Szacowanie biomasy leśnej za pomocą teledetekcji i modelowania. Leśnictwo. Eberswaldzka Seria Leśna Tom 56

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Szacowanie biomasy leśnej za pomocą teledetekcji i modelowania. Leśnictwo. Eberswaldzka Seria Leśna Tom 56"

Transkrypt

1 Leśnictwo Eberswaldzka Seria Leśna Tom 56 Szacowanie biomasy leśnej za pomocą teledetekcji i modelowania Wyniki projektu ForseenPOMERANIA zrealizowanego w ramach współpracy polsko-niemieckiej

2 Eberswaldzka Seria Leśna Tom 56 Szacowanie biomasy leśnej za pomocą teledetekcji i modelowania Wyniki projektu ForseenPOMERANIA zrealizowanego w ramach współpracy polsko-niemieckiej

3

4 Eberswaldzka Seria Leśna Tom 56 Szacowanie biomasy leśnej za pomocą teledetekcji i modelowania Wyniki projektu ForseenPOMERANIA zrealizowanego w ramach współpracy polsko-niemieckiej

5 Stopka książki Wydawca: Redakcja: Fotografie Okładka: Wewnętrzna strona okładki: Landesbetrieb Forst Brandenburg Landeskompetenzzentrum Forst Eberswalde (LFE) Leśne Centrum Kompetencyjne Eberswalde Alfred-Möller-Straße 1 D Eberswalde Telefon: / Fax: / Internet: Jens Schröder, LFE od autorów poszczególnych rozdziałów, chyba że zaznaczono inaczej mapa wykonana przez Martina Fimiarz, Berlin Sławomir Sułkowski, Poznań Skład:: Petra Lindemann P.L.us Kommunikation & Werbung Druk: Ruksaldruck, Berlin Nakład : 500 egzemplarzy Projekt ForseenPOMERANIA został dofinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) w ramach programu INTERREG IV A pod hasłem Gemeinsame Region Gemeinsame Ziele / Wspólny Region Wspólne Cele. Eberswalde, lipiec

6 Spis treści 1 Wstęp Cele projektu Zarządzanie projektem Metody i wyniki Szacowanie biomasy na podstawie różnych systemów teledetekcyjnych Naziemny skaning laserowy Wstęp Metodyka badań Wyniki Dyskusja wyników Lotnicze skanowanie laserowe dla Nadleśnictwa Drawno Wykonanie lotniczego skanowania laserowego i innych zobrazowań teledetekcyjnych dla Nadleśnictwa Drawno Opracowanie danych z lotniczego skanowania laserowego dla Nadleśnictwa Drawno Podsumowanie Pozyskiwanie informacji dotyczących lasów za pomocą lotniczego skaningu laserowego Wprowadzenie Podstawy danych i metody Wyniki Podsumowanie Teledetekcja satelitarna Założenia i cele Podstawy telelekcji satelitarnej Materiały i metody Przedstawienie istotnych rezultatów Użycie metody teledetekcyjnej w celu oszacowania witalności uwzględniając wpływ klimatu Model klimatyczny Obserwacja zmian koron drzew Inwentaryzacja zmian witalności na przykładzie jesionów Wykorzystanie zdjęć lotniczych do uzyskania danych wysokościowych Szacowanie biomasy na podstawie modeli Funkcje szacowania biomasy Funkcje szacowania dla sosny (Pinus sylvestris L.) Funkcje szacowania biomasy dla dębów (Quercus petraea [MATT.] LIEBL.) BWINPro Wprowadznie Zapis danych i oszacowanie wzrostu biomasy za pomocą BWINPro Potrzeba dopasowania i metodyka Wyniki Wnioski i perspektywy

7 Spis treści BMP: model procesu szacowania biomasy w regionie POMERANII Sytuacja wyjściowa Regionalny model biomasy RBM Dopasowanie modelu dla regionu POMERANIA Obliczenie NPP za pomocą modelu BMP System informacyjny biomasa leśna Wdrożenie technicznne Funkcjonalności i narzędzia w karcie Client Opublikowane dane przestrzenn Podsumowanie Dyskusja i podsumowanie Ocena procesu teledetekcji i szacowania biomasy Naziemny skaning laserowy Lotniczy skaning laserowy Wspierane satelitamie procesy teledetekcji Zdjęcia lotnicze Szacowanie biomasy i zawartości pierwiastków Program do symulacji i prognozowania BWINPro Model biomasy POMERANIA (BMP) Geoportal POMERANIA jako system informacyjny Ogólne wnioski w odniesieniu do założonych celi projektu Literatura 208 8

8 Spis autorów Mgr inż. Radomir Bałazy, Instytut Badawczy Leśnictwa, Sękocin Stary Dr inż. Mariusz Bembenek, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Dr Annett Degenhardt, Landeskompetenzzentrum Forst Eberswalde Mgr inż. Krzysztof Gajko, Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Białymstoku Mgr inż. Wojciech Gdaniec, Nadleśnictwo Drawno Jan-Henrik Hofmann, Hochschule für nachhaltige Entwicklung Eberswalde Dr inż. Andrzej M. Jagodziński, Instytut Dendrologii PAN w Kórniku Albert Janzen, Hochschule für nachhaltige Entwicklung Eberswalde Kai Jütte, Landesforst Mecklenburg-Vorpommern A. ö. R. Stefan Kärgel, Landeskompetenzzentrum Forst Eberswalde Simon Klinner, Landeskompetenzzentrum Forst Eberswalde Mgr inż. Kamil Kondracki, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Michael Körner, Landeskompetenzzentrum Forst Eberswalde Mgr inż. Jacek Ksepko, Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Białymstoku Dr inż. Marek Ksepko, Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Białymstoku Philipp Lehmann, DELPHI IMM GmbH Potsdam Dr Rolf Lessing, DELPHI IMM GmbH Potsdam Dr habil. Jens Schröder, Landeskompetenzzentrum Forst Eberswalde Theresia Stampfer, Landesforst Mecklenburg-Vorpommern A. ö. R. Dr inż. Krzysztof Stereńczak, Instytut Badawczy Leśnictwa, Sękocin Stary Dr inż. Pawel Strzeliński, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Mgr inż. Sławomir Sułkowski, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Janos Treuheit, Landesforst Mecklenburg-Vorpommern A. ö. R. Dr inż. Andrzej Węgiel, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Ina Wiegand, DELPHI IMM GmbH Potsdam Dr hab. inż. Michal Zasada, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 9

9 Wykaz skrótów ALS / TLS BEF BHE BMP D / d Airborne Laser Scanning / Terrestrial Laser Scanning Biomass Expansion Factor Behandlungseinheit / jednostka traktowania Model szacowania biomasy w regionie POMERANIA Średnica drzewa DBH / BHD Diameter at Breast Height (pierśnica, średnica na wys. 1,3 m) Dg / dg DOY Przeciętna pierśnica drzewostanu Day Of Year DSW 2 Datenspeicher Wald Version 2 / nośniki do zapisu danych leśnych wersja 2 G H / h Hg / hg Landesforst MV LFE LIDAR / LiDAR NDVI nfk NMT NMPT / nnmpt Pole powierzchni przekroju pierśnicowego Wysokość drzewa Przeciętna wysokość drzewostanu Landesforst Mecklenburg-Vorpommern a. ö. R. / Lasy Krajowe Meklemburgii- Pomorza Przedniego, zakład prawa publicznego Landeskompetenzzentrum Forst Eberswalde / Leśnie Centrum Kompetencyjne Eberswalde Light detection and ranging Normalized Difference Vegetation Index Efektywna pojemność gleby Numeryczny Model Terenu Numeryczny Model Pokrycia Terenu / znormalizowany NMPT pkt./m² Liczba punktów na 1 m 2 RBM / RMB RESA UP Poznań VD Regional Biomass Model / Regionalny Model Biomasy RapidEye Science Archive Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Miąższośc grubizny drzewostanu (średnica > 7 cm) Vfm Metr sześcienny (= m 3 ) 10

10 1 Wstęp Annett Degenhardt, Jens Schröder Pod hasłem Gemeinsame Region Gemeinsame Ziele / Wspólny Region Wspólne Cele Unia Europejska przy udziale Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) wspiera transgraniczną współpracę terytorialną między województwem Zachodniopomorskim a niemieckimi krajami związkowymi Meklemburgia-Pomorze Przednie i Brandenburgia. Program operacyjny, znany również pod nazwą INTERREG IV-A, służy rozwojowi i integracji obu regionów. Zgodnie z definicją programu jednym z jego celów jest wspieranie transgranicznej współpracy i sieci ośrodków naukowych, badawczych i technologicznych celem ułatwienia dostępu do wiedzy i transferu technologicznego (EFRR 2013). Na tej podstawie realizowany jest od początku 2011 roku projekt Opracowanie transgranicznego systemu wspomagania procesów decyzyjnych dla zdalnej i modelowej oceny biomasy drzewnej w lasach obszaru wsparcia POMERANIA (Forseen- POMERANIA). Nawiązując do prowadzonych już badań naukowych i działań praktycznych w zakresie wykorzystania metod teledetekcji w opracowaniu podstaw planowania i podejmowania decyzji przy eksploatacji zasobów biomasy drzewnej w obszarze Pomerania, projekt ten nadaje im nową jakość koncepcjonalną. Uczestniczące w projekcie regiony są predestynowane do tego, aby wspólnie zajmować się przyszłymi wyzwaniami w tej dziedzinie, ponieważ oba dysponują ogromnymi zasobami biomasy drzewnej, mają bogatą przyrodę o podobnym charakterze i zajmuja się podobnymi zagadnieniami gospodarczymi i społecznymi. Dlatego też w projekcie uczestniczą, obok trzech instytucji niemieckich z Meklemburgii-Pomorza Przedniego i z powiatu Barnim, także trzej partnerzy z Polski. Partnerów projektu łączy nie tylko kilkuletni intensywny okres przygotowawczy, ale też ugruntowane już więzi współpracy pomiędzy urzędami, placówkami naukowymi i przedsiębiorstwami po obu stronach Odry, powstałe w wyniku wieloletnich, bliskich kontaktów. Niniejsza publikacja przedstawia najważniejsze wyniki trzyletniej, wspólnej pracy w projekcie ForseenPOMERANIA. Zgodnie z priorytetami projektu, książka skupia się na dwóch głównych tematach. Jest to z jednej strony opis różnorodnych metod służących doskonaleniu szacowania zasobów oraz przyrostu biomasy drzewnej na dużych obszarach za pomocą teledetekcji, w połączeniu z danymi pozyskanymi metodami nadziemnymi. Po drugie prezentowane są wybrane wyniki zastosowania tych metod na obszarze objętym projektem. Dalsze rozdziały przedstawiają doświadczenia płynące z tych działań oraz wnioski dotyczące możliwości zastosowania metodologii i wyników w innych kontekstach. Publikacja skierowana jest do wszystkich osób zajmujących się użytkowaniem i ochroną lasów w regionie Pomerania, czyli do pracowników jednostek Lasów Państwowych, placówek naukowych, administracji publicznej, organizacji pozarządowych, przedsiębiorstw przemysłu drzewnego oraz do innych osób zainteresowanych z pokrewnych dziedzin związanych z użytkowaniem krajobrazu. Formą i językiem stara się przemawiać zarówno do zainteresowanych praktyków i pracowników urzędów, jak i do fachowców z dziedziny teledetekcji, naukowców-leśników i ekologów. Autorzy opracowania żywią nadzieję, iż zebrane przez nich wyniki prac znajdą szeroki odbiór i różnorodne zastosowanie oraz posłużą innym jako podstawa do dalszych przedsięwzięć naukowych. 11

11 1 Wstęp 1.1 Cele projektu Głównym celem projektu ForseenPOMERANIA było zbudowanie metodami teledetekcyjnymi zdalnego transgranicznego leśnego systemu informacyjnego, służącego wsparciu zrównoważonej i przyjaznej dla środowiska naturalnego produkcji drewna i energii. Wielkość zmagazynowanych w lasach zasobów biomasy oraz węgla tworzy podstawę decyzji wielu podmiotów w dziedzinach leśnictwa, rolnictwa, ochrony środowiska, gospodarki i polityki. Poza przemysłem zajmującym się przetwórstwem drewna informacje te mogą służyć przede wszystkim zarządcom lasów oraz władzom regionu jako instrument zrównoważonego planowania i podejmowania decyzji oraz w celu uzyskania odpowiedzi na specjalistyczne pytania z zakresu ochrony środowiska naturalnego, leśnictwa i gospodarki przestrzennej. Szacowanie zasobów biomasy leśnej związane jest z bardzo pracochłonnymi pomiarami wielu parametrów w lasach, dlatego też wyniki tych pomiarów dla większych regionów nie są zwykle aktualne i ogólnie dostępne. Natomiast metody teledetekcyjne, jako narzędzie interdyscyplinarne, umożliwiają szacowanie miąższości drzewostanów i zasobów węgla w lasach, właśnie dla większych obszarów. Dlatego też, w ramach rozpoczętego w 2011 r. polsko-niemieckiego projektu, sześciu partnerów z Euroregionu POMERANIA postawiło sobie za cel sprawdzenie możliwości zastosowania różnorodnych metod teledetekcyjnych do szacowania biomasy leśnej oraz opracowanie niskonakładowych, możliwie dokładnych metod szacowania zasobów drewna na dużych obszarach (rozdział 2.1) które mogłyby znaleźć praktyczne zastosowanie. W projekcie ForseenPomerania testowano różne metody teledetekcyjne oparte o zobrazowania różniące się rozdzielczością przestrzenną i czasową, a następnie oceniano możliwość ich praktycznego zastosowania ze względu na uzyskiwaną dokładność i przewidywane koszty. Ocenę dokładności poszczególnych metod przeprowadzono na podstawie bardzo dokładnych, wykonanych w lesie, naziemnych pomiarów referencyjnych. Analizom poddano różnorodne dane satelitarne (rozdział 2.1.4), wyniki pomiarów wykonanych za pomocą naziemnego i lotniczego skaningu laserowego (rozdział i 2.1.3) oraz wyniki interpretacji zdjęć lotniczych (rozdział 2.1.5). W oparciu o dane teledetekcyjne, przy wykorzystaniu modeli, możliwa jest prognoza rozwoju zasobów biomasy w lasach (rozdział 2.2). W celu oszacowania przyrostu biomasy dopasowano i wypróbowano w warunkach brandenburskich, bazujący na pojedynczych drzewach model symulacji wzrostu BWINPro Brandenburg (rozdział 2.2.2) oraz bazujący na danych teledetekcyjnych model procesu (rozdział 2.2.3) Do szacowania zasobów biomasy na poziomie drzewostanu zastosowano funkcje szacowania biomasy, które to sparametryzowano na podstawie wielu naziemnych pomiarów pojedynczych drzew: dębu i sosny (rozdział 2.2.1). Poza oszacowaniem miąższości drzewostanów poszukiwano również technologii, za pomocą których z aktualnych danych teledetekcyjnych można by było efektywnie określić ważne w leśnictwie, jednak trudne do uzyskania parametry, jak np. witalność poszczególnych drzew i drzewostanów (rozdział 2.1.5). Wszystkie uzyskane wyniki połączono w leśny system informacyjny w postaci internetowego serwisu mapowego (rozdział 2.3). Za pomocą tego systemu aktualne informacje dotyczące odnawialnych zasobów biomasy i energii w lasach regionu POMERANIA udostępniane są szybko i transgranicznie szerokiemu gronu użytkowników. Rozwiązanie to zapewnia dostęp do zgromadzonych danych także po zakończeniu projektu. Wykonano podsumowanie dotyczące porównania różnych metod szacowania biomasy w oparciu o dane teledetekcyjne i naziemne. Konkretne technologie poddano dyskusji i sformułowano zalecenia. Niniejsza publikacja przedstawia najważniejsze wyniki trzyletniej, wspólnej pracy w projekcie ForseenPOMERANIA. Zgodnie z priorytetami projektu, książka skupia się na dwóch głównych tematach. Jest to z jednej strony opis różnorodnych metod służących doskonaleniu szacowania zasobów oraz przyrostu biomasy drzewnej na dużych obszarach za pomocą teledetekcji, w połączeniu z danymi pozyskanymi metodami nadziemnymi. Po drugie prezentowa- 12

12 Wstęp 1 ne są wybrane wyniki zastosowania tych metod na obszarze objętym projektem. Dalsze rozdziały przedstawiają doświadczenia płynące z tych działań oraz wnioski dotyczące możliwości zastosowania metodologii i wyników w innych kontekstach. Publikacja skierowana jest do wszystkich osób zajmujących się użytkowaniem i ochroną lasów w regionie Pomerania, czyli do pracowników jednostek Lasów Państwowych, placówek naukowych, administracji publicznej, organizacji pozarządowych, przedsiębiorstw przemysłu drzewnego oraz do innych osób zainteresowanych z pokrewnych dziedzin związanych z użytkowaniem krajobrazu. Formą i językiem stara się przemawiać zarówno do zainteresowanych praktyków i pracowników urzędów, jak i do fachowców z dziedziny teledetekcji, naukowców-leśników i ekologów. Autorzy opracowania żywią nadzieję, iż zebrane przez nich wyniki prac znajdą szeroki odbiór i różnorodne zastosowanie oraz posłużą innym jako podstawa do dalszych przedsięwzięć naukowych (rozdział 3). 1.2 Zarządzanie projektem Projekt ForseenPOMERANIA był przedsięwzięciem transgranicznym i multidyscyplinarnym, którego prowadzenie wiązało się z dużymi wymaganiami na etapie jego planowania i realizacji. W trwających kilka lat przygotowaniach wniosku uczestniczyły władze administracyjne oraz instytucje badawcze zarówno z polskiej jak i niemieckiej części obszaru POMERANIA. Do odpowiednich porozumień doszło z Zachodniopomorskim Urzędem Wojewódzkim w Szczecinie oraz ze Wspólnym Sekretariatem Technicznym w Schwerinie i Löcknitz, instytucjami odpowiedzialnymi za wdrażanie programu INTERREG-IVa, jak również z Ministerstwem Gospodarki i Spraw Europejskich Kraju Związkowego Brandenburgia. Do realizacji projektu, zgodnie z predyspozycjami i uwarunkowaniem przestrzennym, przystąpili partnerzy z Brandenburgii, Meklemburgii-Pomorza Przedniego oraz północno-zachodniej Polski (patrz Il. 1). W poniżej tabeli Tab. 1 przedstawiono instytucje uczestniczące w projekcie. Główna siedziba Ministerstwa Rolnictwa, Środowiska i Ochrony Konsumentów kraju związkowego Meklemburgii-Pomorza Przedniego w Schwerinie oraz Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu zlokalizowane są wprawdzie poza regionem POME- RANIA, ale obaj partnerzy prowadzili działania na tym obszarze i okazali się niezbędni w skutecznej realizacji zadań projektu. Tab. 1: Partnerzy projektu ForseenPOMERANIA 1 Leśnie Centrum Kompetencyjne Eberswalde (LFE, partner wiodący) 2 Ministerstwo Rolnictwa, Środowiska i Ochrony Konsumentów kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie z siedzibą w Schwerinie 3 Lasy Krajowe Meklemburgii-Pomorza Przedniego, zakład prawa publicznego z siedzibą w Malchin 4 Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Szczecinie 5 Nadleśnictwo Drawno 6 Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Każdą z uczestniczących w projekcie instytucji reprezentowała osoba kontaktowa, zajmującą się zarządzaniem zadaniami administracyjnymi, finansowymi oraz merytorycznymi. Pracownik LFE (koordynator) był odpowiedzialny za koordynację i zarządzanie całością projektu. Pracę nad projektem rozpoczęto wraz z przyznaniem wsparcia w dniu r. Podczas spotkania inaugurującego w maju 2011 roku w pobliżu Eberswalde, wyznaczono warunki ramowe dalszej, opartej na podziale zadań kooperacji. W trakcie trwania projektu uczestniczący w nim partnerzy spotykali się dwa razy w roku, w celu omawiania współpracy, opracowywania planów, jak również wymiany uwag dotyczących metod oraz aktualnych wyników badań, Podczas spotkań planowano wspólnie działania oraz uzgadniano strategię działań public relations. Jednym ze stałych punktów programu każdego ze spotkań była wycieczka terenowa w regionie działania partnera organizującego spotkanie lub konferencja dla osób zainteresowanych projektem, jak np. w kwietniu 2013 r. 13

13 1 Wstęp Il. 1: Region POMERANIA i siedziby partnerów projektu w Eberswalde (SCHRÖDER et al. 2013). W razie potrzeby organizowano również dodatkowe spotkania tematyczne, dla uzgodnienia szczegółów metodycznych, jak np. dotyczące naziemnego skaningu laserowego lub zdefiniowania wymagań dotyczących systemu informacyjnego biomasa. Dodatkowo, dzięki pobytom badawczym pracowników LFE na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu oraz partnerów z Poznania w LFE w Eberswalde doszło do wielu spotkań sprzyjających merytorycznej i osobistej wymianie informacji. Również wspólne prezentowanie projektu, jak np. na ScanBalt-Forum we wrześniu 2011 r. w Heringsdorf/Usedom były dowodem kooperacyjnego sposobu pracy. Merytoryczne ukierunkowanie oraz planowy przebieg projektu wspierał Komitet Sterujący. Tworzył go zespół pracowników polskich i niemieckich instytucji, którzy to wspomagali projekt przede wszystkim od strony naukowej. Członkowie Komitetu uczestniczyli w projekcie już na etapie składania wniosku, a później brali udział w wielu jego zadaniach, między innymi w spotkaniach partnerów. Polskią stronę Komitetu Sterującego tworzyli: prof. dr Tomasz Zawiła-Niedźwiecki dyrektor Instytutu Badawczego Leśnictwa, Sękocin Stary dr Andrzej Jagodziński (Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu), Radomir Bałazy (Nadleśnictwo Świeradów). 14 Członkami Komitetu Sterującego ze strony niemieckiej byli: prof. dr Birgit Kleinschmit (Uniwersytet Techniczny w Berlinie), dr Thomas König (Lasy Krajowe Meklemburgii-Pomorza Przedniego, zakład prawa publicznego), dr Thomas Riedel (Instytut Thünena d/s Ekosystemów Leśnych w Eberswalde). Komitet Sterujący istotnie wspierał zadania projektu w pracach promujących projekt. Do zadań tych należały m. in. rozmaite specjalistyczne artykuły, publikowane zarówno w polskich jak i niemieckich czasopismach, czy konferencja pod tytułem Szacowanie biomasy metodami teledetekcyjnymi w regionie Pomeranii, które zorganizowane zostało w ramach projektu w kwietniu 2013 r. w Eberswalde. Komitet Sterujący przyczynił się również do samej formy i treści niniejszej dwujęzycznej publikacji wieńczącej projekt. Kolejne jego ważne zadanie polegało na nawiązywaniu współpracy partnerów projektu z jednostkami administracji leśnej, instytutami naukowymi i innymi podmiotami działającymi w regionie Pomerania. Dzięki temu zwiększyła się szansa na praktyczne zastosowanie wypracowanych w projekcie metod oraz wykorzystanie uzyskanych wyników na obszarze objętym projektem również po jego zakończeniu.

14 2 Metody i wyniki 2.1 Szacowanie biomasy na podstawie różnych systemów teledetekcyjnych Naziemny skaning laserowy Paweł Strzeliński, Sławomir Sułkowski Wstęp Aktualna i kompleksowa charakterystyka ekosystemów leśnych, ze szczegółowymi danymi biometrycznymi drzewostanów, z ich stanem zdrowotnym oraz walorami przyrodniczymi to w obecnych czasach podstawy realizacji założeń zrównoważonej gospodarki leśnej. W celu dokładnego opisu drzewostanów wykorzystuje się różne sposoby inwentaryzacji lasu od klasycznych metod urządzeniowych, poprzez wielkoobszarowe do metod teledetekcyjnych włącznie. Jednym z najważniejszych elementów tych prac jest pozyskanie dokładnych danych pomiarowych, niezbędnych do precyzyjnego oszacowania biomasy drzew i drzewostanów oraz ilości i jakości surowca drzewnego. Obecnie, prace inwentaryzacyjne zasobów leśnych, polegają głównie na tradycyjnych pomiarach terenowych, do których wykorzystuje się podstawowe urządzenia takie, jak taśma miernicza, średnicomierz i wysokościomierz. Jednak w ostatnich dwudziestu latach coraz powszechniej w urządzaniu lasu wykorzystuje się nowoczesne technologie geoinformacyjne. Jedną z nich jest skaning laserowy, który dzięki wysokiej wydajności pracy oraz dokładności pomiaru jest coraz częściej stosowany także w leśnictwie. Skaning laserowy, określany również jako LiDAR (ang. Light Detection And Ranging), zaliczany jest do metod teledetekcyjnych, cechujących się pozyskiwaniem informacji o wysokiej rozdzielczości. LiDAR dzięki wykorzystywaniu wiązki laserowej z zakresu bliskiej podczerwieni może pozyskiwać dane w każdych warunkach świetlnych, nawet w nocy. Skaning laserowy ze względu na pułap, z jakiego jest wykonywany dzieli się na skaning satelitarny, lotniczy oraz naziemny. W leśnictwie początkowo zastosowanie znalazł lotniczy skaning laserowy (ang. Airborne Laser Scanning ALS), natomiast w ostatnich latach szybko rozwija się metoda pozyskiwania informacji taksacyjnych drzew za pomocą naziemnego skaningu laserowego (ang. Terrestrial Laser Scanning TLS). Technologie lidarowe, pozwalające na zobrazowanie skanowanego obszaru w postaci trójwymiarowej chmury punktów, dają m.in. możliwość analizy różnych cech taksacyjnych, zarówno poszczególnych drzew jak i struktury całych drzewostanów. Interpretacja danych pod kątem cech taksacyjnych może dotyczyć lokalizacji drzew w przestrzeni, wymiarowania koron i pni oraz ich fragmentów. Oczywiście dużo większą dokładność można uzyskać stosując technologię naziemnego skaningu laserowego. Jednak jej ograniczenia, wynikające z kosztów zakupu sprzętu, a przede wszystkim braku odpowiedniego oprogramowania do automatycznych analiz, powodują że naziemny skaning laserowy jest w leśnictwie ciągle w fazie badań i testów. Natomiast doświadczenia zgromadzone w trakcie licznych projektów badawczych realizowanych przez pracowników Katedry Urządzania Lasu z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu dowodzą, że duży potencjał tkwiący w technologii skaningu naziemnego, może być m.in. bardzo cennym uzupełnieniem danych pozyskiwanych innymi technikami fotogrametrycznymi. W niniejszym opracowaniu przedstawiono możliwości wykorzystania metod teledetekcyjnych do zautomatyzowanego szacowania nadziemnej biomasy drzew i drzewostanów, poprzez zastosowanie algorytmów do analizy i przetwarzania trójwymiarowej chmury punktów, pozyskanej technologią naziemnego skaningu laserowego. Do analiz danych lidarowych wykorzystano m.in. oprogramowanie tscan, które jest własnością Instytutu Badawczego Leśnictwa, a na mocy umowy z Wydziałem Leśnym Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu zostało udostępnione dla celów edukacyjnych oraz realizacji prac badawczo-naukowych. 15

15 2 Metody i wyniki Cel i zakres opracowania Celem niniejszego opracowania było oszacowanie za pomocą technologii naziemnego skaningu laserowego podstawowych cech biometrycznych powierzchni badawczych oraz pojedynczych drzew modelowych sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) w drzewostanach o różnym stopniu zagęszczenia. Prace terenowe, polegające na wykonaniu zobrazowań za pomocą naziemnego skanera laserowego, przeprowadzono na wszystkich powierzchniach badawczych, wytypowanych do pozyskania drzew modelowych. Powierzchnie badawcze zlokalizowane były na terenie obrębu Dominikowo w Nadleśnictwie Drawno (RDLP w Szczecinie). Do pozyskania danych w terenie wykorzystano dwa naziemne skanery laserowe FARO LS 880 (którym skanowano w roku 2011) oraz FARO Focus 3D (którym skanowano w latach ). Po zeskanowaniu stojących drzew modelowych i przetworzeniu otrzymanych chmur punktów 3D, dokonano na nich pomiarów podstawowych parametrów tych drzew w celu oszacowania ich biomasy nadziemnej. Wyniki uzyskane na podstawie pomiarów w programach FARO Scene, AutoCAD oraz tscan (od roku 2012) porównano między sobą, a następnie z pomiarami tradycyjnymi, które traktowane były jako dane referencyjne. Oprócz drzew modelowych skanowano także centralne części powierzchni badawczych, dzięki czemu zgromadzono informacje pozwalające na oszacowanie ich podstawowych cech biometrycznych. Prace prowadzono na powierzchniach badawczych położonych na terenie Nadleśnictwa Drawno (Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Szczecinie). Łącznie, na 10 powierzchniach wykonano skaning 100 drzew modelowych (po 10 drzew modelowych na 5 powierzchniach w III i 5 powierzchniach w V klasie wieku) oraz skaning środków tych powierzchni. Wszystkie badane powierzchnie były litymi drzewostanami sosnowymi (Pinus sylvestris L.). Prace kameralne obejmowały obróbkę pozyskanych danych i dokonanie pomiarów w specjalistycznym oprogramowaniu: FARO Scene v. 5.0 (www.faro.com), AutoCAD (www.autodesk.com) oraz tscan (www.taxussi.com.pl). Przegląd literatury } Wykorzystanie naziemnego skanera laserowego Wprowadzenie do użytku naziemnego skaningu laserowego przyniosło ze sobą możliwość wykonywania złożonych analiz i opracowań, nieosiągalnych dla dotychczasowych technik pomiarowych. Dzięki skanowaniu laserowemu w niezwykle szybki sposób otrzymujemy ogromną ilość danych na podstawie których możemy tworzyć dowolną ilość widoków, rzutów i przekrojów oraz dokonywać pomiarów dla dowolnych partii zarejestrowanej chmury punktów (MITKA 2007). Zakres zastosowania naziemnego skanera laserowego jest bardzo szeroki i wraz z popularyzacją tej technologii pomiarowej pojawiają się nowe dyscypliny, w których jest on wykorzystywany. Zastosowanie naziemnego skaningu laserowego obejmuje obecnie wiele dziedzin naszego życia. TLS znajduje zastosowanie m.in. w (MITKA 2007; PILECKI 2012): architekturze i inżynierii budowlanej, ochronie zabytków, kontroli jakości i inżynierii wstecznej, inwentaryzacji przemysłowej, dokumentowaniu obiektów archeologicznych, dokumentowaniu miejsc przestępstwa lub wypadków drogowych, górnictwie, badaniach środowiska (także w leśnictwie), tworzeniu wirtualnych wycieczek, oraz wielu innych. W Polsce po raz pierwszy w leśnictwie na szerszą skalę naziemny skaning laserowy zastosowany został w projekcie badawczym pt. Opracowanie metody inwentaryzacji lasu opartej na integracji danych pozyskiwanych różnymi technikami geomatycznymi (OLENDEREK 2010). Projekt ten był realizowany w latach przez Wydział Leśny SGGW w Warszawie na zlecenie Generalnej Dyrekcji Lasów Państwowych. Celem projektu było, opracowania obrębowej metody pomiaru lasu dla potrzeb planowania okresowego z wykorzystaniem technik geomatycznych (m.in. naziemnego skaningu laserowego). 16

16 Metody i wyniki 2 Trwające już około dekady badania nad wykorzystaniem TLS w leśnictwie pozwalają na wskazanie pewnych potencjalnych zastosowań. Za główny kierunek należy uznać wykorzystanie tej technologii przy określaniu cech pojedynczych drzew na powierzchniach próbnych (ZAWIŁA-NIE- DŹWIECKI et al. 2006, CHIRREK et al. 2007): cechy taksacyjne wykorzystywane w inwentaryzacji lasu: pierśnica, wysokość drzew, długość i szerokość korony, zwarcie koron, gatunek, długość pnia bez gałęzi, zagęszczenie drzew na 1ha, cechy taksacyjne wykorzystywane w pracach badawczych: zbieżystość pnia, grubość na różnych wysokościach, indeks powierzchni liściowej, defoliacja korony, usytuowanie pnia w przestrzeni trójwymiarowej, kąt nasady gałęzi, pionowy profil zmienności biomasy. W oparciu o dane pozyskane technologią naziemnego skaningu laserowego mogą być określane cechy pochodne takie jak pierśnicowe pole przekroju, miąższości drzew i drzewostanów. W chwili obecnej skaning laserowy to nie tylko pomiar cech biometrycznych drzew, analiza chmury punktów pozwala również na zdalne określanie sortymentów dla drzew i drzewostanów. Potencjalne informacje uzyskane w wyniku użycia skanera laserowego pozwalają na zdecydowanie dokładniejsze określenie cech drzew i analizę struktury lasu, niż pomiary naziemne prowadzone technikami tradycyjnymi (STRZELIŃSKI 2010). Zastosowanie skaningu laserowego w leśnictwie nie ogranicza się tylko do pomiarów związanych z drzewostanem. Technologia ta pozwala również na inwentaryzację pomników przyrody oraz wizualizację 3D na potrzeby promocji leśnictwa i ochrony przyrody. } Charakterystyka naziemnego skanera laserowego Wzrost zapotrzebowania na dokładne i szybkie systemy pomiarowe, był bodźcem do powstania pod koniec lat dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku pierwszych naziemnych skanerów laserowych. Od czasu wdrożenia tej technologii mamy do czynienia z coraz większym zróżnicowaniem produkowanych urządzeń i pojawianiem się na rynku coraz większej liczby producentów wśród których wymienić warto następujące firmy: FARO, Optech, Leica, 3rdTech, Riegel, Callidus, Sick, Trimble, Topcon, Zoller&Fröchlich, Surphaser, Konica Minolta, Cyrax (STRZELIŃSKI 2010, WĘŻYK 2010). Podstawowy podział, z jakim spotkać się można w przypadku skanerów naziemnych to podział ze względu na technologię pomiaru odległości. W podziale tym, w przypadku skanerów naziemnych wyróżnia trzy grupy: skanery pulsacyjne, fazowe i triangulacyjne. Drugim jest podział w zależności od maksymalnego zasięgu skanowania: skanery bardzo krótkiego zasięgu (do 1 m), skanery krótkiego zasięgu (do 100 m), skanery średniego zasięgu (do 1000 m), skanery dalekiego zasięgu (powyżej 1000 m). Poza tymi podziałami istnieje jeszcze wiele innych związanych m.in. z kryterium pola skanowania, rozdzielczością przestrzenną, prędkością skanowania, zakresem spektralnym skanera oraz sposobami rejestracji koloru. Duże zróżnicowanie naziemnych skanerów laserowych sprawia, że nie wszystkie są przydatne w leśnictwie. Ze względu na warunki pomiarów w terenach leśnych wymaga się, aby instrument cechował się możliwością rejestracji jak najszerszego kąta poziomego i pionowego a maksymalny zasięg wynosił nie mniej, niż 20 m. Kolejnym istotnym parametrem każdego skanera jest szybkość jego pracy. Aktualnie najszybsze instrumenty skanują w tempie około 1 mln pkt/s. Równie ważnym parametrem jest rozdzielczość skanerów. W przypadku skanowania drzew odpowiednie są urządzenia o rozdzielczości lepszej niż minimalna dokładność pomiaru wynosząca 10 mm (BIE- NERT et al. 2006, STRZELIŃSKI 2010). Pozyskiwanie danych } Metody wykonywania skanów i wstępna obróbka danych Wyróżnia się dwie podstawowe techniki przeprowadzania pomiarów naziemnym skanerem laserowym w obszarach leśnych (THIES i SPIECKER 2004), skany pojedyncze (tzw. single scan ) oraz 17

17 2 Metody i wyniki skany wielokrotne (tzw. multiple scan ). Metoda single scan polega na usytuowaniu skanera w centralnym punkcie powierzchni (najczęściej kołowej), z którego wykonuje się pojedyncze zobrazowanie. Jest to względnie szybka metoda pozyskania danych, ponieważ m. in. nie wymaga stosowania kul referencyjnych lub innych znaczników niezbędnych do połączenia większej liczby skanów. Ma jednak spore ograniczenia, ponieważ drzewa obrazowane są tylko z jednej strony, a ze wzrostem odległości od skanera zmniejsza się widoczność ze względu na wzajemne przesłanianie się drzew (ZASADA et al. 2013). Znacznie dokładniejszą metodą, pozwalającą na rejestrację większej liczby drzew oraz ich pełnych modeli 3D jest tryb multiple scan. W tym trybie skanowanie odbywa się z co najmniej trzech pozycji usytuowanych wokół centralnego miejsca powierzchni kołowej lub np. obrazowanego drzewa modelowego. Wadą tej metody jest znacznie dłuższy czas pozyskiwania danych, wymagający dokładnego rozplanowania poszczególnych stanowisk skanera oraz ustawienia kul lub innych elementów referencyjnych (ASCHOFF et al. 2004a, 2004b, THIES i SPIECKER 2004, BIENERT et al. 2006, WĘŻYK 2010). } Metody analizy Coraz większą popularność w analizie danych lidarowych odgrywają metody automatycznej identyfikacji drzew na chmurze punktów. Metody te mogą być stosowane zarówno w przypadku skanowania wykonanego z kilku punktów (co umożliwia m.in. charakterystykę pnia na całym jego obwodzie) oraz w sytuacji skaningu z jednego punktu, wówczas otrzymujemy ok. 160 przekroju poprzecznego obiektu (SIMONSE et al. 2003, HOPKINSON et al. 2004, BIENERT et al. 2006, ZASADA et al. 2013). Jedna z najbardziej popularnych metod automatycznych polega na wykorzystaniu transformacji dwuwymiarowej HOUGH a oraz wpasowaniu okręgów bądź łuków w skupiska punktów. W przypadku gdy promień łuku bądź wpisanego okręgu jest większy od najmniejszej wartości granicznej oraz gdy odchylenie standardowe σ odległości od łuku bądź okręgu jest mniejsze niż ustalona wartość maksymalna σmax, wówczas skupienie punktów określa się jako drzewo. Współrzędne drzewa określone są przez środek okręgu (SIMONSE et al. 2003, ASCHOFF et al. 2004a, HOPKINSON et al. 2004, BIENERT et al. 2006, ZAWIŁA-NIEDŹWIECKI et al. 2006, CHMIE- LEWSKI et al. 2010). PFEIFER i WINTERLANDER (2004) opracowali inną metodę automatycznego identyfikowania drzewa w oparciu o trójwymiarową chmurę punktów. W metodzie tej dopasowuje się kolejne walce do pnia poprzez estymację, zrealizowaną metodą nieliniową najmniejszych kwadratów. } Pomiar grubości drzew Analiza danych pozyskanych naziemnym skanerem laserowym pozwala na określenie grubości drzewa nie tylko na wysokości pierśnicy, ale również na dowolnej wysokości pnia. Wykorzystując oprogramowanie komputerowe dołączone do skanera możemy dokonać pomiaru grubości na obrazie intensywności odbicia (SIMONSE et al. 2003). Według tych samych autorów pomiar pierśnicy metodą automatyczną może bazować na algorytmach używanych do rozpoznawania drzew dzięki wpasowywaniu okręgów. HOPKIN- SON et al. (2004) przedstawiają metodę opierającą się na dopasowywaniu walca w wycinek punktów wydzielony spomiędzy dwóch przekrojów pnia (powyżej oraz poniżej pierśnicy). Posiadanie informacji o średnicy pnia na różnych wysokościach, pozwala dokładnie wyznaczyć miąższość drzew i utworzyć podłużny model kształtu (ZAWIŁA-NIE- DŹWIECKI et al. 2006). } Pomiar wysokości drzew Wyznaczanie wysokości drzew na podstawie danych pozyskanych naziemnym skaningiem laserowym polega na określeniu różnicy wysokości pomiędzy punktem położonym najwyżej spośród chmury punktów przedstawiających drzewo a numerycznym modelem terenu (BIENERT et al. 2006). Wynik pomiaru wysokości drzewa z zastosowaniem skaningu laserowego może być obarczony błędem wynikającym z tego, że wierzchołek drzewa nie zawsze jest wyznaczony przez najwyższy punkt z chmury oraz z faktu, że teren na którym znajduje się drzewo może utrudniać właściwy odczyt usytuowania podstawy pnia. Ponadto wysokość drzew w gęstych drzewostanach jest trudna do bezpośredniego zmierze- 18

18 Metody i wyniki 2 nia za pomocą skanera laserowego. Wówczas wysokość wyznaczana jest przy pomocy modeli zbieżystości. Dokładność uzyskanych wyników Brak jest obecnie metody pozwalającej na bezbłędne określenie cech biometrycznych drzewostanu. Jednak wykorzystując naziemny skaning laserowy jesteśmy w stanie w znacznym stopniu wyeliminować błąd pomiaru. Czynnikami decydującymi o precyzji pomiarów skanerem laserowym są: skład gatunkowy, struktura przestrzenna drzewostanu oraz specyfikacja techniczna instrumentu. Przeprowadzone badania dowiodły, że wykorzystanie TLS jest najefektywniejsze w drzewostanach o prostej strukturze (HOPKINSON et al. 2004, THIES i SPIECKER 2004, FLECK et al. 2007). W drzewostanach o złożonej budowie występują następujące problemy w zbieraniu danych (FLECK et al. 2007): geometria niektórych skanerów powoduje brak dostępu do okapu drzewostanu, co generuje błędy pomiarowe w szczególności przy skanowaniu obiektu z dalszej odległości, brak regularnych kształtów głównie starszych drzew jest powodem błędów wśród pozyskanych danych, oraz komplikuje wykorzystanie algorytmów do pomiarów półautomatycznych i automatycznych, przesłanianie nawzajem koron w znaczącym stopniu ogranicza pozyskiwanie danych z górnych partii drzewostanu. } Dokładność identyfikacji drzew Budowa przestrzenna drzewostanu oraz skład gatunkowy to czynniki determinujące dokładność pomiaru. THIES i SPIECKER (2004) przeprowadzając badania w mieszanym drzewostanie charakteryzującym się wielopiętrową strukturą pionową, usytuowanym na stromym stoku. Wykonując skaning z jednej pozycji zidentyfikowano 22 % drzew, natomiast z wielu pozycji dokładność wyniosła 52 %. Pomimo niskiego poziomu identyfikacji drzew, uzyskano wysoką dokładność przy określaniu współrzędnych drzew. W innych badaniach poprawnie określono % drzew (HOP- KINSON et al. 2004). Odmienne wyniki uzyskano w wyniku przeprowadzonych prac badawczych w Saksonii na siedlisku lasu mieszanego, gdzie wykazano, że przy użyciu naziemnego skaningu laserowego, wykonując skaning z dwóch jak i z trzech pozycji, zidentyfikowano poprawnie wszystkie drzewa. W przypadku wykonywania skaningu z jednego miejsca otrzymano dokładność identyfikacji drzew na poziomie od 87 do 100 % (BIENERT et al. 2006). Dokładniejsze wyniki przy użyciu skaningu laserowego uzyskuje się wg wielu autorów, stosując tę metodę w drzewostanach charakteryzujących się lepszą dostępnością oraz prostą strukturą. } Dokładność pomiaru grubości na różnych wysokościach pnia W badaniach wykonanych na terenie Saksonii, gdzie zastosowano metodę wpasowywania okręgów, uzyskano odchylenie standardowe pierśnic drzew na poziomie 0,5 cm. Różnica wyników odchyleń standardowych między pierśnicami otrzymanymi ze skanera i za pomocą średnicomierza wyniosła przeciętnie 1,5 cm. Niedokładność ta może być efektem wielkości wiązki lasera (BIENERT et al. 2006). W badaniach przeprowadzonych przez HENNIN- Ga i RADKE (2003) wykazano niewielkie różnice przy pomiarze średnicy na różnych wysokościach przetwarzając dane pozyskane naziemnym skaningiem laserowym. Wyniki pomiarów uzyskane średnicomierzem wahały się od -2,76 cm do +1,32 cm. HOPKINSON et al. (2004) wykazali w badaniach znaczącą dokładność pomiaru pierśnicy, jednocześnie nie stwierdzili trendu do zaniżania czy zawyżania wyników pomiaru. Dokonując pomiarów skanerem laserowym autorzy napotkali większe trudności z określeniem pierśnicy w jednogatunkowym drzewostanie iglastym niż w mieszanym drzewostanie liściastym o zróżnicowanej strukturze, co wydaje się być sprzecznością. W badaniach przeprowadzonych przez THIESa i SPIECKERa (2004) pomiaru pierśnicy drzew dokonano różnymi technikami. Pozyskanie danych metodą skaningu laserowego z pojedynczego miejsca wykazało największe różnice procentowe od 82,3 do 109,5 %, przeciętnie 4,1 %. Pierśnice pomierzone ręcznie, wykorzystując obraz intensywności wykazały różnice procentowe 19

19 2 Metody i wyniki o mniejszych wartościach, a mianowicie od 90 do 103,4 %, przeciętnie -3,5 %. Z kolei średnie różnice o najmniejszych wartościach zostały otrzymane za pomocą automatycznego określania pierśnic drzew z danych pozyskanych z pięciu skanów. Ww. wyniki cechują się znaczna zmiennością wynoszącą od 84,0 do 111,6 %. Błąd pomiarowy w dwóch pierwszych metodach związany jest z niedokładnymi pomiarami odległości oraz intensywności. Spowodowane jest to kolistym przekrojem poprzecznym pnia, na który skierowany jest laser. Obraz pierśnicy charakteryzuje się w 70 % niejednorodną intensywnością odbicia (THIES i SPIECKER 2004, WATT et al. 2003). Natomiast badania przeprowadzone w Polsce, na terenie Nadleśnictwa Sławno w drzewostanie wielogatunkowym wykazały, że różnica pomiaru pierśnic przy wykorzystaniu skanera FARO LS 880 a pomiarem tradycyjnym średnicomierzem wynosiła średnio 2,4 cm (WENCEL et al. 2007, ZAWIŁA-NIEDŹWIECKI et al. 2007). Kolejne prace prowadzone przez ten sam zespół na powierzchniach zlokalizowanych w litych drzewostanach bukowych wykazały średnią różnicę pomiędzy danymi odczytywanymi ze skanów a pomiarem tradycyjnym (próba 102 drzew) na poziomie 0,07 cm (przy różnicach min.: -5,80 cm i max.: 3,98 cm, co przy wartościach bezwzględnych daje średnią różnicę 1,37 cm) (STRZELIŃSKI 2008). } Dokładność pomiaru wysokości Prace badawcze BIENERTa et al. (2006) wykazały różnice wysokości w pomiarach dwóch drzew, wyniosły one 0,22 m i 1,47 m, natomiast średni błąd dla czterech drzew wyniósł 80 cm. Jednakże z ww. wyników nie wyciągnięto wniosków, ze względu na wątpliwości dotyczące dokładności informacji referencyjnych przedstawionych przez autorów. Podobne wnioski wysunęli CHIRREK et al. (2007) oraz ZAWIŁA-NIEDŹWIECKI et al. (2007) w badaniach przeprowadzonych w Nadleśnictwie Sławno. Wykazali oni przeciętną różnicę wysokości drzew wynoszącą 2,70 m. W badaniach przeprowadzonych przez THIESa i SPIECKERa (2004) wykazano że średnia wysokość określana w oparciu o dane pozyskane skanerem laserowym, była o 7 % większa od przeciętnej wysokości pomierzonej wysokościo- 20 mierzem. Wysoka wartość odchylenia standardowego wyznaczania wysokości wynoszącą 5,6 m oraz znaczne różnice wysokości w poszczególnych przypadkach drzew wynoszące od 54,6 do 190,7 % wartości rzeczywistej są przyczyną braku zastosowania tych pomiarów w inwentaryzacji lasu. Łączenie danych lidarowych z innymi danymi Metoda naziemnego skaningu laserowego jest idealnym dopełnieniem informacji uzyskanym za pośrednictwem satelitarnego lub lotniczego skaningu laserowego, które nie są w stanie uzyskać danych o wewnętrznej strukturze drzewostanu. Dzięki połączeniu uzyskanych danych ww. technikami daje nam to możliwość rozszerzenia analizy i tym samym poprawę dokładności pozyskanych informacji (ZAWIŁA-NIEDŹWIECKI et al. 2006). Aby dane lidarowe, były poprawnie połączone z geodanymi, istotne jest ich właściwe usytuowanie w przestrzeni geograficznej, dzięki zastosowaniu tego samego układu współrzędnych, np. WGS 84 (WĘŻYK 2006). Możliwości integracji danych wieloźródłowych (w tym danych z naziemnego skaningu laserowego) dotyczył m.in. projekt badawczy Opracowanie metody inwentaryzacji (OLENDEREK 2010). Il. 2: Skaner FARO LS 880, (Fot. P. Strzeliński)

20 Metody i wyniki 2 Tab. 2: Podstawowe parametry charakteryzujące FARO LS 880 Zasięg: Rozdzielczość: Błąd linowy: Moc lasera: Długość fali: 70 m 17 bit - odległość / 9 bit - intensywność ±3 mm na 25 m 20 mw 785 nm Odchylenie wiązki: 0,25 mrad (0,014 ) Średnica wiązki (na wyjściu): Pole widzenia w pionie: 3 mm Pol widzenia w poziomie: (niewidoczny jest obszar pod skanerem) Rozdzielczość pionowa: 0,009 ( pikseli 3D na 360 ) Rozdzielczość pozioma: 0,00076 ( pikseli 3D na 360 ) Maks. szybkość skanowania 250 tys. pkt/sek (pion): Czas skanowania: 1/10 ok. 1,5 min; ¼ ok. 8 min; ½ ok. 40 min.; pełna rozdzielczość ok. 1 godz. 45 min Wewnętrzny PC: Pentium III 700 MHz, 256 MB RAM, 40GB HDD; Windows XP Zapis danych: na wewnętrznym dysku twardym lub zewnętrznie przez Ethernet na PC lub laptopie Transfer danych: online w czasie skanowania przez Fast-Ethernet Opcja koloru: Nikon D70 lub Nikon D200 + obiektyw fish-eye Nikkor AF DX 10,5 mm f/2.8 G ED (UWAGA ta opcja nie była wykorzystywana w projekcie ForseenPOMERANIA) Waga zestawu 18 kg (skaner, bateria): Metodyka badań Charakterystyka wykorzystanych skanerów Do skanowania powierzchni badawczych i drzew modelowych wykorzystane zostały dwa skanery firmy FARO [www.faro.com]. We wrześniu 2011 roku do prac terenowych wykorzystano naziemny skaner laserowy FARO LS 880 (Il. 2). Podstawowe pramatery skanera prezentuje Tab. 2. Ze względu na zastosowany w skanerze FARO LS 880 rodzaj montażu kamery cyfrowej i powstający w efekcie kolorowania chmury punktów błąd paralaksy, podczas pracy nie wykorzystywano opcji koloru. W kolejnych latach realizacji projektu (w 2012 i w 2013) wykorzystywano skaner FARO Focus 3D (Il. 3). Zmiana sprzętu do skanowania w trakcie realizacji projektu podyktowana była przede wszystkim o wiele lepszymi parametrami urządzenia, a prze to także warunkami pracy (m.in. mniejsza waga, szybszy montaż, dotykowy wyświetlacz, wbudowana kamera, szybsze kopiowanie danych). Np. dotykowy wyświetlacz wbudowany w korpus skanera FARO Focus 3D umożliwia szybką zmianę parametrów jego pracy, natomiast cyfrowa kamera RGB pozwala tworzyć fotorealistyczne i jednocześnie fotogrametryczne chmury punktów. Szczegółowa charakterystyka skanera FARO Focus 3D jest zestawiona w Tab. 3. Ze względu na wagę skanera FARO LS 880 (14,5 kg) oraz akumulatora (3,5 kg) konieczne było wykorzystywanie stabilnego statywu, co podnosiło ciężar zestawu do 21,5 kg. W przypadku o wiele lżejszego skanera FARO Focus 3D możliwe 21

21 2 Metody i wyniki Tab. 3: Podstawowe parametry charakteryzujące FARO Focus 3D Zasięg: 120 m Błąd linowy: ±2 mm na 25 m Moc lasera: 20 mw Długość fali: 905 nm Odchylenie wiązki: 0,16 mrad (0,009 ) Średnica wiązki (na wyjściu): 3,8 mm Pole widzenia w pionie: 305 (niewidoczny jest obszar pod skanerem) Pol widzenia w poziomie: 360 Rozdzielczość pionowa: 0,009 ( pikseli 3D na 360 ) Rozdzielczość pozioma: 0,00076 ( pikseli 3D na 360 ) Maks. szybkość skanowania (pion): 976 tys. pkt/sek Czas skanowania: 1/10 ok. 1,5 min; ¼ ok. 8 min; ½ ok. 40 min.; pełna rozdzielczość ok. 1 godz. 45 min Zapis danych: na kartach pamięci SD, SDHC, SDXC (do 32 GB) Transfer danych: online w czasie skanowania przez WiFi Opcja koloru: wbudowana kamera RGB, 84 zdjęcia składające się na obraz do 70 MP Waga zestawu (skaner, bateria): 5,0 kg było stosowanie lżejszego statywu o wadze ok. 1,5 kg, dzięki czemu cały zestaw waży 6,5 kg. W przypadku obydwóch skanerów wykorzystywano zestaw pięciu kul referencyjnych o standardowej średnicy 200 mm, które mocowano na tyczkach geodezyjnych. Prace terenowe Il. 3: Skaner FARO Focus 3D, (Fot. P. Strzeliński) 22 } Skanowanie drzew modelowych Zasadniczym celem prac terenowych było zeskanowanie drzew modelowych. Na każdej powierzchni wykonywano skaning 10 drzew modelowych. Pierwszymi czynnościami, jakie wykonano przed przystąpieniem do skanowania były prace przygotowawcze polegające na skonfigurowaniu oprogramowania FARO Scene w celu

22 Metody i wyniki 2 odpowiedniego łączenia się z instrumentem i przyporządkowywaniu właściwych nazw plikom. Zastosowano podstawową konfigurację rozdzielczości tj. ¼ pełnych możliwości urządzenia. Takie ustawienie rozdzielczości pozwala na zebranie ok. 50 mln punktów z jednego stanowiska pomiarowego w ciągu ok. 8 min. (użycie pełnej rozdzielczości wymaga ok. 1 godz. i 56 min). W celu jak najlepszego zobrazowania drzew modelowych zdecydowano się na pobieranie danych z trzech pozycji skanera. Il. 5: Skaner z kulami referencyjnymi przygotowany do skanowania drzewa modelowego o numerze 164 (Fot. P. Strzeliński) Il. 4: Schemat rozmieszczenia skanera oraz kul referencyjnych na stanowisku pomiarowym (PROCYK 2008, zmienione) Punkty pomiarowe rozmieszczone były od siebie w odległości od 10 do 15 m. Przyjęto założenie, że z miejsc skanowania powinno być dobrze widoczne drzewo modelowe. Kolejnym etapem było rozmieszczenie pięciu kul referencyjnych, w taki sposób, aby z każdej z trzech pozycji skanera była widoczna każda kula oraz aby nie przysłaniała pozostałych lub skanowanego drzewa (Il. 4). Program FARO Scene do prawidłowego połączenia skanów w chmurę punktów wymaga, aby co najmniej trzy te same kule były widoczne na każdym skanie. Po złożeniu elementów zestawu, ustawiano oraz spoziomowano skaner nad miejscem pomiarowym i rozpoczynano skanowanie drzewa modelowego (Il. 5). Podczas skanowania oddalano się od urządzenia na bezpieczną dla oczu odległość, która przy rozdzielczości ¼ dla skanera FARO LS 880 wynosi ok. 9,5 m. Ważne było również, a by w czasie skanowania nie znajdować się pomiędzy skanerem a skanowanych obiektem, gdyż może to powodować zniekształcenia pozyskiwanych danych. Po wykonaniu skanowania przenoszono urządzenie do kolejnych punktów pomiarowych. Pozyskane dane w trakcie skanowania zapisywane były w pamięci skanera, natomiast po zakończeniu pracy na danym stanowisku kopiowano je na podłączony do skanera notebook, w którym następnie sprawdzano poprawność wykonanych skanów. Procedura ta dotyczyła tylko skanera FARO LS 880, który raz na kilkadziesiąt skanów generował błędny obraz, będący wynikiem przesunięcia głowicy (Il. 6). W przypadku zaistnienia takiej sytuacji skanowany obszar nie był poprawnie zarejestrowany, co można było zauważyć dopiero po wczytaniu obrazu intensywności chmury punktów. W porównaniu do zwyczajowo stosowanych procedur kopiowania i sprawdzania danych (wykonywanych np. na kwaterze, po zakończeniu dnia pracy) czynności te były o wiele bardziej czasochłonne. Jednakże o wiele więcej czasu wymagałby powrót do danego drzewostanu i powtórne skanowanie całego drzewa modelowego lub środka powierzchni. Il. 6: Obraz intensywności chmury punktów wygenerowany przez skaner FARO LS 880 z widoczną przerwą w rejestrowanym obszarze (oznaczona kolorem czerwonym). Opracował P. Strzeliński 23

Zastosowanie zdalnych metod szacowania biomasy drewna energetycznego w polskoniemieckim projekcie Forseen Pomerania

Zastosowanie zdalnych metod szacowania biomasy drewna energetycznego w polskoniemieckim projekcie Forseen Pomerania Zastosowanie zdalnych metod szacowania biomasy drewna energetycznego w polskoniemieckim projekcie Forseen Pomerania Andrzej Węgiel, Paweł Strzeliński, Sławomir Sułkowski, Kamil Kondracki Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy monitoring dynamiki drzewostanów Puszczy Białowieskiej z wykorzystaniem danych teledetekcyjnych

Kompleksowy monitoring dynamiki drzewostanów Puszczy Białowieskiej z wykorzystaniem danych teledetekcyjnych Instytut Badawczy Leśnictwa www.ibles.pl Dane pozyskane w projekcie Kompleksowy monitoring dynamiki drzewostanów Puszczy Białowieskiej z wykorzystaniem danych teledetekcyjnych Aneta Modzelewska, Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz. Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie KOKSOPROJEKT

Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz. Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie KOKSOPROJEKT 1 Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie 2 Plan prezentacji 1. Skanowanie laserowe 3D informacje ogólne; 2. Proces skanowania; 3. Proces

Bardziej szczegółowo

Naziemne skanowanie laserowe i trójwymiarowa wizualizacja Jaskini Łokietka

Naziemne skanowanie laserowe i trójwymiarowa wizualizacja Jaskini Łokietka Naziemne skanowanie laserowe i trójwymiarowa wizualizacja Jaskini Łokietka Przez 27 lat, od kiedy Jaskinia Łokietka w Ojcowskim Parku Narodowym została udostępniona dla masowego ruchu turystycznego, jej

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Cel projektu

Wprowadzenie Cel projektu Bartek 3D Studenckie Koła Naukowe KNL Sekcja Geomatyki Wydział Leśny UR w Krakowie Dahlta AGH w Krakowie Architektury Krajobrazu UR w Krakowie Koło Geografów UP w Krakowie Koordynacja: Laboratorium Geomatyki

Bardziej szczegółowo

WYBRANE MOŻLIWOŚCI ZASTOSOWANIA LASEROWEGO SKANINGU NAZIEMNEGO

WYBRANE MOŻLIWOŚCI ZASTOSOWANIA LASEROWEGO SKANINGU NAZIEMNEGO WYBRANE MOŻLIWOŚCI ZASTOSOWANIA LASEROWEGO SKANINGU NAZIEMNEGO PAWEŁ STRZELIŃSKI KATEDRA URZĄDZANIA LASU, WYDZIAŁ LEŚNY, UNIWERSYTET PRZYRODNICZY W POZNANIU Wstęp Wdrożenie Systemu Informatycznego Lasów

Bardziej szczegółowo

OMÓWIENIE TECHNOLOGII NAZIEMNEGO SKANINGU SKANING LASEROWY LASEROWGO ORAZ PRAKTYCZNYCH ASPEKTÓW ZASTOSOWANIA TEJ TECHNOLOGII W POLSKICH WARUNKACH Jacek Uchański Piotr Falkowski PLAN REFERATU 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Budowa pionowa drzewostanu w świetle przestrzennego rozkładu punktów lotniczego skanowania laserowego

Budowa pionowa drzewostanu w świetle przestrzennego rozkładu punktów lotniczego skanowania laserowego Budowa pionowa drzewostanu w świetle przestrzennego rozkładu punktów lotniczego skanowania laserowego Marcin Myszkowski Marek Ksepko Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Białymstoku PLAN PREZENTACJI

Bardziej szczegółowo

Informacja o Środowisku integracja danych z lotniczego skaningu laserowego oraz zdjęć lotniczych

Informacja o Środowisku integracja danych z lotniczego skaningu laserowego oraz zdjęć lotniczych Zakopane 7/09/2009 Informacja o Środowisku integracja danych z lotniczego skaningu laserowego oraz zdjęć lotniczych Łukasz Sławik, Dyr. segmentu Ochrona Środowiska 1 zaproszenie na warsztaty W ramach organizowanych

Bardziej szczegółowo

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 Fotogrametria to technika pomiarowa oparta na obrazach fotograficznych. Wykorzystywana jest ona do opracowywani map oraz do różnego rodzaju zadań pomiarowych.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Krzysztof Karsznia Leica Geosystems Polska XX Jesienna Szkoła Geodezji im Jacka Rejmana, Polanica

Bardziej szczegółowo

Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów. Instytut Badawczy Leśnictwa Nadleśnictwo

Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów. Instytut Badawczy Leśnictwa Nadleśnictwo Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów Instytut Badawczy Leśnictwa Tomasz Zawiła-Niedźwiecki Nadleśnictwo Świeradów Radomir Bałazy Plan prezentacji 1. Wstęp 2. Poziomy zbierania

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja zasobów drzewnych

Inwentaryzacja zasobów drzewnych Inwentaryzacja zasobów drzewnych Metody inwentaryzacji zapasu. Charakterystyka metody reprezentacyjnej. Przypomnienie Metody inwentaryzacji: - pomiarowa - szacunkowa - pomiarowo-szacunkowa - reprezentacyjna

Bardziej szczegółowo

SESJA SZKOLENIOWA. SZKOLENIE I Wprowadzenie do ArcGIS Desktop. 8-9 X (2-dniowe) max. 8 osób. SZKOLENIE II Wprowadzenie do ArcGIS Server

SESJA SZKOLENIOWA. SZKOLENIE I Wprowadzenie do ArcGIS Desktop. 8-9 X (2-dniowe) max. 8 osób. SZKOLENIE II Wprowadzenie do ArcGIS Server SZKOLENIE I Wprowadzenie do ArcGIS Desktop SESJA SZKOLENIOWA 8-9 X (2-dniowe) Szkolenie dla nowych użytkowników oprogramowania ArcGIS oraz osób rozpoczynających pracę z GIS dostarcza podstawowej wiedzy

Bardziej szczegółowo

Sekcja Geomatyczna Koła Leśników w projekcie Pomerania najnowsze technologie geomatyczne w szacowaniu biomasy drzew

Sekcja Geomatyczna Koła Leśników w projekcie Pomerania najnowsze technologie geomatyczne w szacowaniu biomasy drzew 49 WARSZAWA 2013 http://telegeo.wgsr.uw.edu.pl/teledetekcja_srodowiska/czasopismo_pl.html Sekcja Geomatyczna Koła Leśników w projekcie Pomerania najnowsze technologie geomatyczne w szacowaniu biomasy drzew

Bardziej szczegółowo

Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent

Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent Mateusz Maślanka Specjalista ds. oprogramowania LiDAR mateusz.maslanka@progea.pl Mateusz

Bardziej szczegółowo

Profil FARO. FARO Technologies Inc. USA. FARO Europe GmbH & Co. KG

Profil FARO. FARO Technologies Inc. USA. FARO Europe GmbH & Co. KG Profil FARO FARO Technologies Inc. USA Siedziba Główna: Lake Mary, Florida Istnieje od 1981 Ponad 18.600 instalacji FARO Europe GmbH & Co. KG Siedziba Główna: Stuttgart Oddziały: Wrocław, Rosenheim, Gladbeck,

Bardziej szczegółowo

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Załącznik nr 2 Rozdział 1 Techniki precyzyjnego pozycjonowania w oparciu o GNSS 1. Podczas wykonywania pomiarów geodezyjnych metodą precyzyjnego pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

Artur Malczewski TPI Sp. z o.o. Zakopane - Kościelisko, 31 maja 2006

Artur Malczewski TPI Sp. z o.o. Zakopane - Kościelisko, 31 maja 2006 owe spojrzenie na cyfrową fotogrametrię bliskiego zasięgu Artur Malczewski TPI Sp. z o.o. Zakopane - Kościelisko, 31 maja 2006 TPI istniejemy od 1991 zatrudniamy 26 osób 5 biur: Warszawa, Wrocław, Poznań,

Bardziej szczegółowo

Temat: Zaprojektowanie procesu kontroli jakości wymiarów geometrycznych na przykładzie obudowy.

Temat: Zaprojektowanie procesu kontroli jakości wymiarów geometrycznych na przykładzie obudowy. Raport z przeprowadzonych pomiarów. Temat: Zaprojektowanie procesu kontroli jakości wymiarów geometrycznych na przykładzie obudowy. Spis treści 1.Cel pomiaru... 3 2. Skanowanie 3D- pozyskanie geometrii

Bardziej szczegółowo

Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent

Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent Mateusz Maślanka QCoherent Product Manager mateusz.maslanka@progea.pl Przebieg prezentacji

Bardziej szczegółowo

Propozycje wykorzystania zdjęć panoramicznych w GIS i geodezji

Propozycje wykorzystania zdjęć panoramicznych w GIS i geodezji Propozycje wykorzystania zdjęć panoramicznych w GIS i geodezji Michał Bednarczyk Renata Pelc-Mieczkowska UWM Olsztyn XXIV DOROCZNA KONFERENCJA PTIP ROZWÓJ METOD I TECHNOLOGII GEOPRZESTRZENNYCH Wstęp Technika

Bardziej szczegółowo

FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA

FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA 2014-2015 program podstawowy dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu Format Liczba kolorów Rozdzielczość Wielkość pliku *.tiff CMYK 300

Bardziej szczegółowo

DIGITAL PHOTOGRAMMETRY AND LASER SCANNING IN CULTURAL HERITAGE SURVEY

DIGITAL PHOTOGRAMMETRY AND LASER SCANNING IN CULTURAL HERITAGE SURVEY DIGITAL PHOTOGRAMMETRY AND LASER SCANNING IN CULTURAL HERITAGE SURVEY Fotogrametria cyfrowa i skaning laserowy w dokumentacji i archiwizacji obiektów dziedzictwa kulturowego Autorzy artykułu: A. Guarnieria,

Bardziej szczegółowo

Trendy nauki światowej (1)

Trendy nauki światowej (1) Trendy nauki światowej (1) LOTNICZE PLATFORMY BEZZAŁOGOWE Badanie przydatności (LPB) do zadań fotogrametrycznych w roli: nośnika kamery cyfrowej, nośnika skanera laserowego, nośnika kamery wideo, zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I POZYSKIWANIE ZDJĘĆ, OBRAZÓW I INNYCH DANYCH POCZĄTKOWYCH... 37

Spis treści CZĘŚĆ I POZYSKIWANIE ZDJĘĆ, OBRAZÓW I INNYCH DANYCH POCZĄTKOWYCH... 37 Spis treści Przedmowa... 11 1. Przedmiot fotogrametrii i rys historyczny jej rozwoju... 15 1.1. Definicja i przedmiot fotogrametrii... 15 1.2. Rozwój fotogrametrii na świecie... 23 1.3. Rozwój fotogrametrii

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE KONCEPCJI BADANIA PRZEMIESZCZEŃ OSUWISK NA PODSTAWIE GEODANYCH

OPRACOWANIE KONCEPCJI BADANIA PRZEMIESZCZEŃ OSUWISK NA PODSTAWIE GEODANYCH OPRACOWANIE KONCEPCJI BADANIA PRZEMIESZCZEŃ OSUWISK NA PODSTAWIE GEODANYCH Małgorzata Woroszkiewicz Zakład Teledetekcji i Fotogrametrii, Wydział Inżynierii Lądowej i Geodezji, Wojskowa Akademia Techniczna

Bardziej szczegółowo

7. Metody pozyskiwania danych

7. Metody pozyskiwania danych 7. Metody pozyskiwania danych Jedną z podstawowych funkcji systemu informacji przestrzennej jest pozyskiwanie danych. Od jakości pozyskanych danych i ich kompletności będą zależały przyszłe możliwości

Bardziej szczegółowo

NAZIEMNY SKANING LASEROWY W INWENTARYZACJI ZIELENI MIEJSKIEJ NA PRZYKŁADZIE PLANT W KRAKOWIE* TERRESTRIAL LASER SCANNING FOR AN URBAN GREEN INVENTORY

NAZIEMNY SKANING LASEROWY W INWENTARYZACJI ZIELENI MIEJSKIEJ NA PRZYKŁADZIE PLANT W KRAKOWIE* TERRESTRIAL LASER SCANNING FOR AN URBAN GREEN INVENTORY Archiwum Fotogrametrii, Kartografii i Teledetekcji, Vol. 20, 2009, s. 421 431 ISBN 978-83-61-576-10-5 NAZIEMNY SKANING LASEROWY W INWENTARYZACJI ZIELENI MIEJSKIEJ NA PRZYKŁADZIE PLANT W KRAKOWIE* TERRESTRIAL

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z pomiaru naziemnym skanerem laserowym ScanStation części Zamku Kapituły Warmińskiej w Olsztynie

Sprawozdanie z pomiaru naziemnym skanerem laserowym ScanStation części Zamku Kapituły Warmińskiej w Olsztynie Sprawozdanie z pomiaru naziemnym skanerem laserowym ScanStation części Zamku Kapituły Warmińskiej w Olsztynie wyk. mgr inż. Karolina Hejbudzka, dr inż. Andrzej Dumalski Informacje wstępne W 2013r został

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie narzędzi geomatycznych w leśnictwie rola Geoportalu i BDOT

Wykorzystanie narzędzi geomatycznych w leśnictwie rola Geoportalu i BDOT Wykorzystanie narzędzi geomatycznych w leśnictwie rola Geoportalu i BDOT przygotowanie: Wydział Urządzania Lasu DGLP Dział Urządzania Lasu BULiGL Warszawa, 10-11 września 2015 r. Agenda 1. Budowa SIP w

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja zasobów drzewnych w IV rewizji urządzania lasu

Inwentaryzacja zasobów drzewnych w IV rewizji urządzania lasu Inwentaryzacja zasobów drzewnych w IV rewizji urządzania lasu - ogólnie Obecnie obowiązuje statystyczna metoda reprezentacyjnego pomiaru miąższości w obrębie leśnym. Metoda reprezentacyjna oznacza, iż

Bardziej szczegółowo

Instytut Badawczy Leśnictwa

Instytut Badawczy Leśnictwa Instytut Badawczy Leśnictwa www.ibles.pl LIFE+ ForBioSensing PL: Kompleksowy monitoring dynamiki drzewostanów Puszczy Białowieskiej z wykorzystaniem danych teledetekcyjnych Krzysztof Stereńczak Zakład

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE KARTOGRAFÓW NA STUDIACH UNIWERSYTECKICH A ZAWODOWE UPRAWNIENIA KARTOGRAFICZNE

KSZTAŁCENIE KARTOGRAFÓW NA STUDIACH UNIWERSYTECKICH A ZAWODOWE UPRAWNIENIA KARTOGRAFICZNE Krzysztof Kałamucki UMCS w Lublinie, Zakład Kartografii i Geomatyki Jolanta Korycka-Skorupa Uniwersytet Warszawski, Katedra Kartografii Waldemar Spallek Uniwersytet Wrocławski, Zakład Geoinformatyki i

Bardziej szczegółowo

Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Czujniki stacjonarne.

Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Czujniki stacjonarne. Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury Niemiecka firma Micro-Epsilon, której WObit jest wyłącznym przedstawicielem w Polsce, uzupełniła swoją ofertę sensorów o czujniki podczerwieni

Bardziej szczegółowo

Aglomeracja Opolska w regionalnym system informacji przestrzennej. Opolskie w Internecie

Aglomeracja Opolska w regionalnym system informacji przestrzennej. Opolskie w Internecie Aglomeracja Opolska w regionalnym system informacji przestrzennej Opolskie w Internecie Podstawa prawna Realizacja projektu Opolskie w Internecie- system informacji przestrzennej i portal informacyjnopromocyjny

Bardziej szczegółowo

Wojciech Żurowski MGGP AERO ZDJĘCIA LOTNICZE I SKANING LASEROWY ZASTOSOWANIA W SAMORZĄDACH 2015-10-08

Wojciech Żurowski MGGP AERO ZDJĘCIA LOTNICZE I SKANING LASEROWY ZASTOSOWANIA W SAMORZĄDACH 2015-10-08 Wojciech Żurowski MGGP AERO ZDJĘCIA LOTNICZE I SKANING LASEROWY ZASTOSOWANIA W SAMORZĄDACH 2015-10-08 Informacja przestrzenna z pułapu lotniczego 2 Historia firmy Zakup skanera fotogrametrycznego i uruchomienie

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNA ANALIZA PRZYDATNOŚCI WIELOSPEKTRALNYCH ZDJĘĆ LOTNICZYCH DO FOTOGRAMETRYCZNEJ INWENTARYZACJI STRUKTUR PRZESTRZENNYCH W DRZEWOSTANACH 3

WSTĘPNA ANALIZA PRZYDATNOŚCI WIELOSPEKTRALNYCH ZDJĘĆ LOTNICZYCH DO FOTOGRAMETRYCZNEJ INWENTARYZACJI STRUKTUR PRZESTRZENNYCH W DRZEWOSTANACH 3 Krzysztof Będkowski 1 Sławomir Mikrut 2 WSTĘPNA ANALIZA PRZYDATNOŚCI WIELOSPEKTRALNYCH ZDJĘĆ LOTNICZYCH DO FOTOGRAMETRYCZNEJ INWENTARYZACJI STRUKTUR PRZESTRZENNYCH W DRZEWOSTANACH 3 Streszczenie. W referacie

Bardziej szczegółowo

Bank danych o lasach źródło informacji o środowisku leśnym w Polsce

Bank danych o lasach źródło informacji o środowisku leśnym w Polsce Bank danych o lasach źródło informacji o środowisku leśnym w Polsce Realizacja art. 13a ustawy o lasach Andrzej Talarczyk Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Jacek Przypaśniak Dyrekcja Generalna Lasów

Bardziej szczegółowo

Trackery Leica Absolute

Trackery Leica Absolute BROSZURA PRODUKTU Trackery Leica Absolute Rozwiązania pomiarowe Leica Leica Absolute Tracker AT402 z sondą B-Probe Ultra przenośny system pomiarowy klasy podstawowej Leica B-Probe to ręczne i zasilane

Bardziej szczegółowo

kataster, numeryczne modele terenu, tachimetria elektroniczna czy GPS, wykorzystywane coraz częściej do pozyskiwania, analizowania i przetwarzania

kataster, numeryczne modele terenu, tachimetria elektroniczna czy GPS, wykorzystywane coraz częściej do pozyskiwania, analizowania i przetwarzania Wstęp Rozwój gospodarczy wymaga racjonalnego zarządzania i gospodarowania terenami oraz zasobami (np. wodnymi czy glebowymi). Do realizacji tych celów niezbędna jest odpowiednia informacja przestrzenna.

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ

SYSTEMY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ SYSTEMY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ 2014-2015 program podstawowy dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu Mapy analogowe Zdjęcia lotnicze Obrazy satelitarne Odwzorowania

Bardziej szczegółowo

Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych. Format rastrowy

Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych. Format rastrowy Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych Format rastrowy Definicja rastrowego modelu danych - podstawowy element obrazu cyfrowego to piksel, uważany w danym momencie za wewnętrznie jednorodny -

Bardziej szczegółowo

ScrappiX. Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni

ScrappiX. Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni ScrappiX Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni Scrappix jest innowacyjnym urządzeniem do kontroli wizyjnej, kontroli wymiarów oraz powierzchni przedmiotów okrągłych

Bardziej szczegółowo

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne dr inż. Ireneusz Wróbel ATH Bielsko-Biała, Evatronix S.A. iwrobel@ath.bielsko.pl mgr inż. Paweł Harężlak mgr inż. Michał Bogusz Evatronix S.A. Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie SKANINGU LASEROWEGO PMG Wierzchowice W R O G E O

Zastosowanie SKANINGU LASEROWEGO PMG Wierzchowice W R O G E O Zastosowanie SKANINGU LASEROWEGO PMG Wierzchowice W R O G E O u l. M i ń s k a 3 8 54-6 1 0 W r o c ł a w W DUŻYM SKRÓCIE Co to jest skaning? Podgląd i edycja wyników skanowania Chmura punktów, wirtualna

Bardziej szczegółowo

DISTO D5 karta produktu. DISTO D510 - jeden z najlepszych na świecie dalmierzy z cyfrowym celownikiem i Bluetooth

DISTO D5 karta produktu. DISTO D510 - jeden z najlepszych na świecie dalmierzy z cyfrowym celownikiem i Bluetooth DISTO D510 - jeden z najlepszych na świecie dalmierzy z cyfrowym celownikiem i Bluetooth DISTO D510 to jeden z najlepszych na świecie dalmierzy laserowych, oferuje unikalne na rynku funkcje, jak: cyfrowy

Bardziej szczegółowo

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Zarys projektu Celem projektu, którego pierwszy, opisywany tu etap planujemy zrealizować w okresie od stycznia do sierpnia 2006, jest przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analizę wykonalności dla wskaźnika dostępności obszarów pod zabudowę wykonamy zgodnie z przedstawionym schematem postępowania rozpoczynając

Bardziej szczegółowo

Skaning laserowy, jako narzędzie do modelowania na przykładnie urządzenia Faro Focus 3D

Skaning laserowy, jako narzędzie do modelowania na przykładnie urządzenia Faro Focus 3D Skaning laserowy, jako narzędzie do modelowania na przykładnie urządzenia Faro Focus 3D Autorzy: Rafał Antosz, Katarzyna Kościńska, Kinga Pięciak Opiekun naukowy: mgr inż. Monika Balawejder Wyższa Szkoła

Bardziej szczegółowo

WARSZTATY ŚRODOWISKOWE II GEOBIA ZAAWANSOWANE METODY ANALIZY OBIEKTOWEJ GEODANYCH OBRAZOWYCH W PROJEKTACH ŚRODOWISKOWYCH 05-06.12.

WARSZTATY ŚRODOWISKOWE II GEOBIA ZAAWANSOWANE METODY ANALIZY OBIEKTOWEJ GEODANYCH OBRAZOWYCH W PROJEKTACH ŚRODOWISKOWYCH 05-06.12. WARSZTATY ŚRODOWISKOWE II ProGea Consulting ul. Pachońskiego 9 31-223 Kraków, Polska Tel: +48-12-415-06-41 Fax: +48-12-415-73-27 GEOBIA ZAAWANSOWANE METODY ANALIZY OBIEKTOWEJ GEODANYCH OBRAZOWYCH W PROJEKTACH

Bardziej szczegółowo

Dane LiDAR jako wsparcie podczas opracowań raportów OOŚ

Dane LiDAR jako wsparcie podczas opracowań raportów OOŚ Dane LiDAR jako wsparcie podczas opracowań raportów OOŚ Mateusz Maślanka Kierownik Działu Szkoleń i Marketingu ProGea Consulting e-mail: mateusz.maslanka@progea.pl Lotnicze skanowanie laserowe Jak działa?

Bardziej szczegółowo

Skanery 3D firmy Z Corporation. 2009 Z Corporation

Skanery 3D firmy Z Corporation. 2009 Z Corporation 2009 Z Corporation Zasada działania Przylegające do powierzchni markery nakładane są w sposób losowy Kamery CCD śledzą punkty referencyjne i za pomocą triangulacji (rozłożenia powierzchni na zbiór trójkątów)

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja siedlisk Natura 2000 metodami teledetekcyjnymi na przykładzie torfowisk zasadowych w dolinie Biebrzy

Identyfikacja siedlisk Natura 2000 metodami teledetekcyjnymi na przykładzie torfowisk zasadowych w dolinie Biebrzy Identyfikacja siedlisk Natura 2000 metodami teledetekcyjnymi Dominik Kopeć 1, Łukasz Sławik 2, Marcin Borowisk 2, Dorota Michalska-Hejduk 1 1 Uniwersytet Łódzki, Katedra Geobotaniki i Ekologii Roślin,

Bardziej szczegółowo

przy tworzeniu mapy numerycznej Nadleśnictwa Pisz

przy tworzeniu mapy numerycznej Nadleśnictwa Pisz Mgr inŝ. Marek Ksepko Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej w Warszawie Oddział w Białymstoku Wykorzystanie zdjęć lotniczych przy tworzeniu mapy numerycznej Nadleśnictwa Pisz Województwo warmińsko-mazurskie

Bardziej szczegółowo

Fotografia i videografia sferyczna do obrazowania przestrzeni i pomiarów fotogrametrycznych

Fotografia i videografia sferyczna do obrazowania przestrzeni i pomiarów fotogrametrycznych Fotografia i videografia sferyczna do obrazowania przestrzeni i pomiarów fotogrametrycznych Karol Kwiatek Katedra Gospodarki Regionalnej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Karol.Kwiatek@uek.krakow.pl 23.05.2014

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu PowRek

Instrukcja obsługi programu PowRek Instrukcja obsługi programu PowRek środa, 21 grudnia 2011 Spis treści Przeznaczenie programu... 4 Prezentacja programu... 5 Okno główne programu... 5 Opis poszczególnych elementów ekranu... 5 Nowy projekt...

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI

PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI Michał Kędzierski PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI Streszczenie. W referacie zostało porównane edukacyjne oprogramowanie

Bardziej szczegółowo

System automatycznego odwzorowania kształtu obiektów przestrzennych 3DMADMAC

System automatycznego odwzorowania kształtu obiektów przestrzennych 3DMADMAC System automatycznego odwzorowania kształtu obiektów przestrzennych 3DMADMAC Robert Sitnik, Maciej Karaszewski, Wojciech Załuski, Paweł Bolewicki *OGX Optographx Instytut Mikromechaniki i Fotoniki Wydział

Bardziej szczegółowo

Projekt demonstracyjny BioSoil Forest Biodiversity 2006-2008. I spotkanie kameralne realizatorów IBL Sękocin, 27.02.2007

Projekt demonstracyjny BioSoil Forest Biodiversity 2006-2008. I spotkanie kameralne realizatorów IBL Sękocin, 27.02.2007 Bio S oil Projekt demonstracyjny BioSoil Forest Biodiversity 2006-2008 I spotkanie kameralne realizatorów IBL Sękocin, 27.02.2007 Janusz Czerepko Zakład Siedliskoznawstwa IBL 1 The BioSoil Demonstration

Bardziej szczegółowo

Modelowanie wzrostu drzew i drzewostanów

Modelowanie wzrostu drzew i drzewostanów Modelowanie wzrostu drzew i drzewostanów Zajęcia specjalizacyjne i fakultet Dr hab. Michal Zasada Samodzielny Zakład Dendrometrii i Nauki o Produkcyjności Lasu Wydział Leśny SGGW w Warszawie Stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Konferencja Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Uniwersytet Śląski w Katowicach 12 lutego 2014 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Kontrola dostępu, System zarządzania

Kontrola dostępu, System zarządzania Kontrola dostępu, System zarządzania Falcon to obszerny system zarządzania i kontroli dostępu. Pozwala na kontrolowanie pracowników, gości, ochrony w małych i średnich firmach. Jedną z głównych zalet systemu

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marek Zawilski, prof. P.Ł.

dr inż. Marek Zawilski, prof. P.Ł. UŻYTKOWANIE I OCHRONA ŚRODOWISKA W STRATEGII ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Ograniczenie emisji zanieczyszczeń z terenów zurbanizowanych do środowiska PROBLEMY OBLICZANIA PRZEPŁYWÓW MAKSYMALNYCH PRAWDOPODOBNYCH

Bardziej szczegółowo

RAPORT KOŃCOWY. z realizacji tematu Opracowanie metody inwentaryzacji lasu opartej na integracji danych pozyskiwanych różnymi technikami geomatycznymi

RAPORT KOŃCOWY. z realizacji tematu Opracowanie metody inwentaryzacji lasu opartej na integracji danych pozyskiwanych różnymi technikami geomatycznymi RAPORT KOŃCOWY z realizacji tematu Opracowanie metody inwentaryzacji lasu opartej na integracji danych pozyskiwanych różnymi technikami geomatycznymi CZĘŚĆ II WYNIKI Z ZAKRESU SKANOWANIA NAZIEMNEGO Spis

Bardziej szczegółowo

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników System Informacji Geograficznej (GIS: ang. Geographic Information System) system informacyjny służący do wprowadzania, gromadzenia, przetwarzania oraz wizualizacji danych geograficznych. Najbardziej oczywistą

Bardziej szczegółowo

Nowa generacja. Automatyzacja nie może być już prostsza

Nowa generacja. Automatyzacja nie może być już prostsza Nowa generacja Automatyzacja nie może być już prostsza Połączenie automatyzacji i Rexcan CS Automatyczny proces skanowania & Aktywna synchronizacja Nie potrzeba żadnych znaczników czy ręcznego dopasowania

Bardziej szczegółowo

Europejska współpraca terytorialna INTERREG. VA 2014 - współpraca transgraniczna kraju związkowego Brandenburgia z Polską

Europejska współpraca terytorialna INTERREG. VA 2014 - współpraca transgraniczna kraju związkowego Brandenburgia z Polską Europejska współpraca terytorialna INTERREG VA 2014 - współpraca transgraniczna kraju związkowego Brandenburgia z Polską Andrea Eichenberg, MUGV/Ref. 02 Warsztaty PL-DE - Poczdam, 7 października 2014 Obszar

Bardziej szczegółowo

Zakup sprzętu [zł] Miasto Łódź 3 781 997,56 188 084,96 3 593 912,60 0,00 Całkowity koszt 30 251 832,26 6 397 549,34 20 372 755,87 3 481 527,05

Zakup sprzętu [zł] Miasto Łódź 3 781 997,56 188 084,96 3 593 912,60 0,00 Całkowity koszt 30 251 832,26 6 397 549,34 20 372 755,87 3 481 527,05 Doświadczenia Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego we współpracy z samorządami gminnymi i powiatowymi przy wdrażaniu Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej na przykładzie Bazy Adresowej

Bardziej szczegółowo

Nowe możliwości systemu mapy numerycznej GEO-MAP

Nowe możliwości systemu mapy numerycznej GEO-MAP Waldemar Izdebski Tadeusz Knap GEO-SYSTEM Warszawa Nowe możliwości systemu mapy numerycznej GEO-MAP System mapy numerycznej GEO-MAP jest oryginalnym oprogramowaniem opracowanym w całości przez firmę GEO-SYSTEM.

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

Data sporządzenia materiałów źródłowych: zdjęcia:..., NMT:... Rodzaj zdjęć: analogowe/cyfrowe

Data sporządzenia materiałów źródłowych: zdjęcia:..., NMT:... Rodzaj zdjęć: analogowe/cyfrowe Ortofotomapa Identyfikator modułu:n-34-121-a-a-1-1 Identyfikator zbioru: ORTO_2015 METRYKĘ ORTOFOTOMAPY Układ współrzędnych: 1992 Zasięg obszarowy modułu: X[m] Y[m] 534158.84 432080.83 534158.84 436870.32

Bardziej szczegółowo

Zadanie II Opis przedmiotu zamówienia

Zadanie II Opis przedmiotu zamówienia Zadanie II Opis przedmiotu zamówienia Warunki techniczne na wykonanie naziemnego skanowania laserowego wnętrz 2 piętra Zamku w Łańcucie oraz na tej podstawie dokumentacji inwentaryzacyjnej 1. Przedmiot

Bardziej szczegółowo

Program budowy infrastruktury informacji przestrzennej (IIP) w Ministerstwie Zdrowia (MZ)

Program budowy infrastruktury informacji przestrzennej (IIP) w Ministerstwie Zdrowia (MZ) Program budowy infrastruktury informacji przestrzennej (IIP) w Ministerstwie Zdrowia (MZ) 1. WIADOMOŚCI WSTĘPNE 1.1 CHARAKTERYSTYKA ORGANU WIODĄCEGO 1) Stanowisko, imię i nazwisko, dane adresowe organu

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA SYSTEMU TELEWIZJI PRZEMYSŁOWEJ Łódź 2015

SPECYFIKACJA TECHNICZNA SYSTEMU TELEWIZJI PRZEMYSŁOWEJ Łódź 2015 Załącznik nr 4 do SIWZ/Nr 1 do umowy Nr postępowania OI/IP/031/2015 SPECYFIKACJA TECHNICZNA SYSTEMU TELEWIZJI PRZEMYSŁOWEJ Łódź 2015 1. Założenia ogólne System telewizji przemysłowej/dozorowej ma być integralną

Bardziej szczegółowo

Możliwości międzynarodowej współpracy w branży energetycznej w przestrzeni kooperacyjnej Partnerstwa - Odra

Możliwości międzynarodowej współpracy w branży energetycznej w przestrzeni kooperacyjnej Partnerstwa - Odra Możliwości międzynarodowej współpracy w branży energetycznej w przestrzeni kooperacyjnej Partnerstwa - Odra Wkład Landu Berlin w sprawie dalszego rozwoju i wzmacniania Partnerstwa - Odra Matthias von Popowski,

Bardziej szczegółowo

KOŁA NAUKOWEGO GEODETÓW UNIWERSYTETU ROLNICZEGO. Created by Katarzyna Gruca & Agnieszka Głowacka

KOŁA NAUKOWEGO GEODETÓW UNIWERSYTETU ROLNICZEGO. Created by Katarzyna Gruca & Agnieszka Głowacka KOŁA NAUKOWEGO GEODETÓW UNIWERSYTETU ROLNICZEGO SEKCJA FOTOGRAMETRII JEST TO JAK DOTĄD JEDYNE DZIECKO KOŁA NAUKOWEGO GEODETÓW UR. ZRZESZAJĄCA OD PONAD ROKU CIEKAWSKICH STUDENTÓW PRAGNĄCYCH ROZWIJAĆ SWOJĄ

Bardziej szczegółowo

Robocza baza danych obiektów przestrzennych

Robocza baza danych obiektów przestrzennych Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Robocza baza danych obiektów przestrzennych Autor: Wilkosz Justyna starszy specjalista Szkolenie Powiatowej Służby Geodezyjnej i

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ. Arkusz... Skala...

WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ. Arkusz... Skala... WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ Arkusz... Skala... WARSZAWA 1980 Warszawa, dnia 27 marca 1980 r. GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII ul. Jasna 2/4 skrytka pocztowa 145 tel. 26-42-21

Bardziej szczegółowo

SERWIS INTERAKTYWNEGO MONITOROWANIA WSPÓŁRZĘDNYCH STACJI SIECI ASG-EUPOS

SERWIS INTERAKTYWNEGO MONITOROWANIA WSPÓŁRZĘDNYCH STACJI SIECI ASG-EUPOS II Konferencja Użytkowników ASG-EUPOS Katowice 2012 SERWIS INTERAKTYWNEGO MONITOROWANIA WSPÓŁRZĘDNYCH STACJI SIECI ASG-EUPOS K. Szafranek, A. Araszkiewicz, J. Bogusz, M. Figurski Realizacja grantu badawczo-rozwojowego

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.cui.wroclaw.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.cui.wroclaw.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.cui.wroclaw.pl Wrocław: Rozbudowa systemu informacji przestrzennej Etap II Zakup ortofotomapy,

Bardziej szczegółowo

System bezpośredniego i zdalnego monitoringu geodezyjnego Część 1

System bezpośredniego i zdalnego monitoringu geodezyjnego Część 1 Sprawa Nr RAP.272.17.20134 załącznik nr 6.1. do SIWZ (nazwa i adres Wykonawcy) PARAMETRY TECHNICZNE PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Nazwa i typ (producent) oferowanego urządzenia:... NAZWA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA:

Bardziej szczegółowo

Aspekty tworzenia Numerycznego Modelu Terenu na podstawie skaningu laserowego LIDAR. prof. dr hab. inż.. Andrzej Stateczny

Aspekty tworzenia Numerycznego Modelu Terenu na podstawie skaningu laserowego LIDAR. prof. dr hab. inż.. Andrzej Stateczny Aspekty tworzenia Numerycznego Modelu Terenu na podstawie skaningu laserowego LIDAR prof. dr hab. inż.. Andrzej Stateczny mgr inż.. Krzysztof W. Łogasz Numeryczny Model Terenu podstawowe pojęcia NMT pol.

Bardziej szczegółowo

Total Station Zoom30

Total Station Zoom30 Total Station Zoom30 O firmie GeoMax jest międzynarodową, aktywnie działającą firmą, która produkuje oraz rozpowszechnia sprzęt geodezyjny najwyższej klasy. Dostarczamy kompleksowych rozwiązań instrumentalnych

Bardziej szczegółowo

DALMIERZE LASEROWE. stanleylasers.com

DALMIERZE LASEROWE. stanleylasers.com DALMIERZE LASEROWE stanleylasers.com PROFESJONALNA PRACA TYLKO NARZĘDZIAMI STANLEY Precyzyjny i dokładny pomiar jest kluczem każdego dobrze wykonanego zadania. Dlatego gama nowych dalmierzy laserowych

Bardziej szczegółowo

Główne założenia i stan przygotowania

Główne założenia i stan przygotowania Program Współpracy Brandenburgia-Polska 2014-2020 Główne założenia i stan przygotowania Sulechów, 24 kwietnia 2015 r. 1 Obszar wsparcia Brandenburgia-Polska 2014-2020 Po stronie polskiej: całe woj. lubuskie

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13

TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13 BIURO PROJEKTOWO - BADAWCZE DRÓG I MOSTÓW Sp. z o.o. TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13 PRACOWNIA RUCHU I STUDIÓW DROGOWYCH GENERALNY POMIAR

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Technik leśnik 321[02]

I.1.1. Technik leśnik 321[02] I... Technik leśnik 32[02] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 33 Przystąpiło łącznie: 079 przystąpiło: 998 przystąpiło: ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 888 (89%) zdało: 378 (35,5%) DYPLOM POTWIERDZAJĄCY

Bardziej szczegółowo

Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym

Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Temat: Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym Kartometryczność zdjęcia Zdjęcie lotnicze

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ SEKCJI FOTOGRAMETRII KOŁA NAUKOWEGO GODETÓW UNIWERSYTETU ROLNICZEGO W KRAKOWIE

DZIAŁALNOŚĆ SEKCJI FOTOGRAMETRII KOŁA NAUKOWEGO GODETÓW UNIWERSYTETU ROLNICZEGO W KRAKOWIE DZIAŁALNOŚĆ SEKCJI FOTOGRAMETRII KOŁA NAUKOWEGO GODETÓW UNIWERSYTETU ROLNICZEGO W KRAKOWIE Od listopada 2011 funkcjonuje Sekcja Fotogrametrii Koła Naukowego Geodetów Uniwersytetu Rolniczego. W ramach prac

Bardziej szczegółowo

Ocena dokładności i porównywalność danych wysokościowych (chmury punktów) pozyskiwanych z różnych kolekcji danych

Ocena dokładności i porównywalność danych wysokościowych (chmury punktów) pozyskiwanych z różnych kolekcji danych Ocena dokładności i porównywalność danych wysokościowych (chmury punktów) pozyskiwanych z różnych kolekcji danych mgr inż. Marcin Brach dr hab. Jarosław Chormański Katedra Inżynierii Wodnej Zakład Hydrologii

Bardziej szczegółowo

Jolanta OrUńska. Aktualna wersja projektu dostępna jest na stronie internetowej BiuJetynu Infonnacji

Jolanta OrUńska. Aktualna wersja projektu dostępna jest na stronie internetowej BiuJetynu Infonnacji Warszawa, ( wrześrua 2011 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA GŁÓWNY GEODETA KRAJU Jolanta OrUńska KN-0242-6/11 Pan Olgierd Geblewicz Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego Odpowiadając na Państwa uwagi zgłoszone

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie przestrzenią miejską - wykorzystanie danych lotniczego skanowania laserowego pochodzących z projektu ISOK

Zarządzanie przestrzenią miejską - wykorzystanie danych lotniczego skanowania laserowego pochodzących z projektu ISOK Zarządzanie przestrzenią miejską - wykorzystanie danych lotniczego skanowania laserowego pochodzących z projektu ISOK Mateusz Maślanka Specjalista ds. oprogramowania LiDAR mateusz.maslanka@progea.pl Mateusz

Bardziej szczegółowo

Badanie ankietowe dotyczące funkcjonalności aplikacji geoportalowej

Badanie ankietowe dotyczące funkcjonalności aplikacji geoportalowej Badanie ankietowe dotyczące funkcjonalności aplikacji geoportalowej Daniel Starczewski Centrum UNEP/GRID-Warszawa 1. Cel ankiety 2. Grupa ankietowanych - charakterystyka 3. Zakres opracowania ankiety 4.

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

Założenia i planowane efekty Projektu. Rola Projektu w budowaniu infrastruktury informacji przestrzennych na obszarze województwa mazowieckiego

Założenia i planowane efekty Projektu. Rola Projektu w budowaniu infrastruktury informacji przestrzennych na obszarze województwa mazowieckiego WYPRACOWANIE I WDROŻENIE INNOWACYJNYCH METOD INTEGRACJI DANYCH KATASTRALNYCH, MAPY ZASADNICZEJ I BAZY DANYCH TOPOGRAFICZNYCH ORAZ MODERNIZACJA USŁUG PUBLICZNYCH ŚWIADCZONYCH PRZEZ SŁUŻBĘ GEODEZYJNĄ I KARTOGRAFICZNĄ

Bardziej szczegółowo

Drony nad drogami. Przykłady zastosowania i ocena nowej techniki w pozyskiwaniu danych dotyczących dróg w zarządzie ZDW w Katowicach.

Drony nad drogami. Przykłady zastosowania i ocena nowej techniki w pozyskiwaniu danych dotyczących dróg w zarządzie ZDW w Katowicach. ZARZĄD DRÓG WOJEWÓDZKICH W KATOWICACH Drony nad drogami Przykłady zastosowania i ocena nowej techniki w pozyskiwaniu danych dotyczących dróg w zarządzie ZDW w Katowicach. ZDW w Katowicach Referat Geodezji

Bardziej szczegółowo

Metrologia: obliczenia na liczbach przybliżonych. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: obliczenia na liczbach przybliżonych. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: obliczenia na liczbach przybliżonych dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Cyfry znaczące reguły Kryłowa-Bradisa: Przy korzystaniu z przyrządów z podziałką przyjęto zasadę, że

Bardziej szczegółowo

PARAMETRY TECHNICZNE PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. Nazwa i adres Wykonawcy:... Nazwa i typ (producent) oferowanego urządzenia:...

PARAMETRY TECHNICZNE PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. Nazwa i adres Wykonawcy:... Nazwa i typ (producent) oferowanego urządzenia:... Sprawa Nr RAP.7.6.014 załącznik nr 6 do SIWZ (pieczęć Wykonawcy) PARAMETRY TECHNICZNE PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Nazwa i adres Wykonawcy:.... Nazwa i typ (producent) oferowanego urządzenia:... NAZWA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo