MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW ROŚLINNYCH...

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW ROŚLINNYCH..."

Transkrypt

1 Hormony roślinne Rośliny, jak wszystkie organizmy, wrażliwe są na bodźce. Bez przerwy docierają do nich informacje zarówno ze środowiska (bodźce zewnętrzne), jak i z różnych części rośliny (bodźce wewnętrzne), współodpowiedzialne za regulację normalnego wzrostu i rozwoju. Te endogenne regulatory, wytwarzane naturalnie przez same rośliny, przyjęto nazywać hormonami roślinnymi lub fitohormonami. Hormony roślinne to drobnocząsteczkowe substancje organiczne wytwarzane przez różne komórki i tkanki roślinne. Są to tzw. związki oligodynamiczne syntetyzowane w małych ilościach, lecz o dużej aktywności fizjologicznej. Pełnią rolę sygnałów chemicznych przekazujących odpowiednie informacje między komórkami. Często skutki działania różnych hormonów nakładają się na siebie, dlatego trudno jest wskazać reakcję, która byłaby głównie wynikiem działania jednego hormonu. W takich procesach regulowanych przez zespoły hormonów, można wyróżnić hormony dominujące i wspomagające, a także takie, które działają antagonistycznie. Fitohormony, w zależności od stężenia, mogą pobudzać lub hamować pewne procesy. Wrażliwość poszczególnych organów rośliny na działanie tego samego stężenia regulatora jest różna. MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW ROŚLINNYCH...

2 Wyniki prowadzonych od dziesięcioleci badań fizjologicznych wykazywały plejotropowość (zjawisko, w którym jeden czynnik ma więcej niż jeden efekt) działania hormonów roślinnych, co w świadomości wielu fizjologów roślin wytworzyło przekonanie o ich niespecyficzności. W miarę poznawania molekularnych mechanizmów funkcjonowania fitohormonów staje się jasne, że działanie każdego z nich jest jednak specyficzne, czego podstawą są odrębne receptory i związane z nimi szlaki sygnałowe. Ogólny mechanizm działania hormonów przedstawia poniższy schemat. RYCINA 36-13, Biologia wyd. MULTICO, rok 2007, str Hormon wiąże się ze specyficznym receptorem białkowym znajdującym się na powierzchni błony komórkowej (lub w komórce). Każdy receptor o charakterystycznej strukturze przestrzennej może wiązać cząsteczki tylko określonego hormonu. 2 Przyłączenie hormonu aktywuje białko G w błonie komórkowej, po czym białko to wyzwala produkcję wtórnego przekaźnika (wewnątrzkomórkowej cząsteczki sygnałowej wpływającej na funkcje komórki), np. Ca Wzrost stężenia jonów Ca 2+ lub innego wtórnego przekaźnika może prowadzi do interakcji z określonym białkiem i w konsekwencji do aktywacji (lub inaktywacji) niektórych enzymów, np. kinaz białkowych 4 Enzymy te katalizują fosforylację specyficznych białek, które z pewien sposób zmieniają aktywność metaboliczną komórki, np. zmieniają przepuszczalność błon i (lub) ekspresję określonych genów. PRZEGLĄD REGULATORÓW WZROSTU I ROZWOJU ROŚLIN...

3 - Auksyny - Gibereliny - Cytokininy - Etylen Wyróżniamy zasadniczo pięć grup regulatorów wzrostu: - Inhibitory wzrostu, np. ABA (kwas abscysynowy) Niezależnie od tego podziału wśród regulatorów wzrostu można wyróżnić regulatory endogenne, tzn. wytwarzane naturalnie przez same rośliny oraz egzogenne, czyli wytwarzane sztucznie i wprowadzane do roślin jako syntetyczne preparaty. Biolodzy ustawicznie odkrywają nowe hormony roślinne i cząsteczki sygnałowe o działaniu podobnym do hormonów. Wiele z tych cząsteczek uczestniczy w obronie roślin przed atakami organizmów chorobotwórczych i owadów. Są to np. jasmonidy, brasynosteroidy, czy kwas salicylowy. AUKSYNY Auksyna jest pierwszym wykrytym naturalnym fitohormonem. Już Karol Darwin wraz z synem prowadzili doświadczenia dotyczące dodatniego fototropizmu, tzn. wzrostu rośliny w kierunku światła. Jednak dopiero w latach 20. ubiegłego stulecia duński badacz, Frits Went, wyizolował z koleoptylu owsa (czyli z pochewki otaczającej pęd) hormon odpowiedzialny za fototropizm. Obecnie wiemy, że auksyna jest mieszaniną kilku naturalnych (lub sztucznych) hormonów roślinnych. Najczęściej występującym i najważniejszym jest kwas indolilooctowy IAA. Auksyny syntetyzowane są w merystemach wierzchołkowych pędu oraz w młodych liściach i nasionach. Transportowane są łykiem do innych części rośliny w kierunku od wierzchołka do podstawy pędu. Cechą charakterystyczną auksyn jest wpływ na wydłużanie komórek w strefach wzrostu rośliny. Przypuszczalnie zwiększają plastyczność ściany komórkowej przez jej zakwaszanie i umożliwiają tym samym jej rozciąganie pod wpływem ciśnienia turgorowego komórki. Testy i doświadczenia wykazały wzrost elastyczności ścian komórek po zacienionej stronie rośliny. Oznacza to, że zanim auksyny zaczną przesuwać się w dół, przemieszczają się poziomo do nieoświetlonej części, gdzie wzrasta ich stężenie. W wyniku tego, komórki w tej części zaczynają wydłużać się szybciej niż po stronie oświetlonej, co w konsekwencji prowadzi do wygięcia się łodygi w kierunku światła. Pobudzając wzrost elongacyjny (wydłużeniowy) tkanek pędu, auksyny stymulują wzrost pędu głównego, a hamują wzrost pędów bocznych (dominacja wierzchołkowa). Często pąki boczne nie rozwijają się, dopóki występuje pąk szczytowy. Usunięcie merystemu szczytowego oznacza usunięcie źródła auksyny,

4 więc pąki boczne mogą się rozwijać (często jednak do momentu, gdy jedno z odgałęzień zacznie hamować wzrostu innych). Opisane dalej cytokininy i etylen współodpowiadają za dominację wierzchołkową. Reakcje wzrostowe pędu i korzenia są przeciwstawne, ale w obu przypadkach auksyna gromadzi się po tej samej spodniej stronie. Okazało się, że organy te w odmienny sposób reagują na to samo stężenie fitohormonu. Auksyna w stężeniu stymulującym wzrost spodniej strony wierzchołka pędu hamował wzrost spodniej strony wierzchołka korzenia. VADEMECUM MATURA 2009 wyd OPERON, str. 207 Wrażliwość organów rośliny na wzrost stężenia auksyny ilustruje poniższy wykres.

5 Ryc Biologia WSiP, część 2 tom 1 Ponadto auksyna: - pobudza inicjację korzeni przybyszowych i bocznych oraz podział kambium - wytwarzana w rozwijających się nasionach stymuluje rozwój owoców - powstrzymuje opadanie owoców i liści. GIBERELINY Gibereliny to złożone związki chemiczne oparte na pięcioczłonowym pierścieniu gibanu. Pierwszą, z około 110. naturalnie występujących giberelin, wykryto w Japonii w chorobowo zmienionych siewkach ryżu. Pasożytujący na nich grzyb wytwarzał nadmierną ilość tego hormonu, przez co siewki bardzo szybko rosły, stawały się wysokie i wysmukłe, przewracały się i w końcu zamierały. U zdrowej rośliny gibereliny uczestniczą w wielu procesach życiowych. W warunkach normalnych współdziałają z auksyną w stymulacji wzrostu łodygi. Giberelina nie powoduje zakwaszania ściany, lecz zwiększa rozciągliwość jej elementów. Gibereliny, jako naturalne regulatory wzrostu, wpływają na wiele różnych procesów fizjologicznych. Są więc, podobnie jak auksyny, związkami wielofunkcyjnymi. Cechą giberelin jest znoszenie karłowatości różnych odmian fasoli, grochu, czy kukurydzy. Jeżeli na wierzchołek wzrostu odmiany karłowatej wprowadzi się kilka kropel rozcieńczonego roztworu gibereliny, to roślina wydłuży się do normalnych rozmiarów rośliny wysokopiennej. Potraktowanie gibereliną odmiany wysokopiennej nie daje jednak wyraźnych efektów. Można więc przyjąć, że przyczyną karłowatości jest niedostatek naturalnej gibereliny. Niedostatek ten może być wywołany mutacją genu. Gibereliny produkowane są głównie w młodych, szybko rosnących roślinach. Transportowane są do innych części roślin w ksylemie i floemie. Stymulują cytokinezy i gwałtowne wydłużanie się pędów wielu roślin, zwłaszcza roślin dnia długiego. Są związane z kwitnieniem powodują tzw. strzelanie w pędy kwiatowe, czyli gwałtowne wydłużanie pędów, na których rozwijają się kwiaty. Ponadto w roślinach dwuletnich zastępują niską temperaturę niezbędną do rozpoczęcia kwitnienia. Podanie tego fitohormonu takiej roślinie w pierwszym roku wzrostu wywołuje kwitnienie bez wcześniejszego okresu niskiej temperatury.

6 Powstają także w zarodku kiełkującego nasienia, gdzie stymulują syntezę amylazy, w wyniku czego uruchomione zostają materiały zapasowe nasienia i przerywany jest zimowy spoczynek. Gibereliny podobnie jak auksyny stymulują rozwój owoców. Ogrodnicy spryskują nimi wiele odmian winorośli by uzyskać dorodniejsze owoce. Przerywają także stan spoczynku pąków np. oczek w ziemniakach. Bulwy ziemniaka zawierają auksyny, które hamują kiełkowanie oczek. Gibereliny działają w tym przypadku antagonistycznie w stosunku do auksyn, pobudzając pąki do rozwoju. Tak więc w pewnych przypadkach gibereliny wykazują aktywność fizjologiczną zbliżoną do auksyn, a w innych odmienną: gibereliny nie przyspieszają tworzenia korzeni bocznych oraz nie wywołują wygięcia koleoptylu auksyny nie pobudzają wzrostu odmian karłowatych oraz nie indukują amylazy w kiełkujących ziarnach Auksyny i gibereliny są więc odrębnymi grupami regulatorów wzrostu, mimo że pewne efekty działania są podobne dla obu grup a mianowicie: wydłużanie łodygi wzrost owoców. CYTOKININY Cytokininy to związki o budowie zbliżonej do adeniny. Pierwszą naturalnie wykrytą cytokininą była zeatyna. Odgrywają one dużą rolę we wszystkich fazach rozwoju roślin od podziałów komórkowych począwszy, aż do wytwarzania kwiatów i owoców. Cytokininy są więc związkami wielofunkcyjnymi, podobnie jak auksyny i gibereliny. Najbardziej charakterystyczną ich cechą jest zdolność do stymulacji podziałów komórkowych (ściślej cytokinezy stąd ich nazwa) i różnicowania się komórek. Są niezbędnymi składnikami pożywek stosowanych obecnie w hodowlach tkankowych, gdyż to w ich obecności komórki się dzielą. W roślinie cytokininy wytwarzane są przede wszystkim w wierzchołkach wzrostu korzeni i niedojrzałych nasionach i owocach. Tak jak gibereliny transportowane są w ksylemie i floemie. Cytokininy oddziałują z auksynami w regulacji wzrostu pędu głównego i pędów bocznych oraz korzenia głównego i korzeni bocznych. Proces organogenezy zależy ogólnie od proporcji ilościowych cytokinin i auksyn. Fitohormon Rozwój pędów bocznych Rozwój korzeni bocznych Cytokininy wysokie stężenie niskie stężenie Auksyny niskie stężenie wysokie stężenie Wysoki stosunek auksyn do cytokinin pobudza wzrost korzeni, a niski wzrost łodygi. Cytokininy współdziałają z auksyną również w dominacji wierzchołkowej, przy czym hormony te działają antagonistycznie w stosunku do siebie. Auksyna hamuje,

7 a cytokinina pobudza rozwój pąków bocznych. W korzeniu natomiast oba fitohormony działają odwrotnie auksyny stymulują rozwój korzeni bocznych, a cytokininy hamują. Poza tym cytokininy opóźniają procesy starzenia się roślin, hamują opadanie roślin i stymulują dojrzewanie chloroplastów na świetle. ETYLEN Na początku XX. wieku zaobserwowano, że etylen wywiera wpływ na wzrost roślin, ale nikt nie przypuszczał, że rośliny same wytwarzają ten gaz. W kolejnych latach okazało się, że jest to naturalny hormon regulujący wiele procesów w roślinie występujący w postaci gazu. W roślinie wytwarzany jest we wszystkich tkankach i organach. Transport tego hormonu odbywa się na zasadzie dyfuzji w apoplaście i symplaście. Etylen przyspiesza dojrzewanie owoców, starzenie się roślin oraz opadanie liści (przy zmniejszającym się stężeniu auksyn i cytokinin). W dojrzewających owocach zwiększa się jego produkcja, co przyspiesza dojrzewanie. Etylen przyspiesza takie procesy fizjologiczne jak: przekształcanie się skrobi w cukry proste (dzięki temu owoce stają się słodkie) zmianę barwy z zielonej na żółtą, pomarańczową lub czerwoną rozkład ścian komórkowych powodujących mięknięcie owocu. Przejrzałe, zgniłe jabłko wytwarza dużo etylenu, który przyśpiesza dojrzewanie sąsiednich. Etylen reguluje reakcję rozwojową rośliny na bodźce mechaniczne. Mechaniczne drażnienie rośliny powoduje wytwarzanie większej ilości tego fitohormonu. Hamuje on wydłużanie łodygi i zwiększa grubość ścian komórkowych w tkankach mechanicznych (np. kolenchymie i sklerenchymie). Zmiany te są rodzajem przystosowania, ponieważ krótkie i grubsze łodygi są bardziej odporne na czynniki mechaniczne. KWAS ABSCYSYNOWY (ABA) Kwas abscysynowy w roślinie wytwarzany jest przede wszystkim w liściach, czapeczce korzeniowej, owocach i łodydze. Jego transport do innych części roślin odbywa się w ksylemie i floemie. Podobnie jak etylen, ABA nie reprezentuje grupy związków pokrewnych, lecz występuje pojedynczo. Działa antagonistycznie do auksyn hamuje elongację komórek

8 i pobudza opadanie liści. Wywołuje także działanie odwrotne do działania giberelin spoczynek pąków bocznych oraz cytokinin przyspiesza starzenie się organów roślinnych. Uczestniczy także w reakcjach roślin na stres. Dotychczas botanicy najlepiej poznali działanie kwasu abscysynowego w roślinach narażonych na stres wodny. Przykładowo w trakcie suszy wpływa na stopień rozwarcia aparatów szparkowych. Zima jest również stresem dla rośliny. ABA stymuluje rozwój łusek otaczających pąki wierzchołkowe. W tkankach nasion wielu roślin jesienią występuje duże stężenie ABA, który hamuje ich kiełkowanie, dopóki nie zostanie z nich wypłukany. ABA współdziała w tym procesie z innymi hormonami, np. giberelina budzi nasiona ze spoczynku. W zimie poziom kwasu abscysynowego w nasionach stopniowo spada, a gibereliny wzrasta. Cytokininy także powodują przerwanie spoczynku. Reakcja rośliny może być wynikiem zmiany ich ilościowego stosunku, a nie indywidualnego działania każdego z nich.... REGULATORY WZROSTU ROŚLIN MAJĄ SWOJE PRAKTYCZNE ZASTOSOWANIE W ROLNICTWIE... STAN SPOCZYNKU ROŚLIN SZTUCZNE UKORZENIANIE OWOCOWANIE Przedłużanie stanu spoczynku w celu przechowywania, np.: bulw ziemniaka (spryskiwanie syntetyczną auksyną) nasion cebuli, buraków i marchwi (spryskiwanie hydrazydem kwasu maleinowego). Przerywanie stanu spoczynku w celu szybkiego kiełkowania, np.: bulw ziemniaka (spryskiwanie syntetyczną gibereliną) nasion jęczmienia (traktowanie syntetyczną gibereliną). Ukorzenianie sadzonek poprzez działanie syntetyczną auksyną na system korzeniowy roślin. Pobudzanie rozwoju owoców poprzez stosowanie: auksyn (uprawy pomidorów, malin, truskawek) giberelin (uprawy winorośli, grusz) cytokinin (uprawy winorośli). Regulowanie dojrzewania owoców poprzez stosowanie: etylenu (przyspieszanie dojrzewania owoców niedojrzałych) auksyn (znoszenie owocowania przemiennego, np. u jabłoni co drugi rok). Zapobieganie opadaniu owoców, np. u jabłoni, gruszy, poprzez spryskiwanie auksyną.

9 RÓŻNICE I PODOBIEŃSTWA MIĘDZY HORMONAMI ROŚLINNYMI I ZWIERZĘCYMI... RÓŻNICE PODOBIEŃSTWA W przeciwieństwie do zwierząt, których reakcje są różnorodne i szybkie, wrażliwość roślin przejawia się znacznie powolniejszymi ruchami turgorowymi bądź wzrostowymi. Zakres działania hormonu roślinnego, w przeciwieństwie do zwierzęcego, nie jest z reguły wąski i ukierunkowany (specyficzność działania), lecz dotyczy całego wachlarza różnorodnych procesów (brak specyficzności). Roślinne regulatory wzrostu są wytwarzane w pewnych miejscach rośliny, np. wierzchołku pędu, przez komórki niewyspecjalizowane, natomiast hormony zwierzęce powstają w specyficznych dla każdego hormonu gruczołach przez komórki wyspecjalizowane. Fitohormony, tak jak w przypadku hormonów zwierzęcych, działają w niskich stężeniach. Zarówno hormony roślinne jak i zwierzęce działają zwykle w innych miejscach niż te, w których zachodzi ich synteza (cho czasem mogą wywoływać efekt również w miejscu powstania). Podobny mechanizm działania jedne i drugie wiążą się ze specyficznymi receptorami białkowymi znajdującymi się na powierzchni błony komórkowej lub w komórkach docelowych.

10 Bibliografia: Marta Dajksler M3 VADEMECUM MATURA 2009 BIOLOGA wyd. OPERON, str TABLICE BIOLOGICZNE wyd. PODKOWA, rok 2007, str Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego, kształcenie w zakresie rozszerzonym, CZĘŚĆ 2 - tom 1, wyd. WSiP, wydanie pierwsze, str Biologia wyd. MULTICO, wg VII wydania amerykańskiego, rok 2007 (Biologia Villego), str /Gibberellic+acid.gif

Hormony roślinne ( i f t i o t h o or o m r on o y n )

Hormony roślinne ( i f t i o t h o or o m r on o y n ) Hormony roślinne (fitohormony) Hormony roślinne: To związki chemiczne syntetyzowane w pewnych częściach rośliny służące do "komunikacji" pomiędzy poszczególnymi jej częściami. Działają w bardzo małych

Bardziej szczegółowo

Pobudliwość i koordynacja funkcji życiowych u roślin.

Pobudliwość i koordynacja funkcji życiowych u roślin. Pobudliwość i koordynacja funkcji życiowych u roślin. Zadanie 1 A B C W doświadczeniu wykorzystano: syntetyczną auksynę i wodę. Jak zachowała się siewka A, B i C? Zadanie 2 I - Wyjaśnij jakiego czynnika

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia: Wzrost i rozwój

Zagadnienia: Wzrost i rozwój Zagadnienia: Wzrost i rozwój 1. Definicja wzrostu i rozwoju. 2. Fazy wzrostu i rozwoju (embrionalna, juwenilna, wegetatywna, generatywna). 3. Wpływ czynników środowiska na wzrost i rozwój roślin. 4. Kiełkowanie

Bardziej szczegółowo

gibereliny naturalna : GA 3 (kwas giberelowy)

gibereliny naturalna : GA 3 (kwas giberelowy) gibereliny naturalna : GA 3 (kwas giberelowy) Miejsce wytwarzania: w dojrzewających nasionach, owocach, zielonych częściach rośliny, w wierzchołkach wzrostu pędu, korzeniach i pręcikach. Biosynteza w plastydach

Bardziej szczegółowo

KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW LABORATORIUM Z FIZYKI I BIOFIZYKI. Wpływ auksyn na wzrost roślin

KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW LABORATORIUM Z FIZYKI I BIOFIZYKI. Wpływ auksyn na wzrost roślin POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW LABORATORIUM Z FIZYKI I BIOFIZYKI Wpływ auksyn na wzrost roślin 14.1. Wprowadzenie 14.1.2. Wzrost roślin Wzrost i rozwój

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD XIII ROŚLINY WZROST I ROZWÓJ

WYKŁAD XIII ROŚLINY WZROST I ROZWÓJ WYKŁAD XIII ROŚLINY WZROST I ROZWÓJ Podstawowe objawy życia: Przemiana materii (metabolizm) WZROST I ROZWÓJ Wzrost - nieodwracalny przyrost rozmiarów rośliny Rozwój - zmiany jakościowe zachodzące w ciągu

Bardziej szczegółowo

Regulatory wzrostu 1. Auksyny 2. Gibereliny 3. Cytokininy 4. Brasinosteroidy 5. Kwas abscysynowy 6. Jasmonidy 7. Etylen

Regulatory wzrostu 1. Auksyny 2. Gibereliny 3. Cytokininy 4. Brasinosteroidy 5. Kwas abscysynowy 6. Jasmonidy 7. Etylen WYKŁAD XV Regulacja wzrostu i rozwoju roślin przez czynniki endogenne Reakcja roślin na stres Fitohormony - hormony roślinne - endogenne regulatory roślinne, które są transportowane w roślinie od miejsca,

Bardziej szczegółowo

Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach.

Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach. Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach. TOTIPOTENCJA Zdolności do odtworzenia poszczególnych organów,

Bardziej szczegółowo

SILVIT. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn SiO2 Aminokwasy 100 25 1,25 0,25 150 +

SILVIT. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn SiO2 Aminokwasy 100 25 1,25 0,25 150 + SILVIT Biosytmulatory i antystresanty płynne. Preparat nawozowy o właściwościach stymulujących, zawiera aktywny krzem w pełni przyswajalny przez rośliny. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn

Bardziej szczegółowo

Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka...

Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka... Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka...... organizm 2. Na rysunku komórki roślinnej wskaż i podpisz następujące

Bardziej szczegółowo

Ruchy tropiczne roślin

Ruchy tropiczne roślin Metadane o scenariuszu Ruchy tropiczne roślin 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - wie, co to są tropizmy, - klasyfikuje rodzaje tropizmów w zależności od rodzaju bodźca, - zna różnicę między tropizmami

Bardziej szczegółowo

Katalog produktów 2012

Katalog produktów 2012 Katalog produktów 2012 Naturalny, bioaktywny nawóz roślin (koncentrat substancji ch). Zalecany do wszystkich typów upraw. Przeznaczony do użytku profesjonalnego. organiczny UNIVERSAL PRO Pojemnik 1.5,

Bardziej szczegółowo

Zespół Biologii nasion ( )

Zespół Biologii nasion ( ) Renata Bogatek Agnieszka Gniazdowska Urszula Krasuska Anita Wiśniewska Doktoranci: Paulina Andryka Katarzyna Budnicka Joanna Olechowicz Katedra Fizjologii Roślin SGGW Zespół Biologii nasion (2002-2012)

Bardziej szczegółowo

Wstęp Tropizmy Nastie Ruchy autonomiczne Pozostałe ruchy. Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik

Wstęp Tropizmy Nastie Ruchy autonomiczne Pozostałe ruchy. Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik RUCHY ROŚLIN Fizjologia i Regulacja Metabolizmu Jarosław Szczepanik Zakład Ekofizjologii Molekularnej Roślin, Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin Plan prezentacji 1 Wstęp Definicja

Bardziej szczegółowo

METABOLIZM. Zadanie 1. (3 pkt). Uzupełnij tabelę, wpisując w wolne kratki odpowiednio produkt oddychania tlenowego i produkty fermentacji alkoholowej.

METABOLIZM. Zadanie 1. (3 pkt). Uzupełnij tabelę, wpisując w wolne kratki odpowiednio produkt oddychania tlenowego i produkty fermentacji alkoholowej. Zadanie 1. (3 pkt). Uzupełnij tabelę, wpisując w wolne kratki odpowiednio produkt oddychania tlenowego i produkty fermentacji alkoholowej. Zadanie 3. (3 pkt). Schemat mechanizmu otwierania aparatu szparkowego.

Bardziej szczegółowo

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Scientific Works of Institute of Ceramics and Building Materials Nr 10 ISSN 1899-3230 Rok V Warszawa Opole 2012 EWELINA PIECYK * DOROTA ANDERS ** Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Auksyna,,oczami roślin transgenicznych

Auksyna,,oczami roślin transgenicznych Auksyna,,oczami roślin transgenicznych dr Justyna Wiśniewska, UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA w TORUNIU ZAKŁAD BIOTECHNOLOGII Auksyny naturalne i sztuczne Naturalne auksyny: IAA - kwas indolilo-3-octowy

Bardziej szczegółowo

Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej. Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka

Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej. Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka W ostatnich sezonach z uwagi na niesprzyjające warunki klimatyczne w wielu gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych.

Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych. Organy wegetatywne roślin nasiennych: liście, pędy, korzenie. Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych. Budowa morfologiczna liścia. Przekrój przez blaszkę liściową. Budowa anatomiczna liścia.

Bardziej szczegółowo

Temat: Budowa i funkcje korzenia.

Temat: Budowa i funkcje korzenia. Temat: Budowa i funkcje korzenia. Korzeń to część podziemna organizmu roślinnego (organ wegetatywny) przystosowana do wypełniania określonych funkcji: Umocowania rośliny w podłożu. Pobierania z gleby wody

Bardziej szczegółowo

Zadania maturalne z biologii - 3

Zadania maturalne z biologii - 3 Koło Biologiczne Liceum Ogólnokształcące nr II w Gliwicach 2015-2016 Zadania maturalne z biologii - 3 Zadania: Zad. 1(Wiktoria Wnuk, Weronika Żak, Tomasz Gojowy 2D) Na podstawie wykresu odpowiedz na pytania.

Bardziej szczegółowo

Komórka - budowa i funkcje

Komórka - budowa i funkcje Komórka - budowa i funkcje Komórka - definicja Komórka to najmniejsza strukturalna i funkcjonalna jednostka organizmów żywych zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich

Bardziej szczegółowo

Cukry właściwości i funkcje

Cukry właściwości i funkcje Cukry właściwości i funkcje Miejsce cukrów wśród innych składników chemicznych Cukry Z cukrem mamy do czynienia bardzo często - kiedy sięgamy po białe kryształy z cukiernicy. Większość z nas nie uświadamia

Bardziej szczegółowo

Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe.

Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe. Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe. Są obecne we wszystkich organach rośliny i stanowią główną ich część. Należą do tkanek stałych, jednak nieraz dają początek wtórnym tkankom twórczym. Zbudowane

Bardziej szczegółowo

OGÓLNA UPRAWA RO LIN OZDOBNYCH

OGÓLNA UPRAWA RO LIN OZDOBNYCH OGÓLNA UPRAWA RO LIN OZDOBNYCH Mieczys aw Czekalski wydanie III poprawione i uzupe nione Wroc aw 2010 Spis treści Przedmowa do wydania I... 9 Przedmowa do wydania II... 10 Przedmowa do wydania III... 11

Bardziej szczegółowo

Wzrost i rozwój roślin

Wzrost i rozwój roślin Wykład 11 i 12 Wzrost i rozwój - definicje Wzrost roślin - powiększanie się rozmiarów rośliny, co można określić ilościowo (wzrost świeżej masy, wysokości, itp.). Zachodzi on poprzez podziały (wzrost embrionalny)

Bardziej szczegółowo

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki.

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. Zaznacz prawidłową definicję komórki. A. jednostka budulcowa tylko bakterii i pierwotniaków B. podstawowa jednostka budulcowa i funkcjonalna wszystkich organizmów

Bardziej szczegółowo

mirna i zmiany faz wzrostu wegetatywnego

mirna i zmiany faz wzrostu wegetatywnego mirna i zmiany faz wzrostu wegetatywnego mir156 reguluje ekspresję genów SPL (SQUAMOSA PROMOTER BINDING PROTEIN-LIKE) Defekty morfologiczne wywołane nadekspresją mirna w Arabidopsis" mirna156 mirna166

Bardziej szczegółowo

Mikrorozmnażanie roślin

Mikrorozmnażanie roślin Mikrorozmnażanie roślin Technika mikrorozmnażania (rozmnażania klonalnego) pozwala rozmnożyć w warunkach in vitro materiał roślinny z niewielkich fragmentów roślin, tkanek lub pojedynczych komórek i otrzymać

Bardziej szczegółowo

Zadania dla I klasy gimnazjum BIOLOGIA

Zadania dla I klasy gimnazjum BIOLOGIA Część I zadania zamknięte (0-1) Zadania dla I klasy gimnazjum BIOLOGIA 1. Najmniejszą jednostką budującą organizm, która może samodzielnie żyć jest a. narząd b. tkanka c. organella d. komórka 2. Zaznacz

Bardziej szczegółowo

Bezpośrednia embriogeneza somatyczna

Bezpośrednia embriogeneza somatyczna Bezpośrednia embriogeneza somatyczna Zarodki somatyczne formują się bezpośrednio tylko z tych komórek roślinnych, które są kompetentne już w momencie izolowania z rośliny macierzystej, czyli z proembriogenicznie

Bardziej szczegółowo

Planowanie doświadczeń biologicznych

Planowanie doświadczeń biologicznych Planowanie doświadczeń biologicznych Po realizacji zajęć powinieneś wiedzieć: - co to jest eksperyment biologiczny - jakie są zasady prowadzenia doświadczeń - co to jest problem badawczy, hipoteza i teza

Bardziej szczegółowo

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie:

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie: Nawóz dolistny: Basfoliar Kelp P-Max Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Grupa Rolnik jest wyłącznym dystrybutorem nawozu płynnego otrzymany z ekstraktu alg Ecklonia maxima z dodatkiem NPK (4++2). Basfoliar

Bardziej szczegółowo

Przemiana materii i energii - Biologia.net.pl

Przemiana materii i energii - Biologia.net.pl Ogół przemian biochemicznych, które zachodzą w komórce składają się na jej metabolizm. Wyróżnia się dwa antagonistyczne procesy metabolizmu: anabolizm i katabolizm. Szlak metaboliczny w komórce, to szereg

Bardziej szczegółowo

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Nr lekcji Temat Zakres treści 1 Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową PSO, wymagania edukacyjne i podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

ok. 900 ha tuneli drewnianych po ok. 200 m2 (> 35 tys. tuneli) 1 szklarnia 5 tys.m2

ok. 900 ha tuneli drewnianych po ok. 200 m2 (> 35 tys. tuneli) 1 szklarnia 5 tys.m2 Warunki uprawy papryki pod osłonami w Polsce ok. 900 ha tuneli drewnianych po ok. 200 m2 (> 35 tys. tuneli) ok.100 tuneli (po 500m2) praktycznie brak wysokich tuneli ogrzew. ogrzew ok.300 ha (ok. 20 tys.

Bardziej szczegółowo

Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego

Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego Podlaski Sławomir Jubileusz 90-lecia urodzin Prof. dr hab. B. Geja i 90-lecia powstania Katedry Fizjologii Roślin Budowa handlowego nasienia buraka cukrowego

Bardziej szczegółowo

Wyróżniamy dwie drogi morfogenezy w kulturach in vitro: bezpośrednią i pośrednią. W pośredniej morfogenezie obserwujemy tworzenie się tkanki

Wyróżniamy dwie drogi morfogenezy w kulturach in vitro: bezpośrednią i pośrednią. W pośredniej morfogenezie obserwujemy tworzenie się tkanki 1 2 Wyróżniamy dwie drogi morfogenezy w kulturach in vitro: bezpośrednią i pośrednią. W pośredniej morfogenezie obserwujemy tworzenie się tkanki kalusowej, z której mogą rozwijad się rośliny lub na jej

Bardziej szczegółowo

Agil 100 EC. Jeden dla wszystkich! herbicyd propachizafop

Agil 100 EC. Jeden dla wszystkich! herbicyd propachizafop Agil 100 EC Jeden dla wszystkich! herbicyd propachizafop Agil 100 EC: niezwykle skuteczny na większość chwastów jednoliściennych, znakomita skuteczność potwierdzona wieloletnią praktyką, najszybciej działający

Bardziej szczegółowo

CROPVIT - ŹRÓDŁO NIEZBĘDNYCH MIKROSKŁADNIKÓW MIKROELEMENTY SCHELATOWANE ZAPEWNIAJĄ SZYBKIE WCHŁANIANIE PRZEZ ROŚLINĘ SZYBKO POPRAWIAJĄ KONDYCJĘ

CROPVIT - ŹRÓDŁO NIEZBĘDNYCH MIKROSKŁADNIKÓW MIKROELEMENTY SCHELATOWANE ZAPEWNIAJĄ SZYBKIE WCHŁANIANIE PRZEZ ROŚLINĘ SZYBKO POPRAWIAJĄ KONDYCJĘ CROPVIT - ŹRÓDŁO NIEZBĘDNYCH MIKROSKŁADNIKÓW MIKROELEMENTY SCHELATOWANE ZAPEWNIAJĄ SZYBKIE WCHŁANIANIE PRZEZ ROŚLINĘ SZYBKO POPRAWIAJĄ KONDYCJĘ ROŚLIN UPRAWNYCH UCZESTNICZĄ W REAKCJACH SYNTEZY BIAŁEK,

Bardziej szczegółowo

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Połączenia komórek

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie preparatu Huwa San TR 50 w uprawie truskawek. Konsultant: Henryk Wurszt tel

Zastosowanie preparatu Huwa San TR 50 w uprawie truskawek. Konsultant: Henryk Wurszt tel Zastosowanie preparatu Huwa San TR 50 w uprawie truskawek Konsultant: Henryk Wurszt tel. 602 275 478 1 Huwa San TR 50 to 50% nadtlenku wodoru stabilizowanego 0,036% jonami srebra Srebro jako lek stosowali

Bardziej szczegółowo

KOD OPIS ROZWOJU Z BULWY OPIS ROZWOJU Z NASION

KOD OPIS ROZWOJU Z BULWY OPIS ROZWOJU Z NASION Ziemniak Solanum tuberosum L. KOD OPIS ROZWOJU Z BULWY OPIS ROZWOJU Z NASION Główna faza rozwojowa 0: Kiełkowanie (formowanie pędów) 00 000 Bulwa w stanie spoczynku, nasiona suche kiełki niewidoczne 01

Bardziej szczegółowo

Lipidy (tłuszczowce)

Lipidy (tłuszczowce) Lipidy (tłuszczowce) Miejsce lipidów wśród innych składników chemicznych Lipidy To niejednorodna grupa związków, tak pod względem składu chemicznego, jak i roli, jaką odrywają w organizmach. W ich skład

Bardziej szczegółowo

I BIOLOGIA JAKO NAUKA

I BIOLOGIA JAKO NAUKA I BIOLOGIA JAKO NAUKA Zadanie. Rozwiąż krzyżówkę, a następnie odczytaj i wyjaśnij hasło. 0. Bada skład chemiczny organizmów i zachodzące w nich reakcje.. Zajmuje się procesami dziedziczenia.. Przedmiotem

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN klasa II ORGANELLA KOMÓRKOWE, MITOZA, MEJOZA

SPRAWDZIAN klasa II ORGANELLA KOMÓRKOWE, MITOZA, MEJOZA SPRAWDZIAN klasa II ORGANELLA KOMÓRKOWE, MITOZA, MEJOZA 1. Najwięcej Aparatów Golgiego będzie w komórkach: Mięśnia Trzustki Serca Mózgu 2. Podaj 3 cechy transportu aktywnego... 3. Czym się różni dyfuzja

Bardziej szczegółowo

Cięcie drzew czereśniowych

Cięcie drzew czereśniowych Cięcie drzew czereśniowych Halina Morgaś, Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach V Letnie Pokazy Czereśniowe, 24 lipca 2016 r. Zmiany w uprawie czereśni Podkładki. Gęstość sadzenia drzew. Kształt i wielkość

Bardziej szczegółowo

Grawitropizm i fototropizm jako przykłady ruchów roślin. Materiały pomocnicze do ćwiczeń e-rolnictwo Opracowała dr Anna DzierŜyńska

Grawitropizm i fototropizm jako przykłady ruchów roślin. Materiały pomocnicze do ćwiczeń e-rolnictwo Opracowała dr Anna DzierŜyńska Grawitropizm i fototropizm jako przykłady ruchów roślin Materiały pomocnicze do ćwiczeń e-rolnictwo Opracowała dr Anna DzierŜyńska Fototropizm Fototropizm dodatni łodygi- wzrost w kierunku światła, szybszy

Bardziej szczegółowo

www.terrasorbfoliar.pl 115% plonu Terra Sorb foliar to stymulator rozwoju roślin, zawierający w swoim składzie wolne aminokwasy w formie biologicznie aktywnej (L-α), które zwiększają w roślinach aktywność

Bardziej szczegółowo

Czynniki, od których zależy wynik kultury in vitro:

Czynniki, od których zależy wynik kultury in vitro: Czynniki, od których zależy wynik kultury in vitro: 1. Wewnętrzne (związane bezpośrednio z eksplantatem): genotyp rośliny, dawcy eksplantatu (rodzaj, gatunek, odmiana) rodzaj organu, tkanki oraz jego wielkość

Bardziej szczegółowo

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO)

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Organizmy modyfikowane genetycznie Organizm zmodyfikowany genetycznie (międzynarodowy skrót: GMO Genetically Modified Organizm) to organizm o zmienionych cechach,

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia Klucz i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia 1. Litera Nazwa sposobu ułożenia liści na Przykład rośliny łodydze A naprzeciwległe jasnota/ fuksja B skrętolegle krwawnik/ trzykrotka C okółkowe

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

Wykład Hormony roślinne. Autor dr hab. Renata Bogatek-Leszczyńska

Wykład Hormony roślinne. Autor dr hab. Renata Bogatek-Leszczyńska Wykład Hormony roślinne Autor dr hab. Renata Bogatek-Leszczyńska Rozwój roślin jest uzaleŝniony głównie od genomu, jednakŝe moŝe podlegać znacznym modyfikacjom, w zaleŝności od informacji (bodźców egzogennych)

Bardziej szczegółowo

1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń

1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń 1 1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń każdą podaną w tabeli informację, wybierając Prawdę, jeśli jest ona prawdziwa, lub, jeśli jest fałszywa. 1) Ilość

Bardziej szczegółowo

Quantum MZ 690 WG. fungicyd mankozeb, dimetomorf. Energia w czystej postaci!

Quantum MZ 690 WG. fungicyd mankozeb, dimetomorf. Energia w czystej postaci! Quantum MZ 690 WG Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG (mankozeb 600 g/kg + dimetomorf 90 g/kg): niezbędny element ochrony fungicydowej ziemniaka, dwie substancje

Bardziej szczegółowo

Regulacja wzrostu zbóż

Regulacja wzrostu zbóż Regulacja wzrostu zbóż Kluczowe fazy rozwojowe Opracowanie dr hab. Kinga Matysiak, IOR-PIB, Poznań. Fot. Syngenta Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE LAMP LED DO PRODUKCJI ROŚLIN RABATOWYCH

WYKORZYSTANIE LAMP LED DO PRODUKCJI ROŚLIN RABATOWYCH WYKORZYSTANIE LAMP DO PRODUKCJI ROŚLIN RABATOWYCH Rośliny rabatowe (sadzonki i rozsada z siewu a także rośliny mateczne) stanowią ważną pozycję w asortymencie roślin ozdobnych uprawianych pod osłonami.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS 1 INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS Nourivit jest produkowany w kilku etapach z naturalnych składników mineralnych w kontrolowanym procesie kruszenia i sortowania bez użycia

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE SZLAKÓW METABOLICZNYCH

MODELOWANIE SZLAKÓW METABOLICZNYCH MODELOWANIE SZLAKÓW METABOLICZNYCH 1. Zagadnienia do samodzielnego przygotowania a. W jakiej postaci gromadzona jest energia w komórce? Dlaczego ATP może wykonać pracę? b. Na czym polega mechanizm syntezy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I Nr i temat lekcji Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność biologii 2. Źródła wiedzy biologicznej 3. Obserwacje 4. Klasyfikacja 5. Oznaczanie wymienia

Bardziej szczegółowo

Botanika. T. 1 Morfologia - A. Szweykowska, J. Szweykowski

Botanika. T. 1 Morfologia - A. Szweykowska, J. Szweykowski Botanika. T. 1 Morfologia - A. Szweykowska, J. Szweykowski Spis treści 1.Wstęp Przedmiot i zadania botaniki Historia botaniki Główne dyscypliny botaniczne Metody badania budowy i rozwoju roślin 2.Komórka

Bardziej szczegółowo

Czy pomidor może zahamować kiełkowanie fasoli?

Czy pomidor może zahamować kiełkowanie fasoli? 1 Czy pomidor może zahamować kiełkowanie fasoli? Czas trwania zajęć: Eksperyment zajmuje 7 dni. Wymaga codziennego sprawdzania i zapisywania wyników. Potencjalne pytania badawcze: 1. Czy i w jaki sposób

Bardziej szczegółowo

Wpływ soli drogowej na rośliny środowisk ruderalnych.

Wpływ soli drogowej na rośliny środowisk ruderalnych. Wpływ soli drogowej na rośliny środowisk ruderalnych. Skład grupy: Kaja Kurasz, Barbara Kobak, Karolina Śliwka, Zuzanna Michowicz, Eryk Sowa, Sławomir Ziarko Opiekun projektu: Wojciech Stawarczyk Plan

Bardziej szczegółowo

Komórka organizmy beztkankowe

Komórka organizmy beztkankowe Grupa a Komórka organizmy beztkankowe Poniższy test składa się z 12 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź. Za rozwiązanie całego testu możesz otrzymać

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a. Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a. Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016 Nauczyciel: mgr Joanna Szasta Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność

Bardziej szczegółowo

Praca kontrolna z biologii LO dla dorosłych semestr V

Praca kontrolna z biologii LO dla dorosłych semestr V Praca kontrolna z biologii LO dla dorosłych semestr V Poniższa praca składa się z 15 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź. Za rozwiązanie zadań

Bardziej szczegółowo

System transportu wapnia

System transportu wapnia System transportu wapnia Edycja 212 Przełomowy system wspierający transport wapnia w roślinie In jest dolistnym nawozem opartym na przełomowej, chronionej patentem technologii T niezwykle skutecznie wspomagającej

Bardziej szczegółowo

Te ciemne liście i białe kwiaty Szelestnym szepczą szeptem, Jak gdyby żadnych głosów na świecie Nie słyszał nigdy przedtem...

Te ciemne liście i białe kwiaty Szelestnym szepczą szeptem, Jak gdyby żadnych głosów na świecie Nie słyszał nigdy przedtem... Te ciemne liście i białe kwiaty Szelestnym szepczą szeptem, Jak gdyby żadnych głosów na świecie Nie słyszał nigdy przedtem... Julian Tuwim Temat: Poznajemy rośliny nagonasienne i okrytonasienne Cele: Uczeń:

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki.

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki. PSO Biologia klasa I Nr i temat lekcji Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii 1. Historia

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ LEKCJI PRZYRODY

SCENARIUSZ ZAJĘĆ LEKCJI PRZYRODY SCENARIUSZ ZAJĘĆ LEKCJI PRZYRODY Hasło: Czynności życiowe człowieka. Czym się odżywiamy? Temat: Składniki odżywcze i ich znaczenie dla organizmu. Cele: 1. Poziom wiadomości - uczeń - zna podstawowe składniki

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces...

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces... Egzamin część I Zadanie 1. (0 1) Krokodyla przedstawionego można opisać następująco: A. wąż, zmiennocieplny, drapieżca, jajorodny B. gad, stałocieplny, wody ciepłe C. drapieżca, gad, zmiennocieplny, jajorodny

Bardziej szczegółowo

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG n niezbędny element ochrony fungicydowej ziemniaka, n dwie substancje aktywne o uzupełniających się mechanizmach

Bardziej szczegółowo

SACHARYDY MONOSACHARYDY POLISACHARYDY OLIGOSACHARYDY

SACHARYDY MONOSACHARYDY POLISACHARYDY OLIGOSACHARYDY SACHARYDY MONOSACHARYDY POLISACHARYDY OLIGOSACHARYDY C x H 2y O y y = 2-10 Oligosacharydy oligomery węglowodanowe, które zawierają od 2 do 10 monomerów, którymi są cukry proste (monosacharydy), np. glukoza,

Bardziej szczegółowo

Zawartość. 1 Wstęp Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak

Zawartość. 1 Wstęp Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak Zawartość 139432 1 Wstęp Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak 2 Podstawy procesów życiowych 2.1 Podstawy strukturalno-funkcjonalne komórki roślinnej Andrzej Tretyn 2.1.1 Błona komórkowa (plazmolema) 2.1.2 Cytoplazma

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki.

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki. Wymagania edukacyjne niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen z zajęć edukacyjnych wynikających z realizowanego programu nauczania BIOLOGIA KL.I Nr i temat lekcji

Bardziej szczegółowo

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59)

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59) Strategia (SCS) JABŁOŃ w kolejnych fazach rozwojowych JABŁOŃ odporności na stresy PĘKANIE PĄKÓW RÓŻOWY PĄK Stymulatory, aktywatory i nawozy wysokozasadowe zalecane w okresie BBCH 07/59 2 x 2 3 l/ha lub

Bardziej szczegółowo

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59)

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59) Strategia (SCS) JABŁOŃ w kolejnych fazach rozwojowych JABŁOŃ odporności na stresy PĘKANIE PĄKÓW RÓŻOWY PĄK Stymulatory, aktywatory i nawozy wysokozasadowe zalecane w okresie BBCH 07/59 2 x 2 3 l/ha lub

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne biologia klasa 1

Wymagania edukacyjne biologia klasa 1 Wymagania edukacyjne biologia klasa 1 Dział programu Numer i temat lekcji ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra ocena celująca 1 2 3 4 5 6 7 I. Podstawy biologii 1. Biologia

Bardziej szczegółowo

Komunikat 14 z dnia 2015-05-05 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 4 maja br.

Komunikat 14 z dnia 2015-05-05 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 4 maja br. Komunikat 14 z dnia 2015-05-05 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 4 maja br. www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z biologii dla klasy II gimnazjum

Kryteria ocen z biologii dla klasy II gimnazjum Kryteria ocen z biologii dla klasy II gimnazjum Uczeń, który otrzymuje ocenę dopuszczającą : Dział: III. RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW III.1 Klasyfikacja organizmów 1. Przedstawia kryteria klasyfikacji organizmów.

Bardziej szczegółowo

Herbicydy z grupy regulatorów wzrostu

Herbicydy z grupy regulatorów wzrostu Herbicydy z grupy regulatorów wzrostu Tadeusz Praczyk Instytut Ochrony Roślin Paostwowy Instytut Badawczy w Poznaniu Grupy chemiczne Pochodne kwasów fenoksykarboksylowych: 2,4-D, dichlorprop, MCPA, MCPB,

Bardziej szczegółowo

POZIOMY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM

POZIOMY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM DZIAŁ I, II i III: RÓŻNORODNOŚĆ ŻYCIA Uczeń umie wymienić niektóre czynności żywego organizmu. Uczeń wie, co to jest komórka. Uczeń umie wymienić niektóre czynności

Bardziej szczegółowo

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG (mankozeb 600 g/kg + dimetomorf 90 g/kg): niezbędny element ochrony fungicydowej ziemniaka, pozytywnie wpływa

Bardziej szczegółowo

Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. explorer 21

Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. explorer 21 Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. 21 Działaj już od siewu Sukces w uprawie kukurydzy jest budowany już od pierwszych stadiów rozwoju. riorytetem jest stworzenie warunków do jak

Bardziej szczegółowo

Optymalne nawożenie jagody kamczackiej. Dr Andrzej Grenda, Yara Poland

Optymalne nawożenie jagody kamczackiej. Dr Andrzej Grenda, Yara Poland Optymalne nawożenie jagody kamczackiej Dr Andrzej Grenda, Yara Poland 1 Parę słów o mineralnym żywieniu roślin jagodowych: - wieloletnie rośliny jagodowe są gatunkami o niskich wymaganiach w stosunku do

Bardziej szczegółowo

Kształtuje plon! Prawidłowe stosowanie regulatorów wzrostu w zbożach

Kształtuje plon! Prawidłowe stosowanie regulatorów wzrostu w zbożach Kształtuje plon! Prawidłowe stosowanie regulatorów wzrostu w zbożach 1. Problem wylegania zbóż 2. Warunki skutecznego działania regulatorów 3. Parametry rośliny co chcemy osiągnąć 4. Terminy stosowania,

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Apoloniusz Berbeć IUNG-PIB Puławy Koguci ogon

Apoloniusz Berbeć IUNG-PIB Puławy Koguci ogon Apoloniusz Berbeć IUNG-PIB Puławy Koguci ogon Jedną z chorób tytoniu, z którą niekiedy spotykają się plantatorzy tytoniu, a często nie potrafią powiązać obserwowanych objawów z konkretną przyczyną jest

Bardziej szczegółowo

Nukleotydy w układach biologicznych

Nukleotydy w układach biologicznych Nukleotydy w układach biologicznych Schemat 1. Dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy Schemat 2. Dinukleotyd NADP + Dinukleotydy NAD +, NADP + i FAD uczestniczą w procesach biochemicznych, w trakcie których

Bardziej szczegółowo

ADOB Bor. Skład: Bor (B) 15 % Azot (N) 7,8 %

ADOB Bor. Skład: Bor (B) 15 % Azot (N) 7,8 % ADOB Bor Bor (B) 15 % Azot (N) 7,8 % Skoncentrowany, płynny nawóz dolistny, przeznaczony szczególnie dla roślin wrażliwych na niedobór boru: rzepak, kukurydza, ziemniak, burak, niektóre warzywa a także

Bardziej szczegółowo

Budowa tkanki korzeni buraków cukrowych

Budowa tkanki korzeni buraków cukrowych Cukier z buraków jest od dawna pozyskiwany na drodze dyfuzji. Jako materiał zapasowy rośliny dwuletniej znajduje się w tkance korzenia (rys.). Budowa tkanki korzeni buraków cukrowych W korzeniu wyróżnia

Bardziej szczegółowo

Brevis 150 SG. regulator wzrostu. Mniej znaczy więcej!

Brevis 150 SG. regulator wzrostu. Mniej znaczy więcej! Brevis 150 SG Mniej znaczy więcej! regulator wzrostu Korzystne warunki przy zawiązywaniu pąków kwiatowych i dobra pogoda przy kwitnieniu umożliwiają skuteczne zapylanie. Prowadzi to do wykształcenia zbyt

Bardziej szczegółowo

Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka.

Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka. MICROPLAN ZIEMNIAK Nawóz Dolistny Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka. Zawartość w litrze: Fosfor(P) 10g, Potas(K) 65g, Siarka(S) 5g,

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Program wykładu 1. Jakie

Bardziej szczegółowo

Źródło: archiwum Terra

Źródło: archiwum Terra Czas na tulipany! Uznawany za najważniejszy symbol Holandii, występuje w niezliczonej ilości odmian, efektownie wygląda, a na dodatek nie wymaga szczególnie trudnej pielęgnacji tulipan. Ta niezwykle popularna

Bardziej szczegółowo

Janek pozostawił zestaw doświadczalny w pomieszczeniu o temperaturze pokojowej, a po 48 godzinach dokonał obserwacji.

Janek pozostawił zestaw doświadczalny w pomieszczeniu o temperaturze pokojowej, a po 48 godzinach dokonał obserwacji. Zadanie 1. (0-1) Uczniowie przeprowadzili doświadczenie z siewkami rzodkiewki. Przygotowali trzy zestawy doświadczalne, z których każdy zawierał tę samą liczbę jednakowych siewek. Każdy zestaw siewek naświetlali

Bardziej szczegółowo

Rośliny z probówki. Jak powstają? Alina Trejgell & Agata Stawicka, UMK

Rośliny z probówki. Jak powstają? Alina Trejgell & Agata Stawicka, UMK Rośliny z probówki Jak powstają? I. Dojrzałe i niedojrzałe nasiona szarotka (Leontopodium alpinum) II. Inne organy roślin wyka (Vicia sepium) zarodki zygotyczne pąki kwiatowe wilca (Pharbitis nil) korzeń

Bardziej szczegółowo

Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości.

Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII DLA KLASY I GIMNAZJUM Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości. Cele: Utrwalenie pojęć związanych z budową komórki;

Bardziej szczegółowo