Wielka wojna światowa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wielka wojna światowa 1914-1918"

Transkrypt

1 ZESZYTY JAGIELLOŃSKIE P I S M O U C Z N I Ó W, N A U C Z Y C I E L I I P R Z Y J A C I Ó Ł L O i m. K R Ó L A W Ł A D Y S Ł A W A J A G I E Ł Ł Y W P Ł O C K U N R 96, W R ZES IE Ń 2 014, P IS M O U KAZUJE S IĘ O D R OKU 2000 MIĘDZYSZKOLNY KLUB MYŚLI POLSKIEJ W LO IM. WŁADYSŁAWA JAGIEŁŁY W PŁOCKU Wielka wojna światowa w podręcznikach szkolnych z okresu międzywojnia

2 Europa przed wielką wojną i po wojnie: Na okładce: Wojciech Kossak: Szarża pod Rokitną,1934. Uwaga! W tekstach źródłowych pisownia uwspółcześniona. Zeszyty Jagiellońskie. Pismo Uczniów, Nauczycieli i Przyjaciół Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Władysława Jagiełły w Płocku Redakcja: ul. 3 Maja 4, Płock; http: / ; (024) Opiekun zespołu: Wiesław Kopeć, Opiekun merytoryczny projektu: Tomasz Zbrzezny, filozof, wykładowca Politechniki Warszawskiej. Zespół redakcyjny: członkowie Międzyszkolnego Klubu Myśli Polskiej. 2

3 Jak w dawnych podręcznikach opowiadano o przyczynach wojny Z podręcznika Antoniego Lewickiego: PROF. DR ANTONI LEWICKI ZARYS HISTORJI POLSKI TOM II. CZASY POROZBIOROWE (NA KLASĘ VII) NAPISAŁ: JAN FRIEDBERG NAKŁAD GEBETHNERA I WOLFFFA 1929 Z ROZDZIAŁU: Okres czternasty. Czasy wojny światowej, Wybuch wojny. Rosnące przeciwieństwa między państwami europejskimi doprowadziły w sierpniu r do wybuchu wielkiej wojny światowej. P r z y c z y n a m i b y ł y: antagonizm niemiecko-francuski z powodu Alzacji i Lotaryngii, austriacko-rosyjski o hegemonię wśród Słowian, niemiecko-angielski o pierwszeństwo na morzu, w przemyśle i handlu. B e z p o ś r e d n i m p o w o d e m było zamordowanie austriackiego następcy tronu, Franciszka Ferdynanda, wraz z małżonką w Sarajewie przez spiskowców serbskich [28 czerwca 1914 r.]. Austria miała poszlaki, że rząd królestwa serbskiego udzielił tym spiskowcom pomocy i dlatego postawiła Serbii bardzo ostre warunki. Ufna w pomoc Rosji, odrzuciła Serbia te warunki, toteż Austria wypowiedziała jej wojnę. Dyplomacji nie udało się wojny zlokalizować, tak, że trwała ona blisko 5 lat. P a ń s t w a «c e n t r a l n e», tj. Niemcy, Austro-Węgry, Turcja i Bułgaria, walczyły z p o t ę ż n ą k o a l i c ją, złożoną z Anglii, Francji, Rosji, Włoch, Belgii, Japonii i Stanów Zjednoczonych [ententa], tudzież mniejszych państw europejskich i pozaeuropejskich. 3

4 Z podręcznika Jana Dąbrowskiego: DR JAN DĄBROWSKI (profesor Uniw. Jagiellońskiego) HISTORIA DLA IV KLASY GIMNAZJÓW KSIĘGARNIA JAKUBOWSKI WE LWOWIE Przyczyny i wybuch wojny światowej. Wielka wojna, która w latach wstrząsnęła całym światem, dała początek nowemu, istniejącemu do dziś, ukształtowaniu się stosunków międzynarodowych. Nie tylko bowiem zmieniła ona do gruntu stosunki polityczne Europy, ale spowodowała bardzo doniosłe zmiany gospodarcze i społeczne. Przyczyn tej wielkiej wojny szukać należy w wypadkach rozwijających się już na długie lata przed jej wybuchem. Jak wiemy z dziejów Europy u schyłku XIX w., różnice interesów politycznych i gospodarczych pomiędzy wielkimi mocarstwami doprowadziły już wówczas do podziału tych mocarstw na dwie przeciwne sobie grupy; około nich skupiały się mniejsze państwa. Jedną z grup utworzyły mocarstwa związane trójprzymierzem zawartym za inicjatywą Niemiec za czasów Bismarcka (1882 r.) przez Niemcy, Austro-Węgry i Włochy. Grupa ta liczyć mogła na podstawie zawartych umów na pomoc Rumunii, później także i Turcji. Turcja bowiem widziała w Niemczech i Austro-Węgrzech obrońców przed Rosją, której wpływy wśród państw bałkańskich wzrosły bardzo, zwłaszcza od wojny 1912/13 r. Trójprzymierze zapewniało Niemcom przewagę w Europie i wywoływało zaniepokojenie u wielu państw, a przede wszystkim we Francji pokonanej w 1870 r. przez Niemcy, a myślącej o odzyskaniu straconych wówczas ziem, Alzacji i Lotaryngii. Jedynym mocarstwem, które mogło wówczas Francji udzielić pomocy, była Rosja, z którą też Francja zawarła przymierze w 1894 roku To dwuprzymierze francusko-rosyjskie zyskało po pewnym czasie poparcie Wielkiej Brytanii. Wielka Brytania nie wiążąca się przez dłuższy czas z żadną z tych dwu grup mocarstw przechylać się poczęła z początkiem XX w. coraz wyraźniej na stronę dwuprzymierza z powodu coraz to silniej rosnącego antagonizmu a n g i e l s k o - n i e m i e c k i e g o. Wielki rozwój gospodarczy Niemiec, a zwłaszcza wzrost przemysłu niemieckiego, skłonił Niemcy do szukania sobie rynków zbytu na całym świecie i do silnej konkurencji z przemysłem angielskim. W ślad za tym szedł wzrost floty niemieckiej zarówno wojennej jak handlowej. Cesarz Wilhelm II i jego doradcy postawili sobie za cel zrobić z Niemiec wielką potęgę morską, lecz wywoływali tym coraz większą niechęć w Anglii. Szczególnie niepokoiło Anglię ustawiczne zwiększanie niemieckiej floty wojennej mogącej zagrozić w przyszłości zarówno wybrzeżom Anglii jak jej panowaniu nad morzami. Daremnie próbowała Anglia skłonić Niemcy do porozumienia i zaniechania, a przynajmniej znacznego ograniczenia zbrojeń morskich. Nie osiągnąwszy tego celu porozumiała się wreszcie Anglia 4

5 za czasów króla Edwarda VII z Francją i Rosją, by z ich pomocą położyć kres wzrostowi potęgi Niemiec. W ten sposób przeciw trójprzymierzu powstało t r ó j p o r o z u m i e n i e trzech pozostałych wielkich mocarstw. Potęga ich była tym większa, że posiadały one znaczny wpływ nie tylko na wiele państw mniejszych, ale nawet na państwa związane z Niemcami, jak na Włochy i Rumunię. Coraz wyraźniej dążyło trójporozumienie do przeciągnięcia ich na swoją stronę. Dzięki pośrednictwu Wielkiej Brytanii przyszło też w kilka lat po wojnie rosyjsko-japońskiej do porozumienia między Rosją a Japonią, która przyrzekła popierać państwa trójporozumienia. Antagonizm angielsko-niemiecki stał się też i s t o t n ą, choć nie bezpośrednią przyczyną wojny światowej. Wiedziano powszechnie, że wobec nieustępliwości Niemiec zbrojna rozprawa między Anglią a Niemcami jest nieunikniona. Mocarstwa dwuprzymierza zmuszone dotąd ustępować przed przewagą trójprzymierza (w istocie Niemiec), a pewne teraz poparcia Anglii, rozpoczęły energiczniejszą politykę zwróconą przeciw trójprzymierzu. Czyniła to przede wszystkim Rosja, w której brali coraz wyraźniej górę zwolennicy rychłej wojny z państwami trójprzymierza. Pragnęli oni przez nową, jak się spodziewano, zwycięską wojnę oraz przez zdobycze na Austro-Węgrzech i Turcji (Konstantynopol) podnieść na powrót tak wobec państw obcych jak wobec własnych poddanych urok potęgi caratu naruszony przez rewolucję i przegraną wojnę japońską (1905). Przeciwieństwa pomiędzy Rosją a Austro-Węgrami występowały najostrzej na Półwyspie Bałkański, gdzie Rosja nie szczędziła poparcia i zachęty Serbii coraz to bardziej nieprzyjaźnie usposobionej wobec Austro-Węgier. Uwolniwszy ziemie serbskie od panowania tureckiego i pokonawszy Bułgarów zwracali się Serbowie coraz wyraźniej przeciw Austro-Węgrom, gdzie żyły miliony Serbów i Chorwatów. Myśleli oni teraz o oderwaniu ziem południowo-słowiański od monarchii habsburskiej i zjednoczeniu wszystkich Serbów i Chorwatów w jednym państwie jugosłowiańskim. Cesarz Wilhelm II w otoczeniu oficerów 1. pułku piechoty gwardii. Rosnący z tych przyczyn antagonizm serbsko-austriacki stał się też bezpośrednią przyczyną wojny światowej; nastąpiło to tym rychlej, że podobnie jak Rosja podniecała Serbię do polityki antyaustriackiej, tak Niemcy popychały rząd wiedeński na drogę polityki ostrej i nieprzejednanej w stosunku do Serbii. W Niemczech bowiem upowszechniało się również przekonanie, że antagonizmy wśród mocarstw prowadzą nieuchronnie do wojny powszechnej. W przewidywaniu jej Wilhelm II i jego doradcy postanowili w razie zatargów międzynarodowych: występować bezwzględnie, w przekonaniu że przeciwnicy nie są jeszcze należycie przygotowani do wojny. Spodziewali się bowiem, że w ten sposób najłatwiej będzie albo skłonić ich do ustępstw i do porzucenia dotychczasowej polityki, albo zmusić do przyjęcia wojny w warunkach pomyślnych dla trójprzymierza. 5

6 Wśród rosnącego z tych przyczyn naprężenia w stosunkach międzynarodowych przyszło do ostrego zatargu pomiędzy Austro-Węgrami a Serbią. Spowodowało go zamordowanie w końcu czerwca 1914 r. w Sarajewie przybyłego na manewry do Bośni austro-węgierskiego następcy tronu, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, którego uważano za wroga Serbii. Jak się okazało, czynu tego dokonali członkowie tajnej organizacji serbskiej zmierzającej do oderwania od Austro-Węgier ziem południowo-słowiańskich; ci członkowie tajnej organizacji pochodzili wprawdzie z Bośni, ale działali za namową i poparciem wyższych oficerów serbskich. Po przeprowadzeniu dochodzeń Austro-Węgry mając zapewnione poparcie Niemiec wystąpiły bardzo ostro przeciw Serbii. Rząd wiedeński wysłał w końcu lipca 1914 r. do rządu serbskiego ultimatum, w którym żądał przyjęcia w ciągu 48 godzin warunków dla Serbii nader ciężkich i naruszających jej niezależność. Serbia licząc na pomoc Rosji odrzuciła je, a wówczas Austro-Węgry wypowiedziały jej wojnę. Mocarstwa zachodnie, a w szczególności Anglia, myślały jeszcze o ograniczeniu tego zatargu do Serbii i Austro-Węgier. Wysiłki ich jednak udaremniła Rosja, gdzie pod wpływem partii wojennej car zarządził powszechną mobilizację. Niemcy odpowiedziały na nią 1 sierpnia wypowiedzeniem wojny zarówno Rosji jak i sprzymierzonej z nią Francji. Jednocześnie zaś uderzyli Niemcy niespodziewanie na neutralną Belgię, by utorować sobie przez nią drogę ku Paryżowi z ominięciem silnie ufortyfikowanej przez Francuzów granicy niemiecko-francuskiej. Wypadki te, a w szczególności naruszenie przez Niemcy neutralności Belgii, spowodowały z kolei dnia 4 sierpnia wypowiedzenie wojny Niemcom przez Anglię. Współzawodnictwo Niemiec z Anglią nie pozostawiało bowiem Anglikom żadnej wątpliwości co do tego, że jeżeli Niemcy pokonają Francję i Rosję i usadowią się w Belgii, uderzą później na osamotnioną Wielką Brytanię, by złamać jej potęgę morską. W ciągu kilku dni przeważna część Europy objęta została pożarem wojny wypowiadanej sobie nawzajem przez państwa obu obozów walczących. W dniu 6 sierpnia wypowiedziały wojnę Rosji Austro-Węgry. Ziemie polskie rozdarte od tak dawna granicami rozbiorów stały się terenem zbrojnych zapasów trzech mocarstw rozbiorowych. Ćwiczenia: 1. Na podstawie nauki w kl. III przypomnieć, jak rozwijał się imperializm i militaryzm w końcu XIX w. 2. Jak doszło do powstania trójprzymierza i trójporozumienia? 3. Wskazać właściwe powody wojny światowej oraz te przyczyny, które spowodowały bezpośrednio wybuch wojny. 2. Sprawa polska w początkach wojny. Wojska niemieckie wkraczają do Belgii. Józef Piłsudski i polski czyn zbrojny. Polskie ugrupowania niepodległościowe śledziły z uwagą rosnące naprężenie w stosunkach międzynarodowych; zapowiadało ono bliską wojnę, w której walczyć ze sobą miały państwa zaborcze unikające dotąd zbrojnego pomiędzy sobą konfliktu i złączone przez czas tak długi wspólnym interesem w sprawie Polski. Wojna taka pozwalała żywić nadzieję, że sprawa Polski stanie się znowu sprawą międzynarodową, w której zabiorą w końcu głos nie tylko zaborcy, lecz także i inne 6

7 mocarstwa. Zachodziło pytanie, jakie stanowisko zająć mają Polacy i czy mają opowiedzieć się przy jednej ze stron walczących, czy też biernie wyczekiwać, aż obcy rozstrzygną sprawę Polski. Wyzyskanie tych pomyślnych dla sprawy polskiej możliwości, jakie niosła ze sobą wielka wojna, nie było jednakże łatwe. Wybuch wojny zastawał naród polski w bardzo ciężkim położeniu zarówno zewnętrznym jak i wewnętrznym. Pod względem zewnętrznym nie mogli Polacy liczyć na to, aby którekolwiek z państw biorących udział w wojnie poparło naprawdę dążenia do odbudowania niepodległej Polski. Żadne też z nich nie podniosło tej myśli; co więcej, państwa zaborcze czyniły, jak długo się tylko dało, wysiłki, aby sprawa polska, która po powstaniu styczniowym zeszła z widowni międzynarodowej, pozostała nadal sprawą należącą wyłącznie do zaborców. Wszystkie trzy mocarstwa zaborcze natomiast, chcąc zyskać sobie przychylność narodu polskiego, na którego ziemiach miała się toczyć wojna, czyniły mu ogólnikowe obietnice lepszej przyszłości. Ufać im nie można było, tym mniej że dwa z nich: Rosja i Niemcy prowadziły od lat politykę wrogą dla Polaków; trzecie mocarstwo rozbiorowe, Austria, dawała wprawdzie Polakom możność swobodnego rozwoju narodowego, była jednakże najsłabszym z tych mocarstw, a prądy nieżyczliwe Polakom także i w niej rosły na znaczeniu. Wielki książę Mikołaj Mikołajewicz, naczelny wódz wojsk rosyjskich. Z zewnątrz więc nie można było liczyć na szczere poparcie sprawy niepodległej Polski. Niepomyślnie również układały się stosunki w samym społeczeństwie polskim. Przeważna część opinii polskiej nie była przygotowana na przełomowe w dziejach narodu wypadki, jakie niósł z sobą wybuch wojny. Brakowało jedności w postanowieniach i działaniu. Pewna część stronnictw politycznych polskich wychodziła z założenia, że najgroźniejszym wrogiem Polaków są Niemcy, że zwycięstwo ich pogorszy położenie narodu polskiego, że zatem bardziej korzystne dla Polaków będzie zwycięstwo Rosji i zjednoczenie przez nią ziem polskich. Zapowiadała je wydana po wybuchu wojny odezwa naczelnego wodza wojsk rosyjskich wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza, która obiecywała Polakom ogólnikowo swobodę w wierze, języku i samorządzie w obrębie państwa rosyjskiego. Zupełnie odmienne stanowisko zajmowały polskie organizacje wojskowe dążące pod przewodem Józefa Piłsudskiego do wzięcia udziału w zbliżającej się wojnie oraz te ugrupowania polityczne polskie, które popierały działalność polskich organizacji wojskowych. Uważały one, że najgroźniejszym wrogiem Polski jest Rosja, że dopóki panowanie jej ciążyć będzie nad przeważną częścią ziem polskich, dopóty nie można myśleć o istotnej poprawie losów narodu polskiego i odbudowaniu państwa polskiego, jedynej gwarancji przyszłości narodu. Zdawały sobie one sprawę, że potęgę Rosji złamać mogą tylko 7

8 dwa potężne, występujące z nią do boju mocarstwa: Niemcy i Austria. Z tej przyczyny uznawały one konieczność pójścia wraz z nimi przeciw Rosji mimo słusznej nieufności, jaką napawać mogła Polaków zarówno wroga polityka Prus jak niepewna coraz bardziej polityka Austrii. Widziały one wreszcie, że tym więcej będą musiały mocarstwa liczyć się z wolą Polaków przy rozstrzyganiu sprawy polskiej, im większą energię i siłę wykażą sami Polacy w toczących się zapasach. Józef Piłsudski. Probierzem jej miało być tworzenie wojska polskiego. W przełomowych chwilach, jakie rozpoczęły się po wybuchu wojny Rosji z Niemcami a niebawem i z Austrią, Józef Piłsudski nie czekając na decyzje polityków stworzył fakt dokonany przez zbrojne wystąpienie Polaków przeciw R o s j i, nie chcąc dopuścić do tego, by w czasie, gdy na żywym ciele naszej ojczyzny miano wyrębywać nowe granice państw i narodów, samych tylko Polaków przy tym brakowało. Pierwotny plan jego polegał na tym, by z pomocą niewielkich choćby sił opanować pewną część Królestwa, zorganizować tam władze polskie i porwać ludność do powstania, rzucić iskrę na proch, tak by ruch zbrojny ogarnąć mógł cały kraj. Stanąwszy więc na czele zmobilizowanych oddziałów Strzelca i Drużyn Strzeleckich, tj. tych organizacji wojskowych, które poddały się j ego władzy jako komendanta głównego, wyruszył z Krakowa do Królestwa Polskiego na czele nielicznych kadrowych zastępów mających stanowić zawiązek wojska polskiego. W dniu 6 s i e r p n i a 1914 r. z r a n a nie czekając na rozpoczęcie się wojny austriacko-rosyjskiej przekroczyła granicę Królestwa pod Michałowicami pierwsza kompania kadrowa wojsk polskich. Trasa przemarszu oddziałów Piłsudskiego w sierpniu 1914 roku. 8

9 Oddziały Józefa Piłsudskiego postępujące ku północy przez Miechów i Jędrzejów wkroczyły 12 sierpnia do Kielc. Odparłszy ataki rosyjskie w kilkudniowych walkach w okolicach Kielc uzupełnił tutaj Józef Piłsudski i pomnożył swoje siły ochotnikami śpieszącymi do szeregów. Pierwotny wszakże jego plan doznał niepowodzenia. Ludność uwolnionych ziem nie dała się porwać do powstania, a wkraczające do Królestwa wojska niemieckie i austriackie stawiały jak najostrzej przeszkody jego zamierzeniom organizacyjnym. Wybuchowi wojny z Rosją i wymarszowi oddziałów strzeleckich do Królestwa towarzyszył natomiast gorący zapał społeczeństwa polskiego w zaborze austriackim. Posłowie polscy do parlamentu wiedeńskiego i sejmu galicyjskiego uchwalili dla zjednoczenia wysiłków w walce z Rosją utworzyć Naczelny Komitet Narodowy obejmujący wszystkie polskie ugrupowania polityczne zaboru austriackiego; zadaniem jego była praca nad dalszym rozwojem wojska polskiego. Opierając się na istniejących już oddziałach postanowiono tworzyć Legiony polskie do walki z Rosją i wezwano ochotników pod broń. Śpieszyli oni w istocie tłumnie do szeregów. Ogromna ofiarność społeczeństwa polskiego w Galicji ułatwiała szybką organizację dalszych oddziałów; postępowała ona mimo mnożących się przeszkód. Wynikały one zarówno z postępowania wojskowych władz austriackich, które starały się Legiony krępować i ich samodzielność ograniczać, jak i z pomyślnego początkowo dla Rosji przebiegu wojny. Na wieść bowiem o zwycięstwach Rosji część stronnictw polskich w Galicji wystąpiła z Naczelnego Komitetu Narodowego i opuściła sprawę Legionów, powodując przez to rozwiązanie części oddziałów legionowych tworzonych we wschodniej części kraju. Józef Piłsudski ze sztabem w Kielcach w 1914 roku. Ćwiczenia: 1. Co wiesz o życiu Józefa Piłsudskiego z nauki w III klasie? 2. Kiedy utworzyły się polskie organizacje wojskowe? Jakie miały cele do spełnienia? Jak przygotowywano walkę o niepodległość w 1914 r., a jak w 1846/48 i 1863 r.? 3. Przedstawić trudności położenia Polski w chwili wybuchu wojny światowej. Czy w 1846/48 i 1863 r. były takie same trudności? 4. Co zamierzał osiągnąć Józef Piłsudski przez czyn zbrojny w 1914 r.? Jakie myśli przyświecały przy tworzeniu Legionów Dąbrowskiego oraz przy wybuchu powstania styczniowego? 9

10 Z podręcznika Adama Szelągowskiego: ADAM SZELĄGOWSKI DZIEJE POWSZECHNE W ZARYSIE PODRĘCZNIK DO NAUKI HISTORII NA STOPNIU WYŻSZYM SZKÓŁ ŚREDNICH CZĘŚĆ IV. OKRES NOWOCZESNY WYDAWNICTWO M. ARCTA W WARSZAWIE Wybuch wojny. Następstwa bezpośrednie mordu sarajewskiego. Mord sarajewski przyjęto z powszechnym oburzeniem w całej Europie. Objawy współczucia dla tragizmu tradycyjnego Habsburgów przytłumiły na razie wszelkie głosy polityki. Zresztą w Wiedniu nie manifestowano zbytnio smutku i przygnębienia. Sam pogrzeb pary arcyksiążęcej odbył się niezwykle skromnie i cicho, z pominięciem nawet zwykłej pompy etykiety dworskiej. Osoba arcyksięcia Franciszka Ferdynanda nie była lubiana przy dworze, a zwłaszcza w otoczeniu cesarza, małżonki zaś jego, ks. Hohenberg, obawiano się, jako pretendentki do tytułu cesarzowej w razie zmiany tronu. Nie osoba przeto, ani fakt morderstwa, jedynie względy polityczne wchodziły w grę przy rozważaniu całego zdarzenia. Na widoku były porachunki z Serbami. Na razie czekano na wyniki śledztwa, które się toczyło w Sarajewie. Ale dalej poza odszukaniem w sprzysiężeniu obywateli serbskich, także urzędników i wojskowych, śledztwo to nie wychodziło, a przeto nie mogły się posuwać i żądania Austrii pod adresem Serbii. M e m o r a n d u m a u s t r i a c k i e w B e r l i n i e. W tydzień po tragedii sarajewskiej z Wiednia wysłano wysokiego urzędnika ministerstwa spraw zagranicznych, Węgra, hr. Hoyosa, do Berlina. Przywiózł on pismo odręczne ces. Franciszka Józefa do Wilhelma II. Do pisma tego dołączony był osobny dokument, tzw. pro memoria. Treścią jego były stosunki na Półwyspie Bałkańskim, jakie się wytworzyły po ostatniej wojnie, jeszcze przed zamachem sarajewskim. Chodziło o zapobiegnięcie powtórzenia się układu przeciw Austrii, czyli o stworzenie takiegoż układu przeciw Serbii; w tym celu należało przyciągnąć niektóre państwa bałkańskie, zwłaszcza Turcję i Bułgarię na stronę 10

11 trójprzymierza. Pismo odręczne, powołując się na zamach sarajewski, wskazywało na jeszcze większe znaczenie owego projektu powojennego. Ostrze jego głównie skierowane było przeciw Serbii, ale domyślnie zwracało się i przeciw Rosji. R z e k o m a n a r a d a p o c z d a m s k a. W odpowiedzi na memorandum i pismo odręczne z Wiednia cesarz Wilhelm oświadczył, że Niemcy ze zwykłą wiernością sprzymierzeńca staną u boku Austrii ; osobiście był zdania, iż z Serbami trzeba zrobić porządek, i to szybko. Kanclerz zaś, Bethmann Hollweg, zdawał na decyzję Austrii, co trzeba w danym razie czynić. Obydwaj jednak, i on i cesarz, byli przekonani, iż natychmiastowe wystąpienie Austrii przeciwko Serbii byłoby najwłaściwszym i najradykalniejszym sposobem rozwiązania wszystkich jej trudności na Bałkanach. Na marginesie depeszy swego posła z Wiednia o widokach rozprawy Austrii z Serbami (30 czerwca) cesarz Wilhelm dopisał: teraz lub nigdy. Takie było przygotowanie dyplomatyczne do wystąpienia Austrii przeciwko Serbii. Później wyrobiła się legenda o rzekomej tajnej naradzie w Poczdamie (5 lipca), na której miano uchwalić wypowiedzenie wojny światowej. Ale oprócz zwykłych rozmów z dygnitarzami, żadnej narady urzędowej nie było. Cesarz wybierał się w zwykłą podróż na fiordy. Ufał, iż dyplomacji niemiecki uda się przez samą groźną swą postawę zlokalizować konflikt do rozmiarów wojny austriackoserbskiej. W możliwość wmieszania się do zatargu Rosji nie wierzył, ponieważ wiedział, iż Rosja do wojny jeszcze nie była przygotowana. U l t i m a t u m a u s t r i a c k i e (23 lipca). Decyzja o wypowiedzeniu wojny Serbii zapadła w Wiedniu na wspólnej radzie ministrów zaraz po otrzymaniu odpowiedzi z Berlina. Zamiast jednak natychmiastowego wystąpienia, zgodzono się na ultimatum, ale w takiej formie, żeby odrzucenie jego przez Serbię było nieuniknione. Nawet na Franciszka Józefa mocna i zdecydowana postawa Niemiec podziałała zachęcająco do wojny. Nota pod adresem Serbii, przyjęta za wiedzą Berlina (13 lipca) przez wspólną radę ministr6w (19 lipca), zawierała punkty żądań obojętne lub drugorzędne, jak zwolnienie i ukaranie urzędników i oficerów, których udział w zamachu był dowiedziony, żądanie proklamacji króla serbskiego do narodu z potępieniem agitacji wielkoserbskiej. Jeden wszakże punkt był nie do przyjęcia dla państwa, które szanowało swoją suwerenność. Było to żądanie dopuszczenia wyższych urzędników austriackich do przeprowadzenia śledztwa na terytorium serbskim. Notę ową, w formie ultimatum, z terminem do przyjęcia 48 godzin, doręczył poseł austriacki przedstawicielowi rządu serbskiego w Beogradzie (23 lipca 1914 r.). Postawa Rosji. Mikołaj II i Wilhelm II. Rosja istotnie szykowała się do wojny, ale jeszcze (do lat trzech) nie była gotowa. Pomimo to, Rosja wszelki atak na Serbię uważała za groźbę bezpośrednią. Dlatego zaraz po otrzymaniu wiadomości o ultimatum austriackim, rząd ogłosił komunikat, iż w wypadkach, jakie się rozwiną, Rosja nie może pozostać obojętną. Odpowiedź Serbii po upływie 48. godzin, jak się spodziewano, nie zadowoliła przedstawiciela Austrii, który opuścił Beograd (25 lipca). Tego samego dnia narada wojenna w Krasnem Siole uchwaliła zarządzenia mobilizacyjne wstępne w Rosji (od 26 lipca), ambasador zaś niemiecki w Petersburgu, hr. Pourtalès, odniósł wrażenie, że Rosja nie cofnie się przed ostrym konfliktem, nawet wojną. Na wieść o zarysowującym się widmie wojny z Rosją cesarz Wilhelm przerwał swoją podróż i wrócił nagle do Poczdamu (w nocy z 26 na 27 lipca). Zaniepokoiła go także postawa Anglii, jak trzeba było wnioskować z niektórych jej zarządzeń na morzu. Dotychczas bowiem Niemcy z góry wykluczały możliwość wzięcia udziału przez Anglię w konflikcie. Teraz już i nota serbska w odpowiedzi na ultimatum austriackie wydała się Wilhelmowi kapitulacją, i to jak najbardziej upokarzającą; a z nią razem odpadała i wszelka racja wojny. Mikołaj II depeszował doń w nocy (28 lipca) z prośbą o wstrzymanie Austrii od kroków nieprzyjacielskich przeciwko Serbii, a Wilhelm odpowiedział mu (po północy), 11

12 że użyje wszystkich środków w celu osiągnięcia porozumienia między Petersburgiem a Wiedniem. Wypowiedzenie wojny Serbii przez Austrię (28 lipca) i m o b i l i z a c j a w R o s j i (31 lipca). D. 28 lipca cesarz Franciszek Józef podpisał wypowiedzenie wojny Serbii ponoć ze słowami na ustach: zginiemy, ale z honorem. Tego samego dnia wieczorem w Petersburgu były przygotowane ukazy o mobilizacji: jeden - częściowej przeciwko Austrii, drugi - ogólnej także i przeciw Niemcom. Mobilizacja ogólna została postanowiona na dzień 30 lipca (ogłoszenie 29 lipca). Tymczasem wieczorem tego samego dnia rozkaz ogólnej mobilizacji został wstrzymany i zarządzono tylko mobilizację częściową. Skłoniła cara do wstrzymania mobilizacji ogólnej widocznie obietnica Wilhelma nawiązania rokowań bezpośrednich między Petersburgiem a Wiedniem. Jakoż na żądanie Berlina w Wiedniu podjęto przerwane rozmowy z Petersburgiem. Ale było już za późno. Wilhelm bowiem tak się przejął częściową mobilizacją w Rosji, iż zrzucił z siebie odpowiedzialność za wybuch wojny i zrzekł się roli pośrednika między Rosją a Austrią, o czym zawiadomił Mikołaja telegraficznie. Depesza ta wpłynąć musiała na cara Mikołaja II. Oddziaływał nań także i Sazonow, przedkładając, iż względy wojskowo-techniczne przemawiają za mobilizacją ogólną (przeciw częściowej), a te względy nie dadzą się poświęcić dla dyplomacji, i że ta ostatnia właściwie skończyła już swą rolę. Tym razem Mikołaj II dał się przekonać i polecił telefonicznie szefowi sztabu, gen. Januszkiewiczowi, aby ogłosił mobilizację ogólną (na 31 lipca). Wypowiedzenie wojny Rosji przez Niemcy (1 sierpnia). Tego samego dnia w Berlinie odpowiednie zarządzenia wstępne do mobilizacji były już podpisane i wydrukowane, ale wstrzymał je Bethmann Hollweg. Dopiero dnia następnego sztab generalny oświadczył, że nie bierze na siebie odpowiedzialności za powodzenie przyszłych działań wojennych w razie dalszej zwłoki. Tego samego dnia cesarz podpisał rozkaz o stanie grożącym wojny. Dnia 1 sierpnia Mikołaj zaproponował telegraficznie pertraktacje o pokój z bronią u nogi. Ale ster już wypadł z rąk kierowników i kamień musiał w dół się potoczyć, według wyrażenia Bethmanna Hollwega. Po dyplomacji do głosu przyszedł sztab generalny. Dnia 1 sierpnia hr. Pourtalès doręczył osobiście Sazonowowi 12-godzinne ultimatum z żądaniem całkowitego rozbrojenia. Było to równoznaczne z wypowiedzeniem wojny. Jakoż wstępne działania rozpoczęły się około północy (z d. l na 2 go sierpnia). W c i ą g n i ę c i e F r a n c j i d o w o j n y p r z e z N i e m c y. Konflikt austriackoserbski zbiegł się z wizytą w Petersburgu prezydenta republiki francuskiej, Poincaré'go (20-23 lipca). Z tego powodu nawet doręczenie noty austriackiej Serbii odroczono do wyjazdu prezydenta. Poincaré otrzymał wiadomość o ultimatum austriackim w drodze powrotnej na pełnym morzu. To skłoniło prezydenta republiki i prezydenta rządu (Viviani'ego) do zaniechania wizyt u państw skandynawskich i przyśpieszenia podróży do domu. Na drugi dzień po powrocie (30 lipca) gabinet francuski wydał zarządzenie, aby wojska, osłaniające granice, cofnęły się o 10 km w głąb kraju, nie chcąc dać pozoru do zamiarów atakowania Niemiec. Dla Niemiec jednak w rachubach wojny z Rosją wojna z Francją leżała na pierwszym planie. Ultimatum do Francji Niemcy wystosowały o jeden dzień wprzód, niż do Rosji (31 lipca). Opiewało ono na termin l8-godzinny i zawierało pytanie, czy Francja zachowa neutralność na wypadek wojny Niemiec z Rosją. W wysłanej równocześnie instrukcji dla ambasadora w Paryżu Niemcy stawiali warunek wydania w ich ręce na czas wojny twierdz Toul i Verdun w razie przyjęcia neutralności ze strony Francji. Dnia następnego (l sierpnia) Viviani dał odpowiedź, iż Francja postąpi zgodnie ze swym interesem. W parę godzin zaś później wyszedł rozkaz o mobilizacji armii francuskiej (na 2 sierpnia). Postawa Anglii: pośrednictwo w zatargu. Niemcy czuły się bezpieczne co do stanowiska Anglii, gdyż widziały ją zajętą domowymi zamieszkami w Ulsterze. Sazonow nie znajdował lepszego środka dla zażegnania konfliktu grożącego, 12

13 jak oświadczenie ze strony Anglii zupełnego solidaryzowania się z dwuprzymierzem. Tego jednak zobowiązania Anglia. wobec opinii publicznej przyjąć nie mogła, ambasador zaś angielski w Petersburgu, sir Buchanan, oświadczył, iż najlepszym poparciem dla Rosji będzie przyjazne pośrednictwo Anglii w Wiedniu i w Berlinie. Tej metody dyplomatycznej chwycił się sekretarz spraw zagranicznych, sir Edward Grey. Gabinet angielski był w trzech częściach swego składu na wskroś pokojowo usposobiony. Na pierwszym planie stała myśl zwołania konferencji mocarstw w celu zażegnania konfliktu. I w tym kierunku wszczął akcję sir Grey, ale napotkał na opór ze strony Niemiec, które były przeciwne wszelkiemu mieszaniu się stron do zatargu austro-serbskiego. Po wypowiedzeniu wojny Serbii i zerwaniu bezpośrednich rozmów między Austrią i Rosją sytuacja, zdaniem Grey'a, zaostrzyła się, i nie widział już innego wyjścia, jak pośrednictwo w sporze czterech mocarstw niezainteresowanych; w tej liczbie Niemiec. Tych ostatnich ostrzegał, że Anglia może stać na stronie, dopóki zatarg ogranicza się do Austrii i do Serbii, ale w chwili rozszerzenia się jego na Francję rząd brytyjski może być w pewnych okolicznościach zniewolony do decyzji. Ale równocześnie przestrzegał i ambasadora francuskiego w Londynie (J. Cambona), aby nie liczono na udział Anglii w wojnie, nawet jeżeli Francja zostanie w nią wmieszana: My jesteśmy wolni od zobowiązań i sami będziemy decydowali, czego od nas wymagają interesy brytyjskie. Anglia poczuwała się tylko do obowiązku strzeżenia swych praw na wodach Kanału, a zatem i do obrony Francji od strony morza przed atakiem floty niemieckiej, i już 29 lipca (rano) w odpowiedzi na pierwsze zarządzenia przygotowawcze Niemiec do wojny z Francją, cała flota angielska opuściła stanowisko swe na południu (w porcie Portlandu) i zajęła wyznaczone sobie punkty strategiczne na północy (w portach szkockich i w Scapa Flow). Z chwilą zaś wypowiedzenia wojny Francji przez Niemcy Grey dał zapewnienie Francji, że flota angielska nie pozwoli atakować jej wybrzeży. Tego samego dnia nastąpiła mobilizacja całkowita floty angielskiej i wydany rozkaz nieprzepuszczania okrętów wojennych niemieckich przez Kanał i Morze Północne. Złamanie przez Niemcy neutralności Belgii (2 sierpnia). Przez cały tydzień, poprzedzający wybuch wojny, nie było mowy wcale o neutralności Belgii, ani też król Albert powoływał się na gwarancje traktatowe mocarstw (zwłaszcza traktat z r. 1839). Dopiero, kiedy wojna niemiecko - francuska była poza wszelką wątpliwością, Grey wystosował pod adresem obydwóch tych mocarstw zapytanie, czy mają na widoku uszanowanie neutralności Belgii (31 lipca). Odpowiedź Francji twierdząca nie kazała na siebie ani chwili czekać. Niemcy nie chciały dać z początku wyraźnej odpowiedzi. W sztabie generalnym niemieckim już od paru dni bowiem leżało przygotowane wezwanie do Belgii o zezwolenie na przemarsz wojsk za cenę utrzymania niezawisłości, a nawet wynagrodzenia po wojnie nabytkami terytorialnymi. Wezwanie to było doręczone w Brukseli już po wypowiedzeniu wojny Rosji i Francji (2 sierpnia), a termin odpowiedzi ograniczono do 12 godzin. Skrawek papieru i ogłoszenie wojny Anglii z Niemcami (4sierpnia). Rada koronna w Brukseli odrzuciła propozycję Niemiec, a król Albert odniósł się telegraficznie do króla angielskiego, Jerzego V, jako gwaranta neutralności belgijskiej (w myśl traktatu z r. 1839). W Londynie przeważyła opinia wojenna, i dnia następnego gabinet zdecydował uzupełnić mobilizację floty i zarazem zmobilizować armię lądową (3 sierpnia). Nazajutrz wojska niemieckie przekroczyły granicę belgijską. Tego samego dnia ambasador angielski, Goschen, z polecenia Grey'a zawiadomił rząd niemiecki, że, jeżeli do g. 12 w nocy nie będzie wydany rozkaz o cofnięciu wojsk niemieckich z Belgii, zmuszony będzie zażądać paszportu. Niemcy tłumaczyli złamanie neutralności belgijskiej potrzebą uprzedzenia ataku francuskiego, co było dla nich kwestią życia i śmierci. Kanclerz zaś oświadczył Goschenowi swe zdziwienie, iż dla skrawka papieru (traktat o neutralności) Anglia wypowiada wojnę bratniemu narodowi. 13

14 Traktat londyński między sprzymierzonymi państwami (entente), 4 sierpnia W dniu ogłoszenia wojny z Niemcami Anglia przystąpiła do konwencji rosyjsko-francuskiej. Wszystkie trzy państwa, czyli Anglia, Francja i Rosja - zobowiązały się nie zawierać pokoju bez porozumienia się ze sprzymierzeńcami. Tak z dotychczasowej entente'y powstała koalicja trzech mocarstw do walki z dwoma państwami środkowymi - Austrią i Niemcami. Traktat tajny Turcji z Niemcami (6 sierpnia). Wybuch wojny przyśpieszył podpisanie sojuszu między Niemcami a Turcją w Konstantynopolu. Sojusz opiewał na lat pięć (do końca r. 1918) i miał na celu pomoc militarną Turcji w wojnie z Rosją; w zamian za to Turcy otrzymywali natychmiast zniesienie kapitulacji, odszkodowanie za koszty wojny i sprostowanie granicy wschodnio-rosyjskiej po ukończeniu wojny. Traktat ten pozostał na razie tajnym aż do otwartego. zerwania z koalicją i wypowiedzenia wojny Rosji ze strony Turcji. Neutralność Stanów Zjednoczonych, Włoch i Rumunii. Prezydent Stanów Zjednoczonych, Woodrow Wilson, oświadczył po wypowiedzeniu wojny gotowość swą do usług w celu sprowadzenia pokoju (5 sierpnia). Ze strony sprzymierzonych Włoch spotkał państwa centralne dotkliwy zawód. Włochy ogłosiły swą neutralność (2 sierpnia), ponieważ wypowiedzenie wojny Serbii przez Austrię uważały za sprzeczne z warunkami (art. III) traktatu trójprzymierza. Takie samo stanowisko zajęła i Rumunia wbrew i pomimo woli króla Karola, na tej zasadzie, że o wystąpieniu Austrii przeciwko Serbii rząd rumuński nie był pytany, ani uwiadomiony. Z e r w a n i e J a p o n i i z N i e m c a m i i A u s t r i ą (23 sierpnia). Sprzymierzona z Anglią Japonia wystosowała (17 sierpnia) pod adresem Niemiec notę z żądaniem: 1) wycofania albo rozbrojenia swych okrętów na wodach chińskich i japońskich, oraz 2) wydania terytorium dzierżawionego, Kiao-Czao, w ręce Japończyków w celu zwrotu jego Chinom nie później, jak w terminie 15 września. Na to stawiała termin odpowiedzi do południa 23 sierpnia, i faktycznie od tej chwili między Japonią a Niemcami, później i Austrią nastąpił stan wojenny. Przedtem jeszcze oświadczyła przystąpienie do wojny z Niemcami malutka Portugalia na podstawie wiążącego ją przymierza z Anglią. Woodrow Wilson, prezydent USA. (Z podręcznika J. Dąbrowskiego) 14

15 Jak opowiadano o przebiegu wojny na froncie zachodnim Z podręcznika Jana Dąbrowskiego: DR JAN DĄBROWSKI (profesor Uniw. Jagiellońskiego) HISTORIA DLA IV KLASY GIMNAZJÓW KSIĘGARNIA JAKUBOWSKI WE LWOWIE 1937 Niemcy w Belgii i Francji. Bitwa nad Marną. Po wybuchu wojny, uwagę powszechną przykuły najsilniej wypadki wojenne w zachodniej Europie rozwijające się początkowo z błyskawiczną niemal szybkością na korzyść Niemców. W myśl dawno ułożonego planu prawie cała armia niemiecka skupiona została na zachodzie do uderzenia na Francję, którą spodziewano się złamać szybko i zmusić do zawarcia pokoju. Potem dopiero miały się Niemcy zwrócić tym potężniej przeciw Rosji; wojska jej miała wstrzymywać tymczasem armia austro-węgierska z pomocą niewielkiej liczby pozostawionych na wschodzie wojsk niemieckich. Chcąc uniknąć zdobywania silnych twierdz francuskich na pograniczu Alzacji i Lotaryngii postanowili Niemcy obejść je, dostać się do północnej Francji przez Belgię i uderzyć tamtędy wprost na Paryż. Nie dbając więc o zastrzeżoną przez układy międzynarodowe neutralność Belgii wojska niemieckie wtargnęły zaraz w pierwszych dniach wojny do Belgii i złamawszy opór nielicznych wprawdzie, ale dzielnie broniących się wojsk belgijskich pod wodzą króla Alberta, zajęły Brukselę i dotarły do północnej granicy Francji. Wzdłuż całej zagrożonej teraz granicy Francji od rzeki Skaldy po Alzację zawrzała pomiędzy wielomilionowymi armiami niemieckimi a francuskimi, wspartymi przez niewielkie posiłki angielskie, w i e l k a b i t w a zwana gr a n i c z n ą. Mimo dzielnego oporu wojska francuskie i angielskie zostały w niej, zwłaszcza na północy, przez Niemców pobite. Pod ciosami potężnych dział ciężkiej artylerii niemieckiej padały teraz twierdze północnej Francji, a wojska niemieckie już w pierwszych dniach września docierać poczęły w okolice Paryża. Król Belgii Albert II. Działo ciężkiej artylerii niemieckiej. Groza położenia natchnęła jednak zarówno armię jak i cały naród.francuski gorącą wolą obrony państwa. Wojska francuskie pod naczelnym dowództwem gen. Joffre silnym uderzeniem, wymierzonym w b i t w i e n a d M a r n ą (6-9 września 1914 r.) na prawe skrzydło wojsk niemieckich, zatrzymały ich zwycięski pochód i zmusiły do cofnięcia się ku północy. 15

16 Wojska niemieckie na wybrzeżu pod Ostendą w 1914 r. Generał Joseph Joffre. Dalsze jednak walki trwające do końca 1914 r. nie przyniosły rozstrzygnięcia. Wojskom francuskim, angielskim i belgijskim nie udało się wyprzeć Niemców z Francji i Belgii, jak się tego początkowo spodziewano. Jednakże również i Niemcy mimo zaciętych walk nie zdołali się przedrzeć w głąb Francji, choć zajęli prawie całą Belgię po rzekę Izerę i opanowali pograniczne departamenty północnej Francji. Tak Niemcy jak i ich przeciwnicy okopywali się teraz coraz mocniej na froncie, który powstał w czasie tych walk i biegł wielkim łukiem od kanału La Manche przez ziemie francuskie do granicy szwajcarskiej. Zaczęła się w ten sposób na zachodzie zacięta wojna pozycyjna trwająca całe lata; obydwie strony ponosząc olbrzymie straty w ludziach i materiale wojennym starały się nadaremnie przełamać umocnione pozycje przeciwnika złożone z licznych okopów, rowów i zasieków. Dla dalszego przebiegu wojny najważniejszym jednak było, że Niemców zawiodła nadzieja szybkiego pokonania Francji. Ogromne ich siły uwięzione były na froncie zachodnim, gdy tymczasem wojna na wschodzie przybrała obrót korzystny dla Rosji. Na nią też i jej spodziewane zwycięstwo oglądały się państwa zachodnie nie mogąc własnymi siłami wyprzeć Niemców z Francji i Belgii. Dla tym skuteczniejszego prowadzenia wojny zawarły Francja i Anglia układ z Rosją zobowiązujący te trzy mocarstwa, określane teraz mianem k o a l i c j i, do wspólnego działania w ciągu wojny i niezawierania odrębnego pokoju z Niemcami i Austrią. Pozycje wojsk niemieckich i wojsk koalicyjnych na jednym z odcinków frontu zachodniego. Przeciwników rozdziela droga. Po obu jej stronach widoczne są okopy, złożone z kilku linii okopów połączonych rowami dobiegowymi, umożliwiającymi dostęp do okopów. Przed okopami, na przedpolu, urządzano zasieki z drutu kolczastego i wilcze doły oraz zakładano miny. Ćwiczenia: 1. Jakie były przyczyny wojen między Francją a Rzeszą lub państwami niemieckimi w czasach wielkiej rewolucji i Napoleona oraz w latach 1859 i 1870? Które z tych wojen były pomyślne dla Francji? Jakie były skutki każdej z wojen? 2. Porównać przebieg kampanii 1870 i 1914 r. 3. Kiedy powstała niepodległa Belgia? Jakie znaczenie ma niepodległość Belgii dla bezpieczeństwa Anglii? 4. Jakie stanowisko ze względu na własne, bezpieczeństwo zajmowała Anglia, gdy Francja lub Niemcy dążyły do przewagi na kontynencie w czasach rewolucji i Napoleona, a jakie zajęła w czasach wojny światowej? 16

17 O tych samych zdarzeniach w podręczniku Adama Szelągowskiego: ADAM SZELĄGOWSKI DZIEJE POWSZECHNE W ZARYSIE PODRĘCZNIK DO NAUKI HISTORII NA STOPNIU WYŻSZYM SZKÓŁ ŚREDNICH CZĘŚĆ IV. OKRES NOWOCZESNY WYDAWNICTWO M. ARCTA W WARSZAWIE Marna. Klęska Niemiec na zachodzie. P l a n o p e r a c y j n y n i e m i e c k i. Niemcy przygotowywali się do wojny na dwa fronty. Planem ich było uderzyć naprzód na Francję, jako na silniejszego przeciwnika, a po obezwładnieniu go na zachodzie - skierować cios następnie przeciwko Rosji. Poczynając jednak od Szwajcarii aż do Luksemburga, granica Francji była zasłonięta całym szeregiem pierwszorzędnych twierdz, jak Belfort, Epinal, Toul, Verdun. Dlatego Niemcy zmuszeni byli obejść tę przeszkodę i zdecydowani byli utorować sobie drogę do Francji od północy, gdzie granica była niezasłonięta. Dlatego pogwałcili neutralność Belgii. Plan ten, tzw. schlieffenowski, od imienia szefa sztabu, gen. Schlieffena, który go opracował, był w zasadzie dobrze znany Francuzom. N a j a z d B e l g i i p r z e z N i e m c ó w i w k r o c z e n i e F r a n c u z ó w d o A l z a c j i. Najazd Belgii zaczął się rano 4 sierpnia. Dnia następnego Niemcy zajęli m.in. Liège, śmiałym zamachem, przenikając do jego środka między walczącymi fortami. Tu decyzją i brawurą odznaczył się gen. Ludendorff, który z brygadą piechoty zajął cytadelę śródmiejską. Forty walczyły jeszcze po bohatersku (gen. Leman) i ostatni poddał się dopiero 17 sierpnia. Potem armia belgijska zajęła obóz warowny Antwerpii. Niemcy zaś wkroczyli do Brukseli i rozlali się po całej Belgii, niszcząc i rabując oraz zmuszając ludność terrorem do posłuszeństwa. Przy tej sposobności spalili miasto Lowanium ze wspaniałą biblioteką uniwersytecką. Francuzi tymczasem wkroczyli do Mühlhouzy w Alzacji (7 sierpnia) w dwa dni potem stamtąd wyparci, utrzymali się jednak na linii od Altkirchu do Colmaru do końca wojny. Przegrana bitwa graniczna Francuzów. Armie niemiecka i francuska były zmobilizowane z równą szybkością (w ciągu 10 dni), a siła ich liczebna była prawie równa (ok. 4 milionów). Atak francuski na prawem skrzydle w Lotaryngii (14 sierpnia) nie powiódł się; również nie powiodła się i ofensywa w centrum, i Francuzi po ciężkich walkach w okolicy Neufchateau (22-23 sierpnia) musieli się cofać. Bitwa graniczna była przegrana, i gen. Joffre, wódz naczelny armii, dał rozkaz do odwrotu (24 sierpnia). Odwrót f r a n c u s k i i ewakuacja Paryża. Teraz bowiem dopiero w ciągu działań wojennych (15 sierpnia) Francuzi spostrzegli się, iż nie rozpoznali planu operacyjnego armii niemieckiej - mianowicie rozciągnięcia daleko na zachód prawego jej skrzydła. Armie bowiem niemieckie po przejściu Belgii zawracały na południe i groziły obejściem lewego skrzydła francuskiego. Skrzydło to miało współdziałać z grupą angielską (4-6 dywizji piechoty). Armia ta pod wodzą gen. Frencha skoncentrowała się w okolicy Cateau Cambrès (20 sierpnia). W bitwie północnej, która się zawiązała na przestrzeni od Condé do Namouru (23 sierpnia), Niemcy mieli przytłaczającą większość (15 korpusów na 8), i Francuzi musieli 17

18 się cofnąć. Odwrót ten był, jak widzieliśmy, ogólny na całym pograniczu i pociągnął za sobą oddanie na pastwę wroga północnej Francji. Dla wzmocnienia lewego skrzydła Joffre tworzy nową armię pod dowództwem gen. Manoury (w Alzacji i Lotaryngji) i umieszcza ją na lewym skrzydle Anglików w okolicach Amiens. Ale, ledwo wysadzona z pociągów (28 sierpnia), armia ta otrzymuje rozkaz cofania się dla zasłony Paryża, Anglicy już bowiem sami się cofnęli. Prawe zaś skrzydło armii niemieckiej (gen. Kluck) maszerowało bez przeszkody w kierunku na Paryż. Rząd francuski, uwiadomiony o grożącym stolicy bezpośrednim niebezpieczeństwie, opuścił Paryż (2 września) i przeniósł swą siedzibę do Bordeaux, w stolicy zaś został ustanowiony gubernatorem wojennym gen. Gallieni, któremu polecono obronę jej przed najazdem nieprzyjacielskim. Bitwa nad Marną (5-9 września 1914 r.). Odwrót Francuzów zatoczył krąg olbrzymi od granicy belgijskiej aż za Marnę, przy czym obracał się około osi - prawego skrzydła, w okolicy Verdun, które ani drgnęło. Niemcy, prowadząc ruch okrążający, chcieli pominąć na razie Paryż i otoczyć armię francuską, aby ją częścią zepchnąć do Szwajcarii, częścią zabrać do niewoli. To był moment, w którym gen. Joffre wydał rozkaz zatrzymania się armii francuskiej; rozkaz ten wzywał żołnierzy, aby dali się raczej zabić, aniżeli mieli się cofać: ani piędzi bowiem ziemi nie było już więcej do oddania nieprzyjacielowi (5 sierpnia). Tego samego dnia Niemcy przekroczyli już Marnę na wschód od Paryża. Na maszerującego od północy Klucka uderzył gen. Manoury od zachodu, gen. zaś Gallieni wsparł ten atak oddaniem do jego rozporządzenia całej załogi Paryża. Ale Kluck spostrzegł niebezpieczeństwo i wycofawszy z powrotem zza Marny dwa korpusy; odparł uderzenie, a nawet zaczął atakować (9 sierpnia). Chwila była krytyczna. Między Kluckiem jednak (I-a armia) a sąsiednią armią niemiecką (II-ga gen. Bülowa) wytworzyła się już luka, w którą wcisnęli się Anglicy; Francuzi zaczęli przekraczać Marnę. W środku wytrzymali uderzenie dzięki energii dowódcy nowo utworzonej armii, gen. Focha; zdołał on w ciągu bitwy przerzucić z lewego skrzydła na prawe całą dywizję, aby wypełnić wyłom. Zresztą Niemcy już się cofali. Rozkaz do odwrotu wydał przysłany na miejsce ze strony niemieckiego dowództwa dla zbadania sytuacji podpułkownik sztabu generalnego, Hentsch. Pościg Francuzów trwał dwa dni (9-11 września), ale armia francuska była zmęczona. Niemcy zatrzymali się na linii między rz. Oise'ą i Argonnami i tu się umocnili. Odtąd front zachodni unieruchomił się, a wojna we Francji stała się okopowa. U p a d e k A n t w e r p i i (9 p a ź d z i e r n i k a) i w y ś c i g d o m o r z a (20 p a ź d z i e r n i k a - l 7 l i s t o p a d a 1914 r.). Antwerpia była ostatnim punktem oparcia dla armii belgijskiej, lecz zarazem i krańcem lewego skrzydła armii sprzymierzonej. Broniła ona dostępu do morza i do portów, jak Ostenda, Dunkierka, Calais i Boulogne, służących za miejsce lądowania dla Anglików. Była to druga pod względem nowoczesnych urządzeń fortyfikacyjnych twierdza w Europie. 29 września Niemcy rozpoczęli bombardowanie jej. Pociski niemieckie rozbijały fort po forcie, gdy tymczasem piechota niemiecka pod zasłoną tego samego ognia działowego posuwała się coraz dalej w głąb fortecy, jakby w otwartym polu, nie uciekając się nawet do prawidłowego oblężenia całej twierdzy. Kiedy pociski zaczęły już padać w obrębie miasta, załoga belgijska, wzmocniona brygadą piechoty marynarki angielskiej, wycofała się w kierunku na Ostendę, później zajęła linię Isery. Zasłaniała ona dostęp do Calais i Dunkierki. Z kolei bowiem, zająwszy pozycję okopową, obydwie armie: niemiecka i sprzymierzonych, przedłużały coraz bardziej swój front w kierunku do morza. Nazywa się ten okres wojny na froncie zachodnim wyścigiem do morza. Na tej linii: głównie na odcinku Isery, Niemcy teraz wszczęli bitwę, która trwała blisko miesiąc. Ażeby ubezpieczyć swój front, Belgijczycy otworzyli śluzy Nieuportu i zatopili całą przestrzeń między Iserą a Iinią kolejową. Odtąd front sprzymierzonych na zachodzie rozciągał się od granicy szwajcarskiej do samego Kanału. 18

19 A teraz opowiadania o wojnie z podręcznika Adama Szelągowskiego: ADAM SZELĄGOWSKI DZIEJE POWSZECHNE W ZARYSIE PODRĘCZNIK DO NAUKI HISTORII NA STOPNIU WYŻSZYM SZKÓŁ ŚREDNICH CZĘŚĆ IV. OKRES NOWOCZESNY WYDAWNICTWO M. ARCTA W WARSZAWIE 1925 Najpierw o wydarzeniach na froncie wschodnim w 1914i 1915 roku F r o n t w s c h o d n i: j e g o c h a r a k t e r y s t y k a. Niemcy przypisywali klęskę swoją nad Marną głównie osłabieniu prawego swego skrzydła przez zabranie mu w decydującej chwili dwóch korpusów. Korpusy te potrzebne były w Prusach Wschodnich dla powstrzymania naporu ( walca ) rosyjskiego. Rosja znacznie wcześniej bowiem, niż przypuszczano, zmobilizowała się (w 15 dni); główne siły rosyjskie przekroczyły granicę niemiecką już 17 sierpnia, w trzy dni zaś później granicę austriacką. Z 28 korpusów rosyjskich, skoncentrowanych na granicy zachodniej większość (16) była skierowana przeciwko Austrii. Ale naprzeciw Rosjan, posuwających się od Wilna (gen. Rerinenkampf'), w Prusach Wschodnich stały tylko siły bardzo nieznaczne. Wdały się one niepotrzebnie w bitwy pod Stołupianami (17 sierpnia) i Gumbinnem (19-20 sierpnia), które przegrały. W nocy tego samego dnia przyszła wiadomość o drugiej armii warszawskiej, która przekroczyła granicę i posuwała się w kierunku na Działdowo i Ortelsburg. Naczelne dowództwo nakazało odwrót z prawego brzegu Wisły, ale obawa depresji moralnej w narodzie niemieckim po oddaniu Prus Wschodnich w ręce nieprzyjaciela skłoniła je do wysłania posiłków z teatru wojny zachodniego (2 korpusów). Równocześnie zmieniono dowództwo, przysyłając gen. Hindenburga, któremu dodano do pomocy w charakterze szefa sztabu, zwycięzcę z Liège, gen. Ludendorffa. Ale Niemcy rozkazu odwrotu jeszcze nie wykonali, i przybycie nowych wodzów (23 sierpnia) do Malborga zastało armię w przygotowaniu do nowej bitwy. B i t w a p o d T a n n e n b e r g i e m (26-30 sierpnia 1914 r.). Zetknięcie się Niemców z armią warszawską (gen. Samsonowa) nastąpiło już 23 sierpnia. Ponieważ Niemcy cofnęli się, dało to Rosjanom wrażenie zwycięstwa i skłoniło ich do pościgu. Tymczasem Niemcy rozpoczęli manewr okrążający jednocześnie na lewym i na prawem skrzydle, który się udał. Pomiędzy nimi a armią wileńską Rerinenkampfa zrobiła się luka na 50 km. Położenie dla nich byłoby groźne, gdyby Rerinenkampf po pierwszych bitwach posuwał się naprzód, ale Rerinenkampf nie ruszał się przez cały czas bitwy, którą Niemcy nazwali później przez analogię do Grunwaldu z r bitwą pod Tannenbergiem. Rosjanie dostali się w matnię i zostali częścią wybici, częścią (90 tys.) wzięci do niewoli; ledwo połowa ratowała się ucieczką. Sam wódz, Samsonow, wystrzałem z rewolweru odebrał sobie życie. Rezultatem tego zwycięstwa było uwolnienie Prus Wschodnich od inwazji rosyjskiej. Inwazja rosyjska w Galicji. Zajęcie Lwowa (3 września 1914 r.). Austria rozpoczęła wojnę z Serbią w nadziei, że koncentracja wojsk nad Driną i nad Sawą nie przeszkodzi w przerzuceniu korpusów z południa na teatr wojny galicyjskiej. 31 lipca ogłosiła mobilizację 19

20 powszechną z terminem 4 sierpnia. Wypowiedzenie wojny Rosji nastąpiło 6 sierpnia. Główne swe działania Austriacy skierowali na przestrzeni między Wisłą a Bugiem w kierunku na Lublin. Pod Kraśnikiem i pod Komarowem armia rosyjska była odparta. Główne bowiem uderzenie Rosjan szło od wschodu na Lwów w kierunku Brodów. Tu Austriacy nie wytrzymali i musieli ewakuować Lwów (2 września). Rosjanie zajęli stolicę Galicji, ale o posiadanie jej musieli jeszcze stoczyć ośmiodniową bitwę (3-11 września) pod Gródkiem albo nad Wereszycą. Rosjanie przełamali front północny pod Rawą Ruską, po czym Austriacy cofnęli się za San, później Dunajec, Rosjanie zaś otoczyli Przemyśl i przystąpili do oblężenia tej fortecy. W y p r a w a H i n d e n b u r g a n a W a r s z a w ę (październik 1914). Po tej pierwszej ofensywie Rosjan w Galicji armia austriacka przestała prawie istnieć. Niemcy uważały za konieczne ratować swego sprzymierzeńca i w tym celu utworzono nową armię (IX) na Górnym Śląsku (z siedzibą w Bytomiu). Miała ona współdziałać z Austriakami w nowej ofensywie na Królestwo Polskie. Na czele tej armii postawiono Hindenburga, wsławionego świeżo odniesionym zwycięstwem nad Rosjanami w Prusach. Niemcy wspólnie z Austriakami posuwali się na lewym brzegu Wisły w kierunku Radomia i Dęblina. Stamtąd zwrócili się na północ ku Warszawie. Ale w tym samym kierunku przerzucał korpusy z Galicji naczelny wódz armii rosyjskiej, w. ks. Mikołaj Mikołajewicz (stryj cesarza). Niemcy docierali już do przedmieść Warszawy, którą Rosjanie ewakuowali, ale, zagrożony obejściem lewego skrzydła (pod Modlinem), gen. niemiecki Mackensen cofnął się w nocy (18 na 19 października) spod Warszawy. Dalszy odwrót niemiecki zmienił się w pościg, ale Rosjanie nie posunęli się dalej, jak pod Piotrków i Częstochowę. Austriacy w czasie swej ofensywy dotarli do Przemyśla (9 października), ale nie zdołali przekroczyć linii Wisły, ani Sanu. W odwrocie swym następnie oparli się aż o Kraków. Bitwy pod Łodzią i Limanową. Ażeby dać oddech Austriakom pod Krakowem i powstrzymać walec rosyjski, który się toczył w kierunku Śląska i na Poznań, Hindenburg, mianowany teraz naczelnym dowódcą wschodu, wraz z szefem sztabu swego, Ludendorffem, obmyślił nowy plan działania w Królestwie. Tym razem chodziło o to, aby ściągnąć armię IX na północ i z Torunia rozpocząć nowy marsz na prawym brzegu Wisły w celu okrążenia prawego skrzydła rosyjskiego. Tym sposobem Hindenburg uprzedzał Rosjan, którzy mieli ruszyć naprzód (14 listopada): na prawem skrzydle opierali się oni o Łódź, podczas gdy na południu kawaleria ich docierała do Tomaszowa i Piotrkowa. Łódź atakował gen. Maekensen z frontu. Manewr, ogarniający prawe skrzydło Rosjan, skierowany był od Łowicza w kierunku na południe i dotarł aż do Brzezin. Ale w lukę stąd powstałą pomiędzy Łodzią a Brzezinami wtargnęli Rosjanie od Skierniewic i odcięli cały korpus niemiecki, który uważali już prawie za wzięty do niewoli. Tymczasem w nocy (z 24 na 25 listopada) wojska niemieckie przebiły się, Mackensen zdobył Łódź (6 grudnia), a Rosjanie cofnęli się za Rawkę i za Bzurę. Równocześnie nie powiodło się im i obejście lewego skrzydła austriackiego od strony Karpat, zatrzymani w bitwie Limanowa-Łapanów (5-14 grudnia). Tak ustalił się na zimę1914/15 nowy front wschodni, który szedł od Bzury i Rawki, górną Pilicą, Nidą i Dunajcem do samych Karpat. I tu, jak na zachodzie, wojna przeszła w stadium walki okopowej. Wojna A u s t r i i z S e r b i ą i C z a r n o g ó r ą. Niepowodzeniem zakończyły się dla Austrii i operacje w Serbii, wszczęte jeszcze w sierpniu, ale odwołane z powodu ofensywy rosyjskiej w Galicji. Wyprawa grudniowa pod wodzą gen. Potiorka miała za jedyny skutek wzięcie Beogradu (2 grudnia). Miał to być podarunek dla cesarza Franciszka w rocznicę jego wstąpienia na tron. Ale dalsza akcja od północy z Beogradu i od zachodu na linii Kolubary natrafiła na takie trudności terenowe i sezonowe (zima), że skończyła się zupełnym niepowodzeniem. Austriacy utracili nawet Beograd, a królestwo serbskie i Czarnogóra były uwolnione od najazdu. 20

Polacy podczas I wojny światowej

Polacy podczas I wojny światowej Polacy podczas I wojny światowej 1. Orientacje polityczne Polaków przed rokiem 1914 Orientacja proaustriacka (koncepcja austropolska) Szansa to unia z Austrią, a największym wrogiem Rosja 1908 r. we Lwowie

Bardziej szczegółowo

INTERNETOWY KONKURS HISTORYCZNY- DROGA DO NIEPODLEGŁOŚCI

INTERNETOWY KONKURS HISTORYCZNY- DROGA DO NIEPODLEGŁOŚCI INTERNETOWY KONKURS HISTORYCZNY- DROGA DO NIEPODLEGŁOŚCI Zapraszamy wszystkich do udziału w internetowym konkursie historycznym z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Konkurs składa się z pytań testowych,

Bardziej szczegółowo

Niemcy Austro-Węgry Bułgaria Turcja. Francja Rosja Wielka Brytania

Niemcy Austro-Węgry Bułgaria Turcja. Francja Rosja Wielka Brytania I wojna światowa 1914-1918, do 1939 zwana wielką wojną 1914-1918, pierwszy konflikt zbrojny w skali światowej, burzący układ stosunków politycznych po kongresie wiedeńskim 1814-1815. Była to tzw. Wojna

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

Przeczytaj uważnie zdania, a następnie wybierz i podkreśl prawidłową odpowiedź. ( 0-10 pkt.)

Przeczytaj uważnie zdania, a następnie wybierz i podkreśl prawidłową odpowiedź. ( 0-10 pkt.) Przeczytaj uważnie zdania, a następnie wybierz i podkreśl prawidłową odpowiedź. ( 0-10 pkt.) 1. Sarajewo było i jest stolicą: a/ Macedonii b/ Serbii c/ Bośni i Hercegowiny 2. 1 sierpnia 1914 roku Niemcy

Bardziej szczegółowo

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ Łukasz Leśniak IVti W początkowej fazie drugiej wojny światowej rząd polski w skutek działań wojennych musiał ewakuować się poza granice kraju. Po agresji sowieckiej

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI "Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku teraźniejszości, ani nie ma prawa do przyszłości". Józef Piłsudski Po 123 latach zaborów Polacy doczekali się odzyskania niepodległości.

Bardziej szczegółowo

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 2. Przeczytaj poniższy tekst. Następnie zapisz w wyznaczonym miejscu odpowiedzi dwa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp...

Spis treści. Wstęp... Wstęp... Dokument 1 1920 listopad 13, Warszawa Fragment protokółu z konferencji naczelników wydziałów politycznych MSZ z wypowiedzią naczelnika w Wydziale Środkowo-Europejskim Jerzego Dzieduszyckiego na

Bardziej szczegółowo

Kongres wiedeński. Kongres się nie posuwa, on tańczy

Kongres wiedeński. Kongres się nie posuwa, on tańczy Kongres wiedeński Kongres się nie posuwa, on tańczy 1. Zwołanie kongresu w Wiedniu Wiosna 1814 r. armie VI koalicji wchodzą do Paryża i detronizują Napoleona Królem został Ludwik XVIII, Bonaparte na Elbie

Bardziej szczegółowo

Zjednoczenie Niemiec

Zjednoczenie Niemiec Zjednoczenie Niemiec 1. Drugie Cesarstwo we Francji lipiec 1851 - Ludwik Napoleon żąda od Zgromadzenia rewizji konstytucji, gdyż chce być wybrany po raz drugi (konstytucja nie przewidywała reelekcji prezydenta);

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

Świat u progu I wojny światowej

Świat u progu I wojny światowej Świat u progu I wojny światowej 1. Rywalizacja mocarstw na Bliskim Wschodzie Chęć zdobywania nowych posiadłości kolonialnych (głównie przez Niemców i Japończyków) ograniczony przez to, że ich jest coraz

Bardziej szczegółowo

Anna Korzycka Rok IV, gr.1. Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania. Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5.

Anna Korzycka Rok IV, gr.1. Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania. Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5. Anna Korzycka Rok IV, gr.1 Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5. 1. Na podstawie mapy Polska za Bolesława Chrobrego podaj miejscowości będące siedzibami arcybiskupa

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

Joanna Wójcikiewicz, nauczycielka języka polskiego i historii

Joanna Wójcikiewicz, nauczycielka języka polskiego i historii Joanna Wójcikiewicz, nauczycielka języka polskiego i historii Chodź, poprowadzę Cię po mojej Polsce. Podaj mi rękę. Nie bój się. Milcz i nadsłuchuj, bo tu wszystko mówi( ) Scenariusz projektu edukacyjnego

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

KLUCZ ODPOWIEDZI. K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny

KLUCZ ODPOWIEDZI. K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny KLUCZ ODPOWIEDZI K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny Zadanie 1. max. 7 p. Wiosna Ludów na ziemiach polskich Zaznacz w tabeli (wpisując w odpowiednią rubrykę literę ), czy poniższe

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C.

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Rozdział II. Za wolną Polskę GRUPA A 0 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Wykrzyknąłem z uniesieniem [ ]: Niech żyje Polska wolna, cała i niepodległa!, co w ogóle

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

Wiek XVII w Polsce. Wojny ze Szwecją.

Wiek XVII w Polsce. Wojny ze Szwecją. XVII wiek Wiek XVII w Polsce Wojny ze Szwecją. Przyczyny: - Władcy Szwecji chcieli zdobyć ziemie mogące być zapleczem rolniczym kraju - Walka o dominację na Morzu Bałtyckim - Dążenie Zygmunta III Wazy

Bardziej szczegółowo

X wieku Cladzco XIII wieku zamek Ernesta Bawarskiego Lorenza Krischke

X wieku Cladzco XIII wieku zamek Ernesta Bawarskiego Lorenza Krischke Twierdza Kłodzko Twierdza Kłodzko to jeden z najlepiej zachowanych obiektów tego typu nie tylko w Polsce ale i w Europie, której losy są ściśle powiązane z miastem, na którego historię miało wpływ położenie

Bardziej szczegółowo

-2- Jak widać, wydarzenia, o których mowa - podobnie jak wcześniej konflikt w Czeczenii -

-2- Jak widać, wydarzenia, o których mowa - podobnie jak wcześniej konflikt w Czeczenii - CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV 26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV Początki 26. pułku artylerii lekkiej sięgają utworzenia tego pułku, jako 26. pułku artylerii polowej w którego składzie były trzy baterie artyleryjskie

Bardziej szczegółowo

Mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego w trudnym czasie I wojny światowej

Mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego w trudnym czasie I wojny światowej 1. Mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego Przypomnij okoliczności wybuchu I wojny światowej. Jakie stanowisko wobec tego faktu (ze szczególnym uwzględnieniem kwestii udziału Polaków) zajęli czołowi politycy polscy

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 3: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC I SZACUNEK Po powrocie do Polski,

Bardziej szczegółowo

100 rocznica utworzenia Legionów Polskich

100 rocznica utworzenia Legionów Polskich 100 rocznica utworzenia Legionów Polskich Legiony Polskie polskie oddziały wojskowe, którym początek dała Pierwsza Kompania Kadrowa utworzona 3 sierpnia 1914 w Krakowie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego.

Bardziej szczegółowo

II WOJNA ŚWIATOWA GRZEGORZ GRUŻEWSKI KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK

II WOJNA ŚWIATOWA GRZEGORZ GRUŻEWSKI KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK WYBUCH II WOJNY ŚWIATOWEJ PRZEBIEG WOJNY - NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA UDZIAŁ POLAKÓW W WOJNIE POWSTANIE WARSZAWSKIE KAPITULACJA NIEMIEC I JAPONII II Wojna Światowa

Bardziej szczegółowo

http://grzbiet.pl/sklep/kampania-rosyjska-w-1914-roku-poczatek-wojny-i-dzialania-w-prusach-wsc

http://grzbiet.pl/sklep/kampania-rosyjska-w-1914-roku-poczatek-wojny-i-dzialania-w-prusach-wsc SPIS TREŚCI SŁOWO WST~PNE 7 0 AUTORZE 8 PRZEDMOWA MARSZALKA FERDYNANDA FOCHA. 9 WsT~P 11 CZĘŚĆ I POCZĄTEK WOJNY ROZDZIALI Czy ROSYJSKA MOBILIZACJA POWSZECHNA BYŁA PRZYCZYNĄ WOJNY? ROZDZIAŁ II POTENCJAL

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG Piotr Kalinowski KALETY 2006 Słowo wstępu Katalog, który macie Państwo przed sobą powstał na podstawie wydanego w 1988 dzieła Ivo Halački Mince

Bardziej szczegółowo

BARCZEWO BUDUJE - NOWE CZYLI LEPSZE

BARCZEWO BUDUJE - NOWE CZYLI LEPSZE NR7 (248) lipiec-sierpień 2014 BARCZEWSKIE WYDARZENIA OPINIE INFORMACJE WYWIADY BARCZEWO BUDUJE - NOWE CZYLI LEPSZE We wtorek, 5 sierpnia oddano do użytku nowe mieszkania socjalne oraz oficjalnie przekazano

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

Chcesz pracować w wojsku?

Chcesz pracować w wojsku? Praca w wojsku Chcesz pracować w wojsku? Marzysz o pracy w służbie mundurowej, ale nie wiesz, jak się do niej dostać? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Charakterystyka Sił Zbrojnych RP Siły Zbrojne Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

PRZYCZYNY WYBUCHU PIERWSZEJ WOJNY ŚWIATOWEJ

PRZYCZYNY WYBUCHU PIERWSZEJ WOJNY ŚWIATOWEJ Anna Siwek Zespół Szkół w Gardnie PRZYCZYNY WYBUCHU PIERWSZEJ WOJNY ŚWIATOWEJ Z początkiem XX wieku Europa stała w zenicie własnej kariery politycznej i tworzyła centrum polityczne i gospodarcze świata.

Bardziej szczegółowo

Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I

Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I Strona1 Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I......... Imię i nazwisko uczennicy/ucznia klasa nr w dzienniku Liczba uzyskanych punktów:... ocena:... Podpis

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

Polska i Irlandia Wspólne doświadczenia w walce o wolność

Polska i Irlandia Wspólne doświadczenia w walce o wolność Polska i Irlandia Wspólne doświadczenia w walce o wolność DominikaSiejkowskaklasa II c IRLANDIA Irlandia była pod panowaniemangielskimprzez 750 lat, od złożenia hołdu lennegohenrykowi II z dynastiiplantagenetóww1171r.

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

Francja od konsulatu do cesarstwa. Każdy z Was nosi w plecaku buławę marszałkowską Napoleon Bonaparte

Francja od konsulatu do cesarstwa. Każdy z Was nosi w plecaku buławę marszałkowską Napoleon Bonaparte Francja od konsulatu do cesarstwa Każdy z Was nosi w plecaku buławę marszałkowską Napoleon Bonaparte 1. Rządy dyrektoriatu Forma rządów po zamachu 9 thermidora Rada Starszych i Rada 500-set wybierała 5

Bardziej szczegółowo

9. Winuner Jan, Wojsko Polskie w przededniu Wojny Północnej

9. Winuner Jan, Wojsko Polskie w przededniu Wojny Północnej 9. Winuner Jan, Wojsko Polskie w przededniu Wojny Północnej (1699-1702L Studia i Materiały do Historii Sztuki WoienneL t. l, s. 339-392, Warszawa 1954. l O. Zienkiewicz Wacław, Militaria 1794 roku, ich

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Po wybuchu I wojny światowej na krótko zmobilizowany do armii austriackiej. Przeniesiony następnie do powstającego we Lwowie Legionu Wschodniego, stał się jednym z jego organizatorów. Po likwidacji Legionu

Bardziej szczegółowo

I wojna światowa 1914-1918. Przyczyny, przebieg i skutki.

I wojna światowa 1914-1918. Przyczyny, przebieg i skutki. I wojna światowa 1914-1918. Przyczyny, przebieg i skutki. Przyczyny. Przeciwstawne dążenia wielkich europejskich mocarstw, sprzeczności wzajemnych interesów i rodzące je konflikty doprowadziły do wybuchu

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. (0-2 pkt.) Połącz w pary postacie z właściwymi opisami. Obok każdej postaci wpisz literę przyporządkowaną odpowiedniemu opisowi.

Zadanie 1. (0-2 pkt.) Połącz w pary postacie z właściwymi opisami. Obok każdej postaci wpisz literę przyporządkowaną odpowiedniemu opisowi. Zadanie 1. (0-2 pkt.) Połącz w pary postacie z właściwymi opisami. Obok każdej postaci wpisz literę przyporządkowaną odpowiedniemu opisowi. I. Józef Poniatowski... II. Ignacy Krasicki... A. sekretarz Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego spuszczają łodzie na wodę (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)

Żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego spuszczają łodzie na wodę (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe) Żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego spuszczają łodzie na wodę (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe) Powstanie. 1. Armia Wojska Polskiego utworzona 29 lipca 1944 roku z przemianowania 1. Armii Polskiej w ZSRR

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej

TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej Szymon Andrzejewski IV rok, gr. I TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej K. Przybysz, W. J. Jakubowski, M. Włodarczyk, Historia dla gimnazjalistów. Dzieje nowożytne. Podręcznik. Klasa II, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Wrzesień. Październik

Wrzesień. Październik Kalendarz historyczny rok szkolny 2010/2011 Wrzesień 1 września 1939 r. - agresja Niemiec na Polskę 1-7 września 1939 r. - obrona Westerplatte 11 września 1932 r. - Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura

Bardziej szczegółowo

Warszawa 2012. A jednak wielu ludzi

Warszawa 2012. A jednak wielu ludzi Warszawa 2012 A jednak wielu ludzi Nazywam się Tadeusz Wasilewski, urodziłem się 15 sierpnia 1925 roku w Warszawie. W 1934 roku wstąpiłem do 175 drużyny ZHP, której dowódcą był harcmistrz Wrzesiński. W

Bardziej szczegółowo

Klęska państw centralnych

Klęska państw centralnych Klęska państw centralnych 1. Nieograniczona wojna podwodna Przewaga ententy ze względu na posiadanie strategicznie położonych portów; miały też większą flotę Blokada morska Niemiec; początkowo państwa

Bardziej szczegółowo

Niezwyciężeni. Michał Kadrinazi Paradowski, Daniel Staberg, Rafał Szwelicki Malowanie figurek szwedzkich: Corsarii.

Niezwyciężeni. Michał Kadrinazi Paradowski, Daniel Staberg, Rafał Szwelicki Malowanie figurek szwedzkich: Corsarii. Niezwyciężeni Szwedzcy weterani w kampanii przeciw Danii 1657-1658 W Michał Kadrinazi Paradowski, Daniel Staberg, Rafał Szwelicki Malowanie figurek szwedzkich: Corsarii lipcu 1657 roku Dania zdecydowała

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej

Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej ppłk dr Mirosław Pakuła Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej 1. Wstęp Po odzyskaniu niepodległości, organizująca się polska radiotelegrafia wojskowa otrzymała

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego. CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918

Spis treści. Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego. CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918 Spis treści Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918 Rozdział I. Narodziny wieku (1890-1914) 1. Nie spełnione obawy końca XIX wieku 2. Rewolucja

Bardziej szczegółowo

Fabian Kocot IB Kacper Wilga IB

Fabian Kocot IB Kacper Wilga IB Fabian Kocot IB Kacper Wilga IB Konflikt zbrojny w którym brało udział 11 państw. Państwa Etenty : Wielka Brytania, Francja, Rosja, Serbia, Japonią, Włochy, Stany Zjednoczone Państwa centralne : Austro-Węgry

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935)

JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935) JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935) 70 ROCZNICA ŚMIERCI (zbiory audiowizualne) Wideokasety 1. A JEDNAK Polska (1918-1921 ) / scen. Wincenty Ronisz. Warszawa : Studio Filmów Edukacyjnych Nauka, 1998. 1 kas. wiz.

Bardziej szczegółowo

Historisch-technisches Informationszentrum.

Historisch-technisches Informationszentrum. 1 Historisch-technisches Informationszentrum. Wojskowy Ośrodek Badawczy w Peenemünde był w latach 1936-1945 jednym z najbardziej nowoczesnych ośrodków technologii na świecie. W październiku 1942 roku udało

Bardziej szczegółowo

Życie i działalność Józefa Piłsudskiego. Życie i działalność Józefa Piłsudskiego

Życie i działalność Józefa Piłsudskiego. Życie i działalność Józefa Piłsudskiego Życie i działalność Józefa Piłsudskiego Życie i działalność Józefa Piłsudskiego -5.12.1867 na świat przychodzi w Zułowie (Wileńszczyzna ) Józef Klemens Piłsudski. - Był jednym z dwunastu dzieci Józefa

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2013. Zadania egzaminacyjne Historia kod ucznia...

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2013. Zadania egzaminacyjne Historia kod ucznia... Wersja A Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2013 Zadania egzaminacyjne Historia kod ucznia... Ogółem: / 30 : 1,5 = /20 Zadanie 1. (1 pkt) Poniżej przedstawiony został ciężkozbrojny

Bardziej szczegółowo

Poświęcam tę książkę bohaterom poległym w wierze w wielkość Niemiec

Poświęcam tę książkę bohaterom poległym w wierze w wielkość Niemiec Poświęcam tę książkę bohaterom poległym w wierze w wielkość Niemiec Książki Wydawnictwa Tetragon Seria Monografie : Jarosław Centek, Reichsheer ery Seeckta (1921 1926) Waldemar Rezmer, Operacyjna służba

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Głównym zadaniem AK była walka z okupantem o odzyskanie niepodległości; w tym celu żołnierze podziemnej organizacji prowadzili liczne akcje zbrojne i

Głównym zadaniem AK była walka z okupantem o odzyskanie niepodległości; w tym celu żołnierze podziemnej organizacji prowadzili liczne akcje zbrojne i ARMIA KRAJOWA Armia Krajowa Konspiracyjna organizacja wojskowa polskiego podziemia działająca w okresie II wojny światowej oraz największa i najsilniejsza armia podziemna w Europie, tamtego okresu. W szczytowym

Bardziej szczegółowo

Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ. Autor: Artur Brzeziński

Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ. Autor: Artur Brzeziński Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają podstawowe informacje na temat celów i struktury Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12. Narrator:

Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12. Narrator: FORSZPAN Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12 Narrator: Jaka to wioska? Co to za dziecko na tej wiejskiej ścieżce? Kim są trzej mężczyźni w

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 PRZEDRUK I ROZPOWSZECHNIANIE MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE: I WOJNA ŚWIATOWA I SPRAWA POLSKI W TRAKCIE JEJ TRWANIA

POWTÓRZENIE: I WOJNA ŚWIATOWA I SPRAWA POLSKI W TRAKCIE JEJ TRWANIA POWTÓRZENIE: I WOJNA ŚWIATOWA I SPRAWA POLSKI W TRAKCIE JEJ TRWANIA I. POJĘCIA: Trójprzymierze- blok polityczno-wojskowy, który powstał po przystąpieniu w 1882r. Włoch do sojuszu Niemiec i Austro-Węgier.

Bardziej szczegółowo

FOREX - DESK: Rynek zagraniczny (06-06-2006r.)

FOREX - DESK: Rynek zagraniczny (06-06-2006r.) FOREX - DESK: Rynek zagraniczny (06-06-2006r.) Początek tygodnia na rynku walutowym okazał się w miarę ciekawy. Patrząc tylko na kalendarz danych makro, można się było spodziewać, że niewiele będzie się

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH. Zbigniew FILIP

CHARAKTERYSTYKA OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH. Zbigniew FILIP CHARAKTERYSTYKA STANÓW W GOTOWOŚCI OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH Zbigniew FILIP 2 3 Konflikt na Ukrainie Ofiary wśród żołnierzy biorących udział w konflikcie: ok. 50.000 Ofiary wśród ludności

Bardziej szczegółowo

MIEJSKA OLIMPIADA HISTORYCZNA ETAP SZKOLNY

MIEJSKA OLIMPIADA HISTORYCZNA ETAP SZKOLNY KOD UCZNIA MIEJSKA OLIMPIADA HISTORYCZNA ETAP SZKOLNY INSTRUKCJA DLA UCZNIA 1. Sprawdź czy test zawiera 7 stron. Ewentualny brak stron lub inne usterki zgłoś nauczycielowi. 2. Na tej stronie wpisz swój

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

TEMAT LEKCJI: Obrona cywilna oraz powszechna samoobrona ludności. System zarządzania kryzysowego.

TEMAT LEKCJI: Obrona cywilna oraz powszechna samoobrona ludności. System zarządzania kryzysowego. ZNAK OBRONY CYWILNEJ Składa się z: Niebieskiego trójkąta na pomarańczowym tle Kierowania ewakuacją Przygotowania zbiorowych schronów Organizowania ratownictwa Likwidowania pożarów Wykrywania i oznaczania

Bardziej szczegółowo

Kim Ir Sen. 6 kwietnia 1993 roku

Kim Ir Sen. 6 kwietnia 1993 roku Kim Ir Sen Dziesięciopunktowy program wielkiej konsolidacji całego narodu w imię zjednoczenia Ojczyzny 6 kwietnia 1993 roku Położenie kresu trwającej prawie pół wieku historii rozdzielenia i konfrontacji,

Bardziej szczegółowo

BIULETYN INFORMACYJNY RODM BIAŁYSTOK. lipiec 2015

BIULETYN INFORMACYJNY RODM BIAŁYSTOK. lipiec 2015 BIULETYN INFORMACYJNY RODM BIAŁYSTOK lipiec 2015 Grecki roller coaster Lipiec 2015 r. wyryje w historii Hellady głęboką rysę, a wszystko za sprawą pogłębiającego się kryzysu, tego wyspiarskiego państwa,

Bardziej szczegółowo

WALKI O SIBIN. Fot.1. Kościół i cmentarz w Sibinie, początek XX wieku (archiwum Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej)

WALKI O SIBIN. Fot.1. Kościół i cmentarz w Sibinie, początek XX wieku (archiwum Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej) WALKI O SIBIN Piątego marca 1945 roku zaczęła pękać cienka linia niemieckiej obrony ciągnąca się około 5 kilometrów na wschód od rzeki Dziwny wzdłuż jej biegu. 7 marca 1945 około godziny 7.00 trzecia kompania

Bardziej szczegółowo

Konflikt na Ukrainie osłabił bezpieczeństwo Litwinów 2015-06-15 15:21:15

Konflikt na Ukrainie osłabił bezpieczeństwo Litwinów 2015-06-15 15:21:15 Konflikt na Ukrainie osłabił bezpieczeństwo Litwinów 2015-06-15 15:21:15 2 Działania Rosji na Ukrainie osłabiły bezpieczeństwo Litwinów. Na Litwie, będącej członkiem NATO, nie powinien się powtórzyć ukraiński

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW LEOPOLD KATALOG

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW LEOPOLD KATALOG ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW LEOPOLD KATALOG Piotr Kalinowski KALETY 2006 Słowo wstępu Katalog, który macie Państwo przed sobą powstał na podstawie wydanego w 1988 dzieła Ivo Halački Mince Ziemí Koruny České.

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

VI Powiatowy Jurajski Konkurs Historyczny

VI Powiatowy Jurajski Konkurs Historyczny KOD UCZNIA VI Powiatowy Jurajski Konkurs Historyczny POLACY I ZIEMIE POLSKIE W OKRESIE 1918-1989 r. Informacja dla ucznia : ETAP POWIATOWY 2012/2013 1. Na stronie tytułowej arkusza w wyznaczonym miejscu

Bardziej szczegółowo

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO B/60205 Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO /atla2 Wrocław 2003 Spis treści Wprowadzenie 9 1. GENEZA I ROZWÓJ SOJUSZU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO 11 1.1. Układ militarny podstawą istnienia Sojuszu Północnoatlantyckiego

Bardziej szczegółowo

Formowanie Armii Andersa

Formowanie Armii Andersa Michał Bronowicki Formowanie Armii Andersa Gdy 1 września 1939 roku wojska niemieckie i słowackie rozpoczęły inwazję na Polskę, atak ten przyniósł śmierć tysięcy niewinnych ludzi, a dla wielu innych rozpoczął

Bardziej szczegółowo

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku!

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Wraz z podręcznikiem oddajemy do twoich rąk zeszyt ćwiczeń. Zawarte są w nim różne polecenia i zadania. Powinny one pomóc ci zrozumieć zagadnienia omawiane w podręczniku

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA O UZNAWANIU I WYKONYWANIU ZAGRANICZNYCH ORZECZEŃ ARBITRAŻOWYCH

KONWENCJA O UZNAWANIU I WYKONYWANIU ZAGRANICZNYCH ORZECZEŃ ARBITRAŻOWYCH KONWENCJA O UZNAWANIU I WYKONYWANIU ZAGRANICZNYCH ORZECZEŃ ARBITRAŻOWYCH sporządzona w Nowym Jorku dnia 10 czerwca 1958 r. (Dz. U. Nr 9 z dnia 16 lutego 1962 r., poz. 41) W Imieniu Polskiej Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Krystyna Wajda Horodko. Opowieści spod złocistej. Kraina Wodospadów. Moim dorosłym już dzieciom: Natalii, Filipkowi i Jakubowi

Krystyna Wajda Horodko. Opowieści spod złocistej. Kraina Wodospadów. Moim dorosłym już dzieciom: Natalii, Filipkowi i Jakubowi 2 Krystyna Wajda Horodko Opowieści spod złocistej tęczy Kraina Wodospadów Moim dorosłym już dzieciom: Natalii, Filipkowi i Jakubowi 4 K o s z a l i n 2013 by Krystyna Wajda, Koszalin 2013 ISBN 978-83-64234-09-5

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939

WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939 WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939 Wiek XIX i pierwsze dekady XX były dla Hiszpanii bardzo trudnym okresem licznych wojen domowych i rewolt. Z olbrzymiego niegdyś imperium kolonialnego pozostały jedynie

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ DODATKOWY DO KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI KOBIET

PROTOKÓŁ DODATKOWY DO KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI KOBIET PROTOKÓŁ DODATKOWY DO KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI KOBIET przyjęty 6.10.1999 przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych rezolucją A/54/4 i otwarty do podpisu 10.12.1999

Bardziej szczegółowo

Płk L. Okulicki z Bronisławą Wysłouchową na tarasie budynku Dowództwa Armii Polskiej w ZSRR (wrzesień 1941 r.)

Płk L. Okulicki z Bronisławą Wysłouchową na tarasie budynku Dowództwa Armii Polskiej w ZSRR (wrzesień 1941 r.) Rozkaz gen. W. Andersa do wstępowania w szeregi Armii Polskiej Wyżsi oficerowie Armii Polskiej w ZSRR. W pierwszym rzędzie siedzą gen.m. Tokarzewski-Karaszewicz (pierwszy z lewej), gen. W. Anders, gen.m.

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ Scenariusz lekcji do filmu edukacyjnego Noc w galerii PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ. CZĘŚĆ I: WPROWADZENIE 2 Czas pracy: 45 minut. Materiały

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 144/2014 ZAINTERESOWANIE SYTUACJĄ NA UKRAINIE I POCZUCIE ZAGROŻENIA W PAŹDZIERNIKU

Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 144/2014 ZAINTERESOWANIE SYTUACJĄ NA UKRAINIE I POCZUCIE ZAGROŻENIA W PAŹDZIERNIKU Warszawa, październik ISSN 2353-5822 NR 144/ ZAINTERESOWANIE SYTUACJĄ NA UKRAINIE I POCZUCIE ZAGROŻENIA W PAŹDZIERNIKU Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo