MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW ROŚLINNYCH...

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW ROŚLINNYCH..."

Transkrypt

1 Hormony roślinne Rośliny, jak wszystkie organizmy, wrażliwe są na bodźce. Bez przerwy docierają do nich informacje zarówno ze środowiska (bodźce zewnętrzne), jak i z różnych części rośliny (bodźce wewnętrzne), współodpowiedzialne za regulację normalnego wzrostu i rozwoju. Te endogenne regulatory, wytwarzane naturalnie przez same rośliny, przyjęto nazywać hormonami roślinnymi lub fitohormonami. Hormony roślinne to drobnocząsteczkowe substancje organiczne wytwarzane przez różne komórki i tkanki roślinne. Są to tzw. związki oligodynamiczne syntetyzowane w małych ilościach, lecz o dużej aktywności fizjologicznej. Pełnią rolę sygnałów chemicznych przekazujących odpowiednie informacje między komórkami. Często skutki działania różnych hormonów nakładają się na siebie, dlatego trudno jest wskazać reakcję, która byłaby głównie wynikiem działania jednego hormonu. W takich procesach regulowanych przez zespoły hormonów, można wyróżnić hormony dominujące i wspomagające, a także takie, które działają antagonistycznie. Fitohormony, w zależności od stężenia, mogą pobudzać lub hamować pewne procesy. Wrażliwość poszczególnych organów rośliny na działanie tego samego stężenia regulatora jest różna. MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW ROŚLINNYCH...

2 Wyniki prowadzonych od dziesięcioleci badań fizjologicznych wykazywały plejotropowość (zjawisko, w którym jeden czynnik ma więcej niż jeden efekt) działania hormonów roślinnych, co w świadomości wielu fizjologów roślin wytworzyło przekonanie o ich niespecyficzności. W miarę poznawania molekularnych mechanizmów funkcjonowania fitohormonów staje się jasne, że działanie każdego z nich jest jednak specyficzne, czego podstawą są odrębne receptory i związane z nimi szlaki sygnałowe. Ogólny mechanizm działania hormonów przedstawia poniższy schemat. RYCINA 36-13, Biologia wyd. MULTICO, rok 2007, str Hormon wiąże się ze specyficznym receptorem białkowym znajdującym się na powierzchni błony komórkowej (lub w komórce). Każdy receptor o charakterystycznej strukturze przestrzennej może wiązać cząsteczki tylko określonego hormonu. 2 Przyłączenie hormonu aktywuje białko G w błonie komórkowej, po czym białko to wyzwala produkcję wtórnego przekaźnika (wewnątrzkomórkowej cząsteczki sygnałowej wpływającej na funkcje komórki), np. Ca Wzrost stężenia jonów Ca 2+ lub innego wtórnego przekaźnika może prowadzi do interakcji z określonym białkiem i w konsekwencji do aktywacji (lub inaktywacji) niektórych enzymów, np. kinaz białkowych 4 Enzymy te katalizują fosforylację specyficznych białek, które z pewien sposób zmieniają aktywność metaboliczną komórki, np. zmieniają przepuszczalność błon i (lub) ekspresję określonych genów. PRZEGLĄD REGULATORÓW WZROSTU I ROZWOJU ROŚLIN...

3 - Auksyny - Gibereliny - Cytokininy - Etylen Wyróżniamy zasadniczo pięć grup regulatorów wzrostu: - Inhibitory wzrostu, np. ABA (kwas abscysynowy) Niezależnie od tego podziału wśród regulatorów wzrostu można wyróżnić regulatory endogenne, tzn. wytwarzane naturalnie przez same rośliny oraz egzogenne, czyli wytwarzane sztucznie i wprowadzane do roślin jako syntetyczne preparaty. Biolodzy ustawicznie odkrywają nowe hormony roślinne i cząsteczki sygnałowe o działaniu podobnym do hormonów. Wiele z tych cząsteczek uczestniczy w obronie roślin przed atakami organizmów chorobotwórczych i owadów. Są to np. jasmonidy, brasynosteroidy, czy kwas salicylowy. AUKSYNY Auksyna jest pierwszym wykrytym naturalnym fitohormonem. Już Karol Darwin wraz z synem prowadzili doświadczenia dotyczące dodatniego fototropizmu, tzn. wzrostu rośliny w kierunku światła. Jednak dopiero w latach 20. ubiegłego stulecia duński badacz, Frits Went, wyizolował z koleoptylu owsa (czyli z pochewki otaczającej pęd) hormon odpowiedzialny za fototropizm. Obecnie wiemy, że auksyna jest mieszaniną kilku naturalnych (lub sztucznych) hormonów roślinnych. Najczęściej występującym i najważniejszym jest kwas indolilooctowy IAA. Auksyny syntetyzowane są w merystemach wierzchołkowych pędu oraz w młodych liściach i nasionach. Transportowane są łykiem do innych części rośliny w kierunku od wierzchołka do podstawy pędu. Cechą charakterystyczną auksyn jest wpływ na wydłużanie komórek w strefach wzrostu rośliny. Przypuszczalnie zwiększają plastyczność ściany komórkowej przez jej zakwaszanie i umożliwiają tym samym jej rozciąganie pod wpływem ciśnienia turgorowego komórki. Testy i doświadczenia wykazały wzrost elastyczności ścian komórek po zacienionej stronie rośliny. Oznacza to, że zanim auksyny zaczną przesuwać się w dół, przemieszczają się poziomo do nieoświetlonej części, gdzie wzrasta ich stężenie. W wyniku tego, komórki w tej części zaczynają wydłużać się szybciej niż po stronie oświetlonej, co w konsekwencji prowadzi do wygięcia się łodygi w kierunku światła. Pobudzając wzrost elongacyjny (wydłużeniowy) tkanek pędu, auksyny stymulują wzrost pędu głównego, a hamują wzrost pędów bocznych (dominacja wierzchołkowa). Często pąki boczne nie rozwijają się, dopóki występuje pąk szczytowy. Usunięcie merystemu szczytowego oznacza usunięcie źródła auksyny,

4 więc pąki boczne mogą się rozwijać (często jednak do momentu, gdy jedno z odgałęzień zacznie hamować wzrostu innych). Opisane dalej cytokininy i etylen współodpowiadają za dominację wierzchołkową. Reakcje wzrostowe pędu i korzenia są przeciwstawne, ale w obu przypadkach auksyna gromadzi się po tej samej spodniej stronie. Okazało się, że organy te w odmienny sposób reagują na to samo stężenie fitohormonu. Auksyna w stężeniu stymulującym wzrost spodniej strony wierzchołka pędu hamował wzrost spodniej strony wierzchołka korzenia. VADEMECUM MATURA 2009 wyd OPERON, str. 207 Wrażliwość organów rośliny na wzrost stężenia auksyny ilustruje poniższy wykres.

5 Ryc Biologia WSiP, część 2 tom 1 Ponadto auksyna: - pobudza inicjację korzeni przybyszowych i bocznych oraz podział kambium - wytwarzana w rozwijających się nasionach stymuluje rozwój owoców - powstrzymuje opadanie owoców i liści. GIBERELINY Gibereliny to złożone związki chemiczne oparte na pięcioczłonowym pierścieniu gibanu. Pierwszą, z około 110. naturalnie występujących giberelin, wykryto w Japonii w chorobowo zmienionych siewkach ryżu. Pasożytujący na nich grzyb wytwarzał nadmierną ilość tego hormonu, przez co siewki bardzo szybko rosły, stawały się wysokie i wysmukłe, przewracały się i w końcu zamierały. U zdrowej rośliny gibereliny uczestniczą w wielu procesach życiowych. W warunkach normalnych współdziałają z auksyną w stymulacji wzrostu łodygi. Giberelina nie powoduje zakwaszania ściany, lecz zwiększa rozciągliwość jej elementów. Gibereliny, jako naturalne regulatory wzrostu, wpływają na wiele różnych procesów fizjologicznych. Są więc, podobnie jak auksyny, związkami wielofunkcyjnymi. Cechą giberelin jest znoszenie karłowatości różnych odmian fasoli, grochu, czy kukurydzy. Jeżeli na wierzchołek wzrostu odmiany karłowatej wprowadzi się kilka kropel rozcieńczonego roztworu gibereliny, to roślina wydłuży się do normalnych rozmiarów rośliny wysokopiennej. Potraktowanie gibereliną odmiany wysokopiennej nie daje jednak wyraźnych efektów. Można więc przyjąć, że przyczyną karłowatości jest niedostatek naturalnej gibereliny. Niedostatek ten może być wywołany mutacją genu. Gibereliny produkowane są głównie w młodych, szybko rosnących roślinach. Transportowane są do innych części roślin w ksylemie i floemie. Stymulują cytokinezy i gwałtowne wydłużanie się pędów wielu roślin, zwłaszcza roślin dnia długiego. Są związane z kwitnieniem powodują tzw. strzelanie w pędy kwiatowe, czyli gwałtowne wydłużanie pędów, na których rozwijają się kwiaty. Ponadto w roślinach dwuletnich zastępują niską temperaturę niezbędną do rozpoczęcia kwitnienia. Podanie tego fitohormonu takiej roślinie w pierwszym roku wzrostu wywołuje kwitnienie bez wcześniejszego okresu niskiej temperatury.

6 Powstają także w zarodku kiełkującego nasienia, gdzie stymulują syntezę amylazy, w wyniku czego uruchomione zostają materiały zapasowe nasienia i przerywany jest zimowy spoczynek. Gibereliny podobnie jak auksyny stymulują rozwój owoców. Ogrodnicy spryskują nimi wiele odmian winorośli by uzyskać dorodniejsze owoce. Przerywają także stan spoczynku pąków np. oczek w ziemniakach. Bulwy ziemniaka zawierają auksyny, które hamują kiełkowanie oczek. Gibereliny działają w tym przypadku antagonistycznie w stosunku do auksyn, pobudzając pąki do rozwoju. Tak więc w pewnych przypadkach gibereliny wykazują aktywność fizjologiczną zbliżoną do auksyn, a w innych odmienną: gibereliny nie przyspieszają tworzenia korzeni bocznych oraz nie wywołują wygięcia koleoptylu auksyny nie pobudzają wzrostu odmian karłowatych oraz nie indukują amylazy w kiełkujących ziarnach Auksyny i gibereliny są więc odrębnymi grupami regulatorów wzrostu, mimo że pewne efekty działania są podobne dla obu grup a mianowicie: wydłużanie łodygi wzrost owoców. CYTOKININY Cytokininy to związki o budowie zbliżonej do adeniny. Pierwszą naturalnie wykrytą cytokininą była zeatyna. Odgrywają one dużą rolę we wszystkich fazach rozwoju roślin od podziałów komórkowych począwszy, aż do wytwarzania kwiatów i owoców. Cytokininy są więc związkami wielofunkcyjnymi, podobnie jak auksyny i gibereliny. Najbardziej charakterystyczną ich cechą jest zdolność do stymulacji podziałów komórkowych (ściślej cytokinezy stąd ich nazwa) i różnicowania się komórek. Są niezbędnymi składnikami pożywek stosowanych obecnie w hodowlach tkankowych, gdyż to w ich obecności komórki się dzielą. W roślinie cytokininy wytwarzane są przede wszystkim w wierzchołkach wzrostu korzeni i niedojrzałych nasionach i owocach. Tak jak gibereliny transportowane są w ksylemie i floemie. Cytokininy oddziałują z auksynami w regulacji wzrostu pędu głównego i pędów bocznych oraz korzenia głównego i korzeni bocznych. Proces organogenezy zależy ogólnie od proporcji ilościowych cytokinin i auksyn. Fitohormon Rozwój pędów bocznych Rozwój korzeni bocznych Cytokininy wysokie stężenie niskie stężenie Auksyny niskie stężenie wysokie stężenie Wysoki stosunek auksyn do cytokinin pobudza wzrost korzeni, a niski wzrost łodygi. Cytokininy współdziałają z auksyną również w dominacji wierzchołkowej, przy czym hormony te działają antagonistycznie w stosunku do siebie. Auksyna hamuje,

7 a cytokinina pobudza rozwój pąków bocznych. W korzeniu natomiast oba fitohormony działają odwrotnie auksyny stymulują rozwój korzeni bocznych, a cytokininy hamują. Poza tym cytokininy opóźniają procesy starzenia się roślin, hamują opadanie roślin i stymulują dojrzewanie chloroplastów na świetle. ETYLEN Na początku XX. wieku zaobserwowano, że etylen wywiera wpływ na wzrost roślin, ale nikt nie przypuszczał, że rośliny same wytwarzają ten gaz. W kolejnych latach okazało się, że jest to naturalny hormon regulujący wiele procesów w roślinie występujący w postaci gazu. W roślinie wytwarzany jest we wszystkich tkankach i organach. Transport tego hormonu odbywa się na zasadzie dyfuzji w apoplaście i symplaście. Etylen przyspiesza dojrzewanie owoców, starzenie się roślin oraz opadanie liści (przy zmniejszającym się stężeniu auksyn i cytokinin). W dojrzewających owocach zwiększa się jego produkcja, co przyspiesza dojrzewanie. Etylen przyspiesza takie procesy fizjologiczne jak: przekształcanie się skrobi w cukry proste (dzięki temu owoce stają się słodkie) zmianę barwy z zielonej na żółtą, pomarańczową lub czerwoną rozkład ścian komórkowych powodujących mięknięcie owocu. Przejrzałe, zgniłe jabłko wytwarza dużo etylenu, który przyśpiesza dojrzewanie sąsiednich. Etylen reguluje reakcję rozwojową rośliny na bodźce mechaniczne. Mechaniczne drażnienie rośliny powoduje wytwarzanie większej ilości tego fitohormonu. Hamuje on wydłużanie łodygi i zwiększa grubość ścian komórkowych w tkankach mechanicznych (np. kolenchymie i sklerenchymie). Zmiany te są rodzajem przystosowania, ponieważ krótkie i grubsze łodygi są bardziej odporne na czynniki mechaniczne. KWAS ABSCYSYNOWY (ABA) Kwas abscysynowy w roślinie wytwarzany jest przede wszystkim w liściach, czapeczce korzeniowej, owocach i łodydze. Jego transport do innych części roślin odbywa się w ksylemie i floemie. Podobnie jak etylen, ABA nie reprezentuje grupy związków pokrewnych, lecz występuje pojedynczo. Działa antagonistycznie do auksyn hamuje elongację komórek

8 i pobudza opadanie liści. Wywołuje także działanie odwrotne do działania giberelin spoczynek pąków bocznych oraz cytokinin przyspiesza starzenie się organów roślinnych. Uczestniczy także w reakcjach roślin na stres. Dotychczas botanicy najlepiej poznali działanie kwasu abscysynowego w roślinach narażonych na stres wodny. Przykładowo w trakcie suszy wpływa na stopień rozwarcia aparatów szparkowych. Zima jest również stresem dla rośliny. ABA stymuluje rozwój łusek otaczających pąki wierzchołkowe. W tkankach nasion wielu roślin jesienią występuje duże stężenie ABA, który hamuje ich kiełkowanie, dopóki nie zostanie z nich wypłukany. ABA współdziała w tym procesie z innymi hormonami, np. giberelina budzi nasiona ze spoczynku. W zimie poziom kwasu abscysynowego w nasionach stopniowo spada, a gibereliny wzrasta. Cytokininy także powodują przerwanie spoczynku. Reakcja rośliny może być wynikiem zmiany ich ilościowego stosunku, a nie indywidualnego działania każdego z nich.... REGULATORY WZROSTU ROŚLIN MAJĄ SWOJE PRAKTYCZNE ZASTOSOWANIE W ROLNICTWIE... STAN SPOCZYNKU ROŚLIN SZTUCZNE UKORZENIANIE OWOCOWANIE Przedłużanie stanu spoczynku w celu przechowywania, np.: bulw ziemniaka (spryskiwanie syntetyczną auksyną) nasion cebuli, buraków i marchwi (spryskiwanie hydrazydem kwasu maleinowego). Przerywanie stanu spoczynku w celu szybkiego kiełkowania, np.: bulw ziemniaka (spryskiwanie syntetyczną gibereliną) nasion jęczmienia (traktowanie syntetyczną gibereliną). Ukorzenianie sadzonek poprzez działanie syntetyczną auksyną na system korzeniowy roślin. Pobudzanie rozwoju owoców poprzez stosowanie: auksyn (uprawy pomidorów, malin, truskawek) giberelin (uprawy winorośli, grusz) cytokinin (uprawy winorośli). Regulowanie dojrzewania owoców poprzez stosowanie: etylenu (przyspieszanie dojrzewania owoców niedojrzałych) auksyn (znoszenie owocowania przemiennego, np. u jabłoni co drugi rok). Zapobieganie opadaniu owoców, np. u jabłoni, gruszy, poprzez spryskiwanie auksyną.

9 RÓŻNICE I PODOBIEŃSTWA MIĘDZY HORMONAMI ROŚLINNYMI I ZWIERZĘCYMI... RÓŻNICE PODOBIEŃSTWA W przeciwieństwie do zwierząt, których reakcje są różnorodne i szybkie, wrażliwość roślin przejawia się znacznie powolniejszymi ruchami turgorowymi bądź wzrostowymi. Zakres działania hormonu roślinnego, w przeciwieństwie do zwierzęcego, nie jest z reguły wąski i ukierunkowany (specyficzność działania), lecz dotyczy całego wachlarza różnorodnych procesów (brak specyficzności). Roślinne regulatory wzrostu są wytwarzane w pewnych miejscach rośliny, np. wierzchołku pędu, przez komórki niewyspecjalizowane, natomiast hormony zwierzęce powstają w specyficznych dla każdego hormonu gruczołach przez komórki wyspecjalizowane. Fitohormony, tak jak w przypadku hormonów zwierzęcych, działają w niskich stężeniach. Zarówno hormony roślinne jak i zwierzęce działają zwykle w innych miejscach niż te, w których zachodzi ich synteza (cho czasem mogą wywoływać efekt również w miejscu powstania). Podobny mechanizm działania jedne i drugie wiążą się ze specyficznymi receptorami białkowymi znajdującymi się na powierzchni błony komórkowej lub w komórkach docelowych.

10 Bibliografia: Marta Dajksler M3 VADEMECUM MATURA 2009 BIOLOGA wyd. OPERON, str TABLICE BIOLOGICZNE wyd. PODKOWA, rok 2007, str Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego, kształcenie w zakresie rozszerzonym, CZĘŚĆ 2 - tom 1, wyd. WSiP, wydanie pierwsze, str Biologia wyd. MULTICO, wg VII wydania amerykańskiego, rok 2007 (Biologia Villego), str /Gibberellic+acid.gif

Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej. Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka

Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej. Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka W ostatnich sezonach z uwagi na niesprzyjające warunki klimatyczne w wielu gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

Planowanie doświadczeń biologicznych

Planowanie doświadczeń biologicznych Planowanie doświadczeń biologicznych Po realizacji zajęć powinieneś wiedzieć: - co to jest eksperyment biologiczny - jakie są zasady prowadzenia doświadczeń - co to jest problem badawczy, hipoteza i teza

Bardziej szczegółowo

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie:

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie: Nawóz dolistny: Basfoliar Kelp P-Max Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Grupa Rolnik jest wyłącznym dystrybutorem nawozu płynnego otrzymany z ekstraktu alg Ecklonia maxima z dodatkiem NPK (4++2). Basfoliar

Bardziej szczegółowo

Cukry właściwości i funkcje

Cukry właściwości i funkcje Cukry właściwości i funkcje Miejsce cukrów wśród innych składników chemicznych Cukry Z cukrem mamy do czynienia bardzo często - kiedy sięgamy po białe kryształy z cukiernicy. Większość z nas nie uświadamia

Bardziej szczegółowo

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Połączenia komórek

Bardziej szczegółowo

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO)

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Organizmy modyfikowane genetycznie Organizm zmodyfikowany genetycznie (międzynarodowy skrót: GMO Genetically Modified Organizm) to organizm o zmienionych cechach,

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

3 3.Tkanki roślinne-twórcze klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe charakterystyka tkanek twórczych

3 3.Tkanki roślinne-twórcze klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe charakterystyka tkanek twórczych Biologia- kl. 3 TŻ1, 3TŻ-2, 3 TA Numer Temat Zakres treści lekcji 1 1.Rośliny pierwotnie wodne cechy królestwa roślin formy organizacji budowy roślin pierwotnie wodnych sposoby rozmnażania się roślin pierwotnie

Bardziej szczegółowo

Sukces kultur in vitro oparty jest na zjawisku totipotencji, czyli nieograniczonej zdolności komórek do dzielenia się i odtwarzania całego organizmu

Sukces kultur in vitro oparty jest na zjawisku totipotencji, czyli nieograniczonej zdolności komórek do dzielenia się i odtwarzania całego organizmu Rośliny z probówki Kultury in vitro to uprawa części roślin, tkanek, pojedynczych komórek, a nawet protoplastów poza organizmem macierzystym, na sztucznych pożywkach w warunkach sterylnych Sukces kultur

Bardziej szczegółowo

Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. explorer 21

Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. explorer 21 Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. 21 Działaj już od siewu Sukces w uprawie kukurydzy jest budowany już od pierwszych stadiów rozwoju. riorytetem jest stworzenie warunków do jak

Bardziej szczegółowo

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne Embriologia roślin nasiennych A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów

Bardziej szczegółowo

Rośliny z probówki. Jak powstają? Alina Trejgell & Agata Stawicka, UMK

Rośliny z probówki. Jak powstają? Alina Trejgell & Agata Stawicka, UMK Rośliny z probówki Jak powstają? I. Dojrzałe i niedojrzałe nasiona szarotka (Leontopodium alpinum) II. Inne organy roślin wyka (Vicia sepium) zarodki zygotyczne pąki kwiatowe wilca (Pharbitis nil) korzeń

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces...

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces... Egzamin część I Zadanie 1. (0 1) Krokodyla przedstawionego można opisać następująco: A. wąż, zmiennocieplny, drapieżca, jajorodny B. gad, stałocieplny, wody ciepłe C. drapieżca, gad, zmiennocieplny, jajorodny

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Program wykładu 1. Jakie

Bardziej szczegółowo

METODYKA STOSOWANA W ZAKŁADZIE BIOLOGII ROZWOJU ROŚLIN

METODYKA STOSOWANA W ZAKŁADZIE BIOLOGII ROZWOJU ROŚLIN METODYKA STOSOWANA W ZAKŁADZIE BIOLOGII ROZWOJU ROŚLIN Immunolokalizacja wybranych białek i polisacharydów Ksyloglukan u Arabidopsis Kaloza w gametofiach mszaków Immunocytochemia białek cytoszkieletu kortykalnego

Bardziej szczegółowo

Herbicydy z grupy regulatorów wzrostu

Herbicydy z grupy regulatorów wzrostu Herbicydy z grupy regulatorów wzrostu Tadeusz Praczyk Instytut Ochrony Roślin Paostwowy Instytut Badawczy w Poznaniu Grupy chemiczne Pochodne kwasów fenoksykarboksylowych: 2,4-D, dichlorprop, MCPA, MCPB,

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Korzyści wynikające z zastosowania HumiAgra

Korzyści wynikające z zastosowania HumiAgra Korzyści wynikające z zastosowania HumiAgra HumiAgra nie jest nawozem. Jednak to wpływa na lepsze wchłanianie nawozów i zwiększa ich skuteczność. HumiAgra zwiększa zarówno ilość i jakość plonu. HumiAgra

Bardziej szczegółowo

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK Temat: Układ nerwowy i hormonalny Zadanie 1. Zaznacz poprawną odpowiedź. Co to są hormony? a) związki chemiczne wytwarzane w gruczołach łojowych, które regulują pracę

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania. przygotowujące do egzaminu maturalnego

Przykładowe zadania. przygotowujące do egzaminu maturalnego Przykładowe zadania z BIOLOGii przygotowujące do egzaminu maturalnego Prezentowane zadania są zgodne z podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie rozszerzonym i podstawowym. Prócz zadań, które

Bardziej szczegółowo

I. Tkanki twórcze (merystemy) - komórki wykazują zdolność do podziałów. 1. M. pierwotne: a. m. apikalne (wierzchołkowe) (stoŝek wzrostu łodygi i

I. Tkanki twórcze (merystemy) - komórki wykazują zdolność do podziałów. 1. M. pierwotne: a. m. apikalne (wierzchołkowe) (stoŝek wzrostu łodygi i Tkanki roślinne I. Tkanki twórcze (merystemy) - komórki wykazują zdolność do podziałów. 1. M. pierwotne: a. m. apikalne (wierzchołkowe) (stoŝek wzrostu łodygi i korzenia b. m. wstawowe (interkalarne u

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii Życie jest procesem chemicznym. Jego podstawą są dwa rodzaje cząsteczek kwasy nukleinowe, jako nośniki informacji oraz białka, które tę informację wyrażają w postaci struktury i funkcji komórek. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/press.html?print=1

Bardziej szczegółowo

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 Spis treści Przedmowa 11 1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 1.1. Wprowadzenie 13 1.2. Biotechnologia żywności znaczenie gospodarcze i społeczne 13 1.3. Produkty modyfikowane

Bardziej szczegółowo

Mineralne stymulatory w ogrodnictwie

Mineralne stymulatory w ogrodnictwie Mineralne stymulatory w ogrodnictwie W ogrodnictwie w ostatnich latach rośnie zainteresowanie różnego rodzaju preparatami mającymi korzystny wpływ na kondycję roślin zwłaszcza w stresowych warunkach uprawy

Bardziej szczegółowo

www.california-fitness.pl www.calivita.com

www.california-fitness.pl www.calivita.com DRIVERADE branica.pl SKONCENTROWANA OCHRONA AKTYWNEGO CZŁOWIEKA Unikalny zestaw składników uwzględniający potrzeby współczesnego człowieka Ekstrakt z guarany Witamina C Lecytyna Witamina E Cholina Selen

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku!

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku! Nowość w ochronie truskawek!...i życie nabiera smaku! Edycja 2015 Luna w Polsce i na świecie Grupa produktów Luna to kilka formulacji fungicydów dostosowanych do lokalnych potrzeb w różnych krajach. Wspólną

Bardziej szczegółowo

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona. Prostym językiem. Napisane przez naukowców. Dla globalnej społeczności HD. Ruch zwiększa recykling komórkowy Ćwiczenia potęgują recykling komórkowy u myszy. Czy

Bardziej szczegółowo

Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II

Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II Zasady oceniania: Za rozwiązanie zadań z arkusza II można uzyskać maksymalnie 50 punktów. Model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale nie

Bardziej szczegółowo

Technologia PhysioActivator TM

Technologia PhysioActivator TM Technologia PhysioActivator TM Edycja 2013 PhysioActivator TM Technology Opracowana przez firmę Goëmar całkowicie unikatowa i chroniona patentem technologia wykorzystania specjalnie wyselekcjonowanych

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY Zadanie 1216 (2 pkt) Przeczytaj poniższy tekst i zapisz poniżej nazwy cukrów X i Y, o których mowa. Kwasy nukleinowe są długimi łańcuchami poliestrowymi, zbudowanymi z połączonych

Bardziej szczegółowo

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Jama ustna Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Karta pracy I 1. Wykonaj schematyczny rysunek zęba i podpisz jego najważniejsze części. 2. Uzupełnij tabelę. Zęby Rozdrabnianie pokarmu Język Gruczoły

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA Soki 100% naturalne MALINA Sok z malin 100 % jest doskonałym uzupełnieniem codziennej diety. Zawiera bogactwo witamin: C, E, B1, B2, B6, PP oraz minerały: magnez, potas, wapń i żelazo. W jego składzie

Bardziej szczegółowo

Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata

Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata Zajęcia realizowane metodą przewodniego tekstu Cel główny: Budowa, funkcje i różnorodność komórek organizmów. Treści kształcenia zajęć interdyscyplinarnych:

Bardziej szczegółowo

Chemia związków węgla

Chemia związków węgla strona 1/7 hemia związków węgla Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Węgiel i jego związki. Proste węglowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe,

Bardziej szczegółowo

Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią

Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią Rzepak ozimy to roślina wymagająca profesjonalnego podejścia od momentu siewu do zbioru. Okres wegetacyjny trwa ok. 11 miesięcy (czasami nawet 12

Bardziej szczegółowo

Witamina C w produktach spożywczych i lekach farmaceutycznych

Witamina C w produktach spożywczych i lekach farmaceutycznych Witamina C w produktach spożywczych i lekach farmaceutycznych Opracowała Paulina Wojna uczennica II Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Lesznie z Oddziałami Dwujęzycznymi i Międzynarodowymi

Bardziej szczegółowo

Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik

Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik PERCEPCJA I PRZETWARZANIE SYGNAŁÓW U ROŚLIN Fizjologia i Regulacja Metabolizmu Jarosław Szczepanik Zakład Ekofizjologii Molekularnej Roślin, Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin Plan

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011

Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011 Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011 KOD UCZNIA.. ( wpisuje uczeo) Informacja dla Komisji Konkursowej ( komisja wypełnia po sprawdzeniu

Bardziej szczegółowo

Agil 100 EC. Zawartość substancji czynnej: Propachizafop - (związek z grupy pochodnych kwasu arylofenoksypropionowego)-100 g /l środka.

Agil 100 EC. Zawartość substancji czynnej: Propachizafop - (związek z grupy pochodnych kwasu arylofenoksypropionowego)-100 g /l środka. Agil 100 EC Środek chwastobójczy w formie koncentratu do sporządzania emulsji wodnej, stosowany nalistnie, przeznaczony do selektywnego zwalczania perzu właściwego, samosiewów zbóż, chwastnicy jednostronnej,

Bardziej szczegółowo

Pielęgnacja cery dojrzałej 60+

Pielęgnacja cery dojrzałej 60+ Przyczyny starzenia się skóry oraz sposób pielęgnacji cery dojrzałej. Pielęgnacja cery dojrzałej 60+ JAK DBAĆ O SKÓRĘ PO SZEŚĆDZIESIĄTCE! Eliza Modzelewska 1 S t r o n a Przyczyny starzenia się sko ry

Bardziej szczegółowo

Ocena pracy doktorskiej mgr. inż. Adama Ząbka zatytułowanej:

Ocena pracy doktorskiej mgr. inż. Adama Ząbka zatytułowanej: Profesor Jacek Otlewski Wrocław, 3 sierpnia 2015 r. Ocena pracy doktorskiej mgr. inż. Adama Ząbka zatytułowanej: Charakterystyka metaboliczna wybranych grzybów chorobotwórczych za pomocą narzędzi metabolomicznych

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia?

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Dr inż. Krzysztof Klimaszewski Warszawa, 10.09.2014 r. Projekt "O bioróżnorodności dla przyszłości - czyli jak uczyć, że sarna nie jest żoną jelenia" korzysta

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

ABC żywienia dzieci, czyli dlaczego jedzenie jest najważniejsze?

ABC żywienia dzieci, czyli dlaczego jedzenie jest najważniejsze? ABC żywienia dzieci, czyli dlaczego jedzenie jest najważniejsze? Odżywianie jest rozumiane jako przyjmowanie pokarmu w celu zaspokojenia podstawowej potrzeby fizjologicznej każdego żywego organizmu, niezależnie

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko...kl...

Imię i nazwisko...kl... Gimnazjum nr 4 im. Ojca Świętego Jana Pawła II we Wrocławiu SPRAWDZIAN GENETYKA GR. A Imię i nazwisko...kl.... 1. Nauka o regułach i mechanizmach dziedziczenia to: (0-1pkt) a) cytologia b) biochemia c)

Bardziej szczegółowo

Organizmy Modyfikowane Genetycznie Rośliny transgeniczne

Organizmy Modyfikowane Genetycznie Rośliny transgeniczne Organizmy Modyfikowane Genetycznie Rośliny transgeniczne Co to GMO? GMO to organizmy, których genom został zmieniony metodami inżynierii genetycznej w celu uzyskania nowych cech fizjologicznych (lub zmiany

Bardziej szczegółowo

Recenzja. pracy doktorskiej Pani mgr inż. Katarzyny Juzoń pt. Reakcje roślin grochu, łubinu żółtego i bobiku na stres suszy glebowej"

Recenzja. pracy doktorskiej Pani mgr inż. Katarzyny Juzoń pt. Reakcje roślin grochu, łubinu żółtego i bobiku na stres suszy glebowej dr hab. Grażyna Dąbrowska Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Zakład Genetyki ul. Lwowska 1 87-100 Toruń Toruń, 08.06.2015 Recenzja pracy doktorskiej Pani mgr inż. Katarzyny

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Reakcje zachodzące w komórkach

Reakcje zachodzące w komórkach Reakcje zachodzące w komórkach W każdej sekundzie we wszystkich organizmach żywych zachodzi niezliczona ilość reakcji metabolicznych. Metabolizm (gr. metabole - przemiana) to przemiany materii i energii

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

KR Odmian w. Kod kraju. Poznańska Hodowla Roślin sp. z o.o., ul. Kasztanowa 5, 63-004 Tulce 2 Dukat NK/wcz 2006 PL

KR Odmian w. Kod kraju. Poznańska Hodowla Roślin sp. z o.o., ul. Kasztanowa 5, 63-004 Tulce 2 Dukat NK/wcz 2006 PL 13. Łubin żółty Doświadczenie z łubinem żółtym w roku założono w optymalnym terminie. Przymrozki, które wystąpiły pod koniec pierwszej dekady kwietnia (9 kwietnia 8,4 O C) opóźniły nieco wschody. Od 25

Bardziej szczegółowo

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi Nr zad. KLUCZ ODPOWIEDZI konkurs biologiczny ETAP SZKOLNY Max punktów 1. 3 pkt. A. Wpływ niedoboru pierwiastków/ N, P, K na wzrost/ rozwój tytoniu w kulturze wodnej. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Bardziej szczegółowo

Komentarz do matury z biologii rozszerzonej 2015

Komentarz do matury z biologii rozszerzonej 2015 Komentarz do matury z biologii rozszerzonej 2015 Zad. 1 dotyczyło analizy drzewa filogenetycznego i danych zamieszczonych w tabeli. Na zajęciach analizowaliśmy drzewka filogenetyczne ustalając np. stopień

Bardziej szczegółowo

II. III. Scenariusz lekcji. I. Cele lekcji. Metoda pracy rozwiązywanie testu. Środki dydaktyczne formularz testu. Przebieg lekcji

II. III. Scenariusz lekcji. I. Cele lekcji. Metoda pracy rozwiązywanie testu. Środki dydaktyczne formularz testu. Przebieg lekcji Scenariusz lekcji I. Cele lekcji 1) Wiadomości Uczeń: zna pojęcia: trawienie, odżywianie, enzymy wymienia narządy układu pokarmowego (jama ustna, przełyk, żołądek, wątroba, trzustka, jelito) zna funkcje

Bardziej szczegółowo

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych Dział 9. Węglowodory rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne, zna nazwy czterech początkowych węglowodorów

Bardziej szczegółowo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą byd wykorzystywane przez jego Użytkowników

Bardziej szczegółowo

Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony. anatomia i fizjologia człowieka

Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony. anatomia i fizjologia człowieka Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony Gruczoły dokrewne człowieka PRZYSADKA mózgowa Przysadka mózgowa jest gruczołem wielkości ziarna grochu

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

Program wieloletni. Ulepszanie krajowych źródeł białka roślinnego, ich produkcji, systemu obrotu i wykorzystania w paszach

Program wieloletni. Ulepszanie krajowych źródeł białka roślinnego, ich produkcji, systemu obrotu i wykorzystania w paszach Program wieloletni Ulepszanie krajowych źródeł białka roślinnego, ich produkcji, systemu obrotu i wykorzystania w paszach ustanowiony został uchwałą Rady Ministrów dnia 9 sierpnia 2011 roku Autorzy programu

Bardziej szczegółowo

Peptydy sygnałowe roślin Małe peptydy modyfikowane potranslacyjnie

Peptydy sygnałowe roślin Małe peptydy modyfikowane potranslacyjnie Peptydy sygnałowe roślin Małe peptydy modyfikowane potranslacyjnie STRESZCZENIE Wyniki analiz genetycznych, bioinformatycznych i biochemicznych wykazały, że jedną z kluczowych ról w sygnalizacji międzykomórkowej

Bardziej szczegółowo

Poznajemy disacharydy

Poznajemy disacharydy Poznajemy disacharydy 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń zna: pojęcia: disacharyd, wiązanie glikozydowe, właściwości sacharozy i laktozy. b) Umiejętności Uczeń potrafi: omówić właściwości fizyczne sacharozy

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II TEST Z CYTOLOGII GRUPA II Zad. 1 (4p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. a/ podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce, b/ nazwij elementy oznaczone cyframi 2 i 5 oraz określ

Bardziej szczegółowo

Warsztaty szkoleniowe dla producentów tradycyjnej żywności z warzyw Boguchwała, 27.03.2015

Warsztaty szkoleniowe dla producentów tradycyjnej żywności z warzyw Boguchwała, 27.03.2015 TRAFOON project is funded by the European Community's Seventh Framework Programme (FP7/2007-2013) under grant agreement no. 613912 Warsztaty szkoleniowe dla producentów tradycyjnej żywności z warzyw Boguchwała,

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Za poprawne podanie lokalizacji i cech budowy jeden tkanki 1 pkt, dwóch 2 pkt, trzech 3 pkt 1) sklerenchyma - komórki martwe, grubościenne, mocno

Za poprawne podanie lokalizacji i cech budowy jeden tkanki 1 pkt, dwóch 2 pkt, trzech 3 pkt 1) sklerenchyma - komórki martwe, grubościenne, mocno Rozwiązywanie zadań maturalnych: Botanika, Grzyby i Fizjologia roślin Za poprawne podanie lokalizacji i cech budowy jeden tkanki 1 pkt, dwóch 2 pkt, trzech 3 pkt 1) sklerenchyma - komórki martwe, grubościenne,

Bardziej szczegółowo

- Potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy. - Podaje funkcje poszczególnych organelli - Wykonuje proste preparaty mikroskopowe

- Potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy. - Podaje funkcje poszczególnych organelli - Wykonuje proste preparaty mikroskopowe Dział programu WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY I BIOLOGIA semestr 1 Lp. Temat Poziom wymagań na ocenę dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry 1. To jest biologia. Uczeń: - Określa przedmiot badań biologii

Bardziej szczegółowo

IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA. III etap edukacyjny BIOLOGIA

IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA. III etap edukacyjny BIOLOGIA Iwona Majcher (PDB) III etap edukacyjny BIOLOGIA IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA Wychowanie przedszkolne Edukacja wczesnoszkolna EDUKACJA PRZYRODNICZA / II etap edukacyjny: klasy IV-VI PRZYRODA

Bardziej szczegółowo

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku Ryby to organizmy zmiennocieplne. Temperatura środowiska wpływa na pobieranie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH

KONKURS PRZEDMIOTOWY BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH ... pieczątka nagłówkowa szkoły... kod pracy ucznia KONKURS PRZEDMIOTOWY BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH ETAP SZKOLNY Drogi Uczniu, witaj na I etapie konkursu biologicznego. Przeczytaj uważnie

Bardziej szczegółowo

Twój Program Odchudzania

Twój Program Odchudzania Twój Program Odchudzania Warto wiedzieć Według Amerykańskich naukowców za to, że kobiety tyją szybciej i łatwiej odpowiedzialny jest mózg, jak i uwarunkowania genetyczne! Dowiedziono, że kobiety są bardziej

Bardziej szczegółowo

z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym

z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym ROLNICTWO EKOLOGICZNE Analiza porównawcza ekologicznych metod produkcji z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym Rolnictwo intensywne Rolnictwo ekologiczne Dominacja chemii i techniki Dominacja środków

Bardziej szczegółowo

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Rozwój gospodarczy, dokonujący się we wszystkich obszarach życia ludzi, wiąże się nieodzownie ze zmianą dominującej pozycji ciała człowieka. W ciągu doby,

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C).

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Wzrost temperatury redukuje poziom większości składników odżywczych. Surowy por

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE I GIMNAZJUM Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA autor: Anna Zdziennicka Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji

Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji Anna Nieróbca Zakład Agrometeorologii i Zastosowań Informatyki Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji Bratoszewice

Bardziej szczegółowo

ph roztworu (prawie) się nie zmieniło. Zawiesina soi ma ph obojętne (lekko kwaśne). Zapach nie zmienił się.

ph roztworu (prawie) się nie zmieniło. Zawiesina soi ma ph obojętne (lekko kwaśne). Zapach nie zmienił się. Ureaza - dodatek krajowy 1. Odniesienie do podstawy programowej (starej) Kształcenie w zakresie podstawowym Odżywianie się człowieka - budowa i funkcja układu pokarmowego, główne składniki pokarmowe i

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do hodowli in vitro dowolnej rośliny

Wprowadzenie do hodowli in vitro dowolnej rośliny Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Katedra Technologii Leków i Biochemii Kultury tkankowe i komórkowe roślin i zwierząt Wprowadzenie do hodowli in vitro dowolnej rośliny WSTĘP Metoda kultury in vitro,

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja zdjęciowa

Dokumentacja zdjęciowa Ogródek dydaktyczny Zmysłowy zakątek przy Przedszkolu Samorządowym nr 1 im. Marii Konopnickiej z oddziałami integracyjnymi w Zelowie Na terenie ogródka dydaktycznego Zmysłowy zakątek przy Przedszkolu Samorządowym

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Łukasz Sujecki IIIA Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Piramida zdrowego Odżywiania Pyyyszne mięsko

Bardziej szczegółowo

Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci.

Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci. Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci. Alicja Kalińska Najczęstsze problemy w żywieniu dzieci Eksperci potwierdzają, że dieta dzieci w wieku szkolnym nie

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 3. Mineralne spoiwa budowlane cz. II

Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 3. Mineralne spoiwa budowlane cz. II Technologie Materiałów Budowlanych Wykład 3 Mineralne spoiwa budowlane cz. II Spoiwa gipsowe surowce naturalne : kamień gipsowy - CaSO 4 *2 H 2 O (95%) anhydryt - CaSO 4 gipsy chemiczne (syntetyczne) gipsy

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. warzywnictwa metodami ekologicznymi. pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH I OCENA ICH JAKOŚCI

SPRAWOZDANIE. warzywnictwa metodami ekologicznymi. pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH I OCENA ICH JAKOŚCI SPRAWOZDANIE z prowadzenia w 2008r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego w zakresie: warzywnictwa metodami ekologicznymi pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Wykład 5 Droga od genu do

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

W A I T ROŚL Ś I L N CZ. Z I

W A I T ROŚL Ś I L N CZ. Z I ŚWIAT ROŚLIN CZ.I Ruchy roślin Wyróżniamy następujące rodzaje ruchów roślin (reakcje ruchowe): NASTIE TAKSJE TROPIZMY NASTIE Jest to ruch organów rośliny wywołany działaniem bodźców, których kierunek nie

Bardziej szczegółowo

Ocena dostępności i jakości nasion warzyw z upraw ekologicznych

Ocena dostępności i jakości nasion warzyw z upraw ekologicznych Zakład Uprawy i Nawożenia Roślin Warzywnych Ocena dostępności i jakości nasion warzyw z upraw ekologicznych Autorzy: prof. dr hab. Stanisław Kaniszewski dr Anna Szafirowska Opracowanie redakcyjne: dr Ludwika

Bardziej szczegółowo

System wczesnego ostrzegania Stacja Doświadczalna BASF w Pągowie woj. opolskie, 18.05.2012r.

System wczesnego ostrzegania Stacja Doświadczalna BASF w Pągowie woj. opolskie, 18.05.2012r. System wczesnego ostrzegania Stacja Doświadczalna BASF w Pągowie woj. opolskie, 18.05.2012r. BASF Polska Sp. z o.o., infolinia: (22) 570 99 90, www.agro.basf.pl Zmienne warunki atmosferyczne panujące w

Bardziej szczegółowo