKU-BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO. Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU-BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej PRACA DYPLOMOWA

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 214 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, czerwiec 214 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski W

Bardziej szczegółowo

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce Warszawa, lipiec 2013 Departament Slajd 2 mieszkaniowych w Polsce charakterystyka portfela mieszkaniowych Ryzyko z portfelem Finansowanie akcji kredytowej

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych dr Leszek Wincenciak WNUW 2/30 Plan wykładu: Kurs walutowy i stopy procentowe Kursy walutowe i dochody z aktywów Rynek pieniężny i rynek walutowy fektywność

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA Blok IV. Pieniądz i polityka monetarna

MAKROEKONOMIA Blok IV. Pieniądz i polityka monetarna MAKROEKONOMIA Blok IV Pieniądz i polityka monetarna Krótka historia pieniądza 1. Ekwiwalent towary powszechnie uważane przez daną społeczność za najbardziej przydatne (pecunia pecus). 2. Płacidła z reguły

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD V PIENIĄDZ Pieniądz i polityka pieniężna Czym jest pieniądz? Podaż pieniądza Zarządzanie portfelem i popyt na aktywa Popyt na pieniądz Prowadzenie polityki

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE RYZYKIEM STOPY PROCENTOWEJ. dr Grzegorz Kotliński; Katedra Bankowości AE w Poznaniu

ZARZĄDZANIE RYZYKIEM STOPY PROCENTOWEJ. dr Grzegorz Kotliński; Katedra Bankowości AE w Poznaniu ZARZĄDZANIE RYZYKIEM STOPY PROCENTOWEJ 1 DEFINICJA RYZYKA STOPY PROCENTOWEJ Ryzyko stopy procentowej to niebezpieczeństwo negatywnego wpływu zmian rynkowej stopy procentowej na sytuację finansową banku

Bardziej szczegółowo

Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy system oceniania. 2 Organizacja pracy w roku szkolnym

Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy system oceniania. 2 Organizacja pracy w roku szkolnym ZAKRES TREŚCI Z PRZEDMIOTU PODSTAWY ORGAMIZACJI PRZEDSIĘBIORSTWA TRANSPORTOWO- SPEDYCYJNEGO KL 1 TLS ROK SZKOLNY 2015/2016 L.p. Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy

Bardziej szczegółowo