ISSN Nr 26, 2006 nr

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISSN 1429-7930 Nr 26, 2006 nr"

Transkrypt

1 26 ISSN Nr 26, 2006 nr

2 ULTRASONOGRAFIA Nr 26, 2006 ISSN Kwartalnik Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego

3 Ultrasonografia jest pismem Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego wydawanym przez ROZTOCZA SKÑ SZKO ULTRASONOGRAFII Adres Redakcji: Zak ad Diagnostyki Obrazowej II Wydzia u Lekarskiego AM w Warszawie Wojewódzki Szpital Bródnowski Warszawa, ul. Kondratowicza 8, tel. (022) ; fax (022) Redaktor Naczelny: Prof. dr hab. med. Wies aw Jakubowski Sekretarz Redakcji: Prof. dr hab. in. Andrzej Nowicki Sekretariat Redakcji: Dr n. med. Ewa Bia ek Lek. med. Anna Trzebiƒska Mgr Anna Teska Dr n. med. Krzysztof Mlosek Lek. med. Pawe Wareluk Lek. med. Maciej J drzejczyk Cz onkowie Kolegium Redakcyjnego: Prof. dr hab. med. Jerzy Adamus (Warszawa) Dr n. med. Wanda Cyrul (Kraków) Dr n. med. Janusz D bski (Gdaƒsk) Prof. dr hab. med. Romuald D bski (Warszawa) Dr n. med. Anna Drelich-Zbroja (Lublin) Dr n. med. Micha Elwertowski (Warszawa) Dr n. med. Ireneusz Gierbliƒski (Warszawa) Prof. dr hab. med. Ewa Helwich (Warszawa) Prof. dr hab. med. Wies aw Jakubowski (Warszawa) Dr n. med. Henryk Kaszyƒski (Warszawa) Prof. dr hab. med. Wanda Kawalec (Warszawa) Prof. dr hab. med. Jan Kulig (Kraków) Prof. dr hab. med. Ewa Kuligowska (Boston) Dr Pawe Lewandowski (Warszawa) Prof. dr hab. med. Andrzej Lewin (Filadelfia) Dr n. med. Grzegorz Ma ek (Warszawa) Prof. dr hab. med. Andrzej Marciƒski (Warszawa) Dr n. med. Leszek Markuszewski ( ódê) Prof. dr hab. in. Andrzej Nowicki (Warszawa) Dr n. med. Maciej Postolski (Warszawa) Dr hab. med. Andrzej Rakoczy (Warszawa) Prof. dr hab. med. Maria Respondek-Liberska ( ódê) Dr n. med. Ma gorzata Serafin-Król (Warszawa) Dr hab. med. Andrzej Smereczyƒski (Szczecin) Dr n. med. Iwona Sudo -Szopiƒska (Warszawa) Prof. dr hab. med. Jacek Suzin ( ódê) Dr hab. med. Kazimierz Szopiƒski (Warszawa) Dr n. med. Ewa Szwa kiewicz-warowicka (Olsztyn) Dr hab. med. Joanna Âcieszka (Katowice) Dr n. med. Janusz Tyloch (Bydgoszcz) Dr n. med. Krystyna Walas (Kraków) Prof. dr hab. med. Pawe Wieczorek (Lublin) Sk ad i druk: R.R. Donnelley Poligrafia S.A Kielce, Al. SolidarnoÊci 24, tel. (041) ISSN Nak ad: 1200 egz. Wydawca: ROZTOCZA SKA SZKO A ULTRASONOGRAFII s.c. ul. Chopina 3, ZamoÊç, tel , , , fax

4 Od Redakcji Szanowni Czytelnicy, Przekazujàc do Paƒstwa ràk kolejny 26 numer kwartalnika ULTRASONOGRAFIA, Redakcja serdecznie dzi kuje za nades ane yczenia i ciep e s owa w zwiàzku z wydaniem jubileuszowego 25 numeru naszego kwartalnika. Bardzo sympatycznie odebraliêmy te yczenia i Paƒstwa gesty, traktujàc je jako uznanie dla Redakcji i jako pochwa treêci merytorycznych kwartalnika i jego szaty graficznej. Stanowià one równie niewàtpliwà zach t i doping do jeszcze wi kszej starannoêci Zespo u Redakcyjnego przy wydawaniu kolejnych numerów. 26 numer kwartalnika ULTRASONOGRAFIA ma charakter tematyczny. Prawie w ca oêci poêwi cony jest zastosowaniom diagnostyki ultrasonograficznej w okulistyce. Badania usg sà podstawowà i pierwszoplanowà metodà obrazowà i biometrycznà w diagnostyce wielu chorób ga ki ocznej i oczodo u u doros ych i dzieci. Wiele oêrodków okulistycznych w Polsce od wielu lat wykonuje z powodzeniem te badania. Pomys, aby jeden z numerów kwartalnika ULTRA- SONOGRAFIA poêwi ciç przedstawieniu roli i znaczenia tych badaƒ, narodzi si w czasie VIII Naukowego Zjazdu w ZamoÊciu w zwiàzku z niewàtpliwym sukcesem plenarnej sesji dotyczàcej badaƒ usg w oftalmologii. Z propozycjà przygotowania takiego numeru zwróci a si do mnie Pani dr med. Monika Modrzejewska z Pomorskiej Akademii Medycznej ze Szczecina, której jako Redaktor Naczelny, pragn serdecznie podzi kowaç za trud, starania i wysi ek w skompletowaniu artyku ów do druku. Dzi ki zaanga owaniu Pani Doktor mo liwe by o wydanie tego numeru ULTRASONOGRAFII. W przysz oêci chcemy co pewien czas drukowaç takie tematyczne numery kwartalnika. Jest to na pewno dobry sposób i okazja prezentowania osiàgni ç i post pów ultrasonografii w jej diagnostycznych zastosowaniach. W imieniu Redakcji Wies aw Jakubowski Ultrasonografia nr 26,

5 Spis treêci: ULTRASONOGRAFIA NR 26 Artyku Redakcyjny: Ultrasonografia w okulistyce stan na rok 2006 Monika Modrzejewska Zastosowanie ultrasonografii doplerowskiej w okulistyce. Cz Êç I metody ultrasonograficzne stosowane w diagnostyce schorzeƒ ga ki ocznej i oczodo u Monika Modrzejewska Zastosowanie ultrasonografii doplerowskiej w okulistyce. Cz Êç II technika badania ga ki ocznej i oczodo u i okreêlenie norm pracownianych pr dkoêci przep ywu krwi w naczyniach oka dla zdrowych ochotników Monika Modrzejewska Charakterystyka zmian w parametrach pr dkoêci przep ywu krwi w badaniu ultrasonografii doplerowskiej w niektórych schorzeniach okulistycznych o pod o u naczyniowym Monika Modrzejewska Implementacja biometrii optycznej w okulistyce fakty i mity Andrzej Dmitriew, Krzysztof Za cki, Jaros aw Koci cki PrzydatnoÊç badania ultrabiomikroskopowego (UBM) w diagnostyce oraz ocenie skutecznoêci leczenia operacyjnego jaskry Jacek Kosmala, Krystyna Czechowicz-Janicka Diagnostyka ultrasonograficzna w okulistyce dzieci cej Monika Modrzejewska, Danuta Karczewicz, Gra yna Wilk PrzydatnoÊç kliniczna ultrasonografii doplerowskiej w kolorze w rozpoznawaniu zmian wewnàtrzga kowych o charakterze guzowym. Cz Êç I obrazowanie unaczynienia u pacjentów z czerniakiem z oêliwym i ogniskami przerzutowymi b ony naczyniowej oka. Monika Modrzejewska, Danuta Karczewicz, Gra yna Wilk PrzydatnoÊç kliniczna ultrasonografii doplerowskiej w kolorze w rozpoznawaniu zmian wewnàtrzga kowych o charakterze guzowym. Cz Êç II ró nicowanie czerniaka z oêliwego naczyniówki od innych zmian chorobowych tylnego odcinka ga ki ocznej w obrazowaniu doplerowskim. Monika Modrzejewska, Danuta Karczewicz, Gra yna Wilk Ultrasonograficzne i kliniczne monitorowanie regresji guzów wewnàtrzga kowych po zastosowaniu termoterapii przezêrenicznej laserem diodowym Jaros aw Koci cki, Ma gorzata Karolczak-Kulesza Wp yw miejscowo podawanego inhibitora anhydrazy w glanowej na przep yw krwi w naczyniach ga ki ocznej i funkcj czynnoêciowà siatkówki u osób z jaskrà doniesienie wst pne. Modrzejewska Monika, Karczewicz Danuta, El bieta Pieƒkowska-Machoy Zaburzenia w przep ywie naczyniowym w krà eniu ga kowym w cukrzycy typu I opis przypadku. Monika Modrzejewska, Danuta Karczewicz, Ewa Spoz, Katarzyna Mozolewska-Piotrowska Zmiany oczne jako nast pstwo niewydolnoêci uk adu t tnicy szyjnej wewn trznej, diagnostyka z u yciem kolorowej ultrasonografii doplerowskiej opis przypadku Monika Modrzejewska, Ewa Spoz, Danuta Karczewicz, Donald Rutkowski, Gra yna Wilk...79 Streszczenia, recenzje: ksià ek, artyku ów: 1. Recenzja ksià ki autorstwa: Coleman D.J., Silverman R.H., Lizzi F.L., Rondeau M.J. pt.: Ultrasonography of the eye and orbit Monika Modrzejewska Recenzja ksià ki Breast Cancer. The Art and Science of Early Detection with Mammography Wies aw Jakubowski Recenzja ksià ki Abdominal Ultrasound ATLAS Wies aw Jakubowski Recenzja ksià ki Endoscopic Ultrasound. An Introductory Manual and Atlas Wies aw Jakubowski Ultrasonografia nr 26, 2006

6 Spis treêci Sprawozdanie z 18 Europejskiego Kongresu Ultrasonograficznego EUROSON 2006 Wies aw Jakubowski...89 Sprawozdanie z III Konferencji Naukowej nt.: Post py w ultrasonografii 3D/4D i ultrasonograficznych Êrodkach kontrastujàcych Agnieszka Brodzisz...90 List do Redakcji Stanis aw Dorenda...91 List do Redakcji Wies aw Jakubowski...92 Regulamin drukowania prac w ULTRASONOGRAFII...94 Sprostowanie Nikolina Roszczyk...96 Ultrasonografia nr 26,

7 Content list: ULTRASONOGRAPHY 26 Editorial paper: Ultrasonography in ophthalmology state for 2006 Monika Modrzejewska The use of Doppler ultrasonography in ophthalmology Part I ultrasonographic methods used in diagnostics of eyeball and orbit diseases Monika Modrzejewska The use of Doppler ultrasonography in ophthalmology Part II a technique of eyeball and orbit examination and defining the laboratory norms of blood flow velocity parameters in eye vessels for healthy individuals Monika Modrzejewska Characteristics of changes in blood flow velocity parameters in Doppler ultrasonography examination in some of the ophthalmologic ailments of vascular origin Monika Modrzejewska Implementation of optical biometry in ophthalmology facts & myths Andrzej Dmitriew, Krzysztof Za cki, Jaros aw Koci cki Usefulness of ultasound biomikroscope (UBM ) in diagnosis of glaucoma and for the evaluation of surgical results in glaucoma. Jacek Kosmala, Krystyna Czechowicz-Janicka Ultrasound diagnostics in pediatric ophthalmology Monika Modrzejewska, Danuta Karczewicz, Gra yna Wilk Clinical usefulness of colour Doppler imaging in the management of intraocular mass lesions characterizing in tumor. Part I vascularity imaging in patients with choroidal melanoma malignum and choroidal metastases Monika Modrzejewska, Danuta Karczewicz, Gra yna Wilk Cinical usefulness of colour Doppler imaging in the management of intraocular mass lesions characterizing in tumor. Part II differentiation of choroidal melanoma malignum from other eye posterior pole mass lesions in Doppler imaging. Monika Modrzejewska, Danuta Karczewicz, Gra yna Wilk Ultrasonographical and clinical monitoring of dynamics of regressive changes in intraocular tumors after diode laser transpupillary thermotherapy Jaros aw Koci cki, Ma gorzata Karolczak-Kulesza The influence of the topical use of the carbonate anhydrase inhibitor of the blood flow in the eyeball vessels and the retina activity function in glaucoma patients the preliminary report. Modrzejewska Monika, Karczewicz Danuta, El bieta Pieƒkowska-Machoy Disorders of orbital blood flow in type 1 diabetes mellitus case report. Monika Modrzejewska, Danuta Karczewicz, Ewa Spoz, Katarzyna Mozolewska-Piotrowska Color Doppler ultrasonography in the study of ocular signs resulting from insufficiency of carotid artery case report Monika Modrzejewska, Ewa Spoz, Danuta Karczewicz, Donald Rutkowski, Gra yna Wilk...79 Summaries, reviews of books, articles: 1. Review of book: Ultrasonography of the eye and orbit Coleman D.J., Silverman R.H., Lizzi F.L., Rondeau M.J. Monika Modrzejewska Review of book: Breast Cancer. The Art and Science of Early Detection with Mammography Wies aw Jakubowski Review of book: Abdominal Ultrasound ATLAS Wies aw Jakubowski Review of book: Endoscopic Ultrasound. An Introductory Manual and Atlas Wies aw Jakubowski Ultrasonografia nr 26, 2006

8 Content list Report from The 18 th Congress European Federation of Ultrasound in Medicine an Biology EUROSON 2006 Wies aw Jakubowski...89 Report from the 3t h Scientific Conference Progress in 3D/4D Ultrasound and Contrast Agent Examinations Agnieszka Brodzisz...90 Letter to the Editor Stanis aw Dorenda...91 Letter to the Editor Wies aw Jakubowski...92 Regulations and requirements of papers publishing in ULTRASONOGRAPHY...94 Correction Nikolina Roszczyk...96 Ultrasonografia nr 26,

9 8 Ultrasonografia nr 26, 2006

10 Ultrasonografia w okulistyce stan na rok 2006 Ultrasonography in ophthalmology state for 2006 Monika Modrzejewska Katedra i Klinika Okulistyki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie Department of Ophthalmology Pomeranian Medical University in Szczecin Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Danuta Karczewicz Katedra i Klinika Radiologii PAM w Szczecinie Department of Radiology Pomeranian Medical University in Szczecin Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Gra yna Wilk Adres autora: Dr med. Monika Modrzejewska Katedra i Klinika Okulistyki PAM Szczecin, Al. Powst. Wlkp We wspó czesnej okulistyce klinicznej badanie ultrasonograficzne (usg) posiada uprzywilejowane miejsce wêród innych radiologicznych technik diagnostycznych. Dzi ki dobrej rozdzielczoêci obrazów ultradêwi kowych mo liwa jest obecnie ocena wszystkich struktur tkankowych ga ki ocznej, których wizualizacja do tej pory by a niemo liwa lub znacznie ograniczona. Zastosowanie ultradêwi ków w okulistyce rozpocz o si w latach 1956 i 1958 opublikowaniem prac o wykorzystaniu fal ultradêwi kowych w prezentacji A (usg A) i kolejno prezentacji B (usg B) do pomiarów d ugoêci ga ki ocznej i obrazowaniu patologicznych zmian wewnàtrzga kowych. W Polsce pierwsze doniesienia na ten temat pojawi y si w piêmiennictwie w latach Od tego czasu obserwuje si sta y i stopniowy rozwój technik ultradêwi kowych w okulistyce. W codziennej diagnostyce okulistycznej w prezentacji A i B najcz Êciej stosowane sà g owice ultradêwi kowe o cz stotliwoêciach oko o 10 MHz, w badaniach doplerowskich 7 10,5 MHz, w biomikroskopii ultradêwi kowej MHz. Wskazaniem do u ycia metod ultradêwi kowych w okulistyce sà: nieprzezierne oêrodki optyczne, schorzenia odcinka przedniego i tylnego ga ki ocznej, pomiary d ugoêci ga ki ocznej, lokalizacja i ocena wielko- Êci cia obcych wewnàtrzga kowych, okreêlenie zmian pourazowych ga ki ocznej, obrazowanie schorzeƒ tkanek oczodo u, nerwu wzrokowego i mi Êni okoruchowych. Biometria ultrasonograficzna od wielu lat jest stosowana do obliczania mocy sztucznych soczewek wewnàtrzga kowych wszczepianych po chirurgicznym usuni ciu zaçmy. Do kalkulacji mocy wszczepianych soczewek wewnàtrzga kowych wykorzystywany jest pomiar biometryczny d ugoêci ga ki ocznej i g bokoêci komory przedniej oka wykonany technikà ultrasonograficznà w prezentacji A. Pachymetria to kolejna mo liwoêç zastosowania metody ultradêwi kowej tym razem do oceny gruboêci rogówki. Jest to badanie niezwykle cenne zw aszcza przed operacjami refrakcyjnymi rogówki w przypadku wyst powania wad wzroku oraz w schorzeniach degeneracyjnych tej b ony oka. Dzi ki wykorzystaniu g owic ultradêwi kowych o du- ych cz stotliwoêciach MHz mo liwa jest szczegó- owa ocena odcinka przedniego oka. Zasi g penetracji wiàzki ultradêwi kowej wynosi dla g owicy 50 MHz 5 6 mm, dla g owicy o cz stotliwoêci 100 MHz 1 2 mm. Biomikroskopi ultradêwi kowà stosuje si w przypadkach wyst powania schorzeƒ spojówki, rogówki, komory przedniej, kàta rogówkowo-t czówkowego, t czówki, cia- a rz skowego, wyrostków rz skowych oraz twardówki. Wykorzystanie g owic o wysokiej cz stotliwoêci pozwala na obrazowanie guzów i torbieli przedniego odcinka ga ki ocznej, których wykrycie jest niemo liwe innymi metodami diagnostycznymi. Biomikroskopia ultradêwi kowa to równie znaczne poszerzenie mo liwoêci diagnostycznych w neuropatii jaskrowej. W tej jednostce chorobowej technika ta umo liwia ocen anomalii wrodzonych i nabytych kàta przesàczania oraz monitorowanie leczenia po chirurgicznych zabiegach przetokowych i leczeniu zachowawczym. Post p w chirurgii zaçmy zwiàzany jest ze stosowaniem nowych technik operacyjnych jak i stosowaniem nowych generacji soczewek wewnàtrzga kowych. Mo liwoêç wykorzystania biomikroskopii ultradêwi kowej w tej dziedzinie jest zwiàzana z ocenà prawid owoêci osadzenia pooperacyjnego wszczepu wewnàtrzga kowego w przypadku zwichni ç lub podwichni ç tej soczewki w oczach pseudofakijnych. Jest to mo liwe dzi ki obrazowaniu w obrazie usg nieprawid owoêci w po o eniu cz Êci haptycznej wszczepionej soczewki tylnokomorowej. Biomikroskopia ultradêwi kowa wykorzystywana jest rów- Ultrasonografia nr 26,

11 Monika Modrzejewska nie w analizie struktur rogówki przed i po operacjach refrakcyjnych w przypadku wyst powania wad wzroku. Kolejne zastosowanie tej nowoczesnej techniki badawczej jest zwiàzane z analizà rozleg oêci uszkodzeƒ przedniego odcinka ga ki ocznej w zwiàzku z przebytymi urazami tego narzàdu szczególnie do lokalizacji cia obcych wewnàtrzga kowych. W odró nieniu od metod radiologicznych badanie ultradêwi kowe uwidacznia cia a obce niezale nie od ich pochodzenia i dodatkowo obrazuje ich po o enie wzgl dem innych struktur oka. Mo liwoêci wykrycia cia a obcego istniejà wówczas, gdy wielkoêç struktury obcej nie jest mniejsza ni 1 mm. Kolejny, rozwijajàcy si dzia ultrasonografii okulistycznej to ultrasonografia doplerowska. Technika ta jest wartoêciowym badaniem diagnostycznym wykorzystywanym do oceny zmian pr dkoêci przep ywu krwi w naczyniach ga kowych i pozaga kowych w przypadku ró nych schorzeƒ o pod o u naczyniowym. Zaletami tego badania jest mo liwoêç wielokrotnego powtarzania, monitorowanie przebiegu patologii ocznych a mo liwoêç barwnego kodowania sygna u doplerowskiego pozwala na odwzorowanie przebiegu naczyƒ krwionoênych w przypadku wyst powania malformacji naczyniowych ga ki ocznej i oczodo u. Jest to jedyna metoda przy yciowego, nieinwazyjnego pomiaru przep ywu krwi w krà eniu ga kowym, zw aszcza t tnic rz skowych tylnych krótkich unaczyniajàcych b on naczyniowà oka. Trójwymiarowa diagnostyka ultrasonograficzna jest najm odszà z metod diagnostycznych stosowanych w okulistyce. Uzyskiwanie obrazów przestrzennych stworzy o nowe mo liwoêci obrazowania i wykonywania pomiarów badanych struktur tkankowych oka. Wydaje si, e wprowadzenie trzeciego wymiaru w badaniu ultrasonograficznym ma istotne zastosowanie do obrazowania guzów wewnàtrzga kowych, oceny ich obj toêci oraz unaczynienia. Ocena obj toêci masy guza pozwala w tej metodzie na monitorowanie dynamiki rozwoju tej zmiany lub kontrolowanie efektów leczenia. Wydaje si, e technika ta mo- e byç dodatkowo przydatna do oceny przestrzennej proliferacji szklistkowo-siatkówkowych oraz lokalizacji cia obcych wewnàtrzga kowych. Nale y wspomnieç o wykorzystaniu ultrasonografii w czasie rzeczywistym w diagnozowaniu zmian chorobowych ga ki ocznej w grupie coraz to m odszych pacjentów. Badania te wykonywane sà u dzieci przedwczeênie urodzonych ju od 3 tygodnia ycia. Badanie usg wykonuje si w tej grupie wiekowej w przypadku podejrzenia zmian chorobowych siatkówkowych i szklistkowych w przebiegu retinopatii wczeêniaczej. U dzieci starszych badanie to jest wykorzystywane do ró nicowania wielu patologicznych zmian wewnàtrzga kowych. Istotnà zaletà tej techniki jest brak koniecznoêci szczególnego przygotowywania pacjenta do badania, co powoduje, e jest to metoda diagnostyczna bezpieczna dla dzieci w ró nym wieku. Techniki ultrasonograficzne na sta e znalaz y swoje miejsce w diagnostyce okulistycznej. Rozwój metod ultrasonograficznych w po àczeniu z rozwojem wiedzy okulistycznej i wprowadzaniem nowych metod radiologicznych przyczynia si do w àczania dodatkowych elementów pomocnych w rozpoznawaniu schorzeƒ oka i oczodo- u. Byç mo e w przysz oêci wprowadzenie bardziej nowoczesnych rozwiàzaƒ ultrasonograficznych zaowocuje dodatkowymi Êródoperacyjnymi rozwiàzaniami diagnostycznymi. Podobnie jak i w innych dziedzinach medycyny tak i w okulistyce du e znaczenie odgrywa doêwiadczenie lekarza wykonujàcego badanie ultrasonograficzne. Im jest ono wi ksze tym wi cej cennych informacji mo emy uzyskaç. Szkolenia w zakresie ultrasonografii ga ki ocznej i oczodo u sà dost pne dla wszystkich okulistów co powoduje, e ultrasonografia staje si narz dziem diagnostycznym pierwszego rzutu nie tylko na oddzia ach okulistycznych, ale równie w codziennej praktyce lekarza okulisty. PiÊmiennictwo: 1. Coleman D.J., Silverman R.H., Lizzi F.L., Rondeau M.J.: Ultrasonography of the eye and orbit. Lippincott Williams & Wilkins, K cik T., Lewandowski P., K cik D.: Metody obrazowania w okulistyce. Warszawa 2001: Hatton M., Remulla H., Tolentino M.J., Rubin P.A.: Clinical applications of color Doppler imaging in the management of orbital lesions. Ophthal Plast Reconstr Surg 2002, 18(6): Lieb W.: Color Doppler imaging of the eye and orbit. Radiol Clin North Am 1998, 36(6): Neudorfer M., Leibovitch I., Stolovitch C., Dray J.P., Hermush V., Nagar H.: Intraorbital and periorbital tumors in children value of ultrasound and color Doppler imaging in the differential diagnosis. Am J Ophthalmol 2004, 137(6): Margio F.A., Finger P.T., Mc Cormick S.A., Jezzi R.., Esaki K.., Kessler A., Ishikawa H., Liebmann J.M., Ritch R.: Iris and ciliary body melanomas: ultrasound biomicroscopy with histopathologic correlation. Arch Ophthalmol 2000, 118: Modrzejewska M.: Zastosowanie kolorowej ultrasonografii dopplerowskiej w okulistyce. K cik T., Lewandowski P., K cik D.: Metody obrazowania w okulistyce. Warszawa Rozdzia 6: Coleman D.J., Lucas B.C., Rondeau M.J., Chang S.: Management of intraocular foreign bodies. Ophthalmology 1987, 94: Pavlin C.J., Harasiewicz K., Sherar M.D., Foster F.S.: Clinical use of ultrasound biomocroscopy. Ophthalmology 1991, 98: Coleman D.J., Jack R.L., Franzen L.A.: Ultrasonography in ocular trauma, Am J Ophthalmol 1973, 75: Modrzejewska M. Zastosowanie badania ultrasonograficznego w prezentacji B w retinopatii wczeêniaków. Post py Neonatologii 2002, 2(IV): Ultrasonografia nr 26, 2006

12 Zastosowanie ultrasonografii doplerowskiej w okulistyce Cz Êç I metody ultrasonograficzne stosowane w diagnostyce schorzeƒ ga ki ocznej i oczodo u The use of Doppler ultrasonography in ophthalmology Part I ultrasonographic methods used in diagnostics of eyeball and orbit diseases Monika Modrzejewska Katedra i Klinika Okulistyki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie Department of Ophthalmology Pomeranian Medical University in Szczecin Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Danuta Karczewicz Head of Department: prof. dr hab. med. Danuta Karczewicz Adres autora: Dr med. Monika Modrzejewska Katedra i Klinika Okulistyki Pomorskiej Akademii Medycznej Szczecin, Al. Powstaƒców Wlkp Streszczenie: Badania ultrasonograficzne nale à do cz sto stosowanych technik w obrazowaniu struktur tkankowych ró nych narzàdów w tym ga ki ocznej i oczodo u. Zalety tych metod takie jak: dost pnoêç, powtarzalnoêç i wiarygodnoêç otrzymywanych wyników powodujà, e ultrasonografia jest stosowana w diagnostyce ró nych chorób oczu. Badanie to odgrywa istotnà rol jako dodatkowe w rozpoznawaniu schorzeƒ cia a szklistego, siatkówki, naczyniówki i oczodo u. Dodatkowo ultrasonografia doplerowska znajduje zastosowanie w ocenie pr dkoêci przep ywu krwi w naczyniach krwionoênych oka bàdê do oceny wewnàtrzga kowych lub oczodo owych zmian o charakterze guzowym. Dost pnoêç i mo liwoêç wykorzystania opcji doplerowskich powoduje, e wykrywanie zmian naczyniowych jest znacznie u atwione. Badanie to ma szczególne znaczenie w diagnostyce okulistycznej w przypadkach braku przejrzystoêci oêrodków optycznych oka, które uniemo liwiajà ocen dna oka. W takich przypadkach ustalenie rozpoznania klinicznego bez wykonania badania ultrasonograficznego jest utrudnione a czasem niemo liwe. WÊród metod wykorzystujàcych fale ultradêwi kowe w okulistyce wykorzystanie znajdujà: ultrasonografia w projekcji A, B, ultrasonografia doplerowska znakowana oraz ultrasonografia przedniego odcinka ga ki ocznej. Celem pracy jest przedstawienie mo liwoêci obrazowania ga ki ocznej i oczodo u przy pomocy stosowanych obecnie technik ultrasonograficznych. W I cz Êci pracy przedstawiono podstawy ultrasonografii znajdujàce zastosowanie w badaniu struktur oka i przep ywu w naczyniach ga kowych oraz metody wykorzystania badaƒ ultrasonograficznych w diagnostyce klinicznej. W II cz Êci pracy przedstawiono technik doplerowskiego badania ultrasonograficznego ga ki ocznej i podano normy wartoêci pr dkoêci przep ywów krwi i oporu naczyniowego w grupie zdrowych pacjentów, uzyskane w Pracowni Ultrasonograficznej Kliniki Radiologii PAM. Wnioski: Metody ultrasonograficzne znajdujà szerokie zastosowanie w diagnostyce schorzeƒ okulistycznych. ZnajomoÊç zasad stosowania metod ultradêwi kowych g ównie doplerowskich pozwala na eliminowanie przyczyn uzyskiwania nieprawid owych wartoêci wyników pomiarów z badanych naczyƒ ga kowych i pozaga kowych. Summary: Ultrasonographic examinations belong to most often used techniques in imaging the tissue structures of various organs of eyeball and orbit. Advantages of these methods such as: availability, repeatability and reliability of achieved results cause that ultrasonography is used in the diagnostics of different diseases of eyes. Ultrasonographic examination plays an important role as an additional one in recognition of vitreous body, retina, choroid and orbit. What is more, Doppler ultrasonography finds its application in estimating blood flow velocity in blood vessels of an eye or is used to evaluate intrabulbar or orbital changes characterizing in tumor. Availability and possibility to use Doppler options make detecting choroid lesions much easier. This examination has a special meaning in ophthalmological diagnostics when there is lack of transparency of optical media, which make it impossible to evaluate the ocular fundus. In such cases establishing the clinical recognition without ultrasonographic examination Ultrasonografia nr 26,

13 Monika Modrzejewska becomes difficult and sometimes impossible. Among the methods using ultrasound waves in ophthalmology are: A and B scan ultrasonography, color Doppler as well as an anterior section of an eyeball ultrasonography. The aim of this research is to present the possibilities of imaging the eyeball and orbit with assistance of ultrosonographic techniques used nowadays. Part one of this research shows the basics of ultrasonography, methods of application of ophthalmologic examinations in clinical diagnostics and the causes of failures in achieving the proper results of measurements. In part II the technique of ultrasonographic examination and norms of blood flow velocity and vascular resistance in the group of healthy patients are presented. Conclusion: Ultrasonographic methods are widely applied in the diagnostics of ophthalmologic diseases. The knowledge of rules concerned with the usage of ultrasound methods, mainly Doppler s, gives the possibility to eliminate misrepresentation of the results of measurements results out of the examined bulbar and retrobulbar vessels. S owa kluczowe: badania ultrasonograficzne w okulistyce, kolorowa ultrasonografia doplerowska, technika badania, zastosowanie w diagnostyce klinicznej, normy wartoêci pr dkoêci krwi w t tnicach ga kowych i pozaga kowych w grupie osób zdrowych Key words: ultrasonographic examinations in ophthalmology, color Doppler ultrasonography, examination techniques, application in clinical diagnostics, norms of blood flow velocity in bulbar and retrobulbar arteries in the group of healthy patients Wst p Ultrasonografia doplerowska (usg Doppler) jest wartoêciowym badaniem diagnostycznym wykorzystywanym do oceny zmian przep ywu w naczyniach krwiono- Ênych ga ki ocznej i oczodo u. Technika doplerowska w po àczeniu z ultrasonografià w czasie rzeczywistym umo liwia obrazowanie struktur chorobowych o pod o u naczyniowym, których uwidocznienie przy pomocy innych metod jest utrudnione lub niemo liwe szczególnie przy braku przeziernoêci oêrodków optycznych oka. Zaletà tego badania jest mo liwoêç wielokrotnego powtarzania, atwoêç wykonania oraz stosunkowo niewielki koszt ekonomiczny w porównaniu do innych badaƒ radiologicznych. Badanie ga ki ocznej i oczodo u jest bezpieczne i nie wymaga specjalnego przygotowania leczniczego ze strony pacjenta. Podstawy fizyczne i zastosowanie ultradêwi ków w badaniu okulistycznym W technice ultradêwi kowej obraz badanego narzàdu powstaje poprzez odbicie fali ultradêwi kowej od powierzchni tkanki. Jednym z najcz Êciej stosowanych sposobów prezentacji obrazu w okulistyce jest tzw. prezentacja B. W tej metodzie dwuwymiarowy przekrój badanego narzàdu przedstawiony jest w wybranych p aszczyznach w czasie rzeczywistym. Uzupe nieniem tej metody jest prezentacja A, w której obraz badanego narzàdu powstaje przez echa odbite od struktur le àcych w jednej p aszczyênie. Obie metody znajdujà zastosowanie w diagnostyce okulistycznej. Ultrasonografia w projekcji B (usg B) wykorzystywana jest do badaƒ struktur oka w ka dym przypadku podejrzenia odchyleƒ od stanu prawid owego. Dzi ki stosowaniu g owic o ró nych cz stotliwoêciach mo na oceniaç struktury zarówno odcinka przedniego oka tj. rogówka, t czówka, kàt rogówkowo t czówkowy, cia o rz skowe oraz odcinka tylnego oka tj. cia o szkliste, siatkówka, nerw wzrokowy. Obrazowana mo e byç równie struktura oczodo owa le àca przy nerwie wzrokowym i biegunie tylnym ga ki ocznej. Projekcj A w ultrasonografii (usg A) wykorzystuje si do uzupe nienia badania wykonywanego w czasie rzeczywistym, szczególnie w przypadkach zmian chorobowych trudnych do jednoznacznej oceny ultrasonograficznej. W diagnostyce okulistycznej techniki ultrasonograficzne wykorzystuje si równie do oceny pr dkoêci przep ywu krwi w naczyniach pozaga kowych. W metodzie tej zosta o wykorzystane zjawisko Dopplera, polegajàce na zmianie cz stotliwoêci fal ultradêwi kowych odbitych od krwinek czerwonych p ynàcych w naczyniach krwionoênych. Zmiana ta zwana jest cz stotliwoêcià doplerowskà lub przesuni ciem doplerowskim i jest wprost proporcjonalna do pr dkoêci przep ywu krwi, zgodnie z równaniem Dopplera: V = k x fd / cos a V pr dkoêç przep ywu krwi w naczyniu krwionoênym k wspó czynnik proporcjonalnoêci zale ny od pr dkoêci rozprzestrzeniania si dêwi ku w tkankach i cz stotliwoêci fali wysy anej przez g owic fd cz stotliwoêç doplerowska a kàt zawarty pomi dzy wiàzkà ultradêwi ków a kierunkiem przep ywu krwi W okulistyce do badaƒ ultrasonograficznych z opcjà doplera u ywane sà g owice sektorowe o cz stotliwoêci 7,0 7,5 MHz oraz 10,5 MHz, stosowane kolejno do oceny oczodo u i ga ki ocznej, zgodnie z zasadà im wi ksza cz stotliwoêç tym bardziej dok adny obraz struktur anatomicznych po o onych bardziej powierzchownie. Do badaƒ ultrasonograficznych odcinka przedniego cz stotliwoêç u ywanych g owic jest wi ksza i wynosi 50 MHz [1, 2]. Metody badania W technice pomiaru pr dkoêci przep ywu krwi w naczyniach krwionoênych z wykorzystaniem zjawiska Dopplera stosuje si dwie metody: metod fali ciàg ej oraz fali pulsacyjnej. W pierwszej z nich kryszta y piezoelektryczne umiejscowione w g owicy wysy ajà fale ultradêwi kowe w sposób ciàg y, w metodzie impulsowej w sposób przerywany. Emitowane w ten sposób fale ultradêwi kowe odbijane sà od poruszajàcych si w naczyniach krwinek, a powracajàce odbicia rejestrowane sà przez g owic. 12 Ultrasonografia nr 26, 2006

14 Zastosowanie ultrasonografii doplerowskiej w okulistyce. Cz Êç I metody ultrasonograficzne stosowane w diagnostyce... Po àczeniem badania doplerowskiego w technice pulsacyjnej z obrazowaniem ultrasonograficznym w prezentacji B jest badanie dopler duplex. W badaniu tym rejestrowany jest jednoczeênie obraz struktur tkankowych w ró nych p aszczyznach i zapisywane jest doplerowskie widmo pr dkoêci przep ywu. Metoda duplex umo liwia dok adnà rejestracj zmian naczyniowych dzi ki istnieniu bramki elektronicznej, która pozwala selekcjonowaç rozproszone sygna y pochodzàce zarówno ze Êciany badanego naczynia krwionoênego, z powierzchni krwinki czerwonej jak i z naczyƒ otaczajàcych. Rozszerzeniem ultrasonografii duplex jest badanie doplerowskie znakowane kolorem, gdzie przesuni cia doplerowskie analizowane sà jednoczeênie we wszystkich punktach wybranego obrazu w prezentacji B. Nast pnie tym punktom obrazu, w których stwierdza si ruch, przyporzàdkowany zostaje kolor. Odcieƒ barwy jest uzale niony od kierunku przep ywu krwi i pr dkoêci odczytanej w danym punkcie. Otrzymany wykres przedstawia zmian pr dkoêci przep ywajàcej krwi w czasie i nazywany jest widmem pr dkoêci przep ywu. Do oznaczenia kierunku przep ywu krwi w naczyniach najcz Êciej stosuje si barwy czerwonà i niebieskà. Jednolite zaznaczenie koloru wewnàtrz naczyƒ informuje o laminarnym, czyli uporzàdkowanym ruchu elementów morfotycznych krwi, co oznacza, e wszystkie krwinki poruszajà si w danym odcinku naczynia z takà samà pr dkoêcià. Wyst powanie ró nych barw Êwiadczy o turbulentnym, czyli nierównomiernym przep ywie krwi. Takie oznaczenie u atwia interpretacj otrzymywanego w trakcie badania obrazu. Im bardziej turbulentny jest przep yw tym stopieƒ poszerzenia widma pr dkoêci przep ywu jest wi kszy. Zawirowania krwi du ego stopnia powodujà przep yw od i do g owicy, a granice widma sà wówczas zatarte. Kszta t widma przep ywu w t tnicach ga ki ocznej zale y od kilku czynników hemodynamicznych takich jak: pr dkoêç nap ywu i odp ywu krwi w miejscu badania, od elastycznoêci naczynia, czynnoêci skurczowej serca, kierunku rozchodzenia si wiàzki ultradêwi ków w stosunku do przep ywajàcej krwi oraz od wieku pacjenta. Pr dkoêç przep ywu krwi w t tnicach oka zmniejsza si wraz z wiekiem pacjenta. Natomiast p eç nie wywiera istotnego wp ywu na charakter przep ywu krwi w t tnicach pozaga kowych. Nie stwierdzono te istotnie statystycznych ró nic w pr dkoêciach przep ywu krwi mi dzy prawym i lewym okiem u zdrowych osób [3, 4, 5]. Otrzymane w trakcie pomiaru wartoêci parametrów przep ywu krwi w naczyniach ga kowych mogà byç obarczone tzw. b dem pomiaru spowodowanym np.: uciskiem g owicy ultrasonograficznej na ga k ocznà w czasie badania. Mo e to spowodowaç podwy szenie ciênienia Êródga kowego, czego nast pstwem mo e byç zmiana parametrów przep ywu krwi w badanym naczyniu [6]. Innym czynnikiem, który mo e wp ywaç na wynik pomiaru mo e byç zmiana g bokoêci, na której dokonuje si badania. Zdaniem niektórych autorów wraz ze wzrostem odleg oêci miejsca lokalizacji naczynia krwionoênego od tylnego bieguna ga ki ocznej wzrastajà parametry pr dkoêci skurczowej i rozkurczowej przep ywu krwi [6, 7]. Kolejnym warunkiem uzyskania prawid owych warto- Êci parametrów przep ywu krwi w naczyniach oka jest w aêciwa korekcja kàta pomiaru, to jest kàta pomi dzy kierunkiem fali ultradêwi kowej i badanym naczyniem krwionoênym. Badania wykazujà, e przy wartoêci kàta oko o 20 stopni zafa szowanie pomiaru nie przekracza 10 % wartoêci rzeczywistej. Wed ug innych autorów odchylenie kata powy ej 45 stopni powoduje pojawienie si wi kszego ni 10 % b du pomiarowego. Najbardziej miarodajne wyniki przep ywu otrzymuje si podczas stosowanej korekcji kàta pomi dzy 0 do 30 stopni, wówczas maksymalny b àd pomiaru nie przekracza 15 % [8, 9, 10]. Do parametrów oceniajàcych pr dkoêç przep ywajàcej krwi nale à tzw. wskaêniki przep ywu, do których nale à: wskaênik Aaslid, Archie, Mol, Gosling i Pourcelot. Najcz Êciej stosowane sà dwa ostatnie indeksy. Ich obliczenia opierajà si na analizie skurczowej, rozkurczowej i Êredniej pr dkoêci przep ywu. Indeks pulsacji zosta wprowadzony przez Goslinga w 1974 roku i w pierwotnej postaci posiada skomplikowanà formu matematycznà. W postaci uproszczonej wyra ony jest jako iloraz ró nicy wartoêci pr dkoêci skurczowej i rozkurczowej oraz warto- Êci pr dkoêci Êredniej. Wskaênik ten jest niezale ny od cz stotliwoêci nadawanej fali ultradêwi kowej oraz od kàta pomi dzy wiàzkà fali ultradêwi kowej a przebiegiem badanego naczynia. Indeks ten dobrze charakteryzuje naczynia o niskim oporze obwodowym. W krà eniu ga kowym wskaênik ten osiàga najwy szà wartoêç w t tnicy ocznej, a zmniejsza si kolejno w t tnicach rz skowych tylnych krótkich, osiàgajàc najni szà wartoêç w t tnicy Êrodkowej siatkówki. WartoÊç wskaênika pulsacji wzrasta wraz z wiekiem pacjenta [3, 4, 11, 12]. Wskaênik Pourcelota okreêla opornoêç naczyniowà, opierajàc si na analizie pr dkoêci skurczowej i rozkurczowej. Wyra ony jest jako iloraz ró nicy wartoêci pr dko- Êci skurczowej i rozkurczowej do wartoêci pr dkoêci skurczowej. WartoÊç tego wskaênika osiàga najwy sze wartoêci w t tnicy ocznej i stopniowo maleje podobnie jak i indeks pulsacji kolejno w t tnicy rz skowej tylnej krótkiej i w t tnicy Êrodkowej siatkówki. Wraz z wiekiem wartoêç tego wskaênika równie ulega zwi kszeniu [10, 12, 13]. W dost pnym piêmiennictwie spotkaç mo na opis tzw. indeksu przenoszenia pulsacji, który zosta utworzony w celu okre- Êlenia rodzaju zaburzeƒ hemodynamicznych w naczyniach krwionoênych mózgu i ga ki ocznej [3, 4]. Wykorzystanie doplerowskich badaƒ ultrasonograficznych w diagnostyce okulistycznej Pulsacyjne badanie doplerowskie zosta o wprowadzone do oceny naczyƒ siatkówki po raz pierwszy w 1975 roku. Modyfikacja tej techniki w postaci dwuwymiarowej echografii z kolorowym obrazem doplerowskim stosowana jest od roku 1989 [4, 14]. Metoda ta pomocna jest w wykrywaniu chorób oczodo u o pod o u naczyniowym takich jak przetoka t tniczo-jamista, ylaki, zakrzep y y oczodo owej górnej, jak równie w guzach nowotworowych struktur oczodo u. Inne zastosowanie ultrasonografii to ocena pr dkoêci przep ywu krwi w naczyniach siatkówki i naczyniówki w schorzeniach ga ki ocznej takich jak: jaskra, zator t tnicy Êrodkowej siatkówki, zmiany zakrzepowe naczyƒ ylnych siatkówki, neuropatia niedokrwienna nerwu wzrokowego, epizody nag ego zaniewidzenia typu amaurosis fugax, guzy nowotworowe, naczyniaki, stany zapalne wn trza ga ki ocznej oraz przetrwa e Ultrasonografia nr 26,

15 Monika Modrzejewska hiperplastyczne cia o szkliste. Technika ta jest pomocna w ocenie zaburzeƒ krà enia w ga ce ocznej oraz w naczyniach pozaga kowych w stanach chorobowych zaburzajàcych przep yw krwi w t tnicach doprowadzajàcych krew do oka np. w zw eniu lub niedro noêci t tnicy szyjnej wewn trznej lub zewn trznej, w zapaleniu t tnicy skroniowej oraz w okreêleniu zmian w mikrokrà eniu ga kowym w przebiegu schorzeƒ ogólnych np. w cukrzycy, czy nadczynnoêci tarczycy. Przy pomocy kolorowej ultrasonografii doplerowskiej mo na monitorowaç zmiany przep ywu krwi w naczyniach ga ki ocznej pod wp ywem stosowania niektórych leków okulistycznych (np. w jaskrze). Monitorowanie przebiegu leczenia jest bardzo istotne zw aszcza przy ocenie unaczynienia zmian wewnàtrzga kowych guzowych o charakterze nowotworowym. Wa ne jest równie ultrasonograficzne obrazowanie zmniejszania neowaskularyzacji w projekcji doplerowskiej pod wp ywem stosowanego leczenia zachowawczego (np. czerniak z oêliwy naczyniówki) [15, 16, 17, 18, 19, 20]. OkreÊlenie wartoêci poszczególnych parametrów przep ywu krwi w naczyniach ga ki ocznej przy pomocy ultrasonografii doplerowskiej u zdrowych osób jest niezb dnym warunkiem wst pnym, koniecznym do interpretacji zmian tych wskaêników pojawiajàcych si w stanach chorobowych, co z kolei umo liwia poznanie zaburzeƒ hemodynamicznych krà enia krwi w ró nych jednostkach chorobowych ga ki ocznej. Wniosek 1. Metody ultrasonograficzne znajdujà szerokie zastosowanie w diagnostyce schorzeƒ okulistycznych. 2. ZnajomoÊç zasad stosowania metod ultradêwi kowych w badaniu ga ki ocznej pozwala na zmniejszenie wyst powania ewentualnych b dów w otrzymywanych wartoêciach wyników pomiarów z badanych naczyƒ ga kowych i pozaga kowych. PiÊmiennictwo: 1. Baxter G. M., Williamson T. H.: The value of serial Doppler imaging in central retinal vein occlusion: correlation with visual recovery. Clin Radiol. 1996; 51: Ericson S. J., Hendrix L.E., Massaro B.C., Harris G., Lewandowski M.F., Foley W. D., Lawson T.L.: Color doppler flow imaging of the normal and abnormal orbit. Radiology, 1989; 173: Augustyniak E.: Ultrasonografia dopplerowska pulsacyjna, zastosowanie w okulistyce. Rozprawa habilitacyjna 1993, Akademia Medyczna ódê. 4. Augustyniak E., Âwietliczko J.: Nowe mo liwoêci oceny krà enia siatkówkowego i naczyniówkowego metodà ultrasonografii dopplerowskiej pulsacyjnej zogniskowanej. Klin. Oczna 1988; 90: Lieb W.E., Cohen S.M., Merton D.A., Shields J.A., Mitchell D. G., Goldberg B.B.: Color Doppler imaging of the eye and orbit. Technique and normal vascular anatomy. Arch Ophthalmol. 1991; 109: Rojanapongpun P., Drance S. M.: Velocity of ophthalmic arterial flow recorded by Doppler ultrasound in normal subjects. Am J Ophthalmol. 1993; 115: Baxter G.M., Williamson T. H.: Color Doppler imaging of the eye, normal ranges; reproducibility, and observer variation. J Ultrasound Med. 1995; 14: Guthoff R.F., Berger R.W., Winkler P., Helmke K., Chumbley L.C.: Doppler ultrasonography of the ophthalmic and central retinal vessels. Arch Ophthalmol.1991; 109: Williamson T.H., Haris A.: Color Doppler ultrasound imaging of the eye and orbit. Surv Ophthalmol. 1996; 40: Filipczyƒski L., Herczyƒski R., Nowicki A., Paw- owski T.: Polska akademia Nauk, Instytut Podstawowych problemów techniki. Biblioteka Akustyki i Ultradêwi ków. Warszawa: PWN 1980, 163 S.IL. 11. Friedman E., Krupsky S., Lane A.M., Oak S.S., Friedman E.S., Egan K., Graqoudas E.S.: Ocular blood flow velocity in the age-related macular degeneration. Ophthalmology 1995; 102: Williamson T.H., Baxter G.M., Dutton G.N.: Colour Doppler velocimetry of the arterial vasculature of the optic nerve head and orbit. Eye 1993; 7(pt 1), Kaiser H.J., Schotzau A., Flammer J.: Blood flow velocites in the extraocular vessels in normal volunteers. Am J Ophthalmol. 1996; 122: Augustyniak E., Âwietliczko J.: Porównawcza ocena pr dkoêci przep ywu krwi i krzywej pulsacji w t tnicach rz skowych tylnych zaopatrujàcych naczyniówk i przednià cz Êç nerwu wzrokowego. Klin.Oczna 1991; 93: Flaharty P.M., Lieb W.E., Sergott R.C.: Color Doppler imaging. A new invasive technique to diagnose and monitor carotid cavernous sinus fistulas. Arch Ophthalmol. 1991; 109: Stefaƒczyk L., Mysior M., Gra ek M. i wsp.: Kolorowa ultrasonografia dopplerowska w diagnostyce naczyƒ ga ki ocznej i oczodo u. Klin. Oczna 1994; 96: Wolff-Korman P.G., Korman B.A., Hasenfratz G.C., Spengel F.A.: Duplex and color Doppler ultrasound in the differential diagnosis of choroidal tumors. Acta Ophthalmol. Suppl. 1992; 204: Valli A., Bellone A, Protti R., Bolla N.: Colour Doppler imaging to evaluatthe action of a drug in ocular pathology. Ophthalmologica 1995; 209: Flaharty P.M., Sergott R.C., Lieb W., Bosley T.M., Savino P.J.: Optic nerve sheath decompression may improve blood flow in anterior ischemic optic neuropathy. Ophthalmology 1993; 100; Michelson G., Harazny J.: Increased vascular resistance for venous outflow in central retinal occlusion. Ophthalmology, 1997; 104, Ultrasonografia nr 26, 2006

16 Zastosowanie ultrasonografii doplerowskiej w okulistyce Cz Êç II technika badania ga ki ocznej i oczodo u, okreêlenie norm pracownianych pr dkoêci przep ywu krwi w naczyniach oka dla zdrowych ochotników The use of Doppler ultrasonography in ophthalmology. Part II a technique of eyeball and orbit examination, defining the laboratory norms of blood flow velocity parameters in eye vessels for healthy individuals Monika Modrzejewska Katedra i Klinika Okulistyki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie Department of Ophthalmology Pomeranian Medical University in Szczecin Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Danuta Karczewicz Head of Department: prof. dr hab. med. Danuta Karczewicz Adres autora: Dr med. Monika Modrzejewska Katedra i Klinika Okulistyki Pomorskiej Akademii Medycznej Szczecin, Al. Powstaƒców Wlkp Streszczenie: Jednà z metod pozwalajàcych na precyzyjne i nieinwazyjne badanie uk adu naczyniowego oka jest kolorowa ultrasonografia doplerowska. Umo liwia ona ocen przep ywu krwi w t tnicach ga kowych i pozaga kowych. ZnajomoÊç norm pracownianych parametrów przep ywu krwi dla poszczególnych t tnic ga ki ocznej jest wst pnà procedurà koniecznà dla okreêlenia zmian w krà eniu ga kowym. Celem prezentowanej pracy by o poznanie parametrów przep ywu naczyniowego i charakteru spektrum pr dkoêci przep ywu w krà eniu ga kowym przy u yciu wymienionej metody w grupie osób zdrowych. Dodatkowo przedstawiono obraz t tnic ga kowych i pozaga kowych w oparciu o obraz ultrasonograficzny w projekcji doplerowskiej w kolorze. Metody Przebadano 60 oczu u 30 osób ogólnie zdrowych, bez wspó istnienia jakichkolwiek schorzeƒ ogólnych o pod o u naczyniowym. Badanych podzielono na dwie grupy: I wiek powy ej 50 roku ycia, II poni ej 50 roku ycia. Ârednia wieku badanych grup 62 i 47 lat. Do badania przep ywu wykorzystano aparat Voluson oraz g owic sektorowà o cz stotliwoêci 10,5 MHz. W t tnicy ocznej, w t tnicy Êrodkowej siatkówki i t tnicy rz skowej skroniowej tylnej krótkiej oznaczano nast pujàce parametry pr dkoêci przep ywu krwi: pr dkoêç maksymalnà, pr dkoêç minimalnà, pr dkoêç Êrednià przep ywu, wskaênik pulsacji naczyniowej i wskaênik oporu naczyniowego. W analizie statystycznej badanych parametrów przep ywu wykorzystano test t-studenta. Wyniki Otrzymane Êrednie wartoêci parametrów przep ywu w grupie zdrowych osób przedstawiono w tabelach. W dyskusji ustosunkowano si do wartoêci parametrów osób zdrowych uzyskanych w badaniach innych autorów. W obrazie ultrasonograficznym przedstawiono spektrum przep ywu charakterystyczny dla poszczególnych t tnic ga kowych i pozaga kowych. Wnioski: Ocena parametrów pr dkoêci przep ywu krwi w t tnicach ga ki ocznej i g owy nerwu wzrokowego wymaga precyzji i doêwiadczenia w wykonywaniu badania ultrasonograficznego. ZnajomoÊç charakterystyki spektrum przep ywu typowego dla ka dej z badanych t tnic ga kowych i pozaga kowych oraz ustalenie norm parametrów pr dkoêci przep ywu krwi i wskaêników opornoêci naczyniowej, pozwala na w aêciwà interpretacj zmian w krà eniu ga kowym. Summary: One of the methods allowing a precise and noninvasive examination of vascular system of eye is color Doppler ultrasonography. This technique enables an evaluation of blood flow in bulbar and retrobulbar arteries. Ultrasonografia nr 26,

17 Monika Modrzejewska The aim of the presented second part of the research was to demonstrate the morphology of eyeball vascularization as well as recognition characteristics of blood flow velocity in eye circulation in the group of healthy patients with the use of the mentioned method. Methods: In color Doppler ultrasonography images, an anatomic localization of arterial and venous vessels of eyeball and orbit are presented. Additionally, spectrum of blood flow velocity characteristic of each of examined vessels is shown. Ultrasonographic examination was done in the group of healthy patients between 50 and 75 years old with assistance of Voluson apparatus, 10,5 MHz probe. In optic and central retinal arteries as well as in short temporal ciliary artery the following parameters of blood flow velocity were marked: maximum velocity, minimum velocity, average blood flow velocity, vascular pulsation index and vascular resistance index. In statistical analysis of the studied parameters of blood flow a t-student test was used. Results of parameter values are presented in form of tables. Achieved parameters of blood flow are point of reference in description of disturbances of bulbar and retrobulbar microcirculation in ophthalmologic diagnostics. The knowledge of the characteristics of blood flow spectrum in eye arteries allows a correct interpretation of vascular lesions which are present in selected eyeball diseases. Conclusion 1. The evaluation of blood flow velocity parameters in eyeball and optic nerve head arteries demands precision and experience in conducting an ultraconographic examination. 2. The knowledge of characteristics of blood flow spectrum, typical for each of examined bulbar and retrobulbar arteries, as well as the knowledge of norms of blood flow velocity parameters and vascular resistance index, allows a correct interpretation of lesions in bulbar and optic nerve head circulation. S owa kluczowe: kolorowa ultrasonografia doplerowska, wartoêci parametrów przep ywu krwi w grupie zdrowych osób, wskaêniki opornoêci naczyniowej, morfologia unaczynienia ga ki ocznej Key words: color Doppler ultrasonography, blood flow parameters, vascular resistance index, morphology of eyeball vascularization Wst p Struktury anatomiczne ga ki ocznej i oczodo u obrazowane sà w badaniu ultrasonograficznym w czasie rzeczywistym w postaci echogenicznych struktur (t czówka, soczewka, cia ko rz skowe, szklista, tkanka oczodo owa). Nerw wzrokowy z os onkami widoczny jest w postaci bezechowego pasma biegnàcego od tylnego bieguna ga ki ocznej w kierunku do szczytu oczodo u. W górno bocznej cz Êci oczodo u mo na zobrazowaç gruczo zowy [1, 2]. Unaczynienie ga ki ocznej w obrazie ultrasonograficznym widoczne jest w projekcji doplerowskiej znakowanej kolorem. G ównym êród em t tniczego krà enia w oczodole jest t tnica oczna, która jest pierwszà wewnàtrzczaszkowà ga zià t tnicy szyjnej wewn trznej. ZnajomoÊç anatomii unaczynienia oka i jego struktur ma istotne znaczenie w analizie zmian w pr dkoêci przep ywu krwi pomocnej w diagnostyce ró nych schorzeƒ okulistycznych. Cel pracy ZnajomoÊç wartoêci poszczególnych parametrów pr dkoêci przep ywu krwi w naczyniach ga ki ocznej u zdrowych osób jest warunkiem niezb dnym do okreêlania zmian tych wskaêników w ró nych chorobach oczu. W ocenie tych parametrów istotna jest równie wiedza w temacie charakterystyki spektrum pr dkoêci przep ywu krwi typowych dla ocenianych naczyƒ. W celu ustalenia norm dla parametrów pr dkoêci przep ywu krwi w t tnicach ga ki ocznej dla Pracowni Ultrasonografii Doplerowskiej przeprowadzono badania przep ywu krwi w t tnicach unaczyniajàcych ga k ocznà w grupie zdrowych osobników. Materia Grupa I oczy (n = 30) 15 zdrowych ochotników powy ej 50 roku ycia, Êrednia wieku 62 lata. Grupa II oczy (n = 30) 15 zdrowych ochotników poni ej 50 roku ycia, Êrednia wieku 47 lat. Wszystkie badane osoby wyrazi y zgod na badanie ultrasonograficzne. W badanej grupie zdrowych osobników wykluczono schorzenia ogólne o pod o u naczyniowym. Przep yw krwi w t tnicach szyjnych oceniono jako prawid owy, bez istotnych zaburzeƒ hemodynamicznych. Metody badawcze Badania ultrasonograficzne przeprowadzano aparatem Voluson, g owicà sektorowà o cz stotliwoêci 10,5 MHz. Technik przeprowadzania badania przedstawiono w cz - Êci I pracy. U badanych pacjentów oceniano morfologi naczyƒ ga kowych i oko oga kowych, spektrum przep ywu w badanych t tnicach, g bokoêç, na której otrzymywano najwyraêniejsze widmo pr dkoêci. Dodatkowo oceniano parametry pr dkoêci przep ywu krwi dla ró nych grup wiekowych zdrowych osób obserwujàc, e Êrednie wartoêci ocenianych wskaêników ulegajà zmianie w zale noêci od wieku osób ocenianych w badaniu. W pracy przedstawiono doplerowskie obrazy ultrasonograficzne t tnic oka oraz normy wartoêci przep ywu charakterystyczne dla tych naczyƒ, w grupie pacjentów w przedzia ach wiekowych powy ej i poni ej 50 roku ycia. Wyniki Charakterystyka przep ywu w naczyniach ga ki ocznej i oczodo u. W obrazie ultrasonografii doplerowskiej w kolorze naczynia t tnicze i ylne ga ki ocznej u zdrowych osób widoczne sà wyraênie w tylnym biegunie ga ki i w strukturze tkanki oczodo owej. Rycina 1 przedstawia przekrój przez naczynia krà enia ga kowego. T tnica oczna wchodzi do oczodo u przez kana wzrokowy i biegnie bocznie w stosunku do nerwu wzrokowego. Nast pnie krzy uje nerw wzrokowy przechodzàc nad 16 Ultrasonografia nr 26, 2006

Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ

Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Dotyczy: przetargu nieograniczonego na Zakup wraz z dostawą i instalacją aparatu USG dla potrzeb Gminnego Zakładu Opieki Zdrowotnej

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie ultrasonografii dopplerowskiej w okulistyce

Zastosowanie ultrasonografii dopplerowskiej w okulistyce Zastosowanie ultrasonografii dopplerowskiej w okulistyce Appliance of doppler ultrasonography in ophthalmology Karol Stasiak 1, Grzegorz Nowicki 2 1 Klinika Okulistyczna, Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU Lek. med. Ali Akbar Hedayati starszy asystent Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej Szpitala Wojewódzkiego w Zielonej Górze Analiza wyników operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

Pomiar prędkości dźwięku w metalach

Pomiar prędkości dźwięku w metalach Pomiar prędkości dźwięku w metalach Ćwiczenie studenckie dla I Pracowni Fizycznej Barbara Pukowska Andrzej Kaczmarski Krzysztof Sokalski Instytut Fizyki UJ Eksperymenty z dziedziny akustyki są ciekawe,

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie podczerwone

Promieniowanie podczerwone Promieniowanie podczerwone Charakterystyka czynnika Dla okreêlenia promieni podczerwonych cz sto u ywa si skrótu angielskiego terminu Infra Red IR. Promieniowaniem podczerwonym nazywamy promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

VI Konferencja Naukowo-Szkoleniowa SALMED - LABORATORIUM 2012

VI Konferencja Naukowo-Szkoleniowa SALMED - LABORATORIUM 2012 VI Konferencja Naukowo-Szkoleniowa SALMED - LABORATORIUM 2012 Medyczne laboratorium diagnostyczne w systemie opieki zdrowotnej stan aktualny i perspektywy rozwoju ZAPROSZENIE 14-15 marca 2012 Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Evaluation of upper limb function in women after mastectomy with secondary lymphedema

Evaluation of upper limb function in women after mastectomy with secondary lymphedema IV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Aniologicznego Bydgoszcz, 21-22 maj 2014 r. Ocena sprawności funkcjonalnej kończyny górnej u kobiet z wtórnym obrzękiem

Bardziej szczegółowo

Informator dla Rodziców dzieci rozpoczynających w roku szkolnym 2016/2017 naukę w szkole podstawowej

Informator dla Rodziców dzieci rozpoczynających w roku szkolnym 2016/2017 naukę w szkole podstawowej Informator dla Rodziców dzieci rozpoczynających w roku szkolnym 2016/2017 naukę w szkole podstawowej Szanowni Państwo, w życiu Waszym i Waszego dziecka rozpoczyna się kolejny, jakże ważny etap - rozpoczęcie

Bardziej szczegółowo

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Dz. U. 2009 nr 213. Data publikacji: 16 grudnia 2009 r.poz. 1656 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie szczegółowych

Bardziej szczegółowo

Kifoplastyka i wertebroplastyka

Kifoplastyka i wertebroplastyka Opracowanie zawiera opis przebiegu operacji wraz ze zdjęciami śródoperacyjnymi. Zawarte obrazy mogą być źle tolerowane przez osoby wrażliwe. Jeśli nie jesteście Państwo pewni swojej reakcji, proszę nie

Bardziej szczegółowo

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą:

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą: Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 2/2015 Dyrektora Szkoły Podstawowej nr 1 w Radzyniu Podlaskim z dnia 27 lutego 2015 r. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej w Szkole Podstawowej nr 1 im. Bohaterów

Bardziej szczegółowo

PARAMETRY/OPIS TECHNICZNY. Parametry wymagane TAK TAK TAK TAK TAK TAK TAK TAK TAK

PARAMETRY/OPIS TECHNICZNY. Parametry wymagane TAK TAK TAK TAK TAK TAK TAK TAK TAK Załącznik Nr 2 do SIWZ PARAMETRY/OPIS TECHNICZNY APARAT ultrasonograficzny ROK PRODUKCJI 2014 Nazwa sprzętu Producent.. Typ Lp. Przedmiot zamówienia Aparat stacjonarny z cyfrowym układem formowania wiązki,

Bardziej szczegółowo

Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 lutego 2011 r. Załącznik nr 1

Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 lutego 2011 r. Załącznik nr 1 Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 lutego 2011 r. Załącznik nr 1 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy - etap podstawowy - pobranie materiału

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

Aparat USG Color Doppler dla Oddziału Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej

Aparat USG Color Doppler dla Oddziału Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej Załącznik nr 1a Aparat USG Color Doppler dla Oddziału Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej Specyfikacja techniczna L.P Wymagane parametry techniczne Minimalne wartości wymagane Parametry oferowane 1 2 3 4 Parametry

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne Dr inż. Andrzej Tatarek Siłownie cieplne 1 Wykład 3 Sposoby podwyższania sprawności elektrowni 2 Zwiększenie sprawności Metody zwiększenia sprawności elektrowni: 1. podnoszenie temperatury i ciśnienia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

OPERACYJNE USUNIĘCIE ZAĆMY POŁĄCZONE Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI

OPERACYJNE USUNIĘCIE ZAĆMY POŁĄCZONE Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI OPERACYJNE USUNIĘCIE ZAĆMY POŁĄCZONE Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI Szanowni Państwo, Rutynowe badanie okulistyczne wykazało u Pani/Pana obecność zaćmy, która powoduje zaburzenia widzenia w jednym lub

Bardziej szczegółowo

NACZYNIE WZBIORCZE INSTRUKCJA OBSŁUGI INSTRUKCJA INSTALOWANIA

NACZYNIE WZBIORCZE INSTRUKCJA OBSŁUGI INSTRUKCJA INSTALOWANIA NACZYNIE WZBIORCZE INSTRUKCJA OBSŁUGI INSTRUKCJA INSTALOWANIA Kraków 31.01.2014 Dział Techniczny: ul. Pasternik 76, 31-354 Kraków tel. +48 12 379 37 90~91 fax +48 12 378 94 78 tel. kom. +48 665 001 613

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Edycja geometrii w Solid Edge ST

Edycja geometrii w Solid Edge ST Edycja geometrii w Solid Edge ST Artykuł pt.: " Czym jest Technologia Synchroniczna a czym nie jest?" zwracał kilkukrotnie uwagę na fakt, że nie należy mylić pojęć modelowania bezpośredniego i edycji bezpośredniej.

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej d2)opis OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 112772 (22) Data zgłoszenia: 29.11.2001 EGZEMPLARZ ARCHIWALNY (19) PL (n)62894 (13)

Bardziej szczegółowo

Tester pilotów 315/433/868 MHz

Tester pilotów 315/433/868 MHz KOLOROWY WYŚWIETLACZ LCD TFT 160x128 ` Parametry testera Zasilanie Pasmo 315MHz Pasmo 433MHz Pasmo 868 MHz 5-12V/ bateria 1,5V AAA 300-360MHz 400-460MHz 820-880MHz Opis Przyciski FQ/ST DN UP OFF przytrzymanie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 52 4681 Poz. 421 421 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie sta u adaptacyjnego i testu umiej tnoêci w toku post powania o uznanie kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 7 grudnia 2015 r.

Warszawa, 7 grudnia 2015 r. Warszawa, 7 grudnia 2015 r. Dr hab. n. med. Marek Szymczak Klinika Chirurgii Dziecięcej i Transplantacji Narządów IP Centrum Zdrowia Dziecka Al. Dzieci Polskich 20 04-730 Warszawa RECENZJA rozprawy doktorskiej

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

3. BADA IE WYDAJ OŚCI SPRĘŻARKI TŁOKOWEJ

3. BADA IE WYDAJ OŚCI SPRĘŻARKI TŁOKOWEJ 1.Wprowadzenie 3. BADA IE WYDAJ OŚCI SPRĘŻARKI TŁOKOWEJ Sprężarka jest podstawowym przykładem otwartego układu termodynamicznego. Jej zadaniem jest między innymi podwyższenie ciśnienia gazu w celu: uzyskanie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

UCZELNIANA KOMISJA REKRUTACYJNA WYDZIAŁOWE KOMISJE REKRUTACYJNE

UCZELNIANA KOMISJA REKRUTACYJNA WYDZIAŁOWE KOMISJE REKRUTACYJNE Prosimy o wypełnienie poniższych tabel, a następnie przesłanie ich zarówno w wersji elektronicznej na adres: zespol.rekrutacji@uj.edu.pl, jak i w formie wydruku podpisanego przez Dziekana lub Prodziekana

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów Ćwiczenie 63 Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów 63.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu określa się współczynnik sprężystości pojedynczych sprężyn i ich układów, mierząc wydłużenie

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r.

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu Êwiadczeƒ opieki zdrowotnej, w tym badaƒ przesiewowych, oraz okresów, w których

Bardziej szczegółowo

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751 Zespół Placówek Kształcenia Zawodowego 33-300 Nowy Sącz ul. Zamenhoffa 1 tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 http://zpkz.nowysacz.pl e-mail biuro@ckp-ns.edu.pl NIP 7343246017 Regon 120493751 Wskazówki

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry (Plany lekcyjne) AUTORZY FINANSOWANIE: Plan lekcyjny dla modułu 3 Rak skóry bez tajemnic I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.14.2014 Łódź, dnia 01 lipca 2014 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 4

INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 4 INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 4 Temat: Badanie wpływu obciąŝenia (wysiłku fizycznego) na parametry fizjologiczne organizmu oraz na szybkość zuŝywania powietrza w aparatach powietrznych 1. Cel ćwiczenia: Celem

Bardziej szczegółowo

Lider w praktyce pielęgniarskiej

Lider w praktyce pielęgniarskiej II FORUM DYSKUSYJN0 - NAUKOWE W PIELĘGNIARSTWIE Lider w praktyce pielęgniarskiej Lublin, 13 MAJA 2015 Organizator: Koło Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego przy Wydziale Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący;

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący; Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL Wydziałowa Komisja ds. Jakości Kształcenia Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, tel. +48 81 445 37 31; fax. +48 81 445 37 26, e-mail: wydzial.prawa@kul.pl

Bardziej szczegółowo

Wykaz obowiązkowych kursów specjalizacyjnych zgłoszonych przez Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach do CMKP na rok 2015

Wykaz obowiązkowych kursów specjalizacyjnych zgłoszonych przez Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach do CMKP na rok 2015 Wykaz obowiązkowych kursów specjalizacyjnych zgłoszonych przez Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach do CMKP na rok Wydział Lekarski w Katowicach Kolegium Kształcenia Podyplomowego Wydziału Lekarskiego

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO

Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO I. Organizator konkursu Organizatorem konkursu jest Zarząd Powiatu w Środzie Śląskiej, zwany dalej Organizatorem. Koordynatorem konkursu z ramienia Organizatora

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

[ leczenie nauka praktyka ]

[ leczenie nauka praktyka ] [ leczenie nauka praktyka ] oferta 2014 Gabinet Prywatny domena lekarzy aktywnych Gabinet Prywatny jest niezależnym czasopismem naukowym o zasięgu ogólnopolskim. Ukazuje się od 1993 roku. Wydawany w formie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 17 18 kwiecień 2012r.

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 17 18 kwiecień 2012r. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 17 18 kwiecień 2012r. 1. CEL I ZAKRES BADAŃ Organizatorem badań biegłości i badań porównawczych przeprowadzonych

Bardziej szczegółowo

Teleradiologia-techniki informatyczne, przetwarzaniu, przesyłaniu i archiwizacji obrazów medycznych.

Teleradiologia-techniki informatyczne, przetwarzaniu, przesyłaniu i archiwizacji obrazów medycznych. Teleradiologia-techniki informatyczne, przetwarzaniu, przesyłaniu i archiwizacji obrazów medycznych. Stefańczyk L.,Grzelak P., Gajewicz W., Szeler T.* Zakład Radiologii-Diagnostyki Obrazowej UM w Łodzi.

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ IPS P przyrząd do badania imisji wg nowej metody pomiaru

TYTUŁ IPS P przyrząd do badania imisji wg nowej metody pomiaru KAMIKA Instruments PUBLIKACJE TYTUŁ IPS P przyrząd do badania imisji wg nowej metody pomiaru AUTORZY Dorota Kamińska, Stanisław Kamiński, KAMIKA Instruments DZIEDZINA Ochrona atmosfery, ochrona środowiska

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

IB 1. li sf3t fiu T a i :Ti

IB 1. li sf3t fiu T a i :Ti IB 1 li sf3t fiu T a i :Ti KOSM ETOLOGIA i i BARBARA JAROSZEWSKA WYDAWNICTWO ATENA BARBARA JAROSZEWSKA SPIS TREŚCI 1. WIADOM OŚCI W STĘPNE...5 RYS HISTORYCZNY KOSMETYKI... 5 CEL I ZADANIA KOSMETYKI...

Bardziej szczegółowo

40. Międzynarodowa Olimpiada Fizyczna Meksyk, 12-19 lipca 2009 r. ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA

40. Międzynarodowa Olimpiada Fizyczna Meksyk, 12-19 lipca 2009 r. ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA Celem tego zadania jest podanie prostej teorii, która tłumaczy tak zwane chłodzenie laserowe i zjawisko melasy optycznej. Chodzi tu o chłodzenia

Bardziej szczegółowo

Generowanie kodów NC w środowisku Autodesk Inventor 2014

Generowanie kodów NC w środowisku Autodesk Inventor 2014 Biuletyn techniczny Inventor nr 41 Generowanie kodów NC w środowisku Autodesk Inventor 2014 Opracowanie: Tomasz Jędrzejczyk 2014, APLIKOM Sp. z o.o. 94-102 Łódź ul. Nowe Sady 6 tel.: (+48) 42 288 16 00

Bardziej szczegółowo

IV. ŚWIADCZENIA ULTRASONOGRAFICZNE

IV. ŚWIADCZENIA ULTRASONOGRAFICZNE IV. ŚWIADCZENIA ULTRASONOGRAFICZNE LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego 1. USG tarczycy i przytarczyc 2. USG ślinianek 3. USG węzłów chłonnych położonych powierzchownie 4. USG węzłów chłonnych jamy brzusznej

Bardziej szczegółowo

Automatyczne Systemy Infuzyjne

Automatyczne Systemy Infuzyjne Automatyczne Systemy Infuzyjne Wype nienie luki Nie ma potrzeby stosowania skomplikowanych i czasoch onnych udoskonaleƒ sprz tu infuzyjnego wymaganych do specjalistycznych pomp. Pompy towarzyszàce pacjentowi

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie charakterystyki widmowej kolorów z wykorzystaniem zapisu liczb o dowolnej precyzji

Wyznaczanie charakterystyki widmowej kolorów z wykorzystaniem zapisu liczb o dowolnej precyzji AUTOMATYKA 2011 Tom 15 Zeszyt 3 Maciej Nowak*, Grzegorz Nowak* Wyznaczanie charakterystyki widmowej kolorów z wykorzystaniem zapisu liczb o dowolnej precyzji 1. Wprowadzenie 1.1. Kolory Zmys³ wzroku stanowi

Bardziej szczegółowo

Procedura weryfikacji badania czasu przebiegu 1 paczek pocztowych

Procedura weryfikacji badania czasu przebiegu 1 paczek pocztowych Procedura weryfikacji badania czasu przebiegu 1 paczek pocztowych Warszawa 2012 (nowelizacja 2014) 1 zmiana nazwy zgodnie z terminologią zawartą w ustawie Prawo pocztowe Jednostka zlecająca: Urząd Komunikacji

Bardziej szczegółowo

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego 1 Konsensus okulistyczno-położniczy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W W PIETROWICACH WIELKICH

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W W PIETROWICACH WIELKICH REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Rada Rodziców Zespołu Szkół w Pietrowicach Wielkich, zwana dalej Radą, działa na podstawie artykułów 53 i 54 Ustawy o systemie

Bardziej szczegółowo

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta 1 Dostarczone przez Janssen Healthcare Innovation (Szczegóły na tylnej stronie okładki). Str 01 Czym zajmuje się program Care4Today? Program Care4Today został stworzony

Bardziej szczegółowo

Błędy fotografii akwarystycznej

Błędy fotografii akwarystycznej Błędy fotografii akwarystycznej Błędy metody nr.2 Źle ustawiona lampa błyskowa na stopce - promień odbity zamiast biec pomiędzy lampą błyskową a aparatem trafił w obiektyw. Przy okazji widać ślady po związkach

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C Raport TNS Polska Warszawa, luty 2015 Spis treści 1 Informacje o badaniu Struktura badanej próby 2 Kluczowe wyniki Podsumowanie 3 Szczegółowe wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Wyzwania wynikające z rozwoju metod obrazowania

Wyzwania wynikające z rozwoju metod obrazowania Wyzwania wynikające z rozwoju metod obrazowania Konferencja w ramach projektu Wykorzystywanie nowych metod i narzędzi w kształceniu studentów UMB w zakresie ochrony radiologicznej Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku.

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. REGULAMIN PROGRAMU OPCJI MENEDŻERSKICH W SPÓŁCE POD FIRMĄ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE W LATACH 2016-2018 1. Ilekroć w niniejszym Regulaminie mowa o: 1) Akcjach rozumie się przez to

Bardziej szczegółowo

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WOJEWODA MAZOWIECKI WPS-V.431.3.2015 Warszawa 19.05.2015r. Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WYSTĄPIENIE

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej ...... pieczęć firmowa wnioskodawcy (miejscowość i data) Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej WNIOSEK PRACODAWCY O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA KSZTAŁCENIE USTAWICZNE

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

Korekta jako formacja cenowa

Korekta jako formacja cenowa Korekta jako formacja cenowa Agenda Co to jest korekta i jej cechy Korekta a klasyczne formacje cenowe Korekta w teorii fal Geometria Czas - jako narzędzie Przykłady Korekta To ruch ceny na danym instrumencie

Bardziej szczegółowo

Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016

Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016 Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016 Współczynnik umieralności okołoporodowej na terenie województwa lubuskiego w roku 2013 wg GUS wyniósł 7,3 i uplasował województwo lubuskie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH

LABORATORIUM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechniki Wrocławskiej STUDA DZENNE e LAORATORUM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNKOWYH LPP 2 Ćwiczenie nr 10 1. el ćwiczenia Przełączanie tranzystora bipolarnego elem

Bardziej szczegółowo

I. Projekt zadania pt.: Prowadzenie i rozbudowa Krajowego Rejestru Operacji Kardiochirurgicznych (KROK) u dorosłych i u dzieci.

I. Projekt zadania pt.: Prowadzenie i rozbudowa Krajowego Rejestru Operacji Kardiochirurgicznych (KROK) u dorosłych i u dzieci. Załącznik nr 1 I. Projekt zadania pt.: Prowadzenie i rozbudowa Krajowego Rejestru Operacji Kardiochirurgicznych (KROK) u dorosłych i u dzieci. 1) Skrótowy opis celów i podstawowych elementów zadania; Celem

Bardziej szczegółowo

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Szczecin dnia 28.07.2015r. Akademia Sztuki w Szczecinie Pl. Orła Białego 2 70-562 Szczecin Dotyczy: Przetarg nieograniczony na dostawę urządzeń i sprzętu stanowiącego wyposażenie studia nagrań na potrzeby

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE Legnica, dnia 22.05.2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE na przeprowadzenie audytu zewnętrznego projektu wraz z opracowaniem raportu końcowego audytu w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus

Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus Katedra Kardiologii, Wrodzonych Wad Serca i Elektroterapii Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

Bardziej szczegółowo

Praktyczne aspekty ultrasonografii jamy brzusznej u małych zwierząt

Praktyczne aspekty ultrasonografii jamy brzusznej u małych zwierząt Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, Polska Wydział Medycyny Weterynaryjnej Pracownia Radiologii i Ultrasonografii Praktyczne aspekty ultrasonografii jamy brzusznej u małych zwierząt Piotr Dębiak Ultrasound

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku.

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Rada Nadzorcza zgodnie z treścią Statutu Spółki składa się od 5 do 9 Członków powoływanych przez Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym.

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia weterynaryjna

Epidemiologia weterynaryjna Jarosław Kaba Epidemiologia weterynaryjna Testy diagnostyczne I i II i III Zadania 04, 05, 06 Warszawa 2009 Testy diagnostyczne Wzory Parametry testów diagnostycznych Rzeczywisty stan zdrowia chore zdrowe

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE LASERÓW W METROLOGII. - miernictwo, nauka o pomiarach. Obejmuje wszystkie teoretyczne i praktyczne problemy zwi zane z pomiarami.

ZASTOSOWANIE LASERÓW W METROLOGII. - miernictwo, nauka o pomiarach. Obejmuje wszystkie teoretyczne i praktyczne problemy zwi zane z pomiarami. ZASTOSOWANIE LASERÓW W METROLOGII Metrologia - miernictwo, nauka o pomiarach. Obejmuje wszystkie teoretyczne i praktyczne problemy zwi zane z pomiarami. Cechy wi zki wiat a laserowego wykorzystywane w

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych Podstawowe pojęcia: Badanie statystyczne - zespół czynności zmierzających do uzyskania za pomocą metod statystycznych informacji charakteryzujących interesującą nas zbiorowość (populację generalną) Populacja

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

Metrologia cieplna i przepływowa

Metrologia cieplna i przepływowa Metrologia cieplna i przepływowa Systemy, Maszyny i Urządzenia Energetyczne, I rok mgr Pomiar małych ciśnień Instrukcja do ćwiczenia Katedra Systemów Energetycznych i Urządzeń Ochrony Środowiska AGH Kraków

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY KARDIOLOGICZNE OKRESU DORASTANIA

PROBLEMY KARDIOLOGICZNE OKRESU DORASTANIA XI Konferencja Sekcji Kardiologii Dziecięcej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Toruń, 27-29 września 2012r PROBLEMY KARDIOLOGICZNE OKRESU DORASTANIA Miejsce obrad Sala Konferencyjna Hotelu Filmar,

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr /

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / zawarta w dniu. w Szczecinie pomiędzy: Wojewodą Zachodniopomorskim z siedzibą w Szczecinie, Wały Chrobrego 4, zwanym dalej "Zamawiającym" a nr NIP..., nr KRS...,

Bardziej szczegółowo

Temat: Funkcje. Własności ogólne. A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1

Temat: Funkcje. Własności ogólne. A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1 Temat: Funkcje. Własności ogólne A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1 Kody kolorów: pojęcie zwraca uwagę * materiał nieobowiązkowy A n n a R a

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR III/21/15 RADY GMINY W KUNICACH. z dnia 23 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA NR III/21/15 RADY GMINY W KUNICACH. z dnia 23 stycznia 2015 r. UCHWAŁA NR III/21/15 RADY GMINY W KUNICACH z dnia 23 stycznia 2015 r. w sprawie przyjęcia regulaminu dofinansowania zadań z zakresu usuwania, transportu i utylizacji wyrobów zawierających azbest z terenu

Bardziej szczegółowo

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca 4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca [w] Małe i średnie w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 88-96 W publikacji zostały zaprezentowane wyniki

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

PORADNIK: Jak przyznaćstypendiumwprogramie Stypendia św. Mikołaja

PORADNIK: Jak przyznaćstypendiumwprogramie Stypendia św. Mikołaja PORADNIK: Jak przyznaćstypendiumwprogramie Stypendia św. Mikołaja (dawny program stypendialny SOLIDARNI) wrzesień 2014 1 Niniejsza prezentacja w założeniu ma stanowićpomoc dla Państwa przy organizacji

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI.80.2015 RADY GMINY ZAKRZEWO. z dnia 22 grudnia 2015 r.

UCHWAŁA NR XI.80.2015 RADY GMINY ZAKRZEWO. z dnia 22 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XI.80.2015 RADY GMINY z dnia 22 grudnia 2015 r. w sprawie ustanowienia znaku promocyjnego (logo) Gminy Zakrzewo oraz zasad jego używania i wykorzystywania Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO (numer kolejny badania.. )

KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO (numer kolejny badania.. ) Pieczęć podmiotu przeprowadzającego badanie profilaktyczne I. Dane identyfikacyjne osoby objętej badaniami Imię i nazwisko KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO (numer kolejny badania.. ) Rodzaj badania profilaktycznego

Bardziej szczegółowo

ZASADY REPRODUKCJI SYMBOLI GRAFICZNYCH PRZEDMOWA

ZASADY REPRODUKCJI SYMBOLI GRAFICZNYCH PRZEDMOWA Poprzez połączenie symbolu graficznego Unii Europejskiej oraz części tekstowej oznaczającej jeden z jej programów operacyjnych powstaje symbol graficzny, który zgodnie z obowiązującymi dyrektywami ma być

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo