Jacek Czabaski 1. Koszty przestpczoci

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jacek Czabaski 1. Koszty przestpczoci"

Transkrypt

1 Jacek Czabaski 1 Koszty przestpczoci Kiedy mówi si o kosztach przestpczoci na ogół wpierw mylimy o kosztach wymiaru sprawiedliwoci, kosztach wizie, kosztach zatrudniania policjantów. Koszty te s oczywicie łatwo mierzalne a wydatki na te cele s dorocznie okrelane w ustawie budetowej. Jednak koszty ogólnie rozumianego wymiaru sprawiedliwoci s tylko jednymi z wielu i na dodatek nie najwaniejszymi kosztami zwizanymi z przestpczoci. Podstawowym bowiem kosztem przestpczoci s koszty ponoszone przez ofiary przestpstw oraz koszty ponoszone w celu uniknicia wiktymizacji. W celu łatwiejszego wyobraenia sobie zasigu kosztów przestpczoci pomylmy przez chwil o tym jak wygldałby wiat gdyby nie było w nim przestpczoci. Byłby to wiat bez strachu przed przestpczoci i bez bólu ni spowodowanego. Nie byłoby policjantów i sdów karnych, wizie ani ofiar. Byłby to bez wtpienia lepszy wiat. Zacznijmy od prostego przykładu. Jakie s koszty rozboju? Przede wszystkim, s pewne zniszczenia (poszarpane ubranie itp.). Po drugie, pewne rzeczy zostały ukradzione. Po trzecie, ofiara czuła ból i strach w trakcie napadu, a obecnie czuje si mniej bezpieczna. Po czwarte, ofiara powiciła pewien czas na raportowanie zdarzenia policji, a policja na prób złapania sprawcy. Po pite, prokurator, sdzia, słuba wizienna musz by opłaceni po złapaniu sprawcy. Po szóste, kiedy przestpca pójdzie do wizienia, równie i jego czas pozostaje zmarnowany. Po siódme, informacja o przestpstwie wpływa równie na inne osoby, czynic je mniej szczliwymi. Jak wida koszty przestpczoci s bardzo rónej natury. Koszty te mona i powinno si uj w sposób bardziej formalny. Mona je na przykład pogrupowa ze wzgldu na np. czas ponoszenia wydatków 2 : W przewidywaniu przestpstwa W zakres tej kategorii wchodz indywidualne wydatki na bezpieczestwo (np. zamki w drzwiach), wydatki na ubezpieczenie (np. od kradziey), koszty asekuranckiego zachowania 3, strach przed przestpczoci (zmniejszona jako ycia), zbiorowe wydatki na bezpieczestwo (np. monitoring, owietlenie ulic), publiczne programy prewencyjne; Jako konsekwencja przestpstwa Na t kategori składaj si: warto ukradzionego lub zniszczonego mienia, skutki emocjonalne i fizyczne przestpstwa ponoszone przez ofiary, wydatki na napraw zdrowia, wydatki na pomoc ofierze (np. psychologiczn), stracone moliwoci zarobkowe wskutek 1 Absolwent wydziału prawa i administracji UW oraz Midzynarodowego Centrum Zarzdzania Wydziału Zarzdzania Uniwersytetu Warszawskiego i University of Illinois at Urbana-Champaign, USA. Doktorant Kolegium Analiz Ekonomicznych Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie ( ) a obecnie stypendysta Centre for Law, Economics and Institutions (CLEI) prowadzonego przez Uniwersytet w Turynie wspólnie z Uniwersytetem Ghent (Belgia), Cornell Law School (USA) i Ecole Politechnique (Francja). Współpracownik naukowej Fundacji "Ius et Lex". W latach asystent Ministra Sprawiedliwoci. 2 Brand, Sam i Richard Price (2000), The economic and social costs of crime, Home Office Research Study 217, Home Office, UK. 3 Chodzi tu o takie zachowanie, które jest podejmowane ze wzgldu na ryzyko zostania ofiar przestpstwa, np. rezygnacja z wieczornego spaceru po parku lub wybór taksówki zamiast nocnego autobusu.

2 niezdolnoci do pracy (lub długotrwale odczuwanych skutków przestpstwa), obniona jako ycia; W odpowiedzi na przestpstwo S to wydatki na szeroko rozumiany system wymiaru sprawiedliwoci (policja, prokuratorzy, sdziowie, słuba wizienna), koszty ponoszone przez wiadków wydarzenia (zwizane ze stawiennictwem ale take współodczuwanymi skutkami przestpstwa), koszty pomyłek sdowych, koszty ponoszone przez przestpc oraz jego bliskich. Innym spotykanym ujciem kosztów przestpczoci jest ich kategoryzacja 4 : Koszty wiktymizacji (obejmujce zarówno koszty łatwo wymierne, jak np. koszty zniszczonego mienia, jak i koszty trudniej mierzalne lecz nie mniej realne takie jak ból, cierpienie i obniona jako ycia na skutek wiktymizacji); Koszty zabezpiecze indywidualnych (zamki itp.); Koszty zachowa ostronociowych; Koszty systemu wymiaru sprawiedliwoci; Koszty publicznych programów prewencyjnych; Trwałe efekty na jednostki (np. strach przed przestpczoci, który trwa u ofiary przez miesice czy lata); Trwałe efekty na społecznoci (np. degradacja okolicy z powodu przenosin zamoniejszych mieszkaców w bezpieczniejsze rejony) 5 ; Koszty nad-ostraszania (tj. koszty społecznie uytecznych działa zaniechanych przez ludzi z obawy o oskarenie o działalno przestpcz 6 ); Koszty zapewnienia sprawiedliwoci (tj. koszty poniesione wyłcznie w celu upewnienia si, e została wymierzona sprawiedliwo np. koszty wieloinstancyjnego postpowania karnego, obroców z urzdu itp.); Koszty ponoszone przez uwizionych sprawców 7. Mona si wreszcie spojrze na koszty przestpczoci jako na coraz szerzej rozlewajc si fal reakcji na przestpstwo. Przestpstwo tworzy bowiem relacj społeczn, w tym sensie, e dotyka nie tylko ofiar i przestpc, ale równie innych członków społeczestwa i wywołuje fal efektów w społeczestwie niczym kamie wrzucony w wod. Spójrzmy na koszty przestpczoci w sposób wychodzcy od pojedynczego zdarzenia a nastpnie ledzcy kolejne reakcje: Wpierw mamy koszty pierwszego poziomu, to jest koszty przestpstwa jako takiego, przed wszystkim wyrzdzone przez sprawc ofierze szkody i ból. Nikt nie chce jednak pa ofiar przestpstwa 8, a wic kady z nas podejmuje działania, które mog obniy prawdopodobiestwo zostania ofiar przestpstwa. Na wydatki składaj si 4 Cohen, Mark A. (2002), An Economic Approach to Crime: Balancing the Costs and Benefits. Referat wygłoszony na konferencji Odpowiedzialno karna w systemach liberalnodemokratycznych we wrzeniu 2002 na Uniwersytecie Warszawskim. Magazyn Ius et Lex (w druku). 5 cile rzecz ujmujc, sama wyprowadzka zamoniejszych podatników moe by traktowana nie jako koszt, ale jako transfer jedna dzielnica traci, ale inna zyskuje. Moe natomiast by tak, e wskutek przestpczoci ludzie nie tyle si wyprowadzaj, ile zmniejszaj swoj aktywno społeczn, przestaj np. dba o wspólne tereny itp. Wówczas mamy do czynienia z ewidentn strat. 6 Im bardziej jest niedookrelone prawo, tym wiksza szansa, e moemy mie do czynienia z nad-odstraszaniem. I tak np. przepis penalizujcy działanie na szkod spółki jest tak nieokrelony (jakie działanie mieci si w granicach ryzyka, a jakie ju nie?), e moe powstrzymywa menederów przed podejmowaniem skdind uzasadnionego ryzyka. 7 Chodzi tutaj o ból, cierpienie winiów oraz ich rodzin. Czy koszty te powinny by wliczane do kosztów przestpczoci jest kontrowersyjne.

3 tutaj koszty wydatków prewencyjnych (zamki w drzwiach, monitoring mieszkania, agencje ochrony) oraz zachowa ostronociowych, np. unikanie wieczornych spacerów czy wybieranie taksówki zamiast autobusu nocnego. Oczywicie działania podejmowane przez kad osob z oddzielna nie mog by w pełni efektywne. Bezpieczestwo bowiem jest typowym przykładem dobra publicznego. Przez dobro publiczne ekonomici rozumiej takie dobro, które nie ulega zuyciu wraz ze wzrostem liczby osób korzystajcych z niego. Poza bezpieczestwem, typowym przykładem dobra publicznego jest np. czyste rodowisko fakt, e oddycham czystym powietrzem nie powoduje, e dla innych pozostaje go mniej 9. Podobnie jest z bezpieczestwem fakt, e czuj si bezpieczny na ulicy nie powoduje e inna osoba dostaje tego bezpieczestwa mniej. Poza tym, e bezpieczestwo jest dobrem publicznym ma jeszcze jedn wan cech, a mianowicie jest dobrem niewykluczalnym. Oznacza to, e nie mona w prosty sposób wykluczy jakiej grupy z ogólnie zapewnianego bezpieczestwa, a w szczególnoci nie mog uzaleni czyjego bezpieczestwa od ponoszenia na ten cel opłat. Skoro tak, to kady z obywateli bdzie wystawiony na pokus korzystanie z tego dobra bez płacenia po co bowiem płaci skoro i tak bd bezpieczny. W takiej sytuacji, nie jest moliwe aby jednostki mogły dobrowolnie utrzyma system opłat na zapewnienie bezpieczestwa w swojej okolicy (jedynym wyjtkiem s małe społecznoci o silnych wizach społecznych, które s w stanie za pomoc sankcji nieformalnych wymusi udział w np. patrolach obywatelskich). Od bardzo dawna przestpczo traktowana była nie tylko jako wykroczenie przeciwko pojedynczej osobie (ofierze), ale i społeczestwu jako takiemu. W mniej lub bardziej intuicyjny sposób rozpoznawano, e przestpczo wywiera negatywne skutki na całe społeczestwo i dlatego te społeczestwo ma prawo broni si przed przestpczoci. W ten sposób społeczestwo stało si pokrzywdzonym sensu largo (jeli ofiar bdziemy nazywa pokrzywdzonym sensu stricte) 10 Społecznoci organizuj si wic i tworz system wymiaru sprawiedliwoci utrzymywany z obowizkowych opłat podatków. Kosztami trzeciego poziomu s koszty policji, prokuratorów, sdów karnych, kuratorów i słuby wiziennej, tj. wymiaru sprawiedliwoci rozumianego ogólnie. Koszty te ponoszone s w celu minimalizacji kosztów poprzedniego poziomu. Jednak tworzenie systemu przymusu pastwowego pociga za sob kolejne koszty. Im bowiem wiksze uprawnienia policji, tym wiksza pokusa dla niej by tej władzy naduywa. Rosn wic koszty kolejnych poziomów kontroli i obawy społeczestwa o swobody 8 Jest to w gruncie rzeczy tautologia, poniewa wikszo przestpstw wymaga włanie złamania woli ofiary. Wyjtkiem s niektóre przestpstwa, tzw. bez ofiar, np. przestpstwo nielegalnego posiadania narkotyków. Nie wchodzc bliej w to zagadnienie warto zauway, e tego typu przestpstwa s przedmiotem najywszych społecznych sporów. 9 Przynajmniej przy tej skali zaludnienia ziemi. 10 Niektórzy kryminolodzy (np. Christie) uwaaj, e w ten sposób społeczestwo zawłaszczyło konflikt, który nie jego dotyczy przecie i pozbawia ofiar nalenej satysfakcji oraz stosuje rodki nieadekwatne do istniejcego konfliktu. Postuluje wic oddanie konfliktu w rce zaangaowanych, co wie si z odejciem od pastwowej represji (np. wizienia) i skoncentrowaniu si na rodkach restytucyjnych, np. naprawienie szkody, przeprosiny itp. Słowo konflikt oddaje jednak rzeczywisto prawa cywilnego a nie karnego. Jak pokazano wyej, pokrzywdzonym przestpstwem jest nie tylko ofiara (o której prawa Christie słusznie si upomina) ale i społeczestwo. Propozycja Christie trci zreszt daleko idc naiwnoci, zwłaszcza w propozycjach karania przestpstw szczególnie powanych.

4 obywatelskie. Kosztami czwartego poziomu s wic koszty ponoszone z powodu kosztów trzeciego poziomu koszty nad-odstraszania oraz obawy przed naduywajc swojej władzy policj. Z powyszego wyranie wida, e skutki przestpstwa nie ograniczaj si do jednego zdarzenia przeciwnie, jednostki pragnc minimalizacji kosztów podejmuj szereg działa, które tworz skomplikowany system instytucji i działa. Tym samym, uchwycenie prawdziwych kosztów przestpczoci nie jest zadaniem banalnym. Jednak zadanie to trzeba podj jeli chcemy myle o racjonalnej polityce karnej, albowiem tylko w ten sposób jestemy w stanie oceni słuszno stosowanych rodków. Jak bowiem oceni czy kar za rozbój powinna by grzywna czy moe kara wizienia? Oczywicie, zagroenie kar odstrasza ludzi od popełniania przestpstw, a im kara bdzie surowsza tym efekt odstraszania silniejszy. Sprawca odbywajcy kar wizienia nie popełni w tym czasie przestpstw 11, a inni powstrzymaj si od popełniania przestpstw ze strachu przed kar. Koszt nałoonej kary wizienia naley wic skonfrontowa z oszczdzonymi społeczestwu kosztami przestpczoci przestpczoci, której udało si unikn dziki stosowaniu danej kary. Dlatego te obliczenie realnych kosztów nakładanych przez przestpców na społeczestwo jest koniecznym warunkiem dla oceny racjonalnoci prowadzonej polityki karnej. Mierzenie kosztów przestpczoci Pomimo zrónicowanej natury kosztów przestpczoci przyblienie ich wielkoci jest konieczne. Obliczenia pozwol nam uj koszty w wymiarze pieninym i pozwol na ocen prowadzonej polityki karnej. Nietrudno jest oceni warto dóbr zniszczonych z powodu przestpczoci lub oszacowa publiczne wydatki na policj. Takie koszty jednak stanowi tylko cz wszystkich kosztów, jak pokazane to było wczeniej. Innego rodzaju koszty, takie jak warto utraconego ycia lub obnionej jakoci ycia s równie realne a ich wielko moe by istotna, nawet jeli trudno je oszacowa. Warto ycia O ile powszechnie akceptowalne jest ujcie szkód materialnych jako kosztów przestpczoci, o tyle czasami mona spotka si z opiniami, e nie mona ujmowa bólu lub ycia w kategoriach pieninych. Nie istnieje rynek na te wartoci, wartoci te nie s sprzedawane i kupowane i tylko wsk patrzcy ekonomici mogliby mówi o wartoci ycia, poniewa ludzkie ycie jest bezcenne. Niemniej jednak, ludzie zarówno jako jednostki jak i społeczestwo jako cało, podejmuj decyzje opierajc si na implicite przyjmowanej wartoci ycia 12. Jako przykład moemy wzi ruch drogowy. Samochody s niezaprzeczalnie niebezpieczne i społeczestwo próbuje zminimalizowa koszty wypadków poprzez oddzielanie jezdni od chodników, ograniczajc dopuszczaln prdko samochodów, wymagajc specjalnych uprawnie do prowadzenia pojazdów, nakładajc odpowiedzialno karn za nieostron jazd lub jazd w stanie nietrzewym itd. Społeczestwo nie zakazuje jednak ruchu drogowego jako takiego, aczkolwiek zredukowałoby to jego koszty do zera. Wiemy bowiem, e uywanie samochodów zwiksza mobilno, redukuje koszty transportu i czyni nasze ycie łatwiejszym do pewnego stopnia. Społeczestwo porównuje zalety posiadania samochodów z jednej strony i koszty ruchu drogowego z drugiej i reguluje kwesti (albo przynajmniej stara si regulowa) w taki sposób, aby osign maksymaln wielko 11 Chyba, e bdzie wypuszczany na przepustki. 12 Spostrzeenie poczynione np. przez Cohen, Mark A. Measuring the Costs and Benefits of Crime and Justice [w:] Measurement and Analysis of Crime and Justice, Criminal Justice vol. 4, US Department of Justice, USA 2000.

5 społecznych korzyci netto. W celu osignicia punktu optymalnego, podejmujcy decyzje musz porówna koszty bezpieczestwa (np. budowy bezpieczniejszych skrzyowa) z jednej strony do korzyci wynikajcych ze zmniejszonej liczby wypadków z drugiej strony. Jeli warto ludzkiego ycia nie zostanie uwzgldniona w tych porównaniach, oznacza to bdzie, e przyjlimy warto zero i bdziemy w sposób niewystarczajcy inwestowa w rodki zapewniajce bezpieczestwo. Jeli dla odmiany za przyjmiemy nieskoczon warto ycia, to powicimy wszystkie nasze zasoby dla zapobieenia wypadkom drogowym oba rozwizania s całkowicie nierealistyczne i oczywicie nie spotykane w praktyce. Tak wic społeczestwo explicite, lub czciej implicite, przyjmuje pewn warto ycia i odpowiednio dokonuje wydatków na bezpieczestwo. Pokazywanie wartoci ludzkiego ycia w sposób jawny explicite ma swoje zalety. Po pierwsze, poprawia to wydawanie publicznych zasobów jako e tylko uzasadnione kosztami ograniczenie ryzyka bdzie akceptowane. Po drugie, rzd wydaje pienidze nie tylko na bezpieczestwo na drogach, ale na słub zdrowia, stra poarn, bezpieczestwo ywnoci, ochron rodowiska itd. Warto ludzkiego ycia jest przyjmowana we wszystkich tych dziedzinach, lecz jeli jest to robione w sposób dorozumiany, implicite, wartoci te mog si pomidzy sob róni, co z kolei prowadzi do niespójnych wyborów publicznych. Rzd, jak kady, ma ograniczone zasoby do wydania i eby uzyska maksymalny efekt, obszary gdzie ycie moe zosta uratowane najtaszym kosztem powinny by preferowane 13. Powysze uwagi w równym stopniu odnosz si do szacowania wartoci uszkodze ciała itd. Jako ycia Obraenia fizyczne s tylko jednym z moliwych skutków przestpczoci. Nie mniej istotne s skutki psychiczne bycia ofiar oraz strach przed zostaniem ofiar w przyszłoci. Pomiar jakoci ycia jest jednak bardzo trudny nie tylko w ujciu absolutnym (jaka jest warto dobrego/kiepskiego ycia) ale i ujciu relatywnym, tj. zmian (jak wiele dana osoba straciła/zyskała) w wyniku przestpczoci lub innej społecznej plagi, np. zanieczyszczenia rodowiska. Trudnoci te nie powinny jednak powstrzymywa przed prób oszacowania tych kosztów. To włanie strach przed przestpczoci motywuje ludzi do głosowania za zwikszonymi nakładami na policj na ulicach lub surowszymi karami. To równie strach przed przestpczoci skłania ludzi do inwestowania w indywidualne rodki ochrony jak ubezpieczenie, zamki antywłamaniowe oraz agentów ochrony. Z kolei brak lku przed przestpczoci czyni ludzi bardziej szczliwymi i przyjacielskimi. Wszystkie te skutki maj swoje konsekwencje dla gospodarki w szerokim sensie. Pewni ekonomici argumentuj, e jako ycia powinna by brana pod uwag przy porównywaniu pastw, np. poprzez włczenie poziomu szczcia ludzi w powszechnie uywany indeks produktu krajowego brutto. Jak wszyscy wiemy, PKB nie pokazuje jakoci rodowiska, szczliwoci ludzi ani jakoci ich ycia Technicznie rzecz ujmujc, kracowe koszty uratowania ycia powinny by zrównane we wszystkich obszarach wydatków publicznych, inaczej bowiem przenoszc wydatki z jednego obszaru na drugi uratowalibymy tyle samo osób niszym kosztem. 14 Co wicej, PKB mierzy roczny produkt, a nie ogólny poziom bogactwa, eby wspomnie tylko jeden z licznych zastrzee. I tak np. katastrofa naturalna jaka si wydarzy w kraju, np. powód, spowoduje oczywicie wzrost wydatków w celu odbudowy zniszcze i pocignie za sob wzrost produkcji. Mimo to uwaa si, e wskanik PKB jest jednak przyblieniem idealnego wskanika szczcia : Dasgupta, Partha, Valuation and Evaluation: Measuring the Quality of Life and Evaluating Policy, Resources for the Future, USA 2000.

6 Jak mierzy niemierzalne Nie ma oczywistych metod wyceny takich dóbr jak ycie, brak bólu, czysto rodowiska itp. Dobra te nie podlegaj wymianie, a wic nie istnieje jawny rynek na nie. Niemniej jednak, ludzie przypisuj pewn warto tym dobrom i moemy si stara odkry ich oceny i sprowadzi do wspólnego mianownika. Tym mianownikiem nie musi by koniecznie miernik pieniny moemy równie dobrze mierzy koszty przestpczoci w butelkach mleka lub czymkolwiek innym. Niemniej, pienidze maj pewne zalety w porównaniu do innych mierników. Przede wszystkim, pewne metody bazuj na cenach rynkowych, wic pienidze s naturalnym miernikiem. Po drugie, ludzie s przyzwyczajeni do ujmowania kosztów w ujciu pieninym, co ma znaczenie przy badaniu opinii publicznej. Po trzecie, polityka karna bazuje na wydatkach budetowych, które wystpuj w kategoriach pieninych. Aczkolwiek jest to oczywiste dla ekonomistów, ludzie czasami omyłkowo traktuj pienidze jako warto sam w sobie. Pienine ujcie kosztów przestpczoci nie oznacza, e moemy kupi czyj ból, lecz pokazuje, e dana osoba stara si unikn bólu przez powicenie pewnych zasobów (czasu, umiejtnoci itd.) które inaczej zostałyby uyte dla innych celów. Metody wyceny Poniej omawiam najczciej stosowane metody wyceny. Istotne jest to, e chocia róne metody prowadz do rónych szacunków, to jednak wszystkie metody oparte s na rzeczywistych zachowaniach ludzi a rezultaty nie maj charakteru czysto spekulatywnego 15. Utracona produkcja Kada osoba ma pewne zdolnoci produkcyjne, które bd utracone lub ograniczone na skutek wypadku lub przestpstwa. Tym samym, moemy zmierzy jak duo potencjalnej produkcji w okresie ycia danej osoby zostało straconej na skutek przestpstwa. Metoda ta jest prosta w obliczeniach co jest jej podstaw zalet, jednak posiada te powane wady. Po pierwsze, im starsza dana osoba jest, tym mniejszy produkt jej przyszłej aktywnoci został utracony wskutek przestpstwa, co w efekcie sprowadza warto ycia osoby na emeryturze mierzon t metod do zera, co jest oczywicie nieakceptowalne 16. Po drugie, produkcyjno mierzona jest przez PKB ze wszystkimi jego ograniczeniami, czynic utrat ycia wyłcznie kwesti utraconego produktu, a pomijajc tak istotne zagadnienia jak utracone szczcie bliskich i wszystkich innych osób bdcych w otoczeniu ofiary. Ze wzgldu na łatwo w zastosowaniu mona jednak spotka tak metod liczenia 17. Premia za ryzyko Pewne zawody s bardziej ryzykowne ni inne ze wzgldu na wiksz liczb wypadków przy pracy, czy zagroenia innego typu. Bycie np. policjantem lub kierowc jest ryzykowne bardziej ni bycie urzdnikiem. Ludzie nie decydowaliby si na prac w tych ryzykownych zawodach, gdyby nie to, e wysze ryzyko danej pracy jest kompensowane wyszymi 15 Przegld metod mona znale np. w Opaluch, James J. Rynkowe metody wyceny ekonomicznej [w:] Ekonomiczna wycena rodowiska przyrodniczego, pod redakcj Glena Andersena i Jerzego leszyskiego, 1996 lub Freeman III, A. Myrick The Measurement of Environmental and Resource Values. Theory and Methods USA 2003 (2 wyd.). 16 Nieakceptowalne nie oznacza wyłcznie odrazy autora do tego wniosku, lecz znaczy, e metoda jest nieodpowiednia poniewa nie uwzgldnia wartoci swojego własnego ycia, jak kady z nas posiada oraz oceny innych osób. 17 Ostatnio np. w ten sposób szacowano straty poniesione na skutek ataków 11 wrzenia 2001 na Nowy Jork: J. Bram, James Orr and Carol Rapaport Measuring the Effects of the September 11 Attack on New York City, Economic Policy Review, Federal Reserve Bank of New York, November 2002.

7 zarobkami. Rónica pomidzy zarobkami na stanowisku wicym si z wikszym ryzykiem a stanowiskiem, które przy porównywalnych kwalifikacjach zawodowych nie przedstawia takiego ryzyko zwana jest premi za ryzyko. Znajc premi za ryzyko i znajc prawdopodobiestwo zdarzania si wypadków przy pracy mona obliczy subiektywn i domylnie przyjmowan przez kadego pracownika warto ycia 18. Przy danych bowiem warunkach, pracownik musi ocenia podwyszone zarobki jako w pełni rekompensujce zwikszone ryzyko. Metoda ta odsłania wic indywidualn wycen własnego zdrowia i ycia i w ten sposób opiera si na rzeczywistych wyborach ludzi. I ta metoda ma swoje ograniczenia: przede wszystkim, ten sposób szacowania pokazuje tylko warto ycia przyjmowan przez biedniejsz cz społeczestwa, jako e to oni przewanie podejmuj ryzykowniejsze zawody. Ponadto, jeli kto podejmuje prac, która zwiksza ryzyko mierci o 1% za 100 zł. miesicznie wicej, to nie oznacza to, e podejmie prac, w której ryzyko wynosi 99% (to jest prawie pewn mier), za złotych. Przeciwnie, wskazywane jest, e ludzie czsto ignoruj małe ryzyko (i nie domagaj si rekompensaty) oraz przeceniaj wysze poziomy ryzyka 19. I oczywicie, niemal nikt nie zdecyduje si na prac w której mier jest pewna. Ceny nieruchomoci Pewne okolice s bezpieczniejsze ni pozostałe. Ceteris paribus, wyszy poziom bezpieczestwa zwiksza ceny nieruchomoci w stosunku do tych mniej bezpiecznych. Rónica w cenach pozwala na obliczenie premii za nisze prawdopodobiestwo bycia obrabowanym, napadnitym lub zasztyletowanym w pobliu domu. Warto jednak doda, e bardzo duo czynników wpływa na ceny nieruchomoci, np. widok z okna, ustawno pomieszcze itd.. Czynniki te s w czci trudno mierzalne (np. ustawno) i wobec tego analiza statystyczna bdzie miała trudnoci z ustaleniem wielkoci wpływu bezpieczestwa otoczenia na ceny nieruchomoci. Niemniej, na rynku nieruchomoci obserwuje si zrónicowanie cen w zalenoci od standardu (w tym bezpieczestwa) okolicy. Wanym zastrzeeniem zarówno przy tej metodzie jak i tej opisywanej powyej jest zastrzeenie o informacji jak posiadaj pracownicy oraz potencjalni nabywcy o ryzyku. Zakładamy, bowiem, e ryzyko wypadków przy pracy, czy wiktymizacji w ssiedztwie jest im znane i e oddaje to faktyczny poziom zagroenia. Odszkodowania sdowe Warto ycia moe by równie mierzona poprzez wysoko odszkodowa sdowych dla ofiar przestpstw oraz wypadków 20. Wysoko zasdzanych odszkodowa jest miar sdziowskiego oszacowania wartoci ludzkiego ycia i zdrowia i mona przyj ich szacunki za właciwej. Jednake, poniewa sdziowie nie stanowi reprezentatywnej grupy dla całego społeczestwa, ich punkt widzenia równie nie jest reprezentatywny. Ponadto, wysoko odszkodowa, jakie s przyznawane przez sdy jest czsto cile okrelona prawem (np. w Belgii istnieje cały taryfikator odszkodowa) lub ustalon lini orzecznictwa, która 18 Obszerny przegld oferuje Viscusi, W. Kip i Joseph E. Aldy (2003), The value of a statistical life: A critical review of market estimates throughout the World, NBER Working Paper Premia za ryzyko została obliczona przewanie na podstawie miertelnych wypadków przy pracy, ale zostały równie wykorzystane takie zmienne jak ceny wykrywaczy dymu, ceny samochodów, ceny kasków rowerowych, ceny nieruchomoci itp. 19 Zagadnienia te stanowi główny przedmiot bada tzw. teorii perspektywy. Teoria perspektywy (prospect theory) została stworzona przez Daniela Kahnemana i Amora Tversky ego pod koniec lat 70-tych. Kahneman został laureatem nagrody Nobla w 2002 r. 20 Cohen, Mark A. Pain, Suffering, and Jury Awards: A Study of the Cost of Crime to Victims, Law and Society Review 22(3):537-55, 1988.

8 niekoniecznie musi oddawa pogldy społeczestwa. Ostatecznie wreszcie, celem analizy kosztów przestpczoci jest ustalenie właciwego poziomu wyceny ycia i nastpnie odpowiednie dostosowanie praktyki sdowej a nie przyjcie tego co mówi aktualne prawo i orzecznictwo na ten temat. Wycena warunkowa (contingent valuation) Metoda wyceny warunkowej oparta jest o metod skłonnoci do zapłaty (willingness-to-pay, WTP), która jest swego rodzaju sondaem opinii publicznej. Badacze pytaj ludzi o to ile byliby skłonni zapłaci za pewne nierynkowe dobra na przykład, istnienie parków narodowych lub bezpieczestwo na drogach. Odpowiedzi ludzi ujawniaj wprost ich wycen danego dobra, a przy tym uwzgldnione s wszystkie istotne dla ludzi czynniki (szkody materialne, strach, ból itd.). W badaniach tego typu, pytania na ogół dotycz niewielkich zmian: np. mona pyta o skłonno ludzi do opłacania dodatkowego podatku na kontynuowanie programu prewencyjnego, który ograniczył w zeszłym roku liczb kradziey w najbliszej okolicy o 10%. Atrakcyjno tej metody polega oczywicie na uzyskiwaniu bezporednich oszacowa zainteresowanych osób, ma jednak take swoje ograniczenia. Po pierwsze, sposób zadania pytania (jak we wszystkich sondaach) wpływa na uzyskiwan odpowied. Po drugie, skłonno do zapłaty a zdolno zapłacenia to dwie róne rzeczy (inaczej mówic, ludzie mog ceni dane dobro wysoko, ale nie s wystarczajco bogaci eby zapłaci). Po trzecie, badanie dotyczy pewnej hipotetycznej sytuacji zmuszajc respondentów do mylowego eksperymentu i nie jest pewne, e gdyby rzeczywici przyszło do płacenia decyzja byłaby ta sama. Główn zalet metody jest jednak to, e ludzie wyceniaj zmiany kracowe (to jest zwizane z niewielkimi zmianami w poziomie danego zjawiska, np. przestpczoci), a włanie z tego typu zmianami mamy do czynienia przy projektowaniu polityki karnej. Podsumowanie metod Jak wida z powyszego przegldu kada z metod ma swoje ograniczenia. Dlatego te wydaje si właciwe zarówno szuka wyceny przy uyciu rozmaitych sposobów, jak i raczej patrzy na pewne przedziały wartoci ni szuka dokładnej liczby odzwierciedlajcej koszt przestpczoci. Taka dokładno bowiem nie jest moliwa do uzyskania ani teraz, ani w dajcej si przewidzie przyszłoci. Niezalenie od tego, jak ju wspomniano wczeniej, szacunki s konieczne dla oceny prowadzonej polityki karnej. Majc na wzgldzie zakres czynników branych pod uwag w omawianych wyej metodach, najpełniejszy obraz kosztów przestpczoci daje metoda wyceny warunkowej. Wartoci uzyskiwane t metod bior bowiem pod uwag wszystkie istotne koszty przestpczoci, w tym włanie te trudno mierzalne, jak ból i strach, a które łatwo uchodz analizie innymi metodami. Koszty przestpczoci w liczbach Po przedstawieniu istoty zagadnienia czas przej do przedstawienia liczbowych szacunków kosztów przestpczoci. Zawarte w poniszej tabeli szacunki s kalkulowane na podstawie rónych załoe i przy uyciu rónych metod, dlatego te nie mona ich wprost ze sob porówna. Niemniej, daj orientacj jakiego rzdu problemem jest przestpczo. Całkowity koszt przestpstwa Przestpczo jest złoonym zjawiskiem i zawiera w sobie tak róne akty jak morderstwa, kradziee sklepowe, jazda pod wpływem alkoholu czy handel z wykorzystaniem poufnych informacji (insider trading). Ze wzgldu na t złoon natur, jak do tej pory niewiele powstało szacunków całkowitych kosztów przestpczoci.

9 Tabela 1. Kraj Rok Całkowity koszt przestpczoci [w walucie lokalnej] Koszty jako % PKB* ródło USA ,980 USD Bln. 4% Becker 21 (1968) Australia bln AUS $ 4% Walker 22 (1997) Anglia i Walia bln BRP 7% Brand i Price (op.cit) USA bln USD 6,8% Miller, Cohen Wiersema 23 (1996) USA bln USD 11,9% Anderson 24 (1999) *Obliczenia własne na podstawie danych OECD. Szacunki okrelaj rozmiar kosztów przestpczoci na wielko pomidzy 4 o 12% Produktu Krajowego Brutto. Koszty przestpczoci stanowi wic istotny czynnik obciajcy społeczestwo. Poniewa same procenty PKB brzmi dosy abstrakcyjnie, dla porównania przykładu, w poniszej tabeli zestawione s wydatki zarówno budetowe jak i indywidualne Polaków w roku Wydatki te zostały porównane z zakresem kosztów przestpczoci. Tabela 2. Wydatki indywidualne i budetowe w Polsce 2002 [mln. zł.] PKB Wydatki indywidualne Edukacja Restauracje i hotele Łczno Wyposaenie mieszka Odzie i obuwie Zdrowie Alkohol i tyto Rekreacja i kultura Transport ywno i napoje bezalkoholowe Uytkowanie mieszka (w tym media) Wydatki budetu pastwa Owiata i wychowanie Gospodarka mieszkaniowa Ochrona zdrowia Wymiar sprawiedliwoci Aministracja publiczna Szkolnictwo wysze Bezpieczestwo publiczne i ochrona przeciwpoarowa Becker, Gary S. Przestpstwo i kara podejcie ekonomiczne, [w:] Ekonomiczna teoria zachowa ludzkich (tł. H. Hagemejerowa i in.), Pastwowe Wydawnictwo Naukowe, Walker, James Estimates of the Costs of Crime in Australia in 1996, Trends and Issues in Crime and Criminal Justice nr 72, Australian Institute of Criminology Dostpne: 23 Miller, Ted R., Mark A. Cohen, Brian Wiersema Victim Costs and Consequences: A New Look, National Insitute of Justice, USA, Anderson, David A. The Aggregate Burden of Crime, Journal of Law and Economics 42(2), pp , 1999.

10 Obrona narodowa Opieka społeczna Obsługa długu publicznego Ubezpieczenia społeczne Koszty przestpczoci 4% PKB % PKB ródło: GUS; Koszty przestpczoci: szacunki przedziału wg wskazanych wyej bada zagranicznych. Koszty przestpczoci przekraczaj wic wydatki wszystkich Polaków na takie kategorie jak usługi transportowe, restauracje, łczno, wyposaenie mieszka, odzie czy zdrowie. Rzeczywiste koszty przestpczoci stanowi równie wielokrotno pastwowych wydatków na zapewnienie bezpieczestwa. Dlatego te kiedy mówimy o kosztach przestpczoci powinnimy mie zawsze na uwadze rzeczywiste koszty społeczne a nie wyłcznie wydatki budetowe. Koszty poszczególnych przestpstw Znajomo ogólnych kosztów przestpczoci jest wana, gdy pokazuje ogólny ciar jaki przestpczo nakłada na społeczestwo. Jednak dla oceny prowadzonej polityki karnej wane jest szacowanie kosztów poszczególnych rodzajów przestpstw. Przestpstwa szczególnie kosztowne wymagaj bowiem szczególnych wysiłków w celu ograniczenia ich liczby, podczas gdy nie wymagaj tego przestpstwa mniej powane. Szacunki kosztów zwizanych z poszczególnymi rodzajami przestpstw pomog nam w sprecyzowaniu wystpujcego w kodeksie karnym pojcia społecznej szkodliwoci. Przez społeczn szkodliwo naley bowiem rozumie włanie rozmiar szkody, jakie dane przestpstwo wyrzdza ofierze i społeczestwu. Warto w tym miejscu przywoła badania angielskie 25. Ich autorzy dokonali bowiem szacunków kosztów poszczególnych rodzajów przestpstw. 25 Brand (op.cit.)

11 Koszty przestpczoci w Anglii i Walii (1999) Przecitny koszt 1 przestpstwa Liczba przestpstw Całkowity koszt przestpstw Całkowity koszt przestpstw [w funtach na zdarzenie] Przestpstwa przeciwko osobom i gospodarstwom domowym Zabójstwo ,1 1,2 0,14% Uszkodzenie ciała ,8 1,79% Pobicie ,7 0,20% Przestpstwa seksualne ,5 0,28% Rozbój ,0 0,22% Kradzie z włamaniem ,2 0,36% Kradzie ,4 0,50% Pozostałe ,4 0,16% Razem ,2 3,64% Przestpstwa przeciwko przedsibiorcom i sektorowi publicznemu Kradzie z włamaniem ,6 0,29% Kradziee sklepowe ,1 0,35% Zniszczenie mienia ,7 0,30% Pozostałe ,7 0,08% Razem ,1 1,03% Oszustwa i fałszerstwa Oszustwa i fałszerstwa ,8 1,56% Pozostałe, w tym przestpstwa drogowe Pozostałe 4,8 0,54% Całkowity koszt przestpczoci 59,9 6,77% ródło: Brand (op.cit).procent PKB obliczenia własne. Wielko PKB Anglii i Walii na podstawie Gott 26. Ogólne koszty przestpczoci w Anglii i Walii zostały oszacowany na blisko 7% PKB. Wg autorów tych bada s to szacunki konserwatywne, albowiem zestawienie nie obejmuje wielu kosztów, które okazały si bardzo trudne do oszacowania. Na szczególn uwag zasługuje podkrelenie jak kosztowne s przestpstwa przeciwko yciu i zdrowiu. Pi przestpstw (zabójstwo, uszkodzenie ciała, pobicie, przestpstwa seksualne i rozbój) które stanowi nie wicej ni 8% wszystkich przestpstw pocigaj za sob koszty w wysokoci ponad 23 miliardów funtów, tj. blisko 40% wszystkich kosztów. Przestpczo wic zwizana z uyciem przemocy, nawet jeeli stanowi tylko niewielk frakcj wszystkich przestpstw, musi by przedmiotem szczególnego zainteresowania wymiaru sprawiedliwoci. Sukcesy odniesione w ograniczaniu tego rodzaju przestpczoci przynios bowiem znaczce oszczdnoci kosztów społecznych. Ponisze wykresy przedstawiaj t zaleno w sposób graficzny: [w tysicach] [miliardy funtów] [procent PKB] 26 Gott, Ceri (2002), An introduction to estimating the costs of crime: motivation, methodology and policy applications, Referat wygłoszony na konferencji Odpowiedzialno karna w systemach liberalno-demokratycznych we wrzeniu 2002 na Uniwersytecie Warszawskim. Magazyn Ius et Lex (w druku).

12 Liczba przestpstw przeciwko osobom Zabójstwo 0% Pozostałe 19% Kradzie 44% Uszkodzenie ciała 5% Pobicie 19% Przestpstwa seksualne 1% Rozbój 3% Kradzie z włamaniem 9% Koszty przestpstw przeciwko osobom Kradzie 14% Kradzie z włamaniem 10% Rozbój 6% Przestpstwa seksualne 8% Pozostałe 4% Pobicie 5% Zabójstwo 4% Uszkodzenie ciała 49% ródło: jak w Tabeli 2. Trzeba tutaj doda, przestpstw nie dokonuj za kadym razem inne osoby. Zgodnie z innymi badaniami angielskimi grupa stanowica ¼ wszystkich oskaronych odpowiadała za 2/3 wszystkich sdzonych przestpstw 27. Izolacja tej grupy ludzi zapobiegnie wic znaczcej czci kosztów przestpczoci zwizanych z ich aktywnoci. Kierujc si tak logik wprowadzono w wielu stanach USA polityk typu three strikes and you re out, polegajc na bardzo surowych karach dla szczególnego rodzaju recydywy (działania amerykaskie omawiam w drugim artykule). Podsumowanie Mierzenie kosztów przestpczoci stanowi konieczny krok w celu wprowadzenia racjonalnej polityki karnej. Tylko bowiem ustalajc choby szacunkowo obcienia jakie wi si z 27 Julian Prime, Steve White, Sarah Liriano i Kinnari Patel Criminal careers of those born between 1953 and 1978, Home Office, Wlk. Brytania 2001.

13 przestpczoci moemy ustali jakie rodki karne powinnimy stosowa i do jakiego poziomu ich stosowanie jest uzasadnione. Całkowite koszty przestpczoci lub koszty danego rodzaju przestpstwa s istotn informacj dla rozpoznania rzeczywistego obcienia społeczestwa. Niemniej, informacja taka nie daje wskazówek operacyjnych nie mona bowiem stwierdzi, e poniewa przestpczo jest tak kosztowna, to powinnimy zbudowa wicej wizie, zatrudni wicej kuratorów lub policjantów. W gruncie rzeczy, wszystkie te działania zwikszaj koszty przestpczoci w pierwszym okresie. To na co powinnimy zwraca uwag to rezultaty takich działa - jeli działania te bd uzasadnione (efektywne kosztowo) to skutkowa bd w konsekwencji obnieniem ogólnego poziomu kosztów przestpczoci. Analiza kracowa kosztów i korzyci powinna wic stanowi podstaw rekomendacji dla racjonalnej polityki karnej. Znajc rezultaty surowszych kar, zwikszania sił policyjnych, wikszej liczby programów prewencyjnych decydenci mog podj uzasadnion decyzj, czy koszty zwizane z tymi działaniami s uzasadnione oczekiwanymi korzyciami. Byłoby duym błdem patrzenie na koszty przestpczoci wyłcznie od strony wydatków budetowych. Jest prawd, e kosztuje zarówno utrzymanie wizie jak i utrzymanie policji. Jednak wszystkie koszty wymiaru sprawiedliwoci słu ograniczaniu znacznie doniolejszych kosztów przestpczoci, jakie musi ponosi społeczestwo.

ODPOWIEDZIALNO KARANA NIELETNICH

ODPOWIEDZIALNO KARANA NIELETNICH ODPOWIEDZIALNO KARANA NIELETNICH Odpowiedzialno karn nieletnich reguluje w zasadniczej czci ustawa o postpowaniu w sprawach nieletnich i kodeks karny. 1. USTAWA z dnia 26 padziernika 1982 r. o postpowaniu

Bardziej szczegółowo

CZY WARTO MIE AUTO NA SPÓŁK Z PRACODAWC?

CZY WARTO MIE AUTO NA SPÓŁK Z PRACODAWC? CZY WARTO MIE AUTO NA SPÓŁK Z PRACODAWC? Artykuł omawia zalety podatkowe umownego ustanowienia pomidzy pracodawc i pracownikiem współwłasnoci samochodu osobowego Cel słubowy, cel prywatny droga pod górk

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1)

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 5 lipca 2004 r. w sprawie wysokoci opłat za czynnoci administracyjne zwizane z wykonywaniem transportu drogowego oraz za egzaminowanie i wydanie certyfikatu

Bardziej szczegółowo

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Warszawa, maj 2006 Spis treci Wprowadzenie...3 Cz I Zbiorcze wykonanie budetów jednostek samorzdu terytorialnego...7 1. Cz operacyjna...7

Bardziej szczegółowo

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa.

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Wstp Przy podejciu do planowania adresacji IP moemy spotka si z 2 głównymi przypadkami: planowanie za pomoc adresów sieci prywatnej przypadek, w którym jeeli

Bardziej szczegółowo

Amortyzacja rodków trwałych

Amortyzacja rodków trwałych Amortyzacja rodków trwałych Wydawnictwo Podatkowe GOFIN http://www.gofin.pl/podp.php/190/665/ Dodatek do Zeszytów Metodycznych Rachunkowoci z dnia 2003-07-20 Nr 7 Nr kolejny 110 Warto pocztkow rodków trwałych

Bardziej szczegółowo

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe Autor: Jacek Bielecki Ostatnia zmiana: 14 marca 2011 Wersja: 2011 Spis treci Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe PROGRAM SPRZEDA WERSJA 2011 KOREKTY RABATOWE... 1 Spis treci... 1 Aktywacja funkcjonalnoci...

Bardziej szczegółowo

! "#$!%&'(#!) "34! /(5$67%&'8#!)

! #$!%&'(#!) 34! /(5$67%&'8#!) 3 4! " #"$ % # " &# & ' & & (! " % &$ #) * & & &*## " & + # % &! & &*),*&&,) &! "& &-&. && *# &) &!/ & *) *&" / &*0 & /$ % &&, # ) *&")",$&%& 1&&2& 3 '! "#$!%&'(#!) % *+ +, - (. /0 *1 ", + 2 + -.-1- "34!

Bardziej szczegółowo

Polska Karta Praw Ofiary

Polska Karta Praw Ofiary Polska Karta Praw Ofiary Wszystkie polskie organizacje, instytucje i osoby prywatne stykajce si w swojej pracy z ofiarami przestpstw postanowiły dla poprawienia sytuacji ofiar w Polsce podpisa ten dokument.

Bardziej szczegółowo

Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska

Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska Rynek cz!"ci motoryzacyjnych nierozerwalnie #$czy si! z parkiem samochodowym, dlatego te% podczas oceny wyników sprzeda%y samochodowych cz!"ci zamiennych nie mo%na

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Rozdział 1 Przepisy ogólne ROZPORZDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 17 listopada 1998 r. w sprawie ogólnych warunków obowizkowego ubezpieczenia odpowiedzialnoci cywilnej podmiotu przyjmujcego zamówienie na wiadczenia zdrowotne za

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe w pigułce

Badania marketingowe w pigułce Jolanta Tkaczyk Badania marketingowe w pigułce Dlaczego klienci kupuj nasze produkty lub usługi? To pytanie spdza sen z powiek wikszoci menederom. Kady z nich byłby skłonny zapłaci due pienidze za konkretn

Bardziej szczegółowo

Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe

Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe W literaturze technicznej mona znale róne opinie, na temat okrelenia, kiedy antena moe zosta nazwana szerokopasmow. Niektórzy producenci nazywaj anten szerokopasmow

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 17 lipca 1998 r. o poyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.)

USTAWA. z dnia 17 lipca 1998 r. o poyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.) Dz.U.98.108.685 2000.07.15 zm. Dz.U.00.48.550 USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o poyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.) Art. 1. 1. Studenci szkół wyszych, o których mowa w

Bardziej szczegółowo

PROWIZJE Menad er Schematy rozliczeniowe

PROWIZJE Menad er Schematy rozliczeniowe W nowej wersji systemu pojawił si specjalny moduł dla menaderów przychodni. Na razie jest to rozwizanie pilotaowe i udostpniono w nim jedn funkcj, która zostanie przybliona w niniejszym biuletynie. Docelowo

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r.

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r. Uchwała Nr XXVIII/266/2008 z dnia 16 czerwca 2008 r. w sprawie okrelenia warunków i trybu wspierania, w tym finansowego, rozwoju sportu kwalifikowanego przez Gmin Jarocin. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.15,

Bardziej szczegółowo

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Banki komercyjne Spółdzielcze Kasy Oszczdnociowo-Kredytowe Fundusze

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Globalizacja: sprosta wyzwaniu

Od redakcji. Globalizacja: sprosta wyzwaniu OECD Employment Outlook 2005 Edition Summary in Polish Przegld stanu zatrudnienia w OECD wydanie 2005 Podsumowanie w jzyku polskim Od redakcji Globalizacja: sprosta wyzwaniu John P. Martin dyrektor ds.

Bardziej szczegółowo

Program rewitalizacji obszarów po-wojskowych w Gnienie

Program rewitalizacji obszarów po-wojskowych w Gnienie Program rewitalizacji obszarów po-wojskowych w Gnienie Tło historyczne Miasto Gniezno liczce 70 tys. mieszkaców połoone jest w centrum Niziny Wielkopolsko - Kujawskiej na Pojezierzu Gnienieskim - otaczaj

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na rok 2008

GMINNY PROGRAM OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na rok 2008 Załcznik do uchwały Nr... z dnia...rady Miasta Sandomierza GMINNY PROGRAM OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na rok 2008 Gminny Program Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie okrela lokaln strategi na rok 2008

Bardziej szczegółowo

Sposoby przekazywania parametrów w metodach.

Sposoby przekazywania parametrów w metodach. Temat: Definiowanie i wywoływanie metod. Zmienne lokalne w metodach. Sposoby przekazywania parametrów w metodach. Pojcia klasy i obiektu wprowadzenie. 1. Definiowanie i wywoływanie metod W dotychczas omawianych

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych odmawiajca uwzgldnienia wniosku Skarcego w sprawie odmowy sprostowania przez Prezydenta Miasta danych osobowych zawartych w ewidencji prowadzonej

Bardziej szczegółowo

POMOC MATERIALNA O CHARAKTERZE SOCJALNYM DLA UCZNIÓW

POMOC MATERIALNA O CHARAKTERZE SOCJALNYM DLA UCZNIÓW POMOC MATERIALNA O CHARAKTERZE SOCJALNYM DLA UCZNIÓW W dniu l stycznia weszły w ycie przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie owiaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób

Bardziej szczegółowo

ubezpieczenie mienia oraz odpowiedzialnoci cywilnej (CPV: 66515400-7, 66515000-3, 66516000-0)

ubezpieczenie mienia oraz odpowiedzialnoci cywilnej (CPV: 66515400-7, 66515000-3, 66516000-0) Strona 1 z 5 Chojnice: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialnoci cywilnej Urzdu Miejskiego w Chojnicach wraz z jednostkami organizacyjnymi Numer ogłoszenia: 194104-2012; data zamieszczenia: 08.06.2012 OGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

nastpujce czci (pakiety). Zamawiajcy dopuszcza moliwo złoenia oferty na dowoln liczb pakietów.

nastpujce czci (pakiety). Zamawiajcy dopuszcza moliwo złoenia oferty na dowoln liczb pakietów. 1 z 5 2014-10-14 11:41 Pozna: Usługa kompleksowego ubezpieczenia Wielkopolskiego Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej - Curie w Poznaniu Numer ogłoszenia: 340136-2014; data zamieszczenia: 14.10.2014

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 21 marca 2005 r. odmawiajca uwzgldnienia wniosku o zobowizanie Zarzdu Banku, do wykrelenia danych osobowych dotyczcych Skarcego z Bankowego

Bardziej szczegółowo

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Analiza procesu jest narzdziem do osignicia wyszej efektywnoci organizacji (midzy innymi). Wymaga ona zbudowania modelu procesu biznesowego bdcego opisem funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Skd mamy pienidze i na co je wydajemy

Skd mamy pienidze i na co je wydajemy BUKOWNO 2009 PRZEJRZYSTA POLSKA Skd mamy pienidze i na co je wydajemy INFORMATOR BUDETOWY O DOCHODACH I WYDATKACH GMINY BUKOWNO W LATACH 2007-2009 1 !" #$ # %&# #" '# " " $#%#&'# Czym jest budet miasta?

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA Projekt z dnia 22.03.2006 Załcznik do uchwały Nr Rady Ministrów z dnia r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA 1 Wstp Rzdowy program wyrównywania warunków

Bardziej szczegółowo

Trendy upadłoci przedsibiorstw w Polsce

Trendy upadłoci przedsibiorstw w Polsce Dr Grzegorz Gołbiowski Trendy upadłoci przedsibiorstw w Polsce Wprowadzenie Upadłoci przedsibiorstw w gospodarce rynkowej nie s niczym nadzwyczajnym. W teorii ekonomii zjawisko upadku podmiotów gospodarczych

Bardziej szczegółowo

Znaki Zakazu. Zakaz wjazdu motocykli Oznacza zakaz wjazdu na drog wszelkich motocykli (nawet tych z bocznym wózkiem).

Znaki Zakazu. Zakaz wjazdu motocykli Oznacza zakaz wjazdu na drog wszelkich motocykli (nawet tych z bocznym wózkiem). Znaki Zakazu Zakaz ruchu w obu kierunkach Znak ten oznacza, e droga, na której jest on ustawiony jest zamknita dla ruchu drogowego w obu kierunkach. W przypadku, gdy znak ten obowizuje tylko w okrelonych

Bardziej szczegółowo

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Informacja i Promocja Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Spis treci 1. Wstp... 3 2. Ogólne działania informacyjno - promocyjne... 3 3. Działania informacyjno-promocyjne projektu... 4

Bardziej szczegółowo

-. / $ - - - - $ $!.$!//+0%1 23" 45#67!/*./8 #" 3 #$,

-. / $ - - - - $ $!.$!//+0%1 23 45#67!/*./8 # 3 #$, !"#!% &'()**! "#+", %&'() * + "#+",##, -. / - - - -!.!//+0%1 23" 45#67!/*./8 #" 3 #,# 01#1,!-",9 : -2 3# ; " #," '..22*.! "# < 3 ## 2 -,9" 4-1 2 - ",9,"=+ ## -'!""1 #3" - 43 6 " 39 3 3, 3 "# ##- # 3#">3

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04 Decyzja GIODO z dnia 4 padziernika 2004 r. nakazujca udostpnienie operatorowi telefonii komórkowej, udostpnienie Komendantowi Stray Miejskiej, danych osobowych abonenta telefonu komórkowego, w zakresie

Bardziej szczegółowo

budowa dwóch stawów retencyjnych w Wolsztynie w rejonie ulic Dbrowskiego, Prusa i Doktora Kocha.

budowa dwóch stawów retencyjnych w Wolsztynie w rejonie ulic Dbrowskiego, Prusa i Doktora Kocha. Wolsztyn: Budowa stawów retencyjnych w rejonie ul. Dbrowskiego i ul. Prusa w Wolsztynie Numer ogłoszenia: 39590-2010; data zamieszczenia: 11.02.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - roboty budowlane Zamieszczanie

Bardziej szczegółowo

Instrumenty rynku pracy dla osób poszukuj cych pracy, aktualnie podlegaj cych ubezpieczeniu spo ecznemu rolników w pe nym zakresie.

Instrumenty rynku pracy dla osób poszukuj cych pracy, aktualnie podlegaj cych ubezpieczeniu spo ecznemu rolników w pe nym zakresie. Instrumentyrynkupracydlaosóbposzukujcychpracy, aktualniepodlegajcychubezpieczeniuspoecznemurolnikówwpenymzakresie. Zdniem1lutego2009r.weszywycieprzepisyustawyzdnia19grudnia2008r. o zmianie ustawy o promocji

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r.

ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r. Projekt z dnia 8 listopada 2006 r. ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zada umoliwiajcych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZETARGU NA SPRZEDA SAMOCHODÓW SŁUBOWYCH

REGULAMIN PRZETARGU NA SPRZEDA SAMOCHODÓW SŁUBOWYCH REGULAMIN PRZETARGU NA SPRZEDA SAMOCHODÓW SŁUBOWYCH 1. Podstawa i forma prawna. I POSTPOWANIE PRZETARGOWE 1.1. Przetarg odbywa si zgodnie z 70¹ ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Wiesława Ziółkowska. Finanse publiczne. Teoria i zastosowanie. Wydanie pite zmienione i uzupełnione

Wiesława Ziółkowska. Finanse publiczne. Teoria i zastosowanie. Wydanie pite zmienione i uzupełnione Wiesława Ziółkowska Finanse publiczne Teoria i zastosowanie Wydanie pite zmienione i uzupełnione Wydawnictwo Wyszej Szkoły Bankowej Pozna 2012 Wydanie pierwsze 2000, drugie 2002, trzecie 2005, czwarte

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r.

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r. ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc

Bardziej szczegółowo

ELEMENT SYSTEMU BIBI.NET. Instrukcja Obsługi

ELEMENT SYSTEMU BIBI.NET. Instrukcja Obsługi ELEMENT SYSTEMU BIBI.NET Instrukcja Obsługi Copyright 2005 by All rights reserved Wszelkie prawa zastrzeone!"# $%%%&%'(%)* +(+%'(%)* Wszystkie nazwy i znaki towarowe uyte w niniejszej publikacji s własnoci

Bardziej szczegółowo

Wniosek o przyznanie stypendium szkolnego

Wniosek o przyznanie stypendium szkolnego ............ (adresat) Wniosek o przyznanie stypendium szkolnego 1. Wnioskodawca. Nazwisko i im i Dane wnioskodawcy (czy jest to rodzic, dyrektor szkoły lub pełnoletni ucze) 2. Dane o uczniu. N azwisko

Bardziej szczegółowo

Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. Wstp

Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. Wstp Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA SZANS EDUKACYJNYCH UCZNIÓW POCHODZCYCH Z RODZIN BYŁYCH PRACOWNIKÓW PASTWOWYCH PRZEDSIBIORSTW GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna 22/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(1/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA L. KRÓLAS

Bardziej szczegółowo

O tym jak wyliczy koszt przepływu palety przez magazyn

O tym jak wyliczy koszt przepływu palety przez magazyn Optymalizacja zaangaowania kapitałowego 22.12.2004 r. w decyzjach typu make or buy. Magazyn własny czy obcy cz. 1. O tym jak wyliczy koszt przepływu palety przez magazyn Wprowadzenie Wan miar działania

Bardziej szczegółowo

Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych

Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych ! Liczba substancji istniejcych, ujtych w EINECS 100 106 substancji Liczba substancji obecnych w obrocie około 30 000 70 000 substancji

Bardziej szczegółowo

Konferencja 24/25 stycznia 2008 r.

Konferencja 24/25 stycznia 2008 r. Tekst wystpienia prof. Barbary Kudryckiej, ministra nauki i szkolnictwa wyszego, podczas inauguracji konferencji "Nowe finansowanie. Wiksza dostpno. Lepsza jako." Konferencja 24/25 stycznia 2008 r. Dzisiejsza

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 215/08 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 13 padziernika 2008 roku

Uchwała Nr 215/08 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 13 padziernika 2008 roku Uchwała Nr 215/08 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 13 padziernika 2008 roku w sprawie udzielenia przez Województwo Mazowieckie porczenia zobowizania wynikajcego z obligacji emitowanych przez Agencj

Bardziej szczegółowo

Reklama zewntrzna opinie ekspertów

Reklama zewntrzna opinie ekspertów Reklama zewntrzna opinie ekspertów Badanie obserwowanych zmian w brany oraz ocena atrakcyjnoci noników reklamowych Raport szczegółowy przygotowany dla: 02 stycznia 2009, Warszawa Agenda 1 Nota 2 Wyniki

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalnoci Powiatowego Rzecznika Konsumentów za rok 2005.

Sprawozdanie z działalnoci Powiatowego Rzecznika Konsumentów za rok 2005. Sprawozdanie z działalnoci Powiatowego Rzecznika Konsumentów za rok 2005. Konsument, aczkolwiek jest najwiksz zbiorowoci społeczn współczesnego wiata, to jednoczenie jest najsłabszym ogniwem systemu dystrybucji

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urzd Pracy w Gdasku

Wojewódzki Urzd Pracy w Gdasku Wojewódzki Urzd Pracy w Gdasku nformacj opracowano w Zespole Bada, Analiz i nformacji czerwiec 2007 r. Według stanu na 31 maja 2007 r. liczba bezrobotnych zarejestrowanych w powiatowych urzdach pracy województwa

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr... a..., z siedzib w... NIP:... REGON:... któr reprezentuje:... zwanym w dalszej czci umowy Dostawc.

UMOWA Nr... a..., z siedzib w... NIP:... REGON:... któr reprezentuje:... zwanym w dalszej czci umowy Dostawc. Załcznik Nr 4 do SIWZ UMOWA Nr... została zawarta w dniu...r. w Kolbuszowej po przeprowadzeniu postpowania o zamówienie publiczne w trybie przetargu nieograniczonego pomidzy POWIATEM KOLBUSZOWSKIM, reprezentowanym

Bardziej szczegółowo

I. Kogo dotyczy. Zasady opodatkowania i prowadzenia dokumentacji.

I. Kogo dotyczy. Zasady opodatkowania i prowadzenia dokumentacji. Urzd Skarbowy Pozna Jeyce SD/K05 KARTA INFORMACYJNA Wydanie 01 z dnia 07.04.2009 r. Karta podatkowa w 2009 r. I. Kogo dotyczy Z opodatkowania w formie karty podatkowej mog korzysta osoby fizyczne prowadzce

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR BUDETOWY 2005

INFORMATOR BUDETOWY 2005 STAROSTWO POWIATOWE W MISKU MAZOWIECKIM 05-300 Misk Mazowiecki, ul. Kociuszki 3 Tel.: (025) 758 42 05 do 09, fax: wew. 46 INFORMATOR BUDETOWY 2005 http://www.powiatminski.pl Email: starostwo@powiatminski.pl

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNO KARNA PRZEDSIBIORCY

ODPOWIEDZIALNO KARNA PRZEDSIBIORCY ODPOWIEDZIALNO KARNA PRZEDSIBIORCY Przedsibiorcy - osoby fizyczne - podlegaj, jak wszystkie inne osoby, odpowiedzialnoci karnej za pospolite przestpstwa takie jak kradzie, oszustwo lub włamanie. Istniej

Bardziej szczegółowo

TABELA PROWIZJI I OPŁAT BROKERSKICH ZA WIADCZENIE USŁUG BROKERSKICH PRZEZ DOM MAKLERSKI PENETRATOR SA

TABELA PROWIZJI I OPŁAT BROKERSKICH ZA WIADCZENIE USŁUG BROKERSKICH PRZEZ DOM MAKLERSKI PENETRATOR SA TABELA PROWIZJI I OPŁAT BROKERSKICH ZA WIADCZENIE USŁUG BROKERSKICH PRZEZ DOM MAKLERSKI PENETRATOR SA. DLA KLIENTÓW, KTÓRZY PODPISALI Z DOMEM MAKLERSKIM PENETRATOR SA UMOW O WIADCZENIE USŁUG BROKERSKICH

Bardziej szczegółowo

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych Radziejów: Zorganizowanie i przeprowadzenie szkolenia w kierunku: projektowanie ogrodów Numer ogłoszenia:151938 2010; data zamieszczenia: 01.06.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU usługi Przetarg nieograniczony

Bardziej szczegółowo

z dnia 30 kwietnia 2004 r. o wiadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z dnia 28 maja 2004 r.)

z dnia 30 kwietnia 2004 r. o wiadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z dnia 28 maja 2004 r.) Dz.U.04.120.1252 USTAWA z dnia 30 kwietnia 2004 r. o wiadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z dnia 28 maja 2004 r.) Art. 1. Ustawa okrela: 1) warunki nabywania i utraty prawa do wiadcze przedemerytalnych;

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ

KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ ZAŁACZNIK nr 2 KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ Cz A dla dyscyplin: nauki humanistyczne i społeczne Zespół roboczy Komisji Bada na Rzecz Rozwoju... NAZWA JEDNOSTKI I. WYNIKI DZIAŁALNOCI NAUKOWEJ 1. Publikacje

Bardziej szczegółowo

II. Infrastruktura społeczna zabezpieczajca opiek i wychowanie dzieciom i młodziey na terenie powiatu krasnostawskiego stan obecny.

II. Infrastruktura społeczna zabezpieczajca opiek i wychowanie dzieciom i młodziey na terenie powiatu krasnostawskiego stan obecny. Załcznik do uchwały Nr XXIX/246/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 20 lipca 2005 r. Powiatowy program opieki nad dzieckiem i rodzin oraz profilaktyki niedostosowania społecznego i przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie.

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie. Spis treci: I. Wprowadzenie II. Zadania i czynnoci 1) Potencjalne miejsca pracy. 2) Zakres obowizków. III. Wymagania zawodu 1) Wymagania fizyczne i zdrowotne 2) Wymagania psychologiczne IV. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001?

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001? Materiały na konferencj Systemy zarzdzania w energetyce 27-29.04.2004, Szczyrk Andrzej Ociepa Polskie Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Ekoekspert Sp. z o.o., Warszawa Główny Specjalista EMAS równowanik

Bardziej szczegółowo

ZAŁCZNIK nr 3. DO OGÓLNYCH WARUNKÓW KOMPLEKSOWEGO UBEZPIECZENIA PZU DORADCA ustalonych uchwał Nr UZ/49/2011 Zarzdu PZU SA z dnia 10 lutego 2011 roku

ZAŁCZNIK nr 3. DO OGÓLNYCH WARUNKÓW KOMPLEKSOWEGO UBEZPIECZENIA PZU DORADCA ustalonych uchwał Nr UZ/49/2011 Zarzdu PZU SA z dnia 10 lutego 2011 roku ZAŁCZNIK nr 3 DO OGÓLNYCH WARUNKÓW KOMPLEKSOWEGO UBEZPIECZENIA PZU DORADCA ustalonych uchwał Nr UZ/49/2011 Zarzdu PZU SA z dnia 10 lutego 2011 roku WYMOGI W ZAKRESIE ZABEZPIECZE PRZECIWKRADZIEOWYCH UBEZPIECZONEGO

Bardziej szczegółowo

E2 - PROBABILISTYKA - Zadania do oddania

E2 - PROBABILISTYKA - Zadania do oddania E - PROBABILISTYKA - Zadania do oddania Parametr k = liczba trzycyfrowa dwie ostatnie cyfry to dwie ostatnie cyfry numeru indeksu pierwsza cyfra to pierwsza cyfra liczby liter pierwszego imienia. Poszczególne

Bardziej szczegółowo

W ramach podstawowej działalnoci operacyjnej projekt przewiduje uporzdkowanie zasad finansowania, w aspekcie kwalifikowania przychodów i kosztów, w

W ramach podstawowej działalnoci operacyjnej projekt przewiduje uporzdkowanie zasad finansowania, w aspekcie kwalifikowania przychodów i kosztów, w UZASADNIENIE Projekt rozporzdzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej uczelni publicznych stanowi wykonanie delegacji ustawowej wynikajcej z art. 105 ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

Kwalifikowalno wydatków dla projektów w ramach Priorytetu 2

Kwalifikowalno wydatków dla projektów w ramach Priorytetu 2 Kwalifikowalno wydatków dla projektów w ramach Priorytetu 2 Szwajcarsko Polskiego Programu Współpracy Tomasz Dylg Instytucja Poredniczca 1 Kwalifikowalno wydatków dla projektów w ramach Priorytetu 2 Szwajcarsko

Bardziej szczegółowo

Młodzi ludzie wobec rynku pracy sytuacja, aspiracje, postawy

Młodzi ludzie wobec rynku pracy sytuacja, aspiracje, postawy Młodzi ludzie wobec rynku pracy sytuacja, aspiracje, postawy Plan prezentacji: Forum Społeczne CASE 25 kwietnia 2003 Prezentacja wyników bada Praca dla młodych i Młodzi w pracy zrealizowanych w latach

Bardziej szczegółowo

ROLA I ZADANIA ZHP W WYCHOWANIU DZIECI I MŁODZIEY

ROLA I ZADANIA ZHP W WYCHOWANIU DZIECI I MŁODZIEY ROLA I ZADANIA ZHP W WYCHOWANIU DZIECI I MŁODZIEY ZWIZEK HARCERSTWA POLSKIEGO (ZHP) - działajca od 1918 r. najwiksza organizacja wychowawcza w Polsce, skupiajca dzieci, młodzie i dorosłych. Załoenia ideowe:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA PRZESTPCZOCI ORAZ PORZDKU PUBLICZNEGO I BEZPIECZESTWA OBYWATELI NA LATA 2004 2006 DLA MIASTA LESZNA I POWIATU LESZCZYSKIEGO

PROGRAM ZAPOBIEGANIA PRZESTPCZOCI ORAZ PORZDKU PUBLICZNEGO I BEZPIECZESTWA OBYWATELI NA LATA 2004 2006 DLA MIASTA LESZNA I POWIATU LESZCZYSKIEGO Załcznik do uchwały Nr...Rady Miejskiej Leszna z dnia... 2004 roku KOMISJA BEZPIECZESTWA I PORZDKU WSPÓLNA DLA MIASTA LESZNA I POWIATU LESZCZYSKIEGO PROGRAM ZAPOBIEGANIA PRZESTPCZOCI ORAZ PORZDKU PUBLICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Program do konwersji obrazu na cig zero-jedynkowy

Program do konwersji obrazu na cig zero-jedynkowy Łukasz Wany Program do konwersji obrazu na cig zero-jedynkowy Wstp Budujc sie neuronow do kompresji znaków, na samym pocztku zmierzylimy si z problemem przygotowywania danych do nauki sieci. Przyjlimy,

Bardziej szczegółowo

Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006. dr in. Marek Dwiarek. Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy

Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006. dr in. Marek Dwiarek. Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006 dr in. Marek Dwiarek Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy Tematyka dyskusji Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006 Wymagania dotyczce bezpieczestwa

Bardziej szczegółowo

realizacja w całoci dostaw urzdze komputerowych i oprogramowania partiami wg potrzeb

realizacja w całoci dostaw urzdze komputerowych i oprogramowania partiami wg potrzeb Page 1 of 6 Zielona Góra: DOSTAWA URZDZE KOMPUTEROWYCH I OPROGRAMOWANIA Numer ogłoszenia: 240363-2010; data zamieszczenia: 03.09.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Zamieszczanie ogłoszenia: obowizkowe.

Bardziej szczegółowo

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r.

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Wieloletni program współpracy samorzdu Powiatu Krasnostawskiego z organizacjami pozarzdowymi oraz z podmiotami

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załcznik do Uchwały Nr XXVIII/75/03 Rady Powiatu Pabianickiego z dnia 13 listopada 2003 r. (w zakresie : rehabilitacji społecznej, rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Szanowni Pastwo, Procedur uchwalania budetu Gminy Krasnystaw okrela Uchwała nr XIII/106/99 Rady Gminy Krasnystaw z dnia 30.08.1999r.

Szanowni Pastwo, Procedur uchwalania budetu Gminy Krasnystaw okrela Uchwała nr XIII/106/99 Rady Gminy Krasnystaw z dnia 30.08.1999r. Szanowni Pastwo, Po raz pierwszy oddajemy w Pastwa rce informator pt. Skd mamy pienidze i na co je wydajemy? Niniejsz broszur pragniemy przybliy Pastwu zagadnienia gospodarki finansowej gminy Krasnystaw.

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 6 lipca 2005 r. dotyczca przetwarzania danych osobowych córki Skarcego, przez Stowarzyszenie, poprzez publikacj informacji na temat rodziny

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008.

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Załcznik Nr 1 do uchwały Nr XIV/129/08 Rady Gminy Michałowo z dnia 11 stycznia 2008r. Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Wprowadzenie Aktywna działalno organizacji

Bardziej szczegółowo

Wspólnicy. Sprawy spółki

Wspólnicy. Sprawy spółki Przepisy dotyczce spółki cywilnej zawiera kodeks cywilny (art. 860 875). To forma prowadzenia działalnoci gospodarczej nie przekraczajcej wikszego rozmiaru, czyli jej przychód roczny nie moe przekroczy

Bardziej szczegółowo

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Zał. do Zarzdzenia Nr 58/05 Starosty Kieleckiego z dnia 30 grudnia 2005 r. w sprawie wprowadzenia procedury rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Procedura rekrutacji pracowników do

Bardziej szczegółowo

Ułatwianie startu młodym rolnikom

Ułatwianie startu młodym rolnikom Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013) Ułatwianie startu młodym rolnikom Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna-

Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna- II raport okresowy z ewaluacji projektu: Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna- - Malbork, padziernik 2007 - opracował: Jakub Lobert Projekt dofinansowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki

Bardziej szczegółowo

Dział 010 Rolnictwo i łowiectwo 398 666 zł. Dział 700 Gospodarka mieszkaniowa 200 400 zł

Dział 010 Rolnictwo i łowiectwo 398 666 zł. Dział 700 Gospodarka mieszkaniowa 200 400 zł Załcznik nr 1 PLAN DOCHODÓW BUDETOWYCH GMINY CISEK na 2006 rok Dział 010 Rolnictwo i łowiectwo 398 666 zł Rozdział 01028 Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych 398 666 zł 6260 Dotacje otrzymane z funduszy celowych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny PROJEKT Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny z dnia w sprawie programu współpracy Miasta Rejowiec Fabryczny z organizacjami pozarzdowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalnoci

Bardziej szczegółowo

Projekt. 1) w art. 3 ust. 4 otrzymuje brzmienie:

Projekt. 1) w art. 3 ust. 4 otrzymuje brzmienie: Projekt USTAWA z dnia... o zmianie ustawy o pomocy pastwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

Próbna matura z angielskiego dla grupy klasy IIC (poziom rozszerzony)

Próbna matura z angielskiego dla grupy klasy IIC (poziom rozszerzony) Próbna matura z angielskiego dla grupy klasy IIC (poziom rozszerzony) I. Zdajcy zna: 1) rónorodne struktury leksykalno-gramatyczne umoliwiajce formułowanie wypowiedzi poprawnych pod wzgldem fonetycznym,

Bardziej szczegółowo

1/1. DEKLARACJA NA PODATEK OD NIERUCHOMOCI na rok.

1/1. DEKLARACJA NA PODATEK OD NIERUCHOMOCI na rok. 1. Numer Identyfikacji Podatkowej podatnika. DN-04 PRZED WYPEŁNIENIEM ZAPOZNA SI Z OBJANIENIAMI DEKLARACJA NA PODATEK OD NIERUCHOMOCI na rok. Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach

Bardziej szczegółowo

- 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice

- 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice - 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice 1. OPIS OGÓLNY! " # $%&&' ( )%"&*+!!!!! $,!!$-!!#!"! #. /,0123"45044"67,88 8 ("9(5"%6!!:

Bardziej szczegółowo

Zasady ustalania i dokumentowania dochodu

Zasady ustalania i dokumentowania dochodu Zasady ustalania i dokumentowania dochodu 1 Słowniczek Uyte wyrazy oznaczaj odpowiednio: rodzina nastpujcych członków rodziny: a) studenta; b) małonka studenta, a take bdce na utrzymaniu studenta lub jego

Bardziej szczegółowo

03.1. Wła ciwy naczelnik urz du skarbowego:* 04. Urz d Statystyczny w:*... 05. Nazwa i adres jednostki ubezpiecze społecznych:* 4.

03.1. Wła ciwy naczelnik urz du skarbowego:* 04. Urz d Statystyczny w:*... 05. Nazwa i adres jednostki ubezpiecze społecznych:* 4. Załczniki do rozporzdzenia Rady Ministrów z dnia...(poz..) Załcznik nr 1 EDG-1 WNIOSEK O WPIS DO EWIDENCJI DZIAŁALNOCI GOSPODARCZEJ Wniosek ten stanowi jednoczenie zgłoszenie do ZUS/KRUS, urzdu statystycznego

Bardziej szczegółowo

Dług jednostek samorzdu terytorialnego

Dług jednostek samorzdu terytorialnego Grzegorz Gołbiowski /Szkoła Główna Handlowa/ Dług jednostek samorzdu terytorialnego Dług jednostek samorzdu terytorialnego jest czci pastwowego długu publicznego. Dotychczas podejmujc rozwaania na temat

Bardziej szczegółowo

(Dz. U. Nr 162, poz. 1121 z pón. zm.) USTAWA z dnia 18 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsiwzi termomodernizacyjnych [1].

(Dz. U. Nr 162, poz. 1121 z pón. zm.) USTAWA z dnia 18 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsiwzi termomodernizacyjnych [1]. (Dz. U. Nr 162, poz. 1121 z pón. zm.) USTAWA z dnia 18 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsiwzi termomodernizacyjnych [1]. Art. 1. Ustawa okrela: 1) zasady wspierania przedsiwzi termomodernizacyjnych majcych

Bardziej szczegółowo

Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy

Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Zamieszczanie og!oszenia: obowi"zkowe. Og!oszenie dotyczy: zamówienia

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ODYWIANIA W ROZWOJU MŁODEGO ORGANIZMU

ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ODYWIANIA W ROZWOJU MŁODEGO ORGANIZMU ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ODYWIANIA W ROZWOJU MŁODEGO ORGANIZMU Tryb ycia współczesnego, młodego pokolenia nie sprzyja regularnemu odywianiu si. W tej sytuacji zapewnienie dzieciom i młodziey moliwoci regularnego

Bardziej szczegółowo

1 Agresja Katarzyna Wilkos

1 Agresja Katarzyna Wilkos 1 2 Spis treści Wstęp 6 Rozdział I: Ujęcie wiktymologiczne przestępstw z użyciem przemocy 9 1. Rodzaje przestępstw z użyciem przemocy 9 Podział według J. Bafii 12 2. Psychospołeczne funkcjonowanie ofiar

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 31 marca 2006 r. GI-DEC-DS-106/06

DECYZJA. Warszawa, dnia 31 marca 2006 r. GI-DEC-DS-106/06 Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych nakazujca Spółce usunicie uchybie w procesie przetwarzania danych osobowych osób biorcych udział w organizowanych przez t Spółk konkursach, poprzez

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o urzdach i izbach skarbowych

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o urzdach i izbach skarbowych Projekt z dnia 25.09.06 Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o urzdach i izbach skarbowych Art. 1. W ustawie z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzdach i izbach skarbowych (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz.1267, z pón.

Bardziej szczegółowo

CIT, VAT, MSR w wynajmie długoterminowym aut

CIT, VAT, MSR w wynajmie długoterminowym aut CIT, VAT, MSR w wynajmie długoterminowym aut Warszawa, 4 grudnia 2006 Szanowni Pastwo, Oddajemy w Pastwa rce krótkie opracowanie dotyczce zagadnie podatkowych zwizanych z wykorzystywaniem pojazdów w prowadzonej

Bardziej szczegółowo