od etiologii do postępowania terapeutycznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "od etiologii do postępowania terapeutycznego"

Transkrypt

1 Naczyniaki niemowlęce od etiologii do postępowania terapeutycznego Lek. med. Joanna Lechańska, Klinika Interny Dziecięcej Streszczenie Naczyniaki (haemangioma) są najpowszechniej występującymi zaburzeniami rozwojowymi o łagodnym charakterze. Stanowią heterogenną grupę zmian o niejasnej etiologii. ISSVA wyodrębniła dwie grupy anomalii naczyniowych guzy oraz malformacje naczyniowe. Do pierwszej z nich zaliczamy m.in. naczyniaki niemowlęce (IH), występujące u 10% niemowląt. Mogą one objawiać się jako dyskretne, często przemijające, defekty kosmetyczne, lecz także powodować poważne powikłania, aż do bezpośredniego stanu zagrożenia życia. W większości przypadków naczyniaki te nie wymagają leczenia, ponieważ ulegają samoistnemu zanikowi i nie powodują powikłań. Istnieją jednak sytuacje, kiedy bezwzględnie należy włączyć odpowiednie postępowanie lecznicze. Na przestrzeni wielu lat powstało szerokie spektrum możliwości terapeutycznych naczyniaków noworodkowych, z czego na podstawie najnowszych badań, najkorzystniejszym i najbezpieczniejszym wydaje się być nieselektywny B-bloker propranolol. Wprowadzenie

2 Naczyniaki są najczęstszymi łagodnymi guzami występującymi u dzieci. Pojawiają się u 2-3% noworodków, 10% dzieci do 1. roku życia oraz u 22-30% wcześniaków z masą urodzeniową poniżej 1000g. [1] Naczyniaki pojawiają się najczęściej na głowie, szyi (60%), tułowiu (25%) i kończynach (15%) krotnie częściej spotykamy je u dziewcząt, niż chłopców. [2] [3] [4] Zwykle są to formy pojedyncze, natomiast zmianom mnogim mogą towarzyszyć naczyniaki narządów wewnętrznych najczęściej wątroby, mózgu i płuc. [5] Obecność więcej niż 5 drobnych naczyniaków w powłokach lub 1 zmiany rozległej uzasadnia diagnostykę USG w poszukiwaniu zmian narządowych. [6] Klasyfikacja The International Society for the Study of Vascular Anomalies (ISSVA) w 2014 roku wprowadziła nową klasyfikację wad naczyniowych na dwie główne grupy: guzy naczyniowe i malformacje naczyniowe. [7] GUZY NACZYNIOWE Guzy łagodne: Naczyniak niemowlęcy Naczyniak wrodzony Szybko zanikający naczyniak wrodzony (RICH) Niezanikający naczyniak wrodzony (NICH) Wrodzony endokrynny potworniak naczyniowy MALFORMACJE NACZYNIOWE Proste: Włosowate (CM) Limfatyczne (LM) Żylne (VM) Tętnicze (AM) Tętniczo-żylne (AVM) Tętniczo-żylne przetoki (AVF)

3 Wrzecionowatokomórkowy hemangioendothelioma Pozostałe Lokalnie złośliwe guzy: Kaposiform haemangioendothelioma Siatkowaty haemangioendothelioma Brodawkowaty wewnątrzlimfatyczny angioendothelioma Mieszany hemangioendothelioma Mięsak Kaposiego Pozostałe Guzy złośliwe: Angiosarcoma Epithelioid hemangioendothelioma Pozstałe Mieszane: CVM, CLM, LVM, CLVM, AVM-LM, CM-AVM Malformacje dużych naczyń Związane z pozostałymi anomaliami Tabela 1. Klasyfikacja anomalii naczyniowych wg ISSVA w Naczyniaki to guzy charakteryzujące się wysoką aktywnością metaboliczną, ze wzmożoną wymianą komórek śródbłonka, komórek tucznych, fibroblastów i makrofagów. W okresie proliferacji dochodzi do zmiany wielkości, kształtu, zabarwienia i spoistości, po której nieuchronnie następuje faza inwolucji, podczas której na skutek zmniejszenia aktywności metabolicznej guza dochodzi do jego stopniowego zaniku. Malformacje naczyniowe są guzopodobnymi zmianami nienowotworowymi, powstałymi na skutek zaburzenia procesu morfogenezy tkanki naczyniowej. Charakteryzują się normalnym cyklem wymiany komórkowej poprzez wszystkie fazy rozwoju i nie podlegają samoistnej inwolucji. Rodzaj utkania

4 naczyniowego warunkuje podział malformacji naczyniowych na podkategorie (włosowate, żylne, tętnicze i limfatyczne lub mieszane). Pomimo, że są to zmiany wrodzone mogą pozostać niemymi klinicznie do okresu pokwitania i dorosłości. Najczęściej występują pojedynczo. W sporadycznych przypadkach udowodniono występowanie rodzinne (dwie rodziny z wrodzonymi malformacjami żylnymi z określoną mutacją w obrębie genu VMCM-1 zlokalizowanego na chromosomie 9p). [8] Naczyniak Pojawia się w okresie noworodkowym Malformacja naczyniowa Zawsze obecna w chwili porodu lub wczesnoniemowlęcym Rośnie szybciej niż dziecko przez 1. rok życia Rośnie proporcjonalnie wraz z dzieckiem Inwolucja po 1. roku życia Nigdy nie zanika Występuje częściej u dziewczynek Występuje z równą częstością u obu płci Obecne intensywnie proliferujące komórki śródbłonka, liczne komórki tuczne Płaskie, prawidłowe komórki śródbłonka, liczba komórek tucznych w normie W trakcie inwolucji procesy apoptozy, postępujące spłaszczanie komórek śródbłonka. Naczynia szersze, mniej liczne, otoczone tkanką włóknistą i tłuszczową Prawidłowa wymiana komórek śródbłonka, dysplastyczne żyły, żyłki, kapilary i naczynia limfatyczne Tabela 2. Porównanie cech klinicznych, biologicznych oraz morfologicznych naczyniaka i malformacji naczyniowej.

5 Etiologia i patogeneza W przeciwieństwie do pozostałych anomalii naczyniowych, w przypadku których mutacje germinalne lub somatyczne stanowią udokumentowaną ich etiologię [9], teoria dziedziczenia naczyniaków niemowlęcych pozostaje nadal niejasna. Niemniej jednak, ich pochodzenie jest wieloczynnikowe, a komponenta genetyczna wydaje się mieć istotny udział w kilku rodzinach bowiem odnotowano autosomalny dominujący tor dziedziczenia związany z chromosomem 5q. Występowanie naczyniaków jako jednej ze składowych zespołu PHACE czy SACRAL również przemawia za ich genetycznymi uwarunkowaniami. [10] Histologicznie komórki naczyniaka reprezentują bogato komórkową strukturę, złożoną z niedojrzałych komórek śródbłonka, formujących chaotycznie ułożone, wąskie kanały [11]. Komórki te wywodzą się z pozaszpikowych komórek macierzystych pnia. Ich intensywna proliferacja stymulowana jest przez cytokiny proangiogenne: zasadowy czynnik wzrostu fibroblastów (bfgf, basic fibroblast growth factor) i czynnik wzrostu śródbłonka naczyń (VEGF, vascular endothelial growth factor) [12] [13]. W fazie proliferacji IH wykazano zwiększone stężenie VEGF, będące głównym regulatorem angio- i waskulogenezygenezy. [14] Poza rasą i płcią, czynnikami, które mogą mieć znamienny wpływ na formowanie się naczyniaków są: nadciśnienie tętnicze w ciąży, niska masa urodzeniowa noworodka, inwazyjna diagnostyka prenatalna, ciąża mnoga oraz poród przedwczesny. [2] [3] [4] [5] Objawy

6 Naczyniaki mogą być obecne już od urodzenia, lecz większość jest stwierdzana w ciągu pierwszych tygodni życia. Początkowo może pojawić się płaska, wyblakła plama, która szybko się powiększa. Zazwyczaj faza proliferacji ma miejsce w pierwszych miesiącach życia dziecka, niekiedy przedłuża się do półtora roku. Jeśli gwałtowny wzrost zmiany jest nieproporcjonalnie szybszy, niż rozwój dziecka, może dojść do powikłań. Faza inwolucji rozpoczyna się około 18. miesiąca życia i charakteryzuje się zmianą zabarwienia zmiany z żywoczerwonej na ciemnoczerwoną. Z czasem naczyniak blednie, szaro-biały odcień zlokalizowany w centrum, zaczyna rozprzestrzeniać się na obwód, jednocześnie zmniejszając jego objętość. Wart uwagi jest fakt, że czas inwolucji naczyniaków jest trudny do przewidzenia i zależy od cech osobniczych, jednak ponad 50% zmian zanika do 5. roku życia, a 70% - do 7. roku życia. [15] Powikłania Około 10% IH stanowi zagrożenie dla zdrowia lub życia dziecka przez swoje znaczne rozmiary lub niekorzystną lokalizację. Najczęściej są to duże naczyniaki twarzy i szyi rozwijające się w obszarze odpowiadającym segmentom rozwojowym [12] [16]. Zajmują one najczęściej okolicę oczodołu lub drogi oddechowe. Zlokalizowane w obrębie powiek i/lub oczodołu stanowią zagrożenie dla procesu widzenia. Najczęściej dochodzi do zajęcia powieki górnej z całkowitym lub częściowym zamknięciem szpary powiekowej. Rozrost tkanki naczyniowej w obrębie oczodołu może powodować też nieprawidłowe ustawienie gałki ocznej, co uniemożliwia widzenie obuoczne. Obecność naczyniaka powiek może powodować wystąpienie wady refrakcji, najczęściej pod postacią astygmatyzmu. Zajęcie warg i jamy ustnej powikłane jest stosunkowo często bolesnymi, trudno gojącymi się owrzodzeniami. Duże

7 naczyniaki warg prowadzą do powstania wad zgryzu i wymowy. Naczyniaki podgłośniowe skutkują zwężeniem dróg oddechowych, stwarzając ryzyko ostrej niewydolności oddechowej, a nawet stan zagrożenia życia. [12] [17] Diagnostyka Diagnostyka zmian naczyniowych opiera się przede wszystkim na dobrze zebranym wywiadzie i badaniu przedmiotowym pacjenta. Dodatkowo warto posłużyć się badaniami obrazowymi - ultrasonografia (USG) oraz rezonans magnetyczny (MRI) to dwie szeroko stosowane metody identyfikacji. USG jako badanie przesiewowe, dzięki swojej dostępności, jest łatwe, niedrogie oraz nieinwazyjne, pozwala na ocenę głębokości i penetracji naczyniaka oraz umożliwia monitorowanie leczenia. Color Doppler dobrze uwidacznia sieć naczyń i służy do określenia typu zmiany naczyniowej. [18] MRI jest przydatne w dalszej diagnostyce, określenia zasięgu i wielkości zmian, a także planowania farmakoterapii czy zabiegu chirurgicznego. [19] Leczenie W większości przypadków naczyniaki niemowlęce nie wymagają leczenia, ponieważ ulegają samoistnemu zanikowi i nie powodują powikłań. [5] [12] Strategia wyczekuj i obserwuj jest polecana w przypadku zanikających, małych i niezagrażających naczyniaków, pozostających bez wpływu na wygląd bądź funkcjonowanie pacjenta. Aczkolwiek, nie zwalnia to z bacznej kontroli rozmiaru zmiany. Wskazania do leczenia stanowią: (1) szybko rosnący naczyniak, (2) powikłania w postaci krwotoku, infekcji lub owrzodzenia, (3) zaburzenia prawidłowego funkcjonowania problemy z karmieniem, oddychaniem, słuchem, wzrokiem itp.., (4) współistnienie zespołu Kasabacha-

8 Marritta, (5) niewydolność serca, (6) lokalizacja w bezpośrednim sąsiedztwie naturalnych otworów ciała, zwłaszcza z zajęciem powiek i oczodołu lub dróg oddechowych. [15] Dotychczas, od ponad 30 lat postępowaniem z wyboru w IH była terapia kortykosteroidami. Prednison, podawany doustnie w dawce 4mg/kg mc./d przez 7 dni jest skuteczny w większości przypadków. Przy zauważalnym zahamowaniu wzrostu zmiany, terapia jest kontynuowana przez kolejne 3 tygodnie. Przy braku odpowiedzi na lek, dawka zwiększana jest do 5 mg/kg mc./d przez 7 dni, a następnie stopniowo przez 4 do 8 tygodni zmniejszana. Cały kurs trwa od 8 do 12 tygodni, który w razie konieczności następnie można powtórzyć interwałowo. [12] Bennett i wsp. wykazali 84% skuteczność tej terapii u niemowląt. [20] Oczywistym jest fakt, że podczas leczenia możemy spodziewać się typowych objawów ubocznych, do których najczęściej zaliczamy: cushingoidalny wygląd twarzy (71%), zahamowanie wzrostu (35%), nadciśnienie tętnicze, zapalenie błony śluzowej żołądka, wzrost apetytu, kardiomiopatię. Co więcej, długotrwała steroidoterapia powoduje immunosupresję, zwiększając tym samym podatność na infekcje. W przypadku oporności na systemowe kortykosteroidy, stosuje się miejscowe ostrzykiwanie naczyniaków w fazie inwolucji. Najczęściej stosuje się triamcynolon w dawce 3 5 mg/kg w zależności od wielkości naczyniaka. Wstrzyknięcia powtarza się co 4 6 tygodni, a liczbę zabiegów dobiera się w zależności od obserwowanego efektu najczęściej 5 6-krotnie [12] [21]. Skuteczność tej metody szacuje się na 94%, przy jednoczesnym braku ryzyka ogólnych objawów ubocznych. Należy się jednak liczyć z powikłaniami miejscowymi, tj. martwicą skóry, jej zanikiem, itp. [15]

9 Innymi metodami terapeutycznymi są: interferon alfa oraz winkrystyna. Jednak działania niepożądane w przypadku tego pierwszego leku, pod postacią zaburzeń w układzie krwiotwórczym, napadów padaczkowych czy porażenia spastycznego, sięgają do 20% i stanowią przedmiot poważnych dyskusji. [22] Interferon wprowadzony do praktyki klinicznej początkowo jako lek antywirusowy, okazał się mieć działanie hamujące migrację komórek śródbłonka, jak i innych etapów angiogenezy. Ma zastosowanie w przypadku szybko rosnących, zagrażających życiu naczyniaków, które nie poddają się typowemu leczeniu. Odpowiedź na terapię uzyskuje się w 80-90% przypadków.[23] [24] Z kolei zastosowanie winkrystyny wynika ze zdolności do hamowania podziałów intensywnie proliferujących komórek śródbłonka. Do najczęściej spotykanych objawów ubocznych terapii tym cytostatykiem alkaloidowym należy neurotoksyczność zależna od sumarycznej dawki. Jest ona odwracalna i objawia się obwodową neuropatią: zaburzeniami czucia oraz niedowładami wiotkimi. Skuteczność leczenia wyrażana zahamowaniem wzrostu oraz regresja naczyniaka oceniana jest na 60%. [12] [25] W ostatnich latach przełomem stał się propranolol nieselektywny B-bloker. W wielu badaniach i publikacjach udowodniono bowiem jego skuteczność. [26] [27] Léauté-Labrèze i wsp. [28] wykazali, że lek ten, stosowany w fazie proliferacji, ma znaczny wpływ na zwężenie naczyń, zahamowanie angiogenezy oraz indukcję apoptozy w komórkach śródbłonka naczyniowego. [29] [30] [31] Podawany w dawce 2 mg/kg mc./d jest bezpieczny i powoduje niewiele działań niepożądanych [32], do których należą przede wszystkim: hipotensja, bradykardia, hipoglikemia czy hiperkaliemia.

10 W toku prowadzonych badań, skrupulatnie monitorowano pojawianie się objawów ubocznych propranololu. Warto nadmienić, że spadek ciśnienia czy bradykardia została udokumentowana do 2 godzin od przyjęcia doustnie leku. [33] Schiestl i wsp. udokumentowali spadek tętna u 4/25 dzieci poddanych terapii. [34] Oumama El Ezzi i wsp. w badaniu z użyciem propranololu prowadzonym od 2009 do 2012 r. zanotowali bradykardię u dwóch z 29 niemowląt oraz jeden epizod hipoglikemii. [35] Z kolei w innym projekcie, u żadnego z 28 niemowląt bradykardia nie pojawiła się jako objaw niepożądany. [36] Natomiast hiperkaliemia (bez zmian w EKG) została stwierdzona u 2 niemowląt. Przyczyna tej dyselektrolitemii nie jest do końca znana autorom badania, aczkolwiek ich zdaniem jest to związane z owrzodzeniem i lizą komórek naczyniaka. [37] [38] W związku z tym zalecane jest, aby noworodki do 8. tygodnia życia [30] [34] oraz dzieci w każdym wieku z chorobami serca czy płuc objęte terapią pozostały pod ścisłym monitoringiem w warunkach szpitalnych. [34] Cykl leczenia trwa 6-8 miesięcy lub przerywany jest wówczas, gdy dziecko ukończy 1. rok życia. Pauline McGee i wsp. zwracają uwagę na to, jak istotny jest wiek dziecka w momencie rozpoczęcia terapii, co ma wpływ na jej efektywność. W ich badaniu grupą, która nie odpowiedziała na propranolol były niemowlęta powyżej 6. miesiąca życia. [39] W cięższych przypadkach z powodzeniem stosuje się terapię łączoną 1,5mg/kg mc./d propranololu z 2mg/kg mc./d predisolonu. W przypadku naczyniaków zlokalizowanych na twarzy, dobry efekt kosmetyczny uzyskuje się, używając połączenia propranololu z laseroterapią. [40] [41] Terapia laserowa, poprzez wpływ na oxyhemoglobinę, powoduje degradację naczyń. Wyróżniamy kilka typów urządzeń mających zastosowanie w leczeniu

11 naczyniaków. [42] Wybór odpowiedniego lasera zależy od lokalizacji, rozmiaru i głębokości zmiany. Stosuje się je w przypadku małych, wczesnych i powierzchniowych naczyniaków, ze względu na ograniczony zasięg promieniowania w głąb warstw skóry. Niewątpliwie, ogromną ich zaletą jest prostota w użyciu, możliwość powtarzania cykli w postaci interwałowej co 2-4 tygodnie. [15] Podsumowanie Naczyniaki są powszechnie występującą grupą anomalii naczyniowych i tym samym problemem interdyscyplinarnym, z którym nie tylko lekarzowi podstawowej opieki zdrowotnej przyjdzie się zmierzyć. Dlatego tak ważne jest wybranie odpowiedniej postawy terapeutycznej wśród szerokiego spektrum możliwości. Leczenie powinno być dobierane indywidualnie, z uwzględnieniem wskaźnika ryzyko-korzyści. Propranolol stał się aktualnie lekiem I-ego rzutu dla większości praktykujących lekarzy, ze względu na udokumentowane bezpieczeństwo i efektywność tej terapii. Piśmiennictwo 1. Jacobs AH, Walton RG. The incidence of birthmarks in the neonate. Pediatrics 1976; 58: Pratt AG. Birthmarks in infants. AMA Arch Derm Syphilol 1953; 67: Amir J, Metzker A, Krikler R, Reisner SH. Strawberry hemangioma in preterm infants. Pediatr Dermatol 1986; 3: Holmdahl K. Cutaneous hemangiomas in premature and mature infants. Acta Paediatr 1955; 44: Chiller KG, Passaro D, Frieden IJ. Hemangiomas of infancy: clinical characteristics, morphologic subtypes, and their relationship to race, ethnicity, and sex. Arch. Dermatol. 2002; 138: Hughes JA, Hill V, Patel K. Cutaneous haemangioma: prevalence and sonographic characteristics of associated hepatic haemangioma. Clin. Radiol. 2004; 59: Doi: 8. Enjolras O. Vascular Tumors And Vascular Malformations: Are We at the Dawn of a Better Knowledge? Pediatric Dermatology 1999; vol.16, No. 3: ; 9. Boon LM, Ballieux F, Vikkula M. Pathogenesis of vascular anomalies. Clin Plast Surg. 2011; 38:7 19. [PubMed: ]

12 10. Greenberger S, Bischoff J. Pathogenesis of infantile haemangioma. Br J Dermatol July ; 169(1): Haggstrom AN, Lammer EJ, Schneider RA. Patterns of infantile hemangiomas: new clues to hemangioma pathogenesis and embryonic facia development. Pediatrics 2006; 117: Frieden IJ, Haggstrom AN, Drolet BA. Infantile hemangiomas: current knowledge, future directions: proceedings of a research workshop on infantile hemangiomas. April 7 9, 2005, Bethesda, Maryland, USA. Pediatr. Dermatol. 2005; 22: Boscolo E, Bischoff J. Vasculogenesis in infantile haemangioma. Angiogenesis 2009; 12 (2): Bautch VL. VEGF-directed blood vessel patterning: from cells to organism. Cold Spring Harbor perspectives in medicine. 2012; 2:a [PubMed: ] 15. Zheng JW, Zhang L, Zhou Q et al. A practical guide to treatment of infantile hemangiomas of the head and neck. Int J Clin Exp Med 2013;6(10): Metry DW. Potential complications of segmental hemangiomas of infancy. Semin. Cutan. Med. Surg. 2004; 23: Garzon M, Frieden I. Hemangiomas: when to worry. Pediatric. Annals. 2000; 29: Dubois J, Patriquin HB, Garel L, et al: Soft-tissue hemangiomas in infants and children: Diagnosis using Doppler sonography. AJR Am J Roentgenol 171: , Lowe LH et al. Vascular Malformations: Classification and Terminology the Radiologist Needs to Know. doi: /j.ro Rössler J, Wehl G, Niemeyer CM. Evaluating systemic prednisone therapy for proliferating haemangioma in infancy. Eur J Pediatr. 2008;167(7): Chen M.T., Yeong E.K., Honrg S.Y. Intralesional corticosteroid therapy in proliferating head and neck hemangiomas: a review of 155 cases. J. Ped. Surg. 2000; 35: Dubois J, Hershon L, Carmant L et al. Toxicity profile of interferon alfa-2b in children: A prospective evaluation. J Pediatr. 1999;135(6): Greinwald JH Jr, Burke DK, Bonthius DJ et al. An update on the treatment of hemangiomas in children with interferon alfa-2a. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 1999; 125: Bauman NM, Burke DK, Smith RJ. Treatment of massive or life-threatening hemangiomas with recombinant alpha(2a)-interferon. Otolaryngol Head Neck Surg 1997; 117: Enjolras O, Breviere GM, Roger G. Vincristine treatment for function and life threatening infantile hemangiomas. Arch. Pediatr. 2004; 11: Spiteri Cornish K, Reddy AR. The use of propranolol in the management of periocular capillary haemangioma--a systematic review. Eye (Lond) Oct;25(10): Peridis S, Pilgrim G, Athanasopoulos I, et al. A meta-analysis on the effectiveness of propranolol for the treatment of infantile airway haemangiomas. Int J Pediatr Otorhinolaryngol Apr;75(4): Léauté-Labrèze C, Dumas de la Roque E, Hubiche T et al. Propranolol for severe hemangiomas of infancy. N Engl J Med 2008; 358: Denoyelle F, Leboulanger N, Enjolras O et al. Role of propranolol in the therapeutic strategy of infantile laryngotreacheal haemangioma. Internat J Ped Othorhinol. 2009;73: Manunza F, Syed S, Laguda B, et al. Propranolol for complicated infantile haemangiomas: a case series of 30 infants. Br J Dermatol. 2010;162: Storch CH, Hoeger PH. Propranolol for infantile haemangiomas: insights into the molecular mechanisms of action. Br J Dermatol. 2010; 163(2): Graaf M, Breur MJ, Raphae MF, et al. Adverse effects of propranolol when used in the treatment of haemangioma: a case series of 28 infants. J Am Acad Dermatol. 2011;65: Cushing SL, Boucek RJ, Manning SC et al. Initial experience with a multidisciplinary strategy for initiation of propranolol therapy for infantile hemangiomas. Otolaryngol Head Neck Surg. 2011;144(1):78 84.

13 34. Drolet BA, Frommelt PC, Chamlin SL et al. Initiation and Use of Propranolol for Infantile Hemangioma: Report of a Consensus Conference. Pediatrics 2013;131; El Ezzi O et al. Propranolol in infantile haemangioma: simplifying pretreatment monitoring. Swiss Med Wkly. 2014;144:w de Graaf M, Breur JM, Raphaël MF, Vos M, Breugem CC, Pasmans SG. Adverse effects of propranolol when used in the treatment of hemangiomas: a case series of 28 infants. J Am Acad Dermatol. 2011;65(2): Pavlakovic H, Kietz S, Lauerer P et al. Hyperkalemia complicating propranolol treatment of an infantile hemangioma. Pediatrics. 2010;126(6). Available at: 38. Cavalli R, Buffon RB, de Souza M et al. Tumor lysis syndrome after propranolol therapy in ulcerative infantile hemangioma: rare complication or incidental finding? Dermatology. 2012;224(2): McGee P et al. Propranolol for infantile haemangioma: A review of current dosing regime in a regional paediatric hospital. Ulster Med J 2013;82(1): Koay AC, Choo MM, Nathan AM et al. Combined low-dose oral propranolol and oral prednisolone as first-line treatment in periocular infantile hemangiomas. J Ocul Pharmacol Ther 2011; 27: Reddy KK, Blei F, Brauer JA et al. Retrospective study of the treatment of infantile hemangiomas using a combination of propranolol and pulsed dye laser. Dermatol Surg 2013; 39: Tanzi EL, Lupton JR, Alster TS. Lasers in dermatology: four decades of progress. J Am Acad Dermatol 2003; 49: 1-31; quiz Tabele: Klasyfikacja anomalii naczyniowych wg ISSVA 2014, doi: Porównanie cech klinicznych, biologicznych oraz morfologicznych naczyniaka i malformacji naczyniowej wg Waner M., Suen J.Y. Haemangiomas and Vascular Malformations of The Head and Neck. Wiley Liss. Inc. 1999, in: Sznurkowska K, Wyrzykowski D, Kamińska B. Naczyniaki u dzieci problem interdyscyplinarny. Forum Medycyny Rodzinnej 2011, tom 5, nr 6,

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

Leczenie uzupełniające naczyniaków wczesnodziecięcych i wrodzonych z zastosowaniem laseroterapii Nd:YAG

Leczenie uzupełniające naczyniaków wczesnodziecięcych i wrodzonych z zastosowaniem laseroterapii Nd:YAG Leczenie uzupełniające naczyniaków wczesnodziecięcych i wrodzonych z zastosowaniem laseroterapii Nd:YAG Paweł Wawrzaszek, Magdalena Frankowicz, Nawal Matar, Jan Wendland SPZOZ Nad Matką i Dzieckiem im.

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Postępowanie w naczyniakach typu niemowlęcego

Postępowanie w naczyniakach typu niemowlęcego Otorynolaryngologia Pucher B i wsp. Postępowanie 2015, 14(1): w naczyniakach 25-29 typu niemowlęcego 25 Postępowanie w naczyniakach typu niemowlęcego Treatment options in infantile hemangiomas Beata Pucher

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Sylwester Kowalik II. OPERACYJNE LECZENIE NOWOTWORÓW SKÓRY TWARZY. Znamiona

Sylwester Kowalik II. OPERACYJNE LECZENIE NOWOTWORÓW SKÓRY TWARZY. Znamiona Sylwester Kowalik II. OPERACYJNE LECZENIE NOWOTWORÓW SKÓRY TWARZY Znamiona Skóra twarzy jest uprzywilejowanym miejscem występowania znamion. Różne odmiany tych niezłośliwych nowotworów są przyczyną estetycznych

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe

Bardziej szczegółowo

This copy is for personal use only - distribution prohibited.

This copy is for personal use only - distribution prohibited. Praca poglądowa/review Zastosowanie propranololu w leczeniu naczyniaków dziecięcych Propranolol for treatment of infantile hemangiomas Agnieszka Kurzyna *, Elżbieta HassmannPoznańska Klinika Otolaryngologii

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY POMPEGO (ICD-10 E 74.0)

LECZENIE CHOROBY POMPEGO (ICD-10 E 74.0) Załącznik B.22. LECZENIE CHOROBY POMPEGO (ICD-10 E 74.0) WIADCZENIOBIORCY Kwalifikacji świadczeniobiorców do terapii dokonuje Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich powoływany przez Prezesa Narodowego

Bardziej szczegółowo

chorych na ITP Krzysztof Chojnowski Warszawa, 27 listopada 2009 r.

chorych na ITP Krzysztof Chojnowski Warszawa, 27 listopada 2009 r. Współczesne leczenie chorych na ITP Krzysztof Chojnowski Klinika Hematologii UM w Łodzi Warszawa, 27 listopada 2009 r. Dlaczego wybór postępowania u chorych na ITP może być trudny? Choroba heterogenna,

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9 Załącznik nr 9 Nazwa programu: do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI Załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI ICD-10 E 22.8 Przedwczesne dojrzewanie płciowe

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15678 Poz. 1593 1593 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Guzy naczyniowe i wrodzone malformacje naczyniowe

Guzy naczyniowe i wrodzone malformacje naczyniowe Guzy naczyniowe i wrodzone malformacje naczyniowe Wyrzykowski D. 1*, Bukowski M. 1, Jaśkiewicz J. 2 1 Klinika Chirurgii Dziecięcej Instytutu Pediatrii Akademii Medycznej w Gdańsku, 2 Klinika Chirurgii

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Przewodnik i najlepsze praktyki dotyczące terapii wysokim przepływem Vapotherm PRZEWODNIK KIESZONKOWY NICU

Przewodnik i najlepsze praktyki dotyczące terapii wysokim przepływem Vapotherm PRZEWODNIK KIESZONKOWY NICU Przewodnik i najlepsze praktyki dotyczące terapii wysokim przepływem Vapotherm PRZEWODNIK KIESZONKOWY NICU Wybór pacjenta OBJAWY: Pacjent wykazuje jeden lub więcej z następujących objawów: DIAGNOZY: Objawy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Ocena ryzyka nieprawidłowego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i pomoc rodzinie doświadczenia i rekomendacje Warszawa, 10 12 grudnia 2007 Ewa Helwich Klinika Neonatologii

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8 Załącznik nr 8 Nazwa programu: do Zarządzenia 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

PRACE POGLĄDOWE. Naczyniaki co o nich wiemy? What Do We Know about Hemangiomas? SABINA SZYMIK KANTOROWICZ. Streszczenie. Abstract

PRACE POGLĄDOWE. Naczyniaki co o nich wiemy? What Do We Know about Hemangiomas? SABINA SZYMIK KANTOROWICZ. Streszczenie. Abstract PRACE POGLĄDOWE Adv Clin Exp Med 2005, 14, 1, 129 136 ISSN 1230 025X SABINA SZYMIK KANTOROWICZ Naczyniaki co o nich wiemy? What Do We Know about Hemangiomas? Klinika Chirurgii Dziecięcej Katedry Chirurgii

Bardziej szczegółowo

Stany nadkrzepliwości (trombofilie)

Stany nadkrzepliwości (trombofilie) Stany nadkrzepliwości (trombofilie) DEFINICJA I ETIOPATOGENEZA Genetycznie uwarunkowana lub nabyta skłonność do zakrzepicy żylnej lub (rzadko) tętniczej, związana z nieprawidłowościami hematologicznymi.

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013 Załącznik nr 1 WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH INIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Kaniula donosowa wysokiego przepływu dla dzieci PRZEWODNIK KIESZONKOWY VAPOTHERM

Kaniula donosowa wysokiego przepływu dla dzieci PRZEWODNIK KIESZONKOWY VAPOTHERM Kaniula donosowa wysokiego przepływu dla dzieci PRZEWODNIK KIESZONKOWY VAPOTHERM Wybór pacjenta Diagnozy OBJAWY: DIAGNOZY: Oznaki i symptomy: Pacjent wykazuje jeden lub więcej z następujących objawów:

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

Wysoka szczytowa moc impulsu, krótki czas jego trwania oraz długie

Wysoka szczytowa moc impulsu, krótki czas jego trwania oraz długie W HILTERAPIA stosuje się pulsacyjną emisję promieniowania laserowego. Wysoka szczytowa moc impulsu, krótki czas jego trwania oraz długie przerwy między impulsami sprawiają, że odpowiednio duża dawka energii

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Propedeutyka onkologii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Propedeutyka onkologii S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Nazwa modułu Propedeutyka onkologii Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. dr n.med. Jolanta Meller

Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. dr n.med. Jolanta Meller Radiologia zabiegowa dr n.med. Jolanta Meller Radiologia zabiegowa wykorzystuje metody obrazowania narządów oraz sprzęt i techniki stosowane w radiologii naczyniowej do przeprowadzania zabiegów leczniczych

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

System szczepień noworodków urodzonych przedwcześnie ocena dostępności

System szczepień noworodków urodzonych przedwcześnie ocena dostępności System szczepień noworodków urodzonych przedwcześnie ocena dostępności M.K.Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Innowacje w systemie szczepień ochronnych - czy można poprawić dostępność

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi

1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi Płód w płodzie fetus in fetu. Hanna Moczulska 1, Maria Respondek-Liberska 2 1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi 2. Zakład

Bardziej szczegółowo

Wanda Siemiątkowska - Stengert

Wanda Siemiątkowska - Stengert Wanda Siemiątkowska - Stengert Wpływ zabiegu odsysania z tchawicy na ciśnienie śródczaszkowe i układ krążenia noworodków wymagających wentylacji zastępczej, po zastosowaniu różnej premedykacji farmakologicznej.

Bardziej szczegółowo

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008.

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. załącznik nr 7 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. 1. Nazwa programu:

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej. Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych

Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej. Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych Co to jest ciąża ektopowa? Ciąża ektopowa- lokalizacja Ciąża ektopowa - lokalizacja Najczęstsza lokalizacja bańka jajowodu

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne dr n.med. Piotr Wojciechowski Szpiczak Mnogi Szpiczak Mnogi (MM) jest najczęstszą przyczyną pierwotnych nowotworów kości u dorosłych.

Bardziej szczegółowo

LASER KTP. CZAJOWSKA Justyna 32D

LASER KTP. CZAJOWSKA Justyna 32D LASER KTP CZAJOWSKA Justyna 32D WSTĘP Lasery coraz częściej są stosowne we współczesnej medycynie. Efekt oddziaływania światła laserowego na organizm jest wypadkową właściwości fizycznych światła lasera

Bardziej szczegółowo

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau Nieinwazyjne badania prenatalne, polegające na ocenia parametrów biochemicznych, takie jak

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Zapytaj swojego lekarza.

Zapytaj swojego lekarza. Proste, bezpieczne badanie krwi, zapewniające wysoką czułość diagnostyczną Nieinwazyjne badanie oceniające ryzyko wystąpienia zaburzeń chromosomalnych, takich jak zespół Downa; opcjonalnie umożliwia również

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH KATEDRA I KLINIKA CHIRURGII NACZYŃ I ANGIOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ W LUBLINIE Kierownik: Dr hab.n. med. Jacek Wroński UDROŻNIENIE T. SZYJNEJ WEWNĘTRZNEJ WSKAZANIA

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie niepożądanych działań leków

Monitorowanie niepożądanych działań leków Monitorowanie niepożądanych działań leków Anna Wiela-Hojeńska Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Niepożądane działanie leku (ndl) Adverse Drug Reaction (ADR) (definicja

Bardziej szczegółowo

Współczesna rola surfaktantu na Sali porodowej

Współczesna rola surfaktantu na Sali porodowej Współczesna rola surfaktantu na Sali porodowej dr n. med. Anita Chudzik Historia surfaktantu 1. 1959r. -AveryiMeadniedobórsurfaktantu odgrywa kluczowa rolę w patogenezierds. 2. 1972 r. -Enhorningand Robertsonpierwszedotchawiczepodanie

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B. Załącznik nr do zarządzenia Nr./2008/DGL Prezesa NFZ Nazwa programu: PROFILAKTYKA I TERAPIA KRWAWIEŃ U DZIECI Z HEMOFILIĄ A I B. ICD- 10 D 66 Dziedziczny niedobór czynnika VIII D 67 Dziedziczny niedobór

Bardziej szczegółowo

www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Choroba behceta Wersja 2016 2. DIAGNOZA I LECZENIE 2.1 Jak diagnozuje się tę chorobę? Diagnoza jest głównie kliniczna. Może minąć od roku do nawet pięciu lat

Bardziej szczegółowo

Postępy w Gastroenterologii. Poznań 2013. Janusz Milewski, Klinika Gastroenterologii CSK MSW.

Postępy w Gastroenterologii. Poznań 2013. Janusz Milewski, Klinika Gastroenterologii CSK MSW. Postępy w Gastroenterologii. Poznań 2013. Janusz Milewski, Klinika Gastroenterologii CSK MSW. Rak trzustki na drugim miejscu pośród nowotworów w gastroenterologii. Na 9 miejscu pod względem lokalizacji

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny POZAGONADALNE I POZACZASZKOWE GUZY GERMINALNE (EXTRAGONADAL GERM CELL TUMOR) Ewa IŜycka-Świeszewska Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny 1.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika. Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa

Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika. Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa Guzy endokrynne żołądka 1% nowotworów narządu, 9% wszystkich tego typu w układzie pokarmowym 1-2 przypadki

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03 SUBSTANCJA CZYNNA (INN) GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU LECZNICZEGO, KTÓREGO DOTYCZY PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM 12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna:

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim.

Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Bogdan Małkowski Zakład Medycyny Nuklearnej Centrum Onkologii Bydgoszcz Zastosowanie fluorodeoksyglukozy

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

Badanie ultrasonograficzne tętnic szyjnych w odcinku zewnątrzczaszkowym

Badanie ultrasonograficzne tętnic szyjnych w odcinku zewnątrzczaszkowym 5 Badanie ultrasonograficzne tętnic szyjnych w odcinku zewnątrzczaszkowym Radosław Kaźmierski W niniejszym rozdziale omówiono jeden z najważniejszych elementów badania ultrasonograficznego w neurologii

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY HURLER ICD-10 E-76.0 - Mukopolisacharydoza typu I (MPS I) Dziedzina medycyny: pediatria załącznik nr 23 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008

Bardziej szczegółowo

LASER VARILITE 532/940 NM SYSTEM LASEROWY DO USUWANIA ZMIAN NACZYNIOWYCH NA TWARZY I KOŃCZYNACH DOLNYCH, ZMIAN PIGMENTACYJNYCH I SKÓRNYCH

LASER VARILITE 532/940 NM SYSTEM LASEROWY DO USUWANIA ZMIAN NACZYNIOWYCH NA TWARZY I KOŃCZYNACH DOLNYCH, ZMIAN PIGMENTACYJNYCH I SKÓRNYCH LASER VARILITE 532/940 NM SYSTEM LASEROWY DO USUWANIA ZMIAN NACZYNIOWYCH NA TWARZY I KOŃCZYNACH DOLNYCH, ZMIAN PIGMENTACYJNYCH I SKÓRNYCH System VariLite firmy Iridex (USA) stanowi kompleksowe rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego 1 Konsensus okulistyczno-położniczy

Bardziej szczegółowo

Pytanie 3 W powyższym przypadku jeśli kielichy byłyby poszerzone przy miedniczce normalnej wielkości jakie byłoby najbardziej prawdopodobne

Pytanie 3 W powyższym przypadku jeśli kielichy byłyby poszerzone przy miedniczce normalnej wielkości jakie byłoby najbardziej prawdopodobne Pytanie 3 W powyższym przypadku jeśli kielichy byłyby poszerzone przy miedniczce normalnej wielkości jakie byłoby najbardziej prawdopodobne rozpoznanie? Wrodzone wodokielisze (megacalycosis) Pytanie 4

Bardziej szczegółowo

Dysplazja stawu biodrowego u dzieci przemijające zagrożenie

Dysplazja stawu biodrowego u dzieci przemijające zagrożenie Innowacje w ortopedii i terapii osteoporozy, Warszawa 11.01.2013 Jarosław Czubak Dysplazja stawu biodrowego u dzieci przemijające zagrożenie Rozwój poradni preluksacyjnych Badania ultrasonograficzne stawów

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34)

LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 48 Załącznik B.63. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

28 Choroby infekcyjne

28 Choroby infekcyjne 28 Choroby infekcyjne Ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV)/zespół nabytego upośledzenia odporności (AIDS) Retinopatia związana z ludzkim wirusem upośledzenia odporności Retinopatia HIV to rodzaj

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Anestezjologia i reanimacja

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Anestezjologia i reanimacja Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu I nforma cje ogólne Anestezjologia i reanimacja Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C-34)

LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C-34) Załącznik B.6. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C-34) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1

1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1 v Wstęp xiii Przedmowa do wydania I polskiego xv Wykaz skrótów xvii 1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1 A. Wywiad perinatalny i z okresu ciąży 1 B. Wywiad po urodzeniu

Bardziej szczegółowo

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Annex I Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Podsumowanie naukowe Biorąc pod uwagę Raport oceniający komitetu PRAC dotyczący Okresowego Raportu o Bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo