Prowadzenie działalności piekarskiej 741[02].Z4.02

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Prowadzenie działalności piekarskiej 741[02].Z4.02"

Transkrypt

1

2 MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ Iwona Kowalczyk Prowadzenie działalności piekarskiej 741[02].Z4.02 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom 2007

3 Recenzenci: mgr inż. Ludwika Karwacka mgr inż. Jan Oczoś Opracowanie redakcyjne: mgr inż. Danuta Bajor Konsultacja: mgr Małgorzata Sienna Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 741[02].Z4.02 Prowadzenie działalności piekarskiej zawartego w modułowym programie nauczania dla zawodu piekarz. Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy, Radom

4 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie 3 2. Wymagania wstępne 5 3. Cele kształcenia 6 4. Materiał nauczania Zarządzanie przedsiębiorstwem Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Pracownik w przedsiębiorstwie Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Majątek przedsiębiorstwa Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Uproszczone formy rachunkowości w przedsiębiorstwie Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Sprawdzian osiągnięć Literatura 43 2

5 1. WPROWADZENIE Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy i umiejętności z zakresu podejmowania działalności piekarskiej. W poradniku znajdziesz: wymagania wstępne wykaz umiejętności jakie powinieneś mieć już ukształtowane, abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika, cele kształcenia wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem, materiał nauczania wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia założonych celów kształcenia i opracowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej, ćwiczenia pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować umiejętności praktyczne, sprawdzian postępów, sprawdzian osiągnięć przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi opanowanie materiału całej jednostki modułowej, literaturę uzupełniającą. 3

6 741[02].Z4 Przedsiębiorstwo piekarskie 741[02].Z4.01 Podejmowanie działalności gospodarczej 741[02].Z4.02 Prowadzenie działalności piekarskiej Schemat układu jednostek modułowych 4

7 2. WYMAGANIA WSTĘPNE Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć: posługiwać się podstawowymi zagadnieniami z zakresu planowania i podejmowania działalności gospodarczej, podejmować decyzje w sytuacjach trudnych i ryzykownych, współpracować w zespole / grupie, korzystać z różnych źródeł informacji, dokonać prezentacji własnego stanowiska, stosując różne środki komunikacji werbalnej i niewerbalnej. 5

8 3. CELE KSZTAŁCENIA W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć: określić i scharakteryzować funkcje zarządzania, sporządzić schemat struktury organizacyjnej zakładu piekarskiego, zaplanować i zorganizować stanowiska pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii, określić rolę i funkcję kierownictwa przedsiębiorstwa, określić zasady rozwiązywania konfliktów, prowadzić negocjacje, określić podstawowe źródła prawa pracy, określić sposób sporządzania umowy o pracę i umowy zlecenia, określić prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy, określić składniki wynagrodzeń, rozróżnić środki trwałe i obrotowe, określić różnice pomiędzy leasingiem i kredytem, sporządzić bilans majątkowy zakładu piekarskiego, sklasyfikować i obliczyć koszty, ustalić cenę wyrobów piekarskich, sklasyfikować i obliczyć podatki, określić sposoby rozliczania się z urzędem skarbowym. 6

9 4. MATERIAŁ NAUCZANIA 4.1. Zarządzanie przedsiębiorstwem Materiał nauczania Zarządzanie to działania zmierzające do sprawnego funkcjonowania przedsiębiorstwa, zgodnie z założonymi celami. Funkcje zarządzania: planowanie to działania decyzyjne, których istotą jest wyznaczanie celów oraz określenie sposobów ich osiągania. Planowanie może być długookresowe, średniookresowe i krótkookresowe, organizowanie polega na tworzeniu formalnej struktury firmy, stanowisk i przypisanych im zadań, sposobów komunikacji między nimi. Dobra organizacja jest kluczowym warunkiem wykonania zadań, zapewnia płynność zaopatrzenia w materiały oraz sprawne współdziałanie zatrudnionych osób, kierowanie to działania, na które składa się właściwy dobór pracowników, przekazywania im poleceń dotyczących wykonania zadań oraz motywowania za pomocą różnych środków, kontrolowanie polega na sprawdzeniu zgodności wykonanych zadań z założonymi celami oraz na wprowadzeniu niezbędnych zmian. Na etapie tworzenia firmy i w całym jej życiu bardzo istotne jest zarządzanie strategiczne. To ono nadaje kierunki rozwoju przedsiębiorstwa. W małych przedsiębiorstwach, szczególnie początkujących, za zarządzanie strategiczne często odpowiedzialna jest jedna osoba właściciel. Tylko właściciel ma wyobrażenie o tym, jak ma wyglądać jego firma w przyszłości, to on wyznacza kierunki jej rozwoju, robi dalekosiężne plany i zastanawia się jak te plany zrealizować. Gdy właścicieli jest kilku lub firma rozrasta się i powiększa swoją kadrę menedżerską zarządzaniem strategicznym zajmuje się zespół osób, niemniej zawsze jest to ścisłe kierownictwo firmy. Wizja i misja firmy Wizja i misja firmy to dwa bardzo ważne pojęcia zarządzania strategicznego. Wizja firmy to jej fundamentalne wartości i cele, do których firma powinna dążyć oraz przyszłość, w kierunku której należy stymulować wzrost firmy. Misja firmy określa jej tożsamość i główny cel istnienia. Może zawierać informacje o docelowych klientach, najważniejszych produktach lub usługach. Misja musi być pozytywna i przekonująca, ponieważ powinna motywować pracowników. Należy ją wyraźnie sformułować i zakomunikować podwładnym oraz klientom i otoczeniu. Cele firmy Wizja i misja firmy powinny być tak sformułowane, aby przetrwać przez wiele lat w niezmienionej formie. Z tego powodu nie zawierają one zazwyczaj szczegółowych i zbyt ściśle określonych informacji. Informacje takie ujęte są w celach firmy. Cele firmy można podzielić na trzy kategorie: cele długoterminowe, 7

10 cele średnioterminowe, cele krótkoterminowe. Cele długoterminowe to najważniejsze, strategiczne cele przedsiębiorstwa. Realizowane są w długim okresie w ciągu 10, 15, 20 lat. Wskazują kierunek rozwoju firmy i koncentrują się na rezultatach a nie działaniach. Cele średnioterminowe służą do realizacji celów strategicznych. Są bardziej szczegółowe, ujęte w planach kilkuletnich 3, 5 lat. Cele krótkoterminowe, do realizacji w ciągu np. roku, kilku miesięcy, są jeszcze bardziej szczegółowe. Struktura organizacyjna przedsiębiorstwa W małych przedsiębiorstwach wszystkie czynności najczęściej wykonuje właściciel tego przedsiębiorstwa. W dużych przedsiębiorstwach poszczególne zadania realizowane są w wyniku podziału pracy przez różne osoby. Odpowiedni podział pracy jest jednym z istotnych warunków sprawnego działania przedsiębiorstwa. Struktura organizacyjna przedsiębiorstwa obejmuje wyodrębnione na skutek podziału pracy komórki organizacyjne wraz z zachodzącymi między nimi zależnościami. Struktura organizacyjna przedsiębiorstwa najczęściej przedstawiana jest w postaci schematu struktury organizacyjnej, który ma postać graficzną i pokazuje zależności hierarchiczne między poszczególnymi komórkami organizacyjnymi przedsiębiorstwa. Każdą strukturę organizacyjną charakteryzują cztery cechy: specjalizacja, hierarchia, centralizacja i formalizacja. Specjalizacja określa podział pracy i rodzaj więzi wewnątrz przedsiębiorstwa. Można wyróżnić specjalizację funkcjonalną, produktową (rys. a, b). Specjalizacji dokonuje się na każdym szczeblu organizacyjnym. Hierarchia określa liczbę stanowisk organizacyjnych i kierowniczych oraz sposobów ich powiązania. Rozstrzyga, kto komu podlega w danej strukturze i jaką w związku z tym ponosi odpowiedzialność (rys. b, c, d, e, f). Przykładowe struktury organizacyjne przedstawiają rysunki: a) według funkcji kierownik przedsiębiorstwa badania rozwój zaopatrzenie produkcja marketing b) według produktu kierownik przedsiębiorstwa Produkt A Produkt B Produkt C Produkt D 8

11 c) struktura wysmukła znaczna liczba szczebli organizacyjnych spowodowana małą rozpiętością kierowania d) struktura płaska spowodowana dużą rozpiętością kierowania, struktura bardziej elastyczna i oszczędna o małej liczbie szczebli e) struktura jednoliniowa podwładny w każdej sprawie musi zwracać się do jednego przełożonego f) struktura wieloliniowa podwładny może podlegać równocześnie kilku przełożonym, odpowiedzialnym za różne funkcje Rys. 1. Przykładowe schematy struktur organizacyjnych [3, s. 118] Struktura organizacyjna przedsiębiorstwa to nie tylko schemat; określają ją również regulamin organizacyjny i zakres obowiązków. Regulamin organizacyjny to dokument, w którym opisane są zadania poszczególnych komórek organizacyjnych, a także zakres kompetencji, odpowiedzialności i współpracy tych komórek i ich kierowników. Zakres obowiązków jest dokumentem opracowanym dla każdego stanowiska pracy. Określa on zadania jakie ma wykonywać pracownik zatrudniony na danym stanowisku pracy. Zakres obowiązków podpisywany jest przez pracownika i jego bezpośredniego przełożonego. 9

12 Ergonomia zajmuje się dostosowaniem materialnych środków produkcji do psychofizycznych możliwości człowieka. To dostosowanie powinno zapewnić warunki pracy w pełni bezpieczne, wygodne i komfortowe oraz możliwie najniższy koszt wykonywanej pracy. Do czynników określających materialne warunki środowiska pracy można zaliczyć: rodzaj i charakter środków pracy, mikroklimat, hałas i wibrację, oświetlenie i barwy, czynniki fizyczne i chemiczne na stanowisku pracy. Środki pracy powinny być tak dobrane, by konstrukcja i usytuowanie budynków, hal fabrycznych i innych pomieszczeń zapewniały jak największe bezpieczeństwo pracy i minimalny wysiłek fizyczny i psychiczny oraz stwarzały warunki do dobrego samopoznania pracownika. Mikroklimat środowiska pracy nazywa się zespół czynników, takich jak temperatura, ruch, wilgotność, i ciśnienie powietrza, naturalnych na tym stanowisku. Czynniki te działają w poważnym stopniu na organizm ludzki i wpływają na samopoczucie pracownika, a więc na jego sprawność w pracy. Hałas i wibracja nie są dla organizmu człowieka obojętne, a skutki ich działania zależą od intensywności i czasu działania. Ogólnie przyjętą w przemyśle granicą szkodliwości hałasu jest jego poziom wynoszący db (decybeli). W pomieszczeniach pracy umysłowej hałas nie powinien przekraczać 25 db, w halach fabrycznych 90 db. Hałas o intensywności 120 db powoduje już ból w uszach. Wady oświetlenia powodują narastanie zmęczenia i obniżają wydajność pracownika. Najbardziej korzystne jest oświetlenie dzienne. Niedostateczne oświetlenie pogarsza samopoczucie pracownika i zmniejsza chęć do pracy. Oddziaływanie barw stosowanie odpowiednich barw w miejscu pracy może wpływać na poprawę widoczności, zmniejszenie zmęczenia wzroku. Istotną sprawą jest oznaczenie części poruszających się odmienną barwą, co poprawia bezpieczeństwo pracy. Zbyt kontrastowa kolorystyka otoczenia powoduje natomiast niepokój i rozprasza uwagę pracownika. Czynniki chemiczne i fizyczne, na które narażony jest człowiek w czasie wykonywania pracy to: substancje toksyczne, pył przemysłowy, promieniowanie, dym powodowany paleniem tytoniu w miejscu pracy i inne. Zawartość tych substancji w atmosferze na stanowisku pracy lub w przedmiotach, z jakimi spotyka się pracownik w trakcie wykonywania swojej pracy, wpływa ujemnie na organizm ludzki. Często prowadzi do chorób zawodowych. Obciążenia fizyczne i psychiczne pracą wywołują u pracownika objawy zwane zmęczeniem. Zmęczenie związane jest ze spadkiem zdolności człowieka do pracy i jest zjawiskiem odwracalnym przy stosowaniu przerw wypoczynkowych. Celem przerwy wypoczynkowej jest usunięcie skutków zmęczenia pracą. Kierowanie ludźmi Kierowanie to wzajemne oddziaływanie kierownika i pracownika, które powinno doprowadzić do realizacji założonych celów, niezależnie od sprzyjających lub niesprzyjających czynników zewnętrznych. Postępowanie kierownika w stosunku do podwładnych nazywamy stylem kierowania. Wyróżniamy następujące style kierowania: autokratyczny kierownik podejmuje decyzje bez konsultacji z podwładnymi, nie wyjaśnia im celu działań, 10

13 demokratyczny kierownik konsultuje decyzje z podwładnymi, daje im większą samodzielność w działaniu, liberalny kierownik pozostawia podwładnym pełną swobodę w podejmowaniu decyzji. Do zadań kierownika związanych z kierowaniem personelem należą: wydawanie poleceń dotyczących czynności, jakie pracownik ma wykonać, udzielanie informacji na temat powodów i danych niezbędnych do wykonania zadania, motywowanie pracowników, które ma na celu wywołanie zachowań pożądanych ze względu na wytyczony przez przedsiębiorstwo cel, kontrola wyników pracy mająca na celu sprawdzenie prawidłowości wykonanych zadań, ocena pracowników polegająca na wydawaniu opinii o ich pracy na podstawie przyjętych kryteriów, niezbędna przed podjęciem decyzji o awansowaniu, wyróżnieniu lub ukaraniu. Kierownik, który chce wypełniać powierzone mu funkcje, takie jak: planowanie, organizowanie, motywowanie i kontrolowanie, powinien dysponować konkretnymi kwalifikacjami tzw. umiejętnościami kierowniczymi: umiejętności techniczne są potrzebne do wykonywania lub zrozumienia sposobu wykonania pracy, umiejętności koncepcyjne pozwalają dostrzegać zależności między poszczególnymi czynnościami przedsiębiorstwa oraz przedsiębiorstwem a jego otoczeniem, umiejętności diagnostyczne i analityczne umożliwiają odpowiednią diagnozę sytuacji i wybór najlepszego rozwiązania, umiejętności interpersonalne umożliwiają współpracę z innymi pracownikami przedsiębiorstwa. Są to umiejętności nawiązywania kontaktu, rozumienia, empatii oraz motywowania poszczególnych osób i grup. Motywowanie polega na skłanianiu ludzi za pomocą różnych działań do chętnego i dobrego wykonywania powierzonych im zadań i osiągania zakładanych celów. Narzędzia motywacyjne są to bodźce stosowane w celu osiągania określonych postaw i zachowań. Mogą to być zachęty, które skłaniają do określonych pozytywnych zachowań lub kary, które ograniczają postawy niepożądane. Zachęty mogą być materialne: premie i nagrody pieniężne, świadczenia zdrowotne i emerytalne, świadczenia materialne samochód służbowy, pożyczki. Niematerialne to: awans pracownika, umożliwienie jego rozwoju, uznanie, dobre warunki pracy lub zapewnienie bezpieczeństwa. Karą może być upomnienie, nagana, odebranie każdej z powyższych zachęt, zwolnienie z pracy. Należy cały czas motywować podwładnych, ponieważ wtedy lepiej pracują. Kierownik powinien nagradzać zachowania pozytywne (zgodnie z jego oczekiwaniami) oraz karać zachowania sprzeczne z jego oczekiwaniami. Pracownicy muszą dokładnie wiedzieć, jakie zachowania mają powtarzać, a jakich unikać. Komunikacja (komunikowanie się) proces, w trakcie którego ludzie w różny sposób (słowny lub bezsłowny) przekazują sobie informacje (komunikaty). Komunikat informacja przekazana od nadawcy do odbiorcy. W komunikacie poza treścią (np. poprzez barwę głosu, gesty, mimikę) przekazywane są informacje o nadawcy (np. o jego stanie emocjonalnym) oraz intencje, postawy i uczucia wobec odbiorcy komunikatu. Sposób nawiązywania kontaktów, prowadzenia rozmów, treść przesyłanych komunikatów oraz sposobów ich przyjmowania w dużym stopniu decydują o życiowych sukcesach lub porażkach. 11

14 Umiejętności interpersonalne są ważne dla każdego. Szef powinien być dobrze zorientowany w tym, co dzieje się w przedsiębiorstwie. Do tego potrzebne są rzetelne informacje otrzymywane od wyznaczonych osób. Do zarządzania firmą warto w różnym stopniu włączyć wszystkich pracowników. Mogą oni przyczynić się do poprawy warunków pracy, a także lepszych relacji pomiędzy przełożonymi a podwładnymi. Udział pracowników w zarządzaniu firmą wymaga zapewnienia warunków sprawnego komunikowania się na wszystkich szczeblach (między dyrektorem, kierownikiem, pracownikami). Warto podjąć taką próbę, gdyż daje to szansę stworzenia emocjonalnych więzi pracowników z firmą, co korzystnie wpływa na atmosferę, jakość produkcji oraz wizerunek zewnętrzny firmy. Precyzyjne przekazywanie informacji o tym, kto odpowiada za to, co dzieje się w firmie, pozwala wzmocnić dyscyplinę pracy, a także określić hierarchię w zakresie podejmowania decyzji i odpowiedzialności. Szef kontroluje i ocenia wykonywanie poleceń, powinien rozmawiać o tym z pracownikami zarówno indywidualnie, jak i grupowo. Pozwala to na indywidualizację odpowiedzialności za wykonaną pracę i nagradzanie za dobre wyniki. Komunikacja rzadko przebiega bez zakłóceń. Najczęstsze utrudnienia w komunikacji, to: krytykowanie, pochopne osądzanie, nakazywanie, grożenie, obrażanie, nadmierne wykorzystywanie, popędzanie, odwracanie uwagi. Należy unikać takich zachowań w komunikacji z pracownikami i partnerami w biznesie. Konflikt to sytuacja, w której zaistniała sprzeczność interesów, a jej uczestnicy próbują narzucić swoją wolę sobie nawzajem. W firmie występują konflikty organizacyjne. Uczestniczą w nich co najmniej dwie osoby lub grupy. Występuje pomiędzy nimi sprzeczność przekonań lub celów, które chcą realizować. Konflikty organizacyjne Konflikty interpersonalne Konflikty międzygrupowe Rys. 2. Konflikty organizacyjne [ 3, s. 153] Konflikty interpersonalne występują pomiędzy poszczególnymi pracownikami danej firmy. Konflikty międzygrupowe występują pomiędzy grupami jej pracowników. Przyczyny powstawania konfliktów organizacyjnych: 12

15 Różnice poglądów, celów Różnice osobowości Przyczyny powstawania konfliktów organizacyjnych Podział dóbr Dostęp do informacji Struktura sytuacji, w której znajdują się uczestnicy konfliktu Blokada realizacji potrzeb Rys. 3. Przyczyny powstawania konfliktów organizacyjnych [3, s. 153] Różnice poglądów, celów realizacja różnych celów wymaga współdziałania pomiędzy uczestnikami i grupami firmy. Wzajemne uzależnienie i wspólna odpowiedzialność za sukcesy i porażki stwarza między nimi konflikty. Różnice osobowości sprzyjają temu cechy ludzkie takie jak: chęć objęcia kontroli nad innymi, niska odporność na stres, brak empatii (nieumiejętność wczuwania się w położenie innych ludzi), brak umiejętności komunikowania się. Podział dóbr źródłem konfliktu stają się wszystkie te dobra, których zasoby są mniejsze niż żądania pragnących je osiągnąć. Dostęp do informacji konflikt wynika z braku dostępu do informacji przez uczestników konfliktu. Taka sytuacja może doprowadzić do narastania żądań, ponieważ strony zazwyczaj oskarżają się o nie ujawnianie danych, manipulację lub celowe wprowadzanie w błąd. Struktura sytuacji konflikt może wynikać ze struktury organizacji, ograniczeń czasowych, zbyt dużej liczby zadań, jakie mają być wykonane w tym samym czasie. Blokada realizacji potrzeb konflikt wynikający ze współzależności między uczestnikami konfliktu najczęściej powstaje wówczas, gdy jakaś ze stron chce zaspokoić swoje potrzeby kosztem drugiej strony. Metody rozwiązywania konfliktów: kompromis hamuje rozwój konfliktów, ale nie przynosi skutecznych rozwiązań. Mankamentem rozstrzygnięć kompromisowych jest to, że w ich wyniku przeważnie żadna ze stron nie jest zadowolona, metoda dominacji polega na dążeniu do uzyskania przewagi nad drugą stroną i wykorzystania dominującej pozycji do osiągnięcia założonych celów. Rozwiązanie konfliktu za pomocą tej metody stwarza sytuację zwycięzcy i pokonanego. Przegrany zmuszony jest do podporządkowania się silniejszemu, metoda liberalna polega na zostawieniu spraw własnemu biegowi, dawaniu dużej swobody w podejmowaniu decyzji. Może to pozytywnie oddziaływać na ludzi i prowadzić do twórczego rozwiązywania konfliktów. Może jednak również spowodować chaos i anarchię, metoda dwóch zwycięzców polega na zrezygnowaniu z walki i przemocy. Rozwiązanie konfliktu następuje poprzez współpracę, w wyniku której dwie strony są usatysfakcjonowane. 13

16 Negocjacje to dwustronny proces komunikowania się, którego celem jest osiągnięcie porozumienia. Celem negocjacji jest znalezienie takiego rozwiązania problemu, które zadowoli wszystkie strony biorące w nich udział. Negocjacje są podstawowym mechanizmem porozumiewania się ludzi, dzięki któremu partnerzy osiągają możliwie korzystne rozwiązanie konfliktu interesu. Dlatego tak ważną umiejętnością jest skuteczne komunikowanie się. Negocjator powinien cały czas inicjować i podtrzymywać kontakt z partnerem, dopóki wymiana informacji nie doprowadzi do wypracowania wspólnego stanowiska. W negocjacjach niewskazany jest pośpiech i kierowanie się emocjami. Należy dążyć do realizacji najważniejszych celów przy zachowaniu elastyczności wobec mniej ważnych kwestii. Jeśli nie można uzgodnić, któregoś punktu, trzeba przejść do następnego. Umiejętności i cechy przydatne podczas negocjacji: staranne przygotowanie (ustalenie celów negocjacji, analiza sytuacji dwóch stron), koncentracja uwagi na partnerze negocjacyjnym (kontakt wzrokowy, gesty, słowa), poszukiwanie informacji u partnera (umiejętność zadawania pytań), przekazywanie partnerowi informacji (należy ujawnić swoje uczucia i opinie na temat zachowań partnera lub konkretnej sprawy), podtrzymywanie korzystnej atmosfery (ustalić porządek omawianych spraw, dbać o satysfakcję partnera), skuteczne argumentowanie. Podczas negocjacji może okazać się, że będzie trzeba wybrać jeden ze sposobów ich prowadzenia: negocjacje twarde polegają na dążeniu do uzyskania przewagi i osiągnięcia jak największych korzyści, prowadzone są zwykle przy braku zaufania do drugiej strony, negocjacje rzeczowe polegają na poszukiwaniu rozwiązań akceptowanych i przynoszących korzyści wszystkim stronom Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Co określają terminy zarządzanie, kierowanie? 2. Jakie znasz style kierowania? 3. Co charakteryzuje struktura organizacyjna przedsiębiorstwa? 4. Jakie znasz rodzaje struktur organizacyjnych przedsiębiorstwa? 5. Jaka jest różnica między wysmukłą, a płaską strukturą organizacyjną? 6. Na czym polega motywowanie? 7. Jakie to są narzędzia motywacyjne? 14

17 Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Kierownicy stosują różne metody zarządzania zespołem. W zespołach 3osobowych zastanówcie się i przyporządkujcie wymienione cechy kierownikowi autokratycznemu, demokratycznemu i liberalnemu. Uzupełnijcie tabelkę. Cechy: zachęca swój zespół do wspólnego ustalenia przydziału pracy, często wydaje polecenia, stosuje kary, stara się utrzymać dobrą atmosferę w pracy, zezwala grupie na samodzielną realizację pomysłów, nie interesuje się atmosferą w pracy, samodzielnie przydziela czynności, zachęca członków zespołu do dyskusji, daje członkom zespołu pełną swobodę działania, unika oceniania pracowników, sprawiedliwy i obiektywny w ocenie pracowników. Tabela do ćwiczenia 1. Cechy kierownika [opracowanie własne] Cechy kierownika: autokraty demokraty liberała Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) utworzyć 3osobowe zespoły, 2) dokonać analizy treści ćwiczenia, 3) rozróżniać style kierowania, 4) wypełnić tabelę. Wyposażenie stanowiska pracy: arkusz do ćwiczeń. Ćwiczenie 2 Pracując w zespole 34 osobowym zaproponuj strukturę organizacyjną dla zakładu piekarskiego, wykorzystując podane informacje. Właściciel piekarni Jan Kowalski zatrudnia w swojej firmie trzech piekarzy, kierowcę zaopatrzeniowca i księgową. Wszyscy pracownicy bezpośrednio jemu podlegają. Wyniki pracy zaprezentuj na forum grupy. 15

18 Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) utworzyć zespół 34 osobowy, 2) zapoznać się z opisem przypadku, 3) przeprowadzić dyskusję w grupie wyszukiwanie elementów różnych struktur, 4) narysować strukturę organizacyjną na plakacie, 5) zaprezentować pomysł na forum grupy przez przedstawicieli zespołów. Wyposażenie stanowiska pracy: arkusz do ćwiczeń, arkusze papieru formatu A3, flamastry. Ćwiczenie 3 Pracując w grupie 34 osobowej dokonaj analizy pozapłacowych czynników motywacyjnych z punktu widzenia pracownika i właściciela firmy. Wyniki analizy zapisz w tabeli. Tabela do ćwiczenia 3. Czynniki motywacyjne [opracowanie własne] Rodzaj pozapłacowych znaczenie oddziaływania czynnika czynników motywujących dla pracownika dla właściciela firmy dobre warunki pracy bezpieczeństwo pracy możliwość awansu i rozwoju pracownika dobre komunikowanie się między pracownikami i przełożonymi Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) utworzyć zespół 34 osobowy, 2) dokonać analizy przedstawionych w tabeli pozapłacowych czynników motywacyjnych dyskusja w grupie, 3) wypełnić tabelę, 4) zaprezentować wyniki pracy na forum grupy. Wyposażenie stanowiska pracy: arkusz do ćwiczenia. 16

19 Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak Nie 1) wymienić i scharakteryzować funkcje zarządzania? 2) zdefiniować pojęcia misja, wizja? 3) zaplanować strukturę organizacyjną firmy? 4) zdefiniować pojęcie ergonomii? 5) określić wpływ czynników ergonomicznych na jakość i wydajność pracy? 6) rozróżnić style kierowania? 7) rozróżnić płacowe i pozapłacowe czynniki motywacyjne? 8) zdefiniować pojęcia konflikt, negocjacje? 9) wymienić przyczyny powstawania konfliktów organizacyjnych? 10) wymienić i scharakteryzować metody rozwiązywania konfliktów? 11) wymienić i scharakteryzować sposoby prowadzenia negocjacji? 12) wymienić umiejętności i cechy przydatne podczas negocjacji? 17

20 4.2. Pracownik w przedsiębiorstwie Materiał nauczania Przepisy dotyczące zatrudniania reguluje ustawa z 26 czerwca 1974 roku z późniejszymi zmianami kodeks pracy. Kodeks pracy to akt prawny, który reguluje wzajemne stosunki pracy między pracodawcami a pracownikami. Przepisy zawarte w kodeksie pracy dotyczą: stosunku pracy (zobowiązania pracownika do wykonania pracy na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem; pracodawca zobowiązuje się do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem), wysokości wynagrodzeń za pracę, obowiązków pracownika i pracodawcy, czasu pracy, urlopów pracowniczych, zatrudniania młodocianych, bezpieczeństwa i higieny pracy, sposobów rozpatrywania sporów o roszczenia wynikające ze stosunku pracy. Warunkiem powstania stosunku pracy jest zatrudnienie pracownika. Możemy wyróżnić różne formy zatrudnienia. Formy zatrudnienia ze względu na czas pracy w pełnym wymiarze czasu w niepełnym wymiarze czasu ze względu na rodzaj umowy o pracę forma stała forma czasowa forma dorywcza forma sezonowa Rys. 4. Formy zatrudnienia [3, s. 191] Ze względu na czas pracy zatrudnionych dzieli się na: pełnozatrudnionych (pracujących w pełnym wymiarze czasu), niepełnozatrudnionych (pracujących w niepełnym wymiarze czasu). Ze względu na rodzaj umowy o pracę, wyodrębniamy formy zatrudnienia: stałą (na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony), czasową (na podstawie umowy o pracę na czas określony), dorywczą (na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło), sezonową (na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło). Zatrudnienie stałe to praca długotrwała, bez wyznaczonego terminu jej zakończenia. Zatrudnienie czasowe trwa w okresie zapisanym w umowie, np. rok lub trzy lata. Praca dorywcza to praca krótkotrwała, do jednego miesiąca, o charakterze pomocniczym. Praca sezonowa dotyczy kilku miesięcy i ma powtarzalny charakter. 18

21 Umowa o pracę powinna być zawarta na piśmie. Pracodawca ma obowiązek potwierdzić pracownikowi na piśmie rodzaj umowy i jej warunki (najpóźniej w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy). Rozwiązanie umowy o pracę Kodeks pracy przewiduje następujące sposoby rozwiązania umowy o pracę: za porozumieniem stron jest to najkorzystniejsza forma z punktu widzenia pracodawcy i pracownika, ponieważ strony nie mają w stosunku do siebie żadnych zobowiązań, za wypowiedzeniem przez jedną ze stron oznacza złożenie drugiej stronie pisemnego oświadczenia woli o zakończeniu stosunku pracy. Jeśli pracodawca wypowiada umowę o pracę na czas nieokreślony, powinien wskazać przyczyny uzasadniające wypowiedzenie, zachowanie okresów wypowiedzenia obowiązuje zarówno pracodawcę, jak i pracownika. Długość okresu wypowiedzenia wynosi: dla umów zawartych na czas nieokreślony: 2 tygodnie, gdy pracownik jest zatrudniony krócej niż 6 miesięcy, 1 miesiąc przy stażu co najmniej 6miesięcznym i 3 miesiące przy stażu wynoszącym co najmniej 3 lata, dla umów zawartych na okres próbny: 3 dni robocze, gdy okres próbny nie przekracza 2 tygodni, 1 tydzień, gdy okres próbny jest dłuższy niż 2 tygodnie, 2 tygodnie przy 3 miesięcznym okresie próbnym, umowa na czas określony, może być rozwiązana za 2tygodniowym wypowiedzeniem, bez wypowiedzenia jest natychmiastowa (z dnia na dzień) forma ustania stosunku pracy. Ten sposób rozwiązania umowy może być wykorzystywany tylko w wyjątkowych przypadkach: jeśli pracownik poważnie naruszył obowiązki pracy, jeśli pracownik popełnił przestępstwo, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie go na zajmowanym stanowisku, jeśli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem, zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywanej pracy na zajmowanym stanowisku (np. utrata prawa jazdy przez kierowcę), z powodu długotrwałej choroby pracownika lub dłuższej niż 1 miesiąc usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Pracownik także może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenie, ale tylko w sytuacjach, gdy: zostanie wydane orzeczenie lekarskie stwierdzające szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na jego zdrowie, pracodawca dopuści się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika. Umowy cywilnoprawne: umowa zlecenie, umowa o dzieło. Stron umowy nie obowiązują wtedy przepisy Kodeksu Pracy. Umowa zlecenie jest zawierana na wykonanie określonej pracy i nie gwarantuje ciągłości pracy ani jej ukończenia. Umowa o dzieło dotyczy natomiast wykonywania pracy, której czynnikiem jest konkretny rezultat, np. zbudowanie domu. 19

22 Prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy Prawo pracy określa prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy. Obowiązki pracownika wynikają z układów zbiorowych, regulaminu pracy, przepisów BHP i przepisów przeciwpożarowych, praw pracodawcy np.: sumienne i staranne wykonywanie zadań oraz stosowanie się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, przestrzeganie ustalonego w zakładzie czasu pracy, przestrzeganie regulaminu pracy i ustalonego porządku, wykonywanie okresowych badań lekarskich, wykonywanie pracy zgodnie z przepisami BHP, współdziałanie w kreowaniu pozytywnego wizerunku firmy, przestrzeganie tajemnicy, czyli nie przekazywanie na zewnątrz informacji o zakładzie, produkcji, pracownikach. Wybrane prawa pracownika, to: prawo do poszanowania godności, równouprawnienie pod względem płci, wieku, narodowości, przekonań politycznych i religijnych, prawo do terminowego wypłacania wynagrodzenia, prawo do wypoczynku oraz przynajmniej jednej 15minutowej przerwy w pracy, prawo do płatnego urlopu, bezpieczne warunki pracy, prawo do świadczeń socjalnych, prawo do ubezpieczeń (obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego i emerytalnego przez pracodawcę), ochrona pracy kobiet. Do obowiązków pracodawcy należą: zapoznanie pracowników z ich obowiązkami oraz sposobem wykonywania pracy, organizowanie pracy z uwzględnieniem kwalifikacji pracowników i przepisów BHP, terminowe wypłacanie wynagrodzeń, informowanie pracowników o możliwości zatrudnienia w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy, a pracowników zatrudnionych na czas określony o wolnych miejscach pracy, stwarzanie warunków do podnoszenia kwalifikacji. Prawem pracodawcy jest stosowanie sankcji w razie nie wywiązywania się pracownika z powierzonych zadań, np.: odpowiedzialność porządkowa: kara upomnienia, kara nagany, odpowiedzialność materialna: do wysokości rzeczywistych strat powstałych z winy pracownika, odpowiedzialność karna: za popełnienie czynu przestępczego np. kradzież mienia, jej ustalenie należy do policji i sądu, sąd może orzec zakaz wykonywania zawodu. Wynagrodzenie jest to świadczenie pracodawcy na rzecz pracownika z tytułu wykonanej przez niego pracy. Wypłacane pracownikowi zazwyczaj raz w miesiącu. Rozróżniamy płacę: minimalną (w Polsce co roku jej wysokość określa Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej), 20

23 netto wynagrodzenie po potrąceniu podatków i składki na ZUS, brutto wynagrodzenie bez uwzględnienie podatków i składek na ZUS. Płaca brutto składki ZUS płacone przez pracownika zaliczka na podatek = Płaca netto Składka ZUS płacona przez pracownika obejmuje składkę: emerytalną, rentową, chorobową. W skład zaliczki na podatek dochodowy wchodzi składka na powszechne ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 7,75%. Podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne są przychody pracownika. Podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne są przychody pracownika pomniejszone o zapłacone składki na ubezpieczenie społeczne. W 2007 roku wysokość składek ustalono na następującym poziomie: ubezpieczenie emerytalne 9,76% podstawy wymiaru składki płaci pracownik oraz 9,76% pracodawca, razem 19,25% podstawy. Ubezpieczenie to polega na comiesięcznej wypłacie określonej kwoty osobom, które osiągnęły wiek emerytalny, ubezpieczenie rentowe 6,50% podstawy wymiaru składki płaci pracownik oraz 6,50% pracodawca, razem 13 % podstawy. Z tytułu ubezpieczenia rentowego wypłacane są renty osobom niezdolnym do pracy, renty rodzinne, dodatki do rent rodzinnych, ubezpieczenie wypadkowe 1,933,80% podstawy wymiaru składki płaci pracodawca. Polega na wypłacaniu określonej kwoty w postaci zasiłków, odszkodowań z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, ubezpieczenie chorobowe 2,45% podstawy wymiaru składki płaci pracownik. Polega na wypłacie określonej kwoty w razie chorób oraz za urlopy macierzyńskie, Ubezpieczenie zdrowotne 7,75% podstawy wymiaru składki płaci pracownik (składka ta pomniejsza zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych), Fundusz Pracy 2,45% podstawy wymiaru płaci pracodawca, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 0,15% podstawy wymiaru składki płaci pracodawca. Wynagrodzenie powinno być czynnikiem motywującym do pracy. Nie może ono być zbyt niskie, bowiem wtedy pracownicy będą poszukiwali lepiej płatnej pracy. Wynagrodzenie nie może być zbyt wysokie, ponieważ obniża ono zysk przedsiębiorstw. W niektórych przedsiębiorstwach opracowywane są zakładowe systemy płac. Do najczęściej stosowanych systemów płac należą: system czasowy płaca określana jest jako miesięczna kwota wynagrodzenia lub też jako stawka godzinowa, która po ustaleniu liczby przepracowanych godzin i pomnożeniu tych dwóch wielkości pozwala na ustalenie miesięcznego wynagrodzenia, system czasowopremiowy polega na tym, że pracownik otrzymuje nie tylko kwotę płacy podstawowej, ale także otrzymuje premię za wykonanie przydzielonych mu dodatkowych zadań. Płaca składa się z dwóch części: płacy zasadniczej i premii, system akordowy pracownik otrzymuje wynagrodzenie za ilość wykonanej pracy (produkcji), system prowizyjny stosowany w handlu i polega na tym, że wynagrodzenie zależy wyłącznie od wielkości sprzedaży towarów. Wynagrodzenie w tym systemie jest określane jako procent wartości sprzedaży. 21

24 Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Jakie znasz formy zatrudnienia ze względu na czas pracy? 2. Jakie znasz formy zatrudnienia ze względu na rodzaj umowy o pracę? 3. Jakie znasz rodzaje umów o pracę? 4. Co charakteryzuje poszczególne rodzaje umów o pracę? 5. Jakie są konsekwencje zatrudnienia pracownika na czas określony i czas nieokreślony dla niego i dla pracodawcy? 6. Jakie podstawowe elementy musi zawierać umowa o pracę? Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Do podanych w tabeli sytuacji dopasuj odpowiednią formę zatrudnienia ze względu na czas i rodzaj umowy. Tabela do ćwiczenia 1. Formy zatrudnienia [opracowanie własne] Sytuacja 1. W piekarni u Pana Kowalskiego odszedł na emeryturę jeden piecowy. Potrzebna jest osoba, która przejmie jego dotychczasowe obowiązki. 2. Na drzwiach piekarni Pana Kowalskiego pojawiło się ogłoszenie następującej treści: Potrzebny pracownik zaopatrzeniowiec na 3 godziny dziennie 3. Pan Kowalski musi rozbudować swoją piekarnię o jedno pomieszczenie. Jest to bardzo pilna sprawa. Poszukuje odpowiedniej firmy budowlanej do tego zlecenia Sposób wykonania ćwiczenia Forma zatrudnienia ze względu na rodzaj ze względu na czas umowy Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) dokonać analizy przedstawionych w tabeli sytuacji, 2) rozróżnić formy zatrudnienia ze względu na czas pracy i formy zatrudnienia oraz ze względu na rodzaj umowy, 3) wypełnić tabelę. Wyposażenie stanowiska pracy: arkusz do ćwiczeń. Ćwiczenie 2 Pracując w zespole 3osobowym wypełnij tabelę wpisując wady i zalety przedstawionych umów o pracę z punktu widzenia pracownika. Pomocny ci w tym będzie Kodeks pracy. 22

25 Tabela do ćwiczenia 2. Charakterystyka umów o pracę [opracowanie własne] Rodzaj umowy wady zalety Umowa na okres próbny Umowa na czas określony Umowa na czas nieokreślony Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) rozróżnić rodzaje umów o pracę, 2) dokonać analizy poszczególnych umów o pracę pod kątem ich wad i zalet z punktu widzenia pracownika dyskusja w zespole, korzystając z Kodeksu pracy, 3) wypełnić tabelę, 4) wyniki pracy zaprezentować na forum grupy. Wyposażenie stanowiska pracy: arkusz do ćwiczeń, aktualny kodeks pracy. Ćwiczenie 3 Pracujesz w zespole 2osobowym. Wyobraź sobie, że jesteś pracodawcą. Właścicielem Piekarni Bułeczka i chcesz zatrudnić pracownika. W związku z tym musisz podpisać z pracownikiem umowę o pracę. Wypełnij wzór umowy o pracę, wykorzystując dane. Dane do umowy: Krzysztof Nowak, urodzony r., mieszkający w Łodzi, ul. Kowalska 30, podejmuje pracę na pełen etat na stanowisku ciastowego w Twojej Piekarni Bułeczka w Łodzi, ul. Stroma 11. Do jego obowiązków będzie należało: przygotowanie ciasta do produkcji, formowanie wyrobów piekarskociastkarskich i szkolenie pracowników młodocianych. Wynagrodzenie pracownika w okresie próbnym wyniesie 1700 zł brutto. Postanowiłeś, że okres próbny będzie trwał 3 miesiące, a druga umowa będzie na okres dłuższy od 23 lat. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) dokonać analizy danych, jakie informacje należy zawrzeć w umowie o pracę, 2) dokonać analizy załącznika do ćwiczenia Umowa o pracę, 3) wypełnić załącznik do ćwiczenia Umowa o pracę, 4) podpisać umowę z pracownikiem (będzie nim kolega z zespołu). Wyposażenie stanowiska pracy: arkusz do ćwiczeń, załącznik do ćwiczenia wzór umowy o pracę. 23

26 Załącznik Umowa o pracę (pieczęć pracodawcy) (miejscowość data) Umowa o pracę zawarta w dniu... w... pomiędzy:... zwanym dalej Pracodawcą, reprezentowanym przez:... a... zwanym dalej Pracownikiem 1 Pracodawca zatrudnia Pracownika na stanowisku:... 2 Umowa zostaje zawarta na czas:... 3 Miejscem wykonywania pracy będzie:... 4 Praca będzie wykonywana w wymiarze:... 5 Do podstawowych obowiązków Pracownika będzie należało: a)... b)... c)... 6 Za pracę Pracownik otrzyma wynagrodzenie w wysokości:... za miesiąc, płatne z dołu, do... dnia każdego miesiąca, 7 Pracownik rozpocznie pracę dnia:... 8 Umowę sporządzono w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, z których jeden otrzymał Pracownik (pieczęć pracownika) (pieczęć i podpis pracodawcy) 24

27 Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak Nie 1) wymienić formy zatrudnienia ze względu na czas pracy? 2) wymienić formy zatrudnienia ze względu na rodzaj umowy o pracę? 3) scharakteryzować rodzaje umów o pracę? 4) wymienić źródło prawa pracy? 5) wymienić i scharakteryzować sposoby rozwiązywania umów o pracę? 6) wymienić umowy cywilnoprawne? 7) wymienić co najmniej trzy prawa i obowiązki pracownika? 8) rozróżnić wynagrodzenie brutto od netto? 9) wymienić i scharakteryzować systemy płac? 25

28 4.3. Majątek przedsiębiorstwa Materiał nauczania Warunkiem wykonywania działalności gospodarczej jest dysponowanie przez przedsiębiorstwo określonym majątkiem, czyli majątkiem trwałym i obrotowym. Majątek trwały to rzeczowy majątek trwały, czyli środki trwałe np.: maszyny, urządzenia, grunty, budynki produkcyjne, punkty usługowe, sprzedaży detalicznej, budynki magazynowe. Środki trwałe zużywają się w procesie produkcji w okresie dłuższym niż jeden rok. Majątek obrotowy, czyli środki obrotowe, np.: zapasy materiałów i wyrobów gotowych, środki pieniężne, należności krótkoterminowe, papiery wartościowe. Środki obrotowe w procesie produkcji w okresie dłuższym niż jeden rok zużywają się całkowicie lub ulegają przeobrażeniom np.: mąka do wypieku chleba. Źródła finansowania majątku przedsiębiorstwa Fundusze własne przedsiębiorstwa: kapitał wniesiony przez właścicieli przedsiębiorstwa kapitał wygospodarowany przez przedsiębiorstwo w toku jego działania Fundusze obce przedsiębiorstwa: kredyty i pożyczki bankowe zaciągnięte na zakup maszyn, urządzeń itp. zobowiązania wobec dostawców Rys. 5. Źródła finansowania majątku przedsiębiorstwa [4, s. 117] Leasing to forma odpłatnego udostępniania do użytkowania dóbr służących do prowadzenia działalności gospodarczej. Te dobra to przede wszystkim maszyny, urządzenia oraz inne środki długotrwałego użytkowania. Właściciel maszyny lub urządzenia (leasingodawca) w zamian za jego udostępnienie pobiera opłatę w postaci rat leasingowych. Leasingodawca pozostaje właścicielem przedmiotu leasingu w czasie trwania umowy i po jej wygaśnięciu. Leasingobiorca może po wygaśnięciu umowy nabyć przedmiot leasingu najczęściej na zasadzie pierwokupu. Bilans majątkowy przedsiębiorstwa Cały majątek przedsiębiorstwa trwały i obrotowy jest określany jako aktywa. Fundusze własne i obce, finansujące majątek przedsiębiorstwa, nazywamy pasywami. Suma aktywów musi się równać sumie pasywów. Zestawienie wszystkich elementów majątku i źródeł ich finansowania jest nazywane bilansem przedsiębiorstwa. Bilans otwarcia to bilans sporządzony na dzień rozpoczęcia działalności firmy. Zobowiązania to kwoty, które firma powinna w zaplanowanym momencie zapłacić innym (bankowi, dostawcom itp.). Należności to kwoty, które inni płatnicy powinni w zaplanowanym momencie zapłacić firmie. 26

29 Aktywa Majątek trwały Pasywa Kapitał własny Majątek obrotowy Kapitał obcy Ogółem aktywa Ogółem pasywa Rys. 6. Składniki bilansu [opracowanie własne] Koszty w przedsiębiorstwie Koszty to celowe zużycie materiałów, pracy ludzkiej, składników majątku trwałego lub usług własnych. Strata to niecelowe, gospodarczo nieuzasadnione zużycie wymienionych wyżej środków. Prowadząc działalność gospodarczą, przedsiębiorstwo ponosi koszty: koszty zmienne zmieniają się wraz ze zmianą rozmiarów produkcji i wielkości firmy koszty stałe niezależne od wielkości produkcji. Podział kosztów przedsiębiorstwa Koszty zmienne: surowce, materiały, półprodukty płace pracowników produkcyjnych energia, woda Koszty stałe: płace pracowników administracji wynajem lokalu zużywanie się maszyn, urządzeń, budynków Rys. 7. Podział kosztów przedsiębiorstwa [6, s. 118] Ustalenie ceny produktu W celu skalkulowania ceny produktu finalnego (wyrobu gotowego lub usługi) właściciel przedsiębiorstwa posługuje się sumą tych kosztów, czyli kosztem całkowitym. K c = K z + K s gdzie: K c koszt całkowity K z koszty zmienne K s koszty stałe K j = K c / W p gdzie: K j koszt jednostkowy wyrobu K c koszty całkowity W p wielkość produkcji (liczba wyrobów gotowych). 27

30 Rozróżniamy dwa modele ustalania cen: model ekonomiczny i model księgowy. model ekonomiczny, polega na ustaleniu ceny na podstawie sytuacji na rynku. Przedsiębiorca kieruje się cenami konkurentów i tym, ile klienci byliby skłonni zapłacić za jego produkt. Bierze również pod uwagę koszty własne, ale tylko dla porównania, czy koszt jednostkowy nie jest wyższy niż cena. model księgowy, polega na ustaleniu ceny, doliczając do kosztu jednostkowego zysk, jaki przedsiębiorca chce otrzymać. Cena zbytu produktu = koszt jednostkowy + zysk producenta Cena hurtowa = cena zbytu + marża hurtowa Cena detaliczna = cena hurtowa + marża detaliczna Cena sprzedaży = cena zakupu + marża handlowa Wynik finansowy firmy Przychody powstają w momencie sprzedaży produktów firmy (wyrobów lub usług), niezależnie od tego, czy wpływ gotówki następuje w chwili sprzedaży, czy po pewnym czasie. przychód ze sprzedaży = liczba sprzedanych produktów x cena produktu Odejmując od przychodów koszty działalności, otrzymujemy wynik finansowy. Dodatni wynik finansowy nazywamy zyskiem, ujemny zaś stratą. wynik finansowy = przychód koszty działalności Firma ma zyski, gdy jej przychody są większe od ponoszonych kosztów. Jeśli przychody są mniejsze od kosztów, firma ma straty. zysk brutto = przychód koszty zysk netto = zysk brutto podatek dochodowy Zysk netto przedsiębiorstwa można przeznaczyć na konsumpcję, inwestycje, modernizację produkcji lub nagrody dla pracowników Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Kiedy sporządzamy bilans otwarcia firmy? 2. Jakie są podstawowe składniki bilansu firmy? 3. Jaka występuje różnica między pojęciami aktywa i pasywa? 4. Jakimi cechami charakteryzuje się majątek trwały podmiotu gospodarczego? 5. Jakimi cechami charakteryzuje się majątek obrotowy podmiotu gospodarczego? 6. Jakie elementy majątku firmy należą do środków trwałych? 7. W jakiej postaci, w firmie, mogą występować środki pieniężne? 8. W jaki sposób obliczamy przychody ze sprzedaży? 9. W jaki sposób obliczamy zysk netto przedsiębiorstwa? 28

31 Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Pracując w zespole 34 osobowym, sporządź bilans otwarcia firmy, tj. Piekarni, w dniu rozpoczęcia działalności. Zakładamy, że na ten dzień zostały zrealizowane następujące działania: został wynajęty lokal, zakupiono środek transportu, zakupiono maszyny i urządzenia do produkcji pieczywa, zakupiono początkowy zapas materiałów np. mąka, dodatki do pieczenia itp., zostały zaciągnięte zobowiązania na okres 6 lat w wysokości zł. Przyporządkuj podane działania do odpowiednich kategorii bilansu zamieszczonych w tabeli do ćwiczenia. Tabela do ćwiczenia 1. Bilans otwarcia firmy [opracowanie własne] Aktywa Majątek trwały lokal... Kapitał własny Pasywa Majątek obrotowy Kapitał obcy Ogółem aktywa... Ogółem pasywa... Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) utworzyć zespół 34 osobowy, najlepiej ten, w którym pracowałeś przy opracowaniu pomysłu na działalność gospodarczą, 2) dokonać analizy treści ćwiczenia oraz tabeli do ćwiczenia, 3) przyporządkować wymienione działania do odpowiednich kategorii składników bilansu, 4) zaplanować przybliżone wartości dla zrealizowanych działań (pomocne tu będą dane z ćwiczeń z jednostki modułowej: Podejmowanie działalności gospodarczej), 5) obliczyć ogółem aktywa i pasywa. Wyposażenie stanowiska pracy: arkusz do ćwiczenia. Ćwiczenie 2 29

32 Dokonaj klasyfikacji majątku przedsiębiorstwa piekarskiego. Zapoznaj się z opisem przypadku, zakwalifikuj wymieniony tam majątek do trwałego lub obrotowego i wpisz go do podanej tabeli. Przypadek: Pan Jan Nowak otworzył Piekarnię, wypieka pieczywo, pozyskał m.in. odpowiednią bazę ekonomiczną na którą składa się majątek trwały i obrotowy: samochód dostawczy, komputer, lokal, maszyny do produkcji, surowce i materiały do produkcji, produkty gotowe, środki na rachunku bankowym, gotówka, produkty w toku produkcji. Tabela do ćwiczenia 2. Klasyfikacja majątku przedsiębiorstwa [opracowanie własne] Majątek trwały Majątek obrotowy Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) dokonać analizy treści ćwiczenia, 2) rozróżnić majątek trwały i obrotowy przedsiębiorstwa, 3) wypełnić tabelę do ćwiczenia. Wyposażenie stanowiska pracy: arkusz do ćwiczenia. Ćwiczenie 3 Oblicz wynik finansowy netto przedsiębiorstwa, jeśli wiesz, że: przychody ze sprzedaży wyrobów wynosiły zł, a koszty własne produkcji wyniosły zł. Przedsiębiorca zapłacił podatek dochodowy w wysokości 20%. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinniście: 1) dokonać analizy treści ćwiczenia, 2) obliczyć zysk brutto przedsiębiorstwa, 3) obliczyć podatek dochodowy jaki musi zapłacić przedsiębiorca, 4) obliczyć zysk netto przedsiębiorstwa. Wyposażenie stanowiska pracy: arkusz do ćwiczeń. 30

33 Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak Nie 1) rozróżnić i scharakteryzować majątek trwały i obrotowy? 2) wskazać źródła finansowania majątku przedsiębiorstwa? 3) zdefiniować pojęcie leasingu? 4) rozróżnić aktywa i pasywa? 5) rozróżnić koszty zmienne i stałe przedsiębiorstwa? 6) scharakteryzować metody ustalania cen w przedsiębiorstwie? 7) zastosować wzór na obliczenie przychodów ze sprzedaży? 8) zastosować wzór na obliczenie wyniku finansowego netto przedsiębiorstwa? 31

34 4.4. Uproszczone formy rachunkowości w przedsiębiorstwie Materiał nauczania Rachunkowość to system, który dostarcza informacji niezbędnych do podejmowania decyzji gospodarczych. System ten obejmuje: księgowość, kalkulację, sprawozdawczość. Księgowość zajmuje się ewidencją transakcji gospodarczych w sposób chronologiczny i systematyczny. Kalkulacja określa koszt jednostkowy wytworzenia produktu finalnego. Sprawozdawczość obejmuje przetwarzanie i systematyzowanie wcześniej zaewidencjonowanych zadań. Funkcje rachunkowości: informacyjna pozwala na uzyskanie informacji potrzebnych do zarządzania finansami firmy, kontrolna umożliwia wykrycie niedoborów w majątku firmy powstałych na skutek np. kradzieży, analityczna pozwala na weryfikację wyników finansowych firmy. Podatek to przymusowe, bezzwrotne, nieodpłatne i powszechne świadczenie pieniężne, które pobierane jest przez państwo lub gminę. Podatki dzielimy na bezpośrednie i pośrednie. Podatki bezpośrednie to podatki dochodowe od osób fizycznych i prawnych oraz podatki majątkowe (np. od darowizn, nieruchomości, środków transportu). Podatki pośrednie to podatek od towarów i usług VAT, akcyzowy, cło. Podatek akcyzowy nakładany jest na niektóre artykuły spożywcze (alkohol, papierosy), paliwa silnikowe, artykuły luksusowe (wysokiej klasy sprzęt elektroniczny, samochody) i wliczany w cenę produktu wprowadzonego do obrotu. Stawki podatku są zróżnicowane, a ich wysokość reguluje ustawa o podatku akcyzowym. Rozliczanie podmiotu gospodarczego z Urzędem Skarbowym Podatek dochodowy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jest ustalany w formie: karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, księgi przychodów i rozchodów. 32

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Powiatowy Urząd Pracy w Iławie, ul. 1 Maja 8b, 14-200 Iława, tel./fax. (89) 649 55 02 www.pup.ilawa.pl,urzad@pup.ilawa.pl

Bardziej szczegółowo

Formy zatrudniania pracowników. Prawa i obowiązki pracodawców i pracowników.

Formy zatrudniania pracowników. Prawa i obowiązki pracodawców i pracowników. Formy zatrudniania pracowników. Prawa i obowiązki pracodawców i pracowników. Materiał pomocniczy dla nauczyciela. Autorka: Krystyna Nowak Cele lekcji. Analiza aktów prawnych i e-zasobów do określenia form

Bardziej szczegółowo

Warunki świadczenia pracy. Celem informatora jest przybliżenie wymagań formalnych związanych z procesem wykonywania pracy.

Warunki świadczenia pracy. Celem informatora jest przybliżenie wymagań formalnych związanych z procesem wykonywania pracy. Warunki świadczenia pracy Celem informatora jest przybliżenie wymagań formalnych związanych z procesem wykonywania pracy. Nie ma jedynej właściwej formy wykonywania pracy. Wyłącznie od zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: Cele szczegółowe zajęć:

KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: Cele szczegółowe zajęć: KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: zapoznanie z treściami planu finansowego. Cele szczegółowe zajęć: 1) uzasadnić znaczenie planu finansowego, 2)

Bardziej szczegółowo

Hurtowanie artykułów spożywczych na dzień 01.01.0Xr. posiada następujące aktywa trwałe:

Hurtowanie artykułów spożywczych na dzień 01.01.0Xr. posiada następujące aktywa trwałe: AKTYWA TRWAŁE Ćwiczenie 1: Hurtowanie artykułów spożywczych na dzień 01.01.0Xr. posiada następujące aktywa trwałe: 1. Rozpoczęta budowa magazynu, 2. Oprogramowanie komputera, 3. Udziały nabyte w innych

Bardziej szczegółowo

Hurtowanie artykułów spożywczych na dzień 01.01.0Xr. posiada następujące aktywa trwałe:

Hurtowanie artykułów spożywczych na dzień 01.01.0Xr. posiada następujące aktywa trwałe: AKTYWA TRWAŁE Ćwiczenie 1: Hurtowanie artykułów spożywczych na dzień 01.01.0Xr. posiada następujące aktywa trwałe: 1. Rozpoczęta budowa magazynu, 2. Oprogramowanie komputera, 3. Udziały nabyte w innych

Bardziej szczegółowo

Bilans przedsiębiorstwa co to takiego? Autor: mgr Gabriela Jagsz

Bilans przedsiębiorstwa co to takiego? Autor: mgr Gabriela Jagsz Bilans przedsiębiorstwa co to takiego? Autor: mgr Gabriela Jagsz Cele lekcji W trakcie zajęć uczeń powinien: ćwiczyć umiejętności pracy w grupie, ćwiczyć umiejętności autoprezentacji, prezentować efekty

Bardziej szczegółowo

Lp. Temat zajęć Treść szkolenia 1 Prawne uwarunkowania działalności firmy Prawo pracy Umowa o pracę Podstawowe zasady prawa pracy Regulamin pracy Prawo cywilne Definicja i treść zobowiązania Wierzyciel

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Wartości Niematerialne i Prawne + Rzeczowe Aktywa Trwałe = Aktywa Trwałe

Wartości Niematerialne i Prawne + Rzeczowe Aktywa Trwałe = Aktywa Trwałe BILANS BILANS dwustronne, tabelaryczne zestawienie składników majątkowych, czyli aktywów oraz źródeł ich pochodzenia sporządzone w ujęciu wartościowym na ściśle określony moment czasowy, zestawienie aktywów

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA. Plan dydaktyczny. Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Przewidywane osiągnięcia ucznia. Uwagi.

EKONOMIKA. Plan dydaktyczny. Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Przewidywane osiągnięcia ucznia. Uwagi. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń zna, wie, rozumie Uczeń potrafi Uwagi 1 DZIAŁALNOŚĆ PRODUKCYJNA,

Bardziej szczegółowo

2009, str.137. 1.Prawo pracy w pytaniach i odpowiedziach. M. Gersdorf, K. Rączka, LexisNexis Polska Sp.zo.o. Warszawa

2009, str.137. 1.Prawo pracy w pytaniach i odpowiedziach. M. Gersdorf, K. Rączka, LexisNexis Polska Sp.zo.o. Warszawa Podpisuję umowę. Moment podjęcia pracy jest nie tylko zakończeniem trudnej ścieżki aplikacyjnej ale także ważnym wydarzeniem w życiu każdej osoby starającej się o posadę. Zanim wejdziemy w nowe środowisko

Bardziej szczegółowo

Od Wydawcy. Zasady przeprowadzania egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie... 8 Podstawa programowa kształcenia w zawodzie...

Od Wydawcy. Zasady przeprowadzania egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie... 8 Podstawa programowa kształcenia w zawodzie... SPIS TREŚCI 3 SPIS TREŚCI Od Wydawcy. Zasady przeprowadzania egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie... 8 Podstawa programowa kształcenia w zawodzie.... 15 I. Repetytorium. Kwalifikacja A.35.

Bardziej szczegółowo

Rodzaje umów o pracę 1. Definicja umowy o pracę. w formie pisemnej. elementy zasadach

Rodzaje umów o pracę 1. Definicja umowy o pracę. w formie pisemnej. elementy zasadach Rodzaje umów o pracę 1. Definicja umowy o pracę. Poprzez umowę rozumie się zgodne oświadczenie woli dwóch stron, zmierzające do wywołania określonych skutków prawnych. W przypadku umowy o pracę oświadczenia

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. 58-500 Jelenia Góra ul. 1 Maja 27 ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI (PEŁNA KSIĘGOWOŚĆ) 1 Dokumenty wymagane przy składaniu wniosku o pożyczkę: Dokumenty

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE

BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:. Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Pracowniczy kontrakt menedżerski

Pracowniczy kontrakt menedżerski Pracowniczy kontrakt menedżerski Uwagi ogólne Definicja Przedmiotem kontraktu menedżerskiego jest zarządzanie jednostką gospodarczą (względnie jej działami, konkretnymi produktami lub projektami). Innymi

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Powiatowy Urząd Pracy w Iławie, ul. 1 Maja 8b, 14-200 Iława, tel./fax. (89) 649 55 02 www.pup.ilawa.pl,urzad@pup.ilawa.pl

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Technik ekonomista 331403

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Technik ekonomista 331403 1 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Technik ekonomista 331403 Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. 1. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO Człowiek najlepsza inwestycja

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO Człowiek najlepsza inwestycja Załącznik nr 1 do Wniosku o przyznanie środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości Biznesplan Dla Uczestników/czek Projektu Młodzi zdolni z własną firmą w ramach Działania 6.2 ubiegających się o bezzwrotne

Bardziej szczegółowo

Pracownik w firmie od przyjęcia do zwolnienia. Wydanie II Agnieszka Kowalska, Małgorzata Czeredys-Wójtowicz, Aleksandra Szafran, Artur Kowalski

Pracownik w firmie od przyjęcia do zwolnienia. Wydanie II Agnieszka Kowalska, Małgorzata Czeredys-Wójtowicz, Aleksandra Szafran, Artur Kowalski Pracownik w firmie od przyjęcia do zwolnienia. Wydanie II Agnieszka Kowalska, Małgorzata Czeredys-Wójtowicz, Aleksandra Szafran, Artur Kowalski Wiele osób może nie zdawać sobie sprawy z tego, że proces

Bardziej szczegółowo

NOWE HORYZONTY BIZNESPLAN BEZZWROTNA DOTACJA WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU: Imię i nazwisko Uczestnika Projektu

NOWE HORYZONTY BIZNESPLAN BEZZWROTNA DOTACJA WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU: Imię i nazwisko Uczestnika Projektu BIZNESPLAN BEZZWROTNA DOTACJA WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU: Imię i nazwisko Uczestnika Projektu...... Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki Poddziałanie 8.1.2 Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych

Bardziej szczegółowo

Dane kontaktowe. Rodzaj ewidencji księgowej. Część 0. Podstawowe dane o przedsiębiorstwie (c.d.) Część I. Dział 1. Rachunek zysków i strat

Dane kontaktowe. Rodzaj ewidencji księgowej. Część 0. Podstawowe dane o przedsiębiorstwie (c.d.) Część I. Dział 1. Rachunek zysków i strat GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY, al. Niepodległości 208, 00-925 Warszawa REGON: 00391131100000 F-01/I-01 PKD: 4931Z 31-060 KRAKÓW UL. ŚW. WAWRZYŃCA 13 Sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym

Bardziej szczegółowo

System czasowy. Płaca w tym systemie określana jest jako miesięczna

System czasowy. Płaca w tym systemie określana jest jako miesięczna 4.3.3. Systemy płac System płac to zespół zasad obejmujących organizację płac oraz metody ich ustalania i obliczania. W przedsiębiorstwach handlowych stosuje się pięć podstawowych systemów płac: czasowy;

Bardziej szczegółowo

'MIEJSKI ZAKŁAD OCZYSZCZANIA W PRUSZKOWIE' SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ

'MIEJSKI ZAKŁAD OCZYSZCZANIA W PRUSZKOWIE' SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY, al. Niepodległości 208, 00-925 Warszawa REGON: 01613749400000 F-01/I-01 PKD: 3811 05-800 Pruszków ul. Stefana Bryły 6 Sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym

Bardziej szczegółowo

Umowy zlecenia i o dzieło nie są umowami o pracę, a więc podpisując je, nie stajesz się pracownikiem i nie masz praw opisanych w tej ulotce.

Umowy zlecenia i o dzieło nie są umowami o pracę, a więc podpisując je, nie stajesz się pracownikiem i nie masz praw opisanych w tej ulotce. Umowy zlecenia i o dzieło nie są umowami o pracę, a więc podpisując je, nie stajesz się pracownikiem i nie masz praw opisanych w tej ulotce. Pracując na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, nie

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE

BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE Załącznik nr 8.6 Wzór biznes planu BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:. Priorytet VI Działanie 6.2 Rynek pracy otwarty

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTA DS. KADROWO-PŁACOWYCH

SPECJALISTA DS. KADROWO-PŁACOWYCH 20-012 Lublin, ul. Strażacka 8/90 tel: 81 533-31-39, 81 534-13-01, fax: 81 532-50-62, e-mail: biuro@masterscsb.com.pl SPECJALISTA DS. KADROWO-PŁACOWYCH Kategoria Typ szkolenia Miejsce Termin Cena PRAWO

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r... 9

SPIS TREŚCI. Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r... 9 SPIS TREŚCI 1. KODEKS PRACY Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r.... 9 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w Zespole Szkół Publicznych w Borzechowie REGULAMIN KONTROLI FINANSOWEJ

Kontrola zarządcza w Zespole Szkół Publicznych w Borzechowie REGULAMIN KONTROLI FINANSOWEJ Załącznik nr 7 do regulaminu kontroli zarządczej REGULAMIN KONTROLI FINANSOWEJ 1 1. Kontrola finansowa jest elementem kontroli zarządczej. Jej przedmiotem są w szczególności procesy związane z gromadzeniem

Bardziej szczegółowo

Umowy o pracę Lista płac

Umowy o pracę Lista płac Umowy o pracę Lista płac 1 Na okres próbny Na czas określony Na czas zastępstwa Na czas nieokreślony Na czas wykonania określonej pracy Agencje pracy czasowej Praca nakładcza 2 Może poprzedzad każdą umowę

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej

Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:.. Priorytet

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. programowo-organizacyjne studiów podyplomowych RACHUNKOWOŚĆ

ZAŁOŻENIA. programowo-organizacyjne studiów podyplomowych RACHUNKOWOŚĆ ZAŁOŻENIA programowo-organizacyjne studiów podyplomowych RACHUNKOWOŚĆ 1 I. Cele przedsięwzięcia: Podniesienie ogólnych kwalifikacji osób zajmujących się oraz zamierzających profesjonalnie zająć się rachunkowością

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTA DS. PŁAC I ROZLICZEŃ ZUS - kompleksowy kurs zakończony certyfikatem

SPECJALISTA DS. PŁAC I ROZLICZEŃ ZUS - kompleksowy kurs zakończony certyfikatem SPECJALISTA DS. PŁAC I ROZLICZEŃ ZUS - kompleksowy kurs zakończony certyfikatem Serdecznie zapraszamy wszystkich chętnych do udziału w kursie przygotowującym do samodzielnej pracy w dziale płac. Program

Bardziej szczegółowo

Program Kursu Kadry z Płatnikiem

Program Kursu Kadry z Płatnikiem Program Kursu Kadry z Płatnikiem MODUŁ I - Nawiązanie stosunku pracy 1. Źródła prawa pracy a. akty prawne zewnętrzne (dyrektywy, ustawy, rozporządzenia, wyroki SN) b. akty prawa wewnętrznego (układy zbiorowe

Bardziej szczegółowo

Grażyna Borowska, Irena Frymark Inwentaryzacja

Grażyna Borowska, Irena Frymark Inwentaryzacja Grażyna Borowska, Irena Frymark Inwentaryzacja SPIS TREŚCI Wstęp 1. Pojęcie, metody i rodzaje inwentaryzacji 2. Organizacja, przebieg i dokumentacja inwentaryzacji 3. Różnice inwentaryzacyjne i ich ewidencja

Bardziej szczegółowo

BP tabela C5-C7. C-5 Cena

BP tabela C5-C7. C-5 Cena BP tabela C5-C7 C-5 Cena, C-6 Prognoza sprzedaży, C-7 Przychody C-5 Cena Proszę opisać zaplanowaną politykę cenową biorąc pod uwagę, że wielkość obrotu będzie od niej uzależniona. Dane dotyczące poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz Spis treści Wstęp Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych 1. Standaryzacja i harmonizacja sprawozdań finansowych 2. Cele sprawozdań finansowych 3. Użytkownicy

Bardziej szczegółowo

Lekcja 31., 32. Temat: Funkcjonowanie systemu podatkowego w Polsce Temat w podręczniku: Podatki

Lekcja 31., 32. Temat: Funkcjonowanie systemu podatkowego w Polsce Temat w podręczniku: Podatki Lekcja 31., 32. Temat: Funkcjonowanie systemu podatkowego w Polsce Temat w podręczniku: Podatki Podatek jest to obowiązkowe bezzwrotne świadczenie o charakterze powszechnym, pobierane przez państwo lub

Bardziej szczegółowo

Życiorys zawodowy wzór ŻYCIORYS ZAWODOWY. Cel zawodowy... Wykształcenie... Doświadczenie zawodowe... Umiejętności i osiągnięcia... Zainteresowania...

Życiorys zawodowy wzór ŻYCIORYS ZAWODOWY. Cel zawodowy... Wykształcenie... Doświadczenie zawodowe... Umiejętności i osiągnięcia... Zainteresowania... Życiorys zawodowy wzór 1 Dane osobowe ŻYCIORYS ZAWODOWY Nazwisko:... Imię:... Data urodzenia:... Stan cywilny:... Adres:... Telefon:... Cel zawodowy Wykształcenie Doświadczenie zawodowe Umiejętności i

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 18/2009 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO

ZARZĄDZENIE Nr 18/2009 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO ZARZĄDZENIE Nr 18/2009 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO z dnia 25 czerwca 2009 r. w sprawie ustalenia regulaminu wynagradzania pracowników Urzędu Gminy Czernikowo. Na podstawie art. 77 2 ustawy z dnia 26 czerwca

Bardziej szczegółowo

Płaca brutto a płaca netto. Danuta Stachula PROFESJON@LNY TRENER

Płaca brutto a płaca netto. Danuta Stachula PROFESJON@LNY TRENER Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Danuta Stachula Płaca brutto a płaca netto PROFESJON@LNY TRENER Danuta Stachula Danuta Stachula nauczyciel

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE. Nr wniosku

BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE. Nr wniosku BIZNES PLAN Załóż własną firmę, POKL.06.02.00-30-146/12 JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE Nr wniosku Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Strefa Młodych Przedsiębiorczych, nr POKL.06.02.00-30-036/12 JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE

Strefa Młodych Przedsiębiorczych, nr POKL.06.02.00-30-036/12 JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE Załącznik nr 7 BIZNES PLAN Strefa Młodych Przedsiębiorczych, nr POKL.06.0.00-30-036/ JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE Nr wniosku Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

dr hab. Marcin Jędrzejczyk

dr hab. Marcin Jędrzejczyk dr hab. Marcin Jędrzejczyk Leasing operacyjny nie jest wliczany do wartości aktywów bilansowych, co wpływa na polepszenie wskaźnika ROA (return on assets - stosunek zysku do aktywów) - suma aktywów nie

Bardziej szczegółowo

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW... Wykaz aktów prawnych... AUTORZY...

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW... Wykaz aktów prawnych... AUTORZY... Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW... Wykaz aktów prawnych... AUTORZY.... XI XIII XV ROZDZIAŁ 1. Zasady oskładkowania i opodatkowania wynagrodzeń... 1 1. Definicja przychodu ze stosunku pracy... 1 2. Nieodpłatne

Bardziej szczegółowo

Dorota Kuchta. Rachunkowość finansowa. www.ioz.pwr.wroc.pl/pracownicy/kuchta/dydaktyka.htm

Dorota Kuchta. Rachunkowość finansowa. www.ioz.pwr.wroc.pl/pracownicy/kuchta/dydaktyka.htm Dorota Kuchta Rachunkowość finansowa www.ioz.pwr.wroc.pl/pracownicy/kuchta/dydaktyka.htm 1 Literatura podstawowa K. Czubakowska (red.), Rachunkowość w biznesie, PWE, Warszawa 2006 J. Matuszkiewicz, P.

Bardziej szczegółowo

O czym trzeba pamiętać, pomniejszając pensję zatrudnionego

O czym trzeba pamiętać, pomniejszając pensję zatrudnionego O czym trzeba pamiętać, pomniejszając pensję zatrudnionego Autor: Marta Nowakowicz-Jankowia, ekspert ds. płac Potrąceń z wynagrodzenia dokonuje się po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i zaliczki

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYNAGRADZANIA

REGULAMIN WYNAGRADZANIA REGULAMIN WYNAGRADZANIA dla pracowników niebędących nauczycielami zatrudnionych w Publicznym Gimnazjum nr 1 im Jana Pawła II w Ząbkach. Na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 21 listopada 2008r o pracownikach

Bardziej szczegółowo

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY LISTA PŁAC - PRZYKŁADY Spis treści I. Lista płac przykłady... 2 1) Praca w miejscu zamieszkania, przysługuje ulga... 2 2) Praca poza miejscem zamieszkania, przysługuje ulga... 3 3) Praca w miejscu zamieszkania,

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Jacewicz Danuta Małkowska KADRY I P ACE 2015

Agnieszka Jacewicz Danuta Małkowska KADRY I P ACE 2015 Agnieszka Jacewicz Danuta Małkowska KADRY I P ACE 2015 obowi¹zki pracodawców rozliczanie œwiadczeñ pracowniczych dokumentacja kadrowa, podatkowa i ZUS Wydanie XIV uaktualnione Stan prawny: 1 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

INTENSYWNY KURS KADROWO PŁACOWY

INTENSYWNY KURS KADROWO PŁACOWY ANZUS SZKOLENIA DORADZTWO A N Z U S Szkolenia Doradztwo www.anzus-szkolenia.pl BIURO Telefon 076 854 90 64 OBSŁUGI SZKOLEŃ Faks 076 854 90 64 Tel. kom. 0507 630 931 E-Mail: biuro@anzus-szkolenia.pl ANZUS

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O WARUNKACH ŚWIADCZENIA PRACY

INFORMACJA O WARUNKACH ŚWIADCZENIA PRACY INFORMACJA O WARUNKACH ŚWIADCZENIA PRACY UMOWA O PRACĘ Umowa o pracę stanowi dokument stwierdzający zatrudnienie w ramach stosunku pracy. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania

Bardziej szczegółowo

Aktywni obywatele świadome społeczeństwo. Prawo pracy. zagadnienia ogólne

Aktywni obywatele świadome społeczeństwo. Prawo pracy. zagadnienia ogólne Aktywni obywatele świadome społeczeństwo Prawo pracy zagadnienia ogólne Rzeszów 2012 1 Podkarpacki Ośrodek Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ul. Fredry 4/58 35-959 Rzeszów tel/fax (0-17) 86 20 122 porso@poczta.onet.pl

Bardziej szczegółowo

UMOWA O PRACĘ. zawarta w..., dnia..., pomiędzy:..., reprezentowaną przez:... zwanym dalej Pracodawcą,... zwanym(ą) dalej Pracownikiem.

UMOWA O PRACĘ. zawarta w..., dnia..., pomiędzy:..., reprezentowaną przez:... zwanym dalej Pracodawcą,... zwanym(ą) dalej Pracownikiem. UMOWA O PRACĘ zawarta w..., dnia..., pomiędzy:..., reprezentowaną przez:... zwanym dalej Pracodawcą, a zwanym(ą) dalej Pracownikiem. 1. ZATRUDNIENIE I RODZAJ PRACY. 1. Pracodawca zatrudnia Pracownika na

Bardziej szczegółowo

sporządzony na dzień 31.12.2013

sporządzony na dzień 31.12.2013 Katowickie Stowarzyszenie Na Rzecz Osób Starszych Niepełnosprawnych i Oczekujących REGON: 276585647 Wsparcia 'OPOKA" ul. M. Oblatów 24 40-129 Katowice (nazwa jednostki) Rachunek wyników sporządzony na

Bardziej szczegółowo

Regulamin wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w Urzędzie Miejskim w Mieroszowie. Rozdział 1 Postanowienia ogólne

Regulamin wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w Urzędzie Miejskim w Mieroszowie. Rozdział 1 Postanowienia ogólne Regulamin wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w Urzędzie Miejskim w Mieroszowie Rozdział 1 Postanowienia ogólne Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 113/2015 Burmistrza Mieroszowa z dnia

Bardziej szczegółowo

Tematy zajęć: Kadry 32h. Źródła prawa pracy. 2. Umowa o pracę. Umowa o dzieło. Umowa o zlecenie. Umowa agencyjna. Ochrona danych. osobowych.

Tematy zajęć: Kadry 32h. Źródła prawa pracy. 2. Umowa o pracę. Umowa o dzieło. Umowa o zlecenie. Umowa agencyjna. Ochrona danych. osobowych. Szkolenie skierowane do: osób pracujących, które ukończyły 45 lat Tematy zajęć: Kadry 32h 1. Prawo pracy Źródła prawa pracy. Podstawowe pojęcia: pracodawca, pracownik, zakład pracy. Równe traktowanie w

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Księgowych w Polsce Zarząd Główny w Warszawie Oddział Okręgowy w Opolu

Stowarzyszenie Księgowych w Polsce Zarząd Główny w Warszawie Oddział Okręgowy w Opolu Stowarzyszenie Księgowych w Polsce Zarząd Główny w Warszawie Oddział Okręgowy w Opolu ul. Kołłątaja 11, 45-064 Opole tel./fax (77) 453-90-11 biuro@opole.skwp.pl www.opole.skwp.pl RO 007026416-00112 NIP

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze pojęcia w rachunkowości rolniczej

Najważniejsze pojęcia w rachunkowości rolniczej Zarządzanie gospodarstwem rolnym ze szczególnym uwzględnieniem korzyści z prowadzenia rachunkowości rolniczej w gospodarstwie rolnym Najważniejsze pojęcia w rachunkowości rolniczej 1 Działalności gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2010 r.

Informacja dodatkowa za 2010 r. NAZWA ORGANIZACJI - Stowarzyszenie "Pro-Arte" Informacja dodatkowa za 010 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie Środki trwałe, wartości niematerialne i prawne Przedmioty o

Bardziej szczegółowo

MSR 19 Świadczenia pracownicze reguluje księgowe ujęcie świadczeń, które mogą wynikać m.in. ze:

MSR 19 Świadczenia pracownicze reguluje księgowe ujęcie świadczeń, które mogą wynikać m.in. ze: Jakie w praktyce powinno być księgowe ujęcie tych świadczeń? MSR 19 MSR 19 Świadczenia pracownicze reguluje księgowe ujęcie świadczeń, które mogą wynikać m.in. ze: 1. sformalizowanych programów lub innych

Bardziej szczegółowo

Lp Obowiązkowe zajęcia edukacyjne semestr I semestr II semestr III semestr IV

Lp Obowiązkowe zajęcia edukacyjne semestr I semestr II semestr III semestr IV Przykładowy szkolny plan nauczania /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: szkoła policealna dla dorosłych /zaoczna/ Zawód: Technik rachunkowości; symbol 431103 Podbudowa programowa: szkoły dające

Bardziej szczegółowo

1. Istota i sposób naliczania poszczególnych elementów listy

1. Istota i sposób naliczania poszczególnych elementów listy 1. Istota i sposób naliczania poszczególnych elementów listy Aby zrozumieć istotę i celowość wypełniania poszczególnych rubryk listy płac, należy zapoznać się ze schematem naliczania wynagrodzenia pracownika.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Ekonomika handlu KLASA: IV TH

WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Ekonomika handlu KLASA: IV TH WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Ekonomika handlu KLASA: IV TH DZIAŁ PROGRAMU NAUCZANIA Zarządzanie w przedsiębiorstwie Struktura organizacyjna przedsiębiorstwa handlowego Proces kierowania (zarządzania)

Bardziej szczegółowo

ZASADY RACHUNKOWOŚCI

ZASADY RACHUNKOWOŚCI Joanna Piecyk ZASADY RACHUNKOWOŚCI SKRYPT CZĘŚĆ II Wydanie IV Wrocław 2005 1. ZAKUP I SPRZEDAŻ NA PODSTAWIE FA VAT 1.1. Istota podatku vat Opodatkowaniu podatkiem VAT podlega sprzedaż towarów i usług we

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTA DS. KADROWO-PŁACOWYCH

SPECJALISTA DS. KADROWO-PŁACOWYCH e-mail: biuro@masterscsb.com.pl SPECJALISTA DS. KADROWO-PŁACOWYCH 9 maja 14 czerwca 2014r. (64 godz. zajęć - 10 spotkań) 1. Adresaci: osoby zainteresowane zdobyciem nowego zawodu, podjęciem pracy w działach

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. Bilans nowo założonej jednostki gospodarczej na dzień 1 grudnia przedstawiał się następująco (w zł):

Zadanie 3. Bilans nowo założonej jednostki gospodarczej na dzień 1 grudnia przedstawiał się następująco (w zł): Zadanie 3. Bilans nowo założonej jednostki gospodarczej na dzień 1 grudnia przedstawiał się następująco (w zł): Aktywa trwałe AKTYWA Kapitał własny PASYWA Środki trwałe 40.000 Kapitał zakładowy 100.000

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1.4 do Regulaminu

Załącznik 1.4 do Regulaminu Załącznik 1.4 do Regulaminu BIZNES PLAN w ramach projektu Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej w subregionie kaliskim nr POKL.07.02.02-30-004/12 realizowanego przez Fundację im. Królowej Polski św. Jadwigi

Bardziej szczegółowo

ROCZNE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Z DZIAŁALNOŚCI Stowarzyszenia Hydrografów Morskich RP ZA ROK 2013

ROCZNE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Z DZIAŁALNOŚCI Stowarzyszenia Hydrografów Morskich RP ZA ROK 2013 ROCZNE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Z DZIAŁALNOŚCI Stowarzyszenia Hydrografów Morskich RP ZA ROK 2013 I. Stowarzyszenie Hydrografów Morskich RP 1) Data wpisu do KRS: 25 października 2006 r. 2) Numer KRS: 0000266509

Bardziej szczegółowo

UPROSZCZONE FORMY EWIDENCJI PODATKOWYCH

UPROSZCZONE FORMY EWIDENCJI PODATKOWYCH Jacek Kalinowski (red.) UPROSZCZONE FORMY EWIDENCJI PODATKOWYCH Autorzy: Monika Kalinowska Jacek Kalinowski Tomasz Miłek Mikołaj Turzyński Łódź 2009 SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW... 9 WSTĘP...10 CZĘŚĆ I: PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwo- samodzielna, samofinansująca się jednostka organizacyjna prowadząca działalność gospodarczą.

Przedsiębiorstwo- samodzielna, samofinansująca się jednostka organizacyjna prowadząca działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo- samodzielna, samofinansująca się jednostka organizacyjna prowadząca działalność gospodarczą. Przedsiębiorca- osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną,

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN UCZESTNIKA/UCZESTNICZKI PROJEKTU NOWE SZANSE NA ZATRUDNIENIE. Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki,

BIZNES PLAN UCZESTNIKA/UCZESTNICZKI PROJEKTU NOWE SZANSE NA ZATRUDNIENIE. Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Strona 1 BIZNES PLAN UCZESTNIKA/UCZESTNICZKI PROJEKTU NOWE SZANSE NA ZATRUDNIENIE Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie, Poddziałanie

Bardziej szczegółowo

1. Klient zakupił komputer. Który podatek zawiera cena zakupionego towaru: A. dochodowy B. akcyzowy C. remontowy D. VAT

1. Klient zakupił komputer. Który podatek zawiera cena zakupionego towaru: A. dochodowy B. akcyzowy C. remontowy D. VAT Zestaw 5 Zakres wiadomosci: podstawy przedsiębiorczości i gospodarki rynkowej 1. Klient zakupił komputer. Który podatek zawiera cena zakupionego towaru: A. dochodowy B. akcyzowy C. remontowy D. VAT 2.

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY PRAWA PRACY W MIKRO I MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTWACH

PRZEPISY PRAWA PRACY W MIKRO I MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTWACH PRZEPISY PRAWA PRACY W MIKRO I MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTWACH Sprawdź, jakim jesteś pracodawcą?! Każdy prowadzący na własny rachunek działalność gospodarczą ma obowiązek spełniać wymagania prawa pracy, w tym

Bardziej szczegółowo

Opis programu kursu Kadry i Płace

Opis programu kursu Kadry i Płace Opis programu kursu Kadry i Płace Zakres prezentowanej wiedzy obejmuje następujące zagadnienia: prawo pracy rozliczanie wynagrodzeń podatek dochodowy od osób fizycznych ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA 2013 ROK. adres OLSZTYN ul. Tracka 5 NIP 739-33-31-558 FUNDACJA "PRZYSZŁOŚĆ DLA DZIECI"

SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA 2013 ROK. adres OLSZTYN ul. Tracka 5 NIP 739-33-31-558 FUNDACJA PRZYSZŁOŚĆ DLA DZIECI SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA 2013 ROK FUNDACJA "PRZYSZŁOŚĆ DLA DZIECI" adres OLSZTYN ul. Tracka 5 NIP 739-33-31-558 Fundacja "PRZYSZŁOŚĆ DLA DZIECI" wprowadzenie do sprawozdania finansowego za 2012rok 2 1.

Bardziej szczegółowo

Jak rozliczyć. księgi rachunkowe za rok obrotowy. Agnieszka Pokojska. BiBlioteka

Jak rozliczyć. księgi rachunkowe za rok obrotowy. Agnieszka Pokojska. BiBlioteka BiBlioteka Jak rozliczyć księgi rachunkowe za rok obrotowy Obowiązki sprawozdawcze Ujmowanie aktywów i pasywów w pozycjach bilansu Elementy tworzenia rachunku zysków i strat Inwentaryzacja Ustawa o rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Regulamin Organizacyjny Ośrodka Pomocy Społecznej w Niegosławicach

Regulamin Organizacyjny Ośrodka Pomocy Społecznej w Niegosławicach Regulamin Organizacyjny Ośrodka Pomocy Społecznej w Niegosławicach 1 ROZDZIAŁ - I POSTANOWIENIA OGÓLNE Regulamin Organizacyjny Ośrodka Pomocy Społecznej w Niegosławicach, zwany dalej Regulaminem, określa:

Bardziej szczegółowo

Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Agnieszka Tłaczała

Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Agnieszka Tłaczała Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Celem opracowania jest przedstawienie istoty i formy sprawozdań finansowych na tle standaryzacji i

Bardziej szczegółowo

REGON 770682701. Kwota za rok poprzedni bieżący 2 3 1 131 303,49 zł 1 412 770,00 zł. Wyszczególnienie

REGON 770682701. Kwota za rok poprzedni bieżący 2 3 1 131 303,49 zł 1 412 770,00 zł. Wyszczególnienie "TEEN CHALLENGE" Chrześcijańska Misja Społeczna Broczyna 11 77-235 Trzebielino NIP 842-13-31-951 Rachunek wyników sporządzony za 2005 r. REGON 770682701 Wyszczególnienie 1 A. Przychody z działalności statutowej

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY KURS KADROWY OD PODSTAW

KOMPLEKSOWY KURS KADROWY OD PODSTAW ANZUS SZKOLENIA DORADZTWO A N Z U S Szkolenia Doradztwo www.anzus-szkolenia.pl BIURO Telefon 076 854 90 64 OBSŁUGI SZKOLEŃ Faks 076 854 90 64 Tel. kom. 0507 630 931 E-Mail: biuro@anzus-szkolenia.pl ANZUS

Bardziej szczegółowo

WARUNKI ŚWIADCZENIA PRACY

WARUNKI ŚWIADCZENIA PRACY WARUNKI ŚWIADCZENIA PRACY Wszelkie zagadnienia związane ze świadczeniem pracy reguluje KODEKS PRACY Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. z późniejszymi zmianami. W Kodeksie Pracy znajdziemy m.in. informacje

Bardziej szczegółowo

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH ZAWÓD: TECHNIK EKONOMISTA 331403 Zespól Szkół Nr 1 im. Batalionów Chłopskich 95-015 Bratoszewice, Pl. Staszica 14 tel.42/719-89-83 fax 42/719-66-77 e-mail:zs1bratoszewice@szkoly.lodz.pl

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie finansowe dla jednostek mikro

Sprawozdanie finansowe dla jednostek mikro Sprawozdanie finansowe dla jednostek mikro Bilans sporządzony na dzień 31.12.2014 r. STOWARZYSZENIE WIKIMEDIA POLSKA UL. J.TUWIMA 95 lok.15, 90-031 ŁÓDŹ Wiersz AKTYWA Stan na koniec 1 2 poprzedniego bieżącego

Bardziej szczegółowo

UMOWA O ŚWIADCZENIE USŁUG KSIĘGOWYCH

UMOWA O ŚWIADCZENIE USŁUG KSIĘGOWYCH UMOWA O ŚWIADCZENIE USŁUG KSIĘGOWYCH zawarta w Poznaniu w dniu... pomiędzy: BIUREM RACHUNKOWYM MAGDALENA MURZO ul. Warszawska 181 61-055 Poznań, NIP 782-217-82-59 reprezentowanym przez Magdalenę Murzo,

Bardziej szczegółowo

Zalety umowy o pracę: Należy ci się płatny urlop. Niezależnie od tego czy jesteś zatrudniony na umowę terminową, czy też bezterminową,

Zalety umowy o pracę: Należy ci się płatny urlop. Niezależnie od tego czy jesteś zatrudniony na umowę terminową, czy też bezterminową, Aby pracować w okresie wakacji, możesz podpisać jedną z następujących umów: umowę o pracę: na czas określony, na czas wykonania określonej pracy, na zastępstwo, umowę z agencją pracy tymczasowej, umowę

Bardziej szczegółowo

UMOWA. w sprawie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych

UMOWA. w sprawie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych UMOWA w sprawie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych zawarta dnia. roku,w Warszawie pomiędzy : firmą.. z siedzibą w Warszawie przy.. reprezentowaną przez zwaną dalej Zleceniodawcą, a :. Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

Polska Izba Produktu Regionalnego i Lokalnego ul. Widok 20, 00-023 Warszawa NIP 526-27-87-073 REGON 015799490 KRS 0000213974

Polska Izba Produktu Regionalnego i Lokalnego ul. Widok 20, 00-023 Warszawa NIP 526-27-87-073 REGON 015799490 KRS 0000213974 Bilans na dzień 31 grudnia 2014 roku Polskiej Izby Produktu Regionalnego i Lokalnego Lp Nazwa Na 31.12.2013 Na 31.12.2014 1 AKTYWA 2 A. Aktywa trwałe 0,00 zł 0,00 zł 3 I. Wartości niematerialne i prawne

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N W Y N A G R A D Z A N I A

R E G U L A M I N W Y N A G R A D Z A N I A R E G U L A M I N W Y N A G R A D Z A N I A PRACOWNIKÓW NIE BĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI zatrudnionych w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Dobczycach - 1-1 Zakładowy regulamin wynagradzania, zwany dalej Regulaminem,

Bardziej szczegółowo

Kościerzyna, dnia... / stempel i podpisy osób działających za Klienta /

Kościerzyna, dnia... / stempel i podpisy osób działających za Klienta / Załącznik 2.1.5 do Wniosku o kredyt Z/PK Bank Spółdzielczy w Kościerzynie Załącznik do wniosku kredytowego dla podmiotu prowadzącego pełną księgowość. RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT Nazwa Kredytobiorcy : Okres

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja przedsiębiorstw

Informatyzacja przedsiębiorstw Informatyzacja przedsiębiorstw Izabela Szczęch Politechnika Poznańska ZARZĄDZANIE I PROWADZENIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Elementy rachunkowości Podstawowe zagadnienia kadrowo-płacowe Plan wykładów - Rachunkowość

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 59/2005 Burmistrza Miasta Szydłowca z dnia 29 września 2005 roku

Zarządzenie Nr 59/2005 Burmistrza Miasta Szydłowca z dnia 29 września 2005 roku Zarządzenie Nr 59/2005 Burmistrza Miasta Szydłowca z dnia 29 września 2005 roku w sprawie : wprowadzenia wykazu ksiąg rachunkowych i zakładowego planu kont Na podstawie Rozporządzenia Ministra Finansów

Bardziej szczegółowo

I n f o r m a c j a d o d a t k o w a OPP do sprawozdania finansowego za 2010r. 1 a). Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów i ich charakterystyka

I n f o r m a c j a d o d a t k o w a OPP do sprawozdania finansowego za 2010r. 1 a). Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów i ich charakterystyka Piła, dnia 28 marca 2011r Fundacja Na Rzecz Szpitala Specjalistycznego w Pile 64-920 P I Ł A Załącznik do sprawozdania finansowego OPP KRS 0000053885 za 2010r Jednostka nie prowadząca dział. gospodarczej

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA STOSOWANYCH METOD WYCENY AKTYWÓW I PASYWÓW BILANSU ORAZ USTALANIA WYNIKU FINANSOWEGO. historycznych. BILANS AKTYWA

CHARAKTERYSTYKA STOSOWANYCH METOD WYCENY AKTYWÓW I PASYWÓW BILANSU ORAZ USTALANIA WYNIKU FINANSOWEGO. historycznych. BILANS AKTYWA DODATKOWE INFORMACJE I OBJAŚNIENIA CHARAKTERYSTYKA STOSOWANYCH METOD WYCENY AKTYWÓW I PASYWÓW BILANSU ORAZ USTALANIA WYNIKU FINANSOWEGO Zasady rachunkowości przyjęte przy sporządzaniu sprawozdania finansowego

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA I TECHNIKI SPRZEDAŻY

ORGANIZACJA I TECHNIKI SPRZEDAŻY 1 Plan zajęć dydaktycznych dla klasy I na rok szkolny. ORGANIZACJA I TECHNIKI SPRZEDAŻY Kwalifikacja A.18 Prowadzenie sprzedaży Zawód: technik handlowiec 522305, technik księgarstwa 522306, sprzedawca

Bardziej szczegółowo

! Cotygodniowa audycja w każdą środę po godz. 11:00 w Programie 1 Polskiego Radia.

! Cotygodniowa audycja w każdą środę po godz. 11:00 w Programie 1 Polskiego Radia. Chod często powtarza się nam, że prowadzenie własnej działalnośd to atrakcyjna forma pracy, to czy umowa o pracę wciąż pozostaje atrakcyjną formą zatrudnienia? Decydowad o tym mogą m.in. regulacje w zakresie

Bardziej szczegółowo