ograniczy jednak prawdopodobieństwo jej wybuchu człowiek zdoła zapanować nad swymi namiętnościami.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ograniczy jednak prawdopodobieństwo jej wybuchu człowiek zdoła zapanować nad swymi namiętnościami."

Transkrypt

1 W stulecie wojny Setna rocznica wybuchu I wojny światowej skłania do przypomnienia książki Nailla Fergusona A Pity of War opublikowanej przed piętnastoma laty, w 1999 roku (zob.jej pierwszy rozdział) Pierwsza wojna światowa twierdzi autor była pochodną głęboko tkwiącej w świadomości kulturalnej Europy idei militaryzmu. Na wiele lat przed jej wybuchem w literaturze pięknej, publicystyce, ale także w opracowaniach naukowych zapowiadano tę katastrofę; można powiedzieć, że doszło do samospełnienia przepowiedni. O ile da się jednak powiedzieć, że wielu ją przewidziało, nie sposób sprecyzować, ilu ludzi jej pragnęło. Jak zwykle w takich przypadkach bywa, prym wiodła literatura piękna. Jednym z pierwszych prognostyków był Brytyjczyk Headon Hill, autor wydanej w 1899 roku (przypomnijmy, że to data pierwszej Międzynarodowej Konferencji Pokojowej w Hadze) powieści The Spies of Wight. Niemieccy szpiedzy penetrują Anglię, przygotowując grunt pod przyszłe sukcesy militarne. Wątek zagrożenia działalnością wywiadu niemieckiego pojawiać się będzie w literaturze wielokrotnie. A.J. Dawson (w powieści The Message wydanej w 1907), czy E.Oppenheim ( A Maker of History oraz The Enemy of our Midst (1906) mnożą przykłady destrukcyjnej roboty wrogów zewnętrznych i wewnętrznych; do tych drugich obok ludności napływowej z kraju potencjalnego wroga, autor zalicza także pacyfistów, paraliżujących ducha narodowego i organizujących marsze protestacyjne przeciw wojnie. Tajny Niemiecki Komitet Przygotowań działa w Anglii, aktywnie pracują też niemieccy szpiedzy. Tytuł jednej z książek znanego pisarza Williama Le Queux a Spies of the Kaiser jest wielce wymowny. Inni autorzy kreślą obraz samego konfliktu wojennego. Zgodnie z życzeniem czytelników w większości tych publikacji, nasi wygrywają. Erskine Childer ( The Invasion of 1910 z 1906 roku) czy wspomniany Le Queux When the Eagle Flies Seaward (1907) zapowiadają masowy atak Niemców na Wyspy Brytyjskie, zakończony jednak ich ostateczną klęską. Są jednak także powieści pesymistyczne. Niektóre z nich opisują Anglię jako małą wyspę na skraju wielkiego teutońskiego imperium. Hector Hugh Munro When William Come. A Story of London under Hohenzollerns (1913) opisuje Wielką Brytanię

2 inkorporowaną do Reichslandu. Bohater powieści usiłuje przeciwstawić się okupantom, lecz spostrzega, że jest sam, jego rodacy albo uciekli do Indii, albo kolaborują z wrogiem. W powieści pojawiają się też wątki humorystyczne. Okupanci trują naród za pomocą serdelków i kwaszonej kapusty. Niemcy nie pozostawali dłużni (Karl Eisenhart, August Nieman i inni) odwracają rolę. Konfliktowi militarnemu winni są Brytyjczycy, oni tez ponoszą konsekwencje swych działań. Na ogół w tych i innych powieściach z przełomu i pierwszej dekady XX stulecia główna oś konfliktu to wojna między Wielka Brytanią i sojusznikami (Francja, Rosja) a Niemcami, przy czym w większości z nich to Niemcy są agresorami. Czasem jednak dochodzi do sporych przewartościowań na literackiej scenie politycznej. Wówczas np. armia i flota niemiecko- rosyjsko- francuska atakuje Anglię (Rieman), innym razem autor The Great War of 189- trafnie przewiduje, że początek wojnie da konflikt bałkański, później jednak przekształci się ona w konflikt między Francją i Niemcami a Wielką Brytanią. W innej powieści (przytaczanie ich autorów i tytułów trochę mija się z celem, są to bowiem osoby i utwory na ogół nieznane polskim czytelnikom) Francja i Rosja napadają na Anglię. Wojna burska dała asumpt do snucia rozważań o możliwości konfliktu francusko - brytyjskiego. W powieści Rudolfa Martina Berlin Bagdad utworzenie wielkich cesarskich Niemiec poprzedza wojna między Niemcami a post-rewolucyjną Rosją. Dwa z wątków podnoszonych przez Fergusona wydają się najważniejsze. Wojna wybuchła, bo narody chciały wojny i antycypowały ją także w beletrystyce. Idea niemieckiej inwazji (przede wszystkim na Imperium Brytyjskie) była dominującą osnową powieściowych wątków. Nie brakło też głosów wyszydzających lub ośmieszających literackie wizje przyszłej wojny ( The Sketch Robinsona, 1910 lub Guide for Phantasy Strategy Carla Siwinny). Najbardziej agresywni spośród proroków postrzegali ją jako tragedię (np. H.G. Wells War in the Air, 1910). Apokalipsa, ruina europejskiej cywilizacji to często przytaczane określenia. Publikacje, najbardziej pobudzające wyobraźnię (m.in. Norman Angell The Great Illusion ) podkreślały, że wojna może doprowadzić do ekonomicznej katastrofy; świadomość tego faktu

3 ograniczy jednak prawdopodobieństwo jej wybuchu człowiek zdoła zapanować nad swymi namiętnościami. W książce The Collapse of Old World (1906) niemiecki publicysta Ferdinand Granthoff przewidywał, że niewielka sprzeczka między Wielką Brytanią a Niemcami o wyspy Samoa przekształci się w międzynarodowy konflikt, niszczycielski dla obu stron. Autor przewiduje też, że - w konsekwencji - o przyszłości świata decydować będą nie stare potęgi, lecz Rosja i Stany Zjednoczone. Podobnie rzecz oceniał Karl Bleiblens. Obaj uważali wojnę za bezsensowną i nawoływali do jedności europejskiej. Mimo różnic w swych fabularnych wizjach niemal wszyscy prorocy wojny sytuowali ją w drugim dziesięcioleciu XX wieku, choć żaden nie przewidział dokładnych dat Za to dominująca przesłanka konfliktu wojna między Wielką Brytanią i Niemcami nie odpowiadała realiom. Także 90% fikcji literackiej wykazywało ignorancję w kwestiach technicznych, które ograniczały działalność armii po obu stronach konfliktu. Jedynie nieliczni opisywali ją względnie dokładnie. I tak: Fryderyk Engels uważał, że przyszła wojna będzie nieporównywalna z dotychczasowymi do swego zasięgu i intensywności. Okropności wojny trzydziestoletniej zmieszczą się w ciągu 3 4 lat i przyniosą na całym kontynencie - głód, epidemie, barbaryzację wojsk i ludności, chaos w przemyśle i handlu. Nie sposób przewidzieć, jak się to skończy i kto będzie zwycięzcą. Pewne jest tylko ogólne wyczerpanie społeczeństw i powstanie okoliczności, które doprowadzą do zwycięstwa mas pracujących. Von Moltke (starszy), emerytowany szef sztabu armii pruskiej przewidywał, że przyszła wojna będzie niepodobna do wszystkich dotychczasowych i potrwa siedem, a nawet trzydzieści lat. W tej wojnie nie będzie zwycięzców i zwyciężonych w tradycyjnym rozumieniu i biada temu, kto podłoży ogień pod beczkę z prochem. Najbardziej szczegółowa ze wszystkich dokładnych prognoz przyszłej wojny nie była dziełem socjalisty, ani żołnierza. W książce Czy wojna jest dziś niemożliwa?, skróconej i wydanej pod nieco mylącym tytułem angielskiej wersji sześciotomowego dzieła opublikowanego w 1899 roku, warszawski

4 finansista Jan Bloch twierdził, że wielka europejska wojna będzie bezprecedensowym zjawiskiem co do skali destrukcji z trzech powodów. Po pierwsze, technika militarna zmieniła charakter działań wojennych w sposób wykluczający szybki sukces strony atakującej. Epoka bagnetu minęła bezpowrotnie, szarże kawalerii stały się również przestarzałe. Dzięki wzrastającej szybkości i dokładności ognia karabinowego, dzięki wynalezieniu prochu bezdymnego, rosnącej skuteczności penetracyjnej pocisków oraz większego znaczenia i siły dział ładowanych od tyłu, wojny w tradycyjnym rozumieniu nie będą miały miejsca. Zamiast walki wręcz żołnierze ścierać się będą w otwartej przestrzeni nie widząc i nie słysząc niczego.. Z tych powodów przyszła wojna będzie przede wszystkim starciem okopów. Według drobiazgowych kalkulacji Blocha, setka ludzi w okopach będzie zdolna do zabicia czterokrotnie większej liczby atakujących, kiedy ci będą przemierzać 300 yardową strefę ognia. Po drugie, rozrost europejskich armii oznacza, że w wojnie weźmie udział około 10 milionów ludzi, walczących na ogromnie rozciągniętych frontach. Dlatego, choć przyszła wojna pociągnie za sobą wiele ofiar śmiertelnych (szczególnie wśród oficerów) będzie ona długą wojną. Po trzecie, czynniki ekonomiczne odegrają kluczową i decydującą rolę. Wojna przyniesie znaczącą dyslokację przemysłu, poważne ograniczenie dostaw przyszła wojna nie będzie walką, lecz głodem, nie wzięciem do niewoli żołnierzy, lecz bankructwem narodów i destrukcją całej organizacji społecznej. Te wszystkie argumenty zostały jednoznacznie wyłożone w porównaniu ze śmieciami opisanymi przez panikarzy. Lecz nawet Bloch mylił się w kilku ważnych kwestiach. Nie miał racji, na przykład, twierdząc, że po jednej stronie staną Rosja i Francja, zaś po drugiej Niemcy. Austro-Węgry i Włochy, choć ten błąd zdawał się usprawiedliwiony w warunkach 1899 roku. Mylił się także, kiedy sugerował, że mieszkańcy miast nie są w żadnym razie zdolni do przebywania na wilgotnych i nieosłoniętych stanowiskach [bojowych], tak jak chłopi i z tego powodu oraz z racji samowystarczalności produkcji rolnej, Rosja będzie lepiej przygotowana do wspierania wojny niż wysoko cywilizowane narody. Bloch przeceniał także siły brytyjskiej marynarki

5 wojennej. Floty słabsze niż brytyjska twierdził są nic nie warte, jeśli nie dominują, staną się zakładnikami przodującej floty. Wielka Brytania należy do innej [wyższej] kategorii potęg morskich niż pozostałe państwa. Logicznie rzecz biorąc, przeczy to innej tezie Blocha o patowej sytuacji w wojnie lądowej. Poza wszystkim, czemu naród zdolny do ustanowienia przewagi na morzu, nie może zrobić tego samego w przypadku wojsk lądowych? Oddając Blochowi (który jest czasem źle postrzegany jako naiwny idealista) sprawiedliwość dodał on ważne uzupełnienie nie przeczę pisał że narody mogą same wpaść i pociągnąć swoich sąsiadów w straszliwą serię katastrof, które mogą w rezultacie wywrócić wszystkie cywilizowane i legalne rządy (jest wielką ironią, że książka otrzymała silne poparcie ze strony rządu rosyjskiego; przypuszcza się, że car Mikołaj II czytał książkę warszawskiego bankiera Blocha i że ta zainspirowała go do przekazania w 1898 roku apelu do przywódców państw i w konsekwencji do Pokojowej Konferencji w Hadze). Największym błędem Blocha było przeoczenie faktu, że jest mało prawdopodobne, by takie rewolucje wybuchały równocześnie we wszystkich walczących z sobą państwach; którakolwiek ze stron odsunęłaby ten wybuch, ta by zwyciężyła. Gdyby zatem wojna wybuchła, taka możliwość byłaby bodźcem, by ją wydłużać w nadziei, że drugą stronę czeka szybszy upadek. I to w mniejszym lub większym stopniu wydarzyło się po 1914 roku. Fikcja literacka n. t. możliwej wojny była z lubością podtrzymywana przez prasę i publicystykę. Nic tak nie wzbudza zainteresowania i nie zwiększa sprzedaży książek i periodyków, jak hasło wojna. Wojna jako temat nie tylko pobudza podaż, lecz nade wszystko kreuje popyt. Po konflikcie burskim, kiedy nic się nie działo, zainteresowanie tematem spadło. Pobudziły je publikacje, operujące fikcją jako substytutem informacji o faktach. Wyobraźni a autorów posłużyła też do konkretnych działań: planów reformy armii, ograniczania liczby imigrantów (pod pozorem ochrony przed szpiegostwem), modernizacji służb specjalnych. Fantazja dziennikarska inspirowała myślenie życzeniowe, a te zastępowało realność. Nie znaczy to, że szpiegów nie było., o czym świadczyły aresztowania podejrzanych o tę działalność w Anglii i z wzajemnością - w Niemczech, Belgii i Holandii. Ale kluczowy problem tkwił w pytaniu: jak silne było oddziaływanie propagandowych enuncjacji na oficjalne osobistości

6 politycznych po obu stronach potencjalnego konfliktu. Na przykład, w 1903 roku płk William Robertson z brytyjskiego wywiadu wojskowego udowadniał, że Niemcy maja szansę przechylić szalę zwycięstwa na swoją korzyść nim brytyjska marynarka osiągnie pełną gotowość bojową. Wizja gigantycznego desantu na Wyspy Brytyjskie i zmuszenia Anglii do zawarcia wyjątkowo niekorzystnego traktatu pokojowego nasuwała prostą odpowiedź: należy dążyć do szybkiego wzmocnienia własnego potencjału militarnego [podobne zjawisko obserwujemy także w pierwszym piętnastoleciu XXI wieku, jakby mechanizmy kształtowania świadomości zbiorowej wpływały na realne decyzje]. Król Edward VII obawiał się, że jego kuzyn, cesarz niemiecki (rody panujące w Europie były połączone więzami pokrewieństwa) dokona inwazji jako potomek królowej Wiktorii. Obawy te podzielali urzędnicy brytyjscy. Głoszono, że wielu oficerów niemieckich spędza urlopy na brytyjskim wybrzeżu w celach wywiadowczych. W konsekwencji plany strategiczne zawierały wnioski o zwiększenie liczebności armii, ostrych represji wobec rosnącej liczby szpiegów, rozmieszczeniu oddziałów (vide: rozkaz Churchilla o rozmieszczeniu żołnierzy w magazynach marynarki wokół Londynu). I tak dalej. Książka niemieckiego stratega gen. Fredericka von Bernhardi Germany and the Next War z 1912 roku (uważana za klasyczny tekst pruskiego militaryzmu) nie tylko rozbudziła trwogę w Anglii, ale też pobudzała do działania organizacje militarne w samych Niemczech, takie jak German Army League, opowiadającą się za zwiększeniem liczebności armii i atakującą pacyfizm i niemiecką lewicę, ale także rząd za zbyt pasywną politykę. Liczebność organizacji militarystycznych była jednak ograniczona. Politycznie sytuowały się one na prawo od centrum. We Francji przedłużono wprawdzie służbę wojskową z dwóch do trzech lat, ale ruchy społeczne wspierające militaryzm nie były zbyt silne, zaś rząd i parlament zajmowały się raczej rozgrywkami wewnętrznymi i podatkami niż armią. Jedynie 200 spośród 654 parlamentarzystów identyfikowano jako zwolenników narodowego odrodzenia (pod tymi hasłami kryją się zazwyczaj nacjonalistyczne i militarystyczne ciągoty). Natomiast badania nad kształtowaniem się ruchów nacjonalistycznych w Niemczech wskazywały, że ruchy te były powiązane z konserwatywnymi elitami i przyciągały te kręgi społeczeństwa, które w swoim radykalizmie wyprzedzały intencje i decyzje władz. Miały one na celu mobilizację dotąd

7 apatycznych grup drobnej burżuazji populistycznych elementów opozycyjnych wobec notabli. Można je traktować jako początek działań zmierzających do przekształcenia prawicy w powojenny sojusz tradycyjnych elit konserwatywnych, radykalnych nacjonalistów, niższej klasy średniej i zagorzałych antysemitów nazizm. Utożsamianie radykalnej prawicy w Niemczech z drobną burżuazją jest ignorowaniem znaczenia dobrze wykształconej klasy średniej nie tylko w organizacjach nacjonalistycznych, lecz także w całym procesie ewolucji nacjonalistycznej ideologii. Jak wynika z danych statystycznych, organizacje deklarujące się otwarcie jako nacjonalistyczne liczyły w Niemczech około 540 tys. członków, choć te liczby sa przesadzone, z uwagi na podwójne członkostwo, jedynie papierową przynależność etc. Ich władze składały się z wyższych warstw społecznych: wyższych oficerów, wysokich urzędników, biznesmanów. Dla kontrastu - organizacja o nazwie Veterans Association, skupiająca jak nazwa wskazuje weteranów wojen, liczyła 2,8 mln członków i była najliczniejszą polityczną partią w Europie. Ważną rolę we wzmacnianiu uczuć nacjonalistycznych i militarystycznych odgrywał kościół protestancki. Postawa wyznawców wobec wojny miała wręcz charakter eschatologiczny. Wojna jest dla nas święta deklarowali. Ruchy takie, jak Gottes Fuehrung lub hasła Jesu-Patriotism pobudzały narodową wyobraźnię, a także zyskiwały teoretyczną podbudowę ze strony filozofów i teologów oraz kręgów uniwersyteckich dla propagowania akceptowanych wzorów zachowań. Wiele uczelnianych wydziałów deklarowało poparcie dla radykalnej nacjonalistycznej ideologii. Pojawiły się hasła wyższości rasy niemieckiej oraz germańskości jako cechy wyróżniającej. Otto Schmidt- Gibichenfels opisał wojnę jako niezbywalny element kultury. Akcentowano duchowość jako wyróżnik niemieckiego charakteru wobec brytyjskiego materializmu. Inne przeciwstawienie funkcjonujące przed I wojną to :młode, zdrowe, prężne Niemcy vs. konserwatywna, zamierająca Anglia. Intelektualny sojusz między wykształconą wyższą klasą średnią a radykalnym nacjonalizmem sprzyjał ewolucji ideologicznej od narodowego liberalizmu do radykalnego nacjonalizmu (wykłady Maxa Webera, idea Mitteleuropy pod przywództwem

8 Niemiec sa dobrymi przykładami tych tendencji). W debatach parlamentarnych National Liberal Party i Army League współpracowały ze sobą. Odwoływano się do zwycięstwa 1870 roku, do idei Bismarcka itp. umacniających ducha militaryzmu. Społecznym nosicielem tych poglądów była zdaniem Fergusona wyższa (edukowana i zajmująca eksponowane stanowiska) klasa średnia (upper middle class notables). Nawet przegrana wojna ma sens głosili zwolennicy chaos pomoże wykreować wodza, który dokona pożądanych przekształceń. Ewolucję takich poglądów można łatwo sobie wyobrazić, nic dziwnego więc, że niektórzy członków Army League ostatecznie znaleźli się w ruchu nazistowskim. Przeciwnicy militaryzmu to oczywiście pacyfiści; termin pacyfizm pojawił się w 1901 r. i Ferguson określa ten ruch jako najmniej skuteczny ze wszystkich ruchów politycznych w początkach XX wieku. Ale pacyfiści byli ważnym ogniwem antymilitaryzmu w Europie. Partie liberalne w Anglii, głoszące idee wolnego handlu i negocjacyjnych sposobów rozwiązywania sporów, niechętne wobec wyścigu zbrojeń, wygrywały kilka razy z rzędu wybory parlamentarne. Jednym z najlepiej znanych pisarzy, którym przypisuje się miano pacyfistów był Norman Angell autor The Great Illusion (1910). Na pierwszy rzut oka jest ona wzorcem pacyfistycznych poglądów. Wojna wg autora jest irracjonalna z ekonomicznego i społecznego punktu widzenia: obciążenia fiskalne wskutek zbrojeń nie do zniesienia, odszkodowania od pokonanych nie do wyegzekwowania, handlu nie poprowadzą wojskowi, interes klasowy bardziej łączy ludzi niż interes narodowy itd. Zatem nie Anglicy staną przeciw Rosjanom, lecz ludy przeciw wyzyskowi, korupcji i niekompetencji elit; realnym konfliktem jest spór między demokracją i autokracją, socjalizmem a indywidualizmem, reakcją a postępem. Angell ze swymi poglądami został potem orędownikiem Ligi Narodów, parlamentarzystą z ramienia Labour Party i laureatem Pokojowej Nagrody Nobla (której Bloch nie dostał, bo zmarł przed decyzją]. Mimo uznania go za czołowego eksponenta pacyfizmu, bliższe przyjrzenie się książce budzi szereg wątpliwości co do słuszności tego stanowiska, W rzeczywistości bowiem Angell nie był pacyfistą, on tylko uważał, że niemiecka inwazja na Wielką Brytanię byłaby irracjonalna. Nie przyniosłaby ona też niczego dobrego dla

9 świata. Wg. Fergusona The Great Illusion było stanowiskiem liberalnych imperialistów (sic!) brytyjskich skierowanych do niemieckiej opinii publicznej, by ta wymusiła rezygnację z planów budowy floty i konfrontacji na morzu. Nic dziwnego, że książka ta wzbudziła zachwyt kręgów dowódczych w Wielkiej Brytanii. W brytyjskiej Labour Party było wielu innych, bardziej widocznych antymilitarystów, jak Fenner Brockway, Henry Noel Bradford, Keir Handie, Ramsay Mac Donald i inni. Mac Donald deklarował się jako przeciwnik germanofobii premiera Grey a; twierdził, że partie lewicowe (w tym niemiecka SPD) raczej opowiedzą się za współpracą Niemiec i innych krajów. Pojawiały się zresztą inne możliwe scenariusze i opcje, mniej lub bardziej fantastyczne. Antywojenną postawę reprezentował m.in. wybitny filozof Bertrand Russell. Pewną ciekawostką jest, że w 1914 roku większość doktoratów h.c. w Oxfordzie otrzymali Niemcy. Trzeba też pamiętać, że więzy krwi domów panujących w Niemczech i Wielkiej Brytanii były bardzo silne. Po drugiej stronie barykady niemieccy liderzy związkowi stali na czele antymilitarystycznych sił w tym kraju, Liebknecht uważał militaryzm za narzędzie walki kapitalizmu z klasą robotniczą (został zamordowany w 1919 r.). Celem militaryzmu jest ochrona starego porządku społecznego twierdził. W Niemczech militaryzm rozkwitał w absolutystycznych i feudalno biurokratycznych warunkach ustrojowych. Historycy piszący w duchu marksizmu leninizmu powtarzali argumenty Liebknechta, że militaryzm wynikał z połączenia agresywnych dążeń burżuazji i pruskiego junkierstwa. Z kolei, niemarksistowski historyk Eckart Kehr podzielał pogląd o sojuszu rodowej arystokracji agrarnej z młodą burżuazją, lecz uzupełniał go o opinię, że militaryzm był nieodłączną częścią procesu powstawania autonomicznych instytucji państwa. Wg Kehra i jego późniejszych naśladowców militaryzm służył nie tylko realizacji celów ekonomicznych (kontrakty zbrojeniowe), lecz także jako oręż przeciw socjaldemokracji i wspierał antydemokratyczny system polityczny, patriarchalny porządek i strategię konserwatywnych rządów. Ale antymilitaryzm nie był wcale obcy kręgom konserwatywnym. Parcie do wojny groziło zburzeniem starego porządku społecznego. Nacisk na rozrost

10 armii groził (z ich punktu widzenia) pojawieniem się innego rodzaju niebezpieczeństwa. Konsekwencją wojny będzie społeczny wybuch, co zagraża przegranym upadkiem rządzących dynastii. Powoływano się przy tym na przykład rewolucji 1905 roku, a rosyjski minister spraw zagranicznych ostrzegał Mikołaja II, że rewolucja społeczna okaże się nieunikniona, jeśli wojna pójdzie źle. Militaryzm wcale nie był dominującą doktryną w przededniu wojny. Partie antymilitarystyczne w państwach, które wkrótce stały się stronami konfliktu zyskiwały coraz większe poparcie elektoratów. We Francji lewica utworzyła rząd, a działacz związkowy Jean Jaures był u szczytu popularności. W Rosji wybuchały masowe strajki. W Belgii dominująca partia katolicka przeciwstawiała się przygotowaniom do wojny. Lewica była (sic!) najsilniejsza w Niemczech. Rozkwit tendencji antymilitarystycznych był więc wyraźny, a zjawisko to jest wyraźnie niedoceniane w literaturze historycznej. * * * Opracowania historyczne służą opisaniu i interpretacji faktów i zdarzeń z przeszłości; zawierają jednak na ogół pewien ładunek dydaktyzmu pomocny przy ocenie teraźniejszości i wyciąganiu wniosków na przyszłość. Czasem sądzi się, że I wojna światowa wybuchła z niczego, nie poprzedzało jej bowiem tak silne zaognienie konfliktu, które detonuje eksplozję. Jakie procesy spowodowały zatem śmierć milionów ofiar? Omówiony wyżej fragment książki Fergusona (I rozdział pt. Mit militaryzmu) stara się to wyjaśnić, ale prócz wyjaśnienia autor mnoży jeszcze znaki zapytania i pobudza do refleksji nad symptomami i ukrytymi przyczynami narastania napięcia we wszystkich krajach, które niebawem miały stanąć na polu bitwy. Po pierwsze, wojna rodzi się w zbiorowej świadomości społeczeństw, nim przybierze realne kształty. W ludzkich umysłach, temperamentach, wyobrażeniach pojawia się zapotrzebowanie (popyt) na towar, jakim jest wojna. Literaci, publicyści, dziennikarze podchwytują te emocjonalne tony i poprzez analizy polityczne lub zwykłą fikcję literacką o sensacyjnym posmaku sprawiają, że zbiorowości narodowe zaczynają rozumować w kategoriach nieuchronności zmagań militarnych, uważają je za coś naturalnego, ba, nawet oczekiwanego. Padające dziś przy okazji konfliktu ukraińskiego z ust całkiem

11 dobrych dziennikarzy pytanie: i co dalej? I co jeszcze? jest na szczęście wątłym jeszcze, ale bardzo charakterystycznym przykładem tej tendencji. A pytanie o możliwość wybuchu działań militarnych, jakie Polacy dość powszechnie sobie zadają, zdaje się być dowodem, że popyt na wojnę jest czymś realnym, choćbyśmy nie wiem jak mocno temu zaprzeczali. Czy można jeszcze zejść z tego traktu? Czy też psychika zbiorowa posuwać się będzie naprzód, jakby niezależnie od naszej woli aż doprowadzi do krańcowych skutków? Po drugie, są pewne zestawy idei i postaw społecznych, które ze zmaganiami zbrojnymi kojarzą się najczęściej. Pojawiały się one nie tylko w początkach minionego wieku, są wciąż żywe i dziś. Trzeba na nie uważać, poddawać analizom, przeciwdziałać, a nie ulegać ich irracjonalnej presji. Wszędzie tam, gdzie aktywizuje się i zyskuje znaczenie ruch narodowy, wzrasta groźba wojny. Sprzyja temu myślenie historyczne, odwoływanie się do racji historycznych. Szczególnie niebezpieczne wydają się hasła narodowego odrodzenia. Wszędzie tam, gdzie państwo i jego struktury narzucają ludziom wizję umacniania własnej potęgi jako celu swych działań w miejsce zaspokajania potrzeb jednostek, dzieje się podobnie. Kiedy zanika tolerancja, a konserwatywne elity narzucają innym swoje wartości i sposób myślenia, jesteśmy na niebezpiecznej ścieżce. Groźne wydaje się przeciwstawienie duchowości materializmowi i indywidualizmowi. Wyższością duchową da się usprawiedliwić wiele, nawet zbrodnię. Jeśli gdzieś pojawi się nawoływanie do świętej wojny (a niebezpiecznie szybko zbliża się ono na kontynent europejski) nic już nas chyba nie uchroni przed konfliktem. Po trzecie, każde proste wyjaśnienia i tłumaczenia zawierają w sobie pierwiastek fałszu. Ci, którzy potrafią wszystko wyjaśnić, na wszystko znaleźć jednoznaczną odpowiedź, nie tylko tkwią w błędzie (to pół biedy, głupota nie podlega karze), lecz wyrządzają ogromne szkody społeczne. Dlaczego bowiem w okresie nasilenia rządów anty militarnie nastawionej lewicy doszło do wybuchu wojny? Przecież powinno być odwrotnie. Trzeba więc zgłębiać paradoksy, nie zadowalać się łatwizną, może wówczas uda nam się uniknąć najgorszego. Niestety, siedemdziesiąt lat bez powszechnej wojny w Europie zdaje się sprzyjać i popytowi na wojnę, i narastaniu złowrogich tendencji, i łatwemu usprawiedliwieniu własnych błędów i niedopatrzeń.

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

OCENA REFORM SPOŁECZNYCH

OCENA REFORM SPOŁECZNYCH OCENA REFORM SPOŁECZNYCH Warszawa, lipiec 1999 Prawie trzy czwarte Polaków (71%) uważa, że rząd źle zrobił wprowadzając wszystkie cztery reformy w tym samym czasie. Przeciwnego zdania jest tylko jedna

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Historisch-technisches Informationszentrum.

Historisch-technisches Informationszentrum. 1 Historisch-technisches Informationszentrum. Wojskowy Ośrodek Badawczy w Peenemünde był w latach 1936-1945 jednym z najbardziej nowoczesnych ośrodków technologii na świecie. W październiku 1942 roku udało

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

RASIZM DYSKRYMINACJA RASOWA. Magdalena Syryca

RASIZM DYSKRYMINACJA RASOWA. Magdalena Syryca RASIZM DYSKRYMINACJA RASOWA Magdalena Syryca Rasizm, dyskryminacja rasowa zespół poglądów głoszących tezę o nierówności ludzi, a wynikająca z nich ideologia przyjmuje wyższość jednych ras nad innymi. Przetrwanie

Bardziej szczegółowo

MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych

MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych Urządzenia hybrydowe zagrażają dominacji laptopów biznesowych w Europie Mimo że tablety miały zrewolucjonizować pracę mobilną,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych

MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych MASZYNY NOWEJ ERY: Europejskie badania na temat preferencji pracowników mobilnych Urządzenia hybrydowe zagrażają dominacji laptopów biznesowych w Europie Mimo że tablety miały zrewolucjonizować pracę mobilną,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 2. Przeczytaj poniższy tekst. Następnie zapisz w wyznaczonym miejscu odpowiedzi dwa

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego. CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918

Spis treści. Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego. CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918 Spis treści Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918 Rozdział I. Narodziny wieku (1890-1914) 1. Nie spełnione obawy końca XIX wieku 2. Rewolucja

Bardziej szczegółowo

Opinie Polaków o stosunkach polsko-niemieckich po zmianie rządów w obu krajach

Opinie Polaków o stosunkach polsko-niemieckich po zmianie rządów w obu krajach Opinie Polaków o stosunkach polsko-niemieckich po zmianie rządów w obu krajach Komunikat z badania Instytutu Spraw Publicznych Badanie Instytutu Spraw Publicznych zostało przeprowadzone przy współpracy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI REGIONY W KRAJU 1 ZAŁĄCZNIK DOTYCZĄCY METODOLOGII: ANALIZA WYNIKÓW EUROBAROMETRU Z ROZBICIEM NA REGIONY Poniższa analiza regionalna jest oparta na badaniach Eurobarometru zleconych przez Parlament Europejski.

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REPRYWATYZACJA - OBOWIĄZEK MORALNY CZY EKONOMICZNA KONIECZNOŚĆ? WARSZAWA, CZERWIEC 97

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REPRYWATYZACJA - OBOWIĄZEK MORALNY CZY EKONOMICZNA KONIECZNOŚĆ? WARSZAWA, CZERWIEC 97 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

-2- Jak widać, wydarzenia, o których mowa - podobnie jak wcześniej konflikt w Czeczenii -

-2- Jak widać, wydarzenia, o których mowa - podobnie jak wcześniej konflikt w Czeczenii - CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Poważny krok w kierunku normalności

Poważny krok w kierunku normalności Poważny krok w kierunku normalności Dwadzieścia lat po podpisaniu polsko-niemieckiego Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy : wyniki raportu Instytutu Allensbach na temat relacji polskoniemieckich

Bardziej szczegółowo

http://grzbiet.pl/ksiazki/armia-rezerwowa-ii-rzeczypospolitej-spoleczenstwo-pod-bronia-1918-1939

http://grzbiet.pl/ksiazki/armia-rezerwowa-ii-rzeczypospolitej-spoleczenstwo-pod-bronia-1918-1939 Spis treści \V stęp... 7 Koncepcja,.naród pod bronią"... 15 Uwarunkowania geopolityczne i strategiczno-militarne bezpieczeństwa Polski... 39 Miejsce Wojska Polskiego w systemie bezpieczeństwa państwa...

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VII Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: prof. dr hab. Jan Jacek Bruski Redaktor

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku!

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Wraz z podręcznikiem oddajemy do twoich rąk zeszyt ćwiczeń. Zawarte są w nim różne polecenia i zadania. Powinny one pomóc ci zrozumieć zagadnienia omawiane w podręczniku

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O DZIAŁANIACH WOJENNYCH W AFGANISTANIE I LISTACH ZAWIERAJĄCYCH RZEKOME BAKTERIE WĄGLIKA BS/172/2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O DZIAŁANIACH WOJENNYCH W AFGANISTANIE I LISTACH ZAWIERAJĄCYCH RZEKOME BAKTERIE WĄGLIKA BS/172/2001 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C.

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Rozdział II. Za wolną Polskę GRUPA A 0 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Wykrzyknąłem z uniesieniem [ ]: Niech żyje Polska wolna, cała i niepodległa!, co w ogóle

Bardziej szczegółowo

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym 323 9fC Konstanty Adam Wojtaszczyk Partie polityczne w państwie demokratycznym Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 1998 Spis treści I. Wokół pojęcia partia polityczna" 7 1. W poszukiwaniu nazwy

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Polska po II wojnie światowej

Polska po II wojnie światowej Polska po II wojnie światowej w latach 1945-1947 Rafał Nowicki źródła - Internet, (http://historia-polski.klp.pl/a-6269.html) obrazki - Wikipedia TERYTORIUM GRANICE - LUDNOŚĆ Obszar Polski po II wojnie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2014 BS/10/2014 IGRZYSKA W SOCZI W CIENIU ZAGROŻENIA TERRORYSTYCZNEGO

Warszawa, styczeń 2014 BS/10/2014 IGRZYSKA W SOCZI W CIENIU ZAGROŻENIA TERRORYSTYCZNEGO Warszawa, styczeń 2014 BS/10/2014 IGRZYSKA W SOCZI W CIENIU ZAGROŻENIA TERRORYSTYCZNEGO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Niemcy Austro-Węgry Bułgaria Turcja. Francja Rosja Wielka Brytania

Niemcy Austro-Węgry Bułgaria Turcja. Francja Rosja Wielka Brytania I wojna światowa 1914-1918, do 1939 zwana wielką wojną 1914-1918, pierwszy konflikt zbrojny w skali światowej, burzący układ stosunków politycznych po kongresie wiedeńskim 1814-1815. Była to tzw. Wojna

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

SOCJOLOGIA. Struktura społeczna. Społeczeństwa klasy średniej. Klasa średnia

SOCJOLOGIA. Struktura społeczna. Społeczeństwa klasy średniej. Klasa średnia SOCJOLOGIA Struktura społeczna. Społeczeństwa klasy średniej. Klasa średnia Struktura społeczna Struktura społeczna to system międzyludzkich i międzygrupowych zależności, dystansów i hierarchii zarówno

Bardziej szczegółowo

II WOJNA ŚWIATOWA GRZEGORZ GRUŻEWSKI KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK

II WOJNA ŚWIATOWA GRZEGORZ GRUŻEWSKI KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK WYBUCH II WOJNY ŚWIATOWEJ PRZEBIEG WOJNY - NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA UDZIAŁ POLAKÓW W WOJNIE POWSTANIE WARSZAWSKIE KAPITULACJA NIEMIEC I JAPONII II Wojna Światowa

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

Godpodarcze "exposé" SLD: Miller odchodzi od podatku liniowego 16 września 2012

Godpodarcze exposé SLD: Miller odchodzi od podatku liniowego 16 września 2012 Na niedzielnej konferencji prasowej przewodniczący Sojuszu Lewicy Demokratycznej, były premier Leszek Miller zaprezentował nowy gospodarczy program partii - projekt, który określił mianem programu dla

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Tematy i zagadnienia z WOS semestr trzeci( klasa II) Dział I. Społeczeństwo 1. Życie zbiorowe i jego reguły socjologia formy życia społecznego normy społeczne

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 144/2014 ZAINTERESOWANIE SYTUACJĄ NA UKRAINIE I POCZUCIE ZAGROŻENIA W PAŹDZIERNIKU

Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 144/2014 ZAINTERESOWANIE SYTUACJĄ NA UKRAINIE I POCZUCIE ZAGROŻENIA W PAŹDZIERNIKU Warszawa, październik ISSN 2353-5822 NR 144/ ZAINTERESOWANIE SYTUACJĄ NA UKRAINIE I POCZUCIE ZAGROŻENIA W PAŹDZIERNIKU Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Zjednoczenie Niemiec

Zjednoczenie Niemiec Zjednoczenie Niemiec 1. Drugie Cesarstwo we Francji lipiec 1851 - Ludwik Napoleon żąda od Zgromadzenia rewizji konstytucji, gdyż chce być wybrany po raz drugi (konstytucja nie przewidywała reelekcji prezydenta);

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 69--69; 68-7-0 UL. ŻURAWIA A, SKR. PT. INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 69-6-9, 6-76- 00-0 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl TELEFAX

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Szkoła austriacka w ekonomii

Szkoła austriacka w ekonomii Szkoła austriacka w ekonomii Ekonomia głównego nurtu a ekonomia heterodoksyjna (instytucjonalizm, szkoła historyczna itp.) Istnieje od końca XIX wieku do dziś Założyciel Carl Menger (1840-1921) Ważni przedstawiciele:

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ Scenariusz lekcji do filmu edukacyjnego Noc w galerii PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ. CZĘŚĆ I: WPROWADZENIE 2 Czas pracy: 45 minut. Materiały

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Publikacja dotowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego

Publikacja dotowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego Recenzja: prof. dr hab. Wielisława Warzywoda-Kruszyńska Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Marek Szczepaniak Korekta: Marek Szczepaniak Joanna Barska Projekt okładki, zgodnie z pomysłem Autora:

Bardziej szczegółowo

Deficyt publiczny - jak mu zaradzić piątek, 07 października 2011 20:10 - Poprawiony sobota, 19 kwietnia 2014 16:28

Deficyt publiczny - jak mu zaradzić piątek, 07 października 2011 20:10 - Poprawiony sobota, 19 kwietnia 2014 16:28 Z Olgierdem Bagniewskim*, szefem zespołu analityków niemieckiego instytutu East Stock Informationsdienste GmbH w Hamburgu, rozmawia Iwona Bartczak. I.B.: Brak równowagi finansów publicznych jest znanym

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ Łukasz Leśniak IVti W początkowej fazie drugiej wojny światowej rząd polski w skutek działań wojennych musiał ewakuować się poza granice kraju. Po agresji sowieckiej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Adam Dudzic, Aldona Ploch, Prawo międzynarodowe publiczne. Plansze Becka

Spis treści. Adam Dudzic, Aldona Ploch, Prawo międzynarodowe publiczne. Plansze Becka Przedmowa Wykaz ważniejszych skrótów Wykaz literatury XI XIII XV Rozdział I. Zagadnienia podstawowe 1 Tabl. 1. Społeczność międzynarodowa 3 Tabl. 2. Prawo międzynarodowe publiczne pojęcie 4 Tabl. 3. Prawo

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie WPROWADZENIE D zień dobry, Przyjaciele. Pragnę powitać tych wszystkich, któ rzy kroczą drogą dalszego energoinformacyjnego rozwoju oraz tych, którzy stawiają na niej dopiero pierwsze kroki. Czy gotowi

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 STOSUNEK POLAKÓW DO INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ WARSZAWA, WRZESIEŃ 93

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 STOSUNEK POLAKÓW DO INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ WARSZAWA, WRZESIEŃ 93 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ DEMOGRAFICZNA POLSKI A MIGRACJE. DEBATA Fundacji Ośrodek Badań nad Migracjami 19 marca 2012

PRZYSZŁOŚĆ DEMOGRAFICZNA POLSKI A MIGRACJE. DEBATA Fundacji Ośrodek Badań nad Migracjami 19 marca 2012 PRZYSZŁOŚĆ DEMOGRAFICZNA POLSKI A MIGRACJE DEBATA Fundacji Ośrodek Badań nad Migracjami 19 marca 2012 Przyszłość demograficzna Polski a migracje GŁÓWNE TEZY W świetle prognoz ONZ i Komisji Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Polacy podczas I wojny światowej

Polacy podczas I wojny światowej Polacy podczas I wojny światowej 1. Orientacje polityczne Polaków przed rokiem 1914 Orientacja proaustriacka (koncepcja austropolska) Szansa to unia z Austrią, a największym wrogiem Rosja 1908 r. we Lwowie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO Rozdział szósty zawiera analizę inicjatyw w poszczególnych regionach oraz ich schematy. Autorka zaproponuje w nim

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015 Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 40/2015 DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski

Bardziej szczegółowo

Polskie 10 lat w Unii

Polskie 10 lat w Unii Polskie 10 lat w Unii Polityczne aspekty członkostwa -jak Polska zmieniła Europę Dobra sytuacja ekonomiczna w czasach kryzysu BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE KORZYSTNY BUDŻET UE NA LATA 2014-2020 Euroentuzjazm

Bardziej szczegółowo

USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK

USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK polish.poland.usembassy.gov Facebook www.facebook.com/usembassywarsaw YouTube www.youtube.com/user/usembassywarsaw Twitter twitter.com/usembassywarsaw USA & Poland Polska

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

FOREX - DESK: Rynek krajowy (02-08-2006r.)

FOREX - DESK: Rynek krajowy (02-08-2006r.) FOREX - DESK: Rynek krajowy (02-08-2006r.) Środa na krajowym rynku walutowym upływa pod znakiem spokojnych wahań w ograniczonym zakresie. Jest to już kolejny z rzędu dzień, gdy na złotym w zasadzie nic

Bardziej szczegółowo

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO B/60205 Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO /atla2 Wrocław 2003 Spis treści Wprowadzenie 9 1. GENEZA I ROZWÓJ SOJUSZU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO 11 1.1. Układ militarny podstawą istnienia Sojuszu Północnoatlantyckiego

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Raport z badania przeprowadzonego w sierpniu 2007 roku O badaniu Badanie zostało przeprowadzone w sierpniu bieżącego roku na podstawie ankiety internetowej Ankieta

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl 13 LAT PO 13 GRUDNIA

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl 13 LAT PO 13 GRUDNIA CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

TEMATY PRAC KONTROLNYCH

TEMATY PRAC KONTROLNYCH LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE DLA DOROSŁYCH PASCAL W ZAWIERCIU SEMESTR I 04/05 PRZEDMIOT TEMATY PRAC KONTROLNYCH J. Polski. Człowiek w obliczu życiowych wyborów. Wykorzystaj wnioski z interpretacji Iliady oraz

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia 4a,

Bardziej szczegółowo

WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939

WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939 WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939 Wiek XIX i pierwsze dekady XX były dla Hiszpanii bardzo trudnym okresem licznych wojen domowych i rewolt. Z olbrzymiego niegdyś imperium kolonialnego pozostały jedynie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 3/2015 ZADOWOLENIE Z ŻYCIA

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 3/2015 ZADOWOLENIE Z ŻYCIA Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 3/2015 ZADOWOLENIE Z ŻYCIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo