Uniwersytet Rzeszowski Wydział Ekonomii. Skala i specyfika zjawiska wykluczenia finansowego w Polsce na tle wybranych krajów europejskich.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uniwersytet Rzeszowski Wydział Ekonomii. Skala i specyfika zjawiska wykluczenia finansowego w Polsce na tle wybranych krajów europejskich."

Transkrypt

1 Uniwersytet Rzeszowski Wydział Ekonomii STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 Magdalena Kuźmik Nr albumu:.. Skala i specyfika zjawiska wykluczenia finansowego w Polsce na tle wybranych krajów europejskich. Praca dyplomowa wykonana pod kierunkiem dr Tomasza Potockiego Przyjmuję pracę Data i podpis promotora RZESZÓW 2015 Studia realizowane z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej

2 2

3 Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami. Oświadczam również, że przedstawiona praca nie była wcześniej publikowana, jest w pełni autorska i powstała dla celów uzyskania świadectwa ukończenia studiów podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy euro i nie była także przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego w wyższej uczelni. Data Podpis 3

4 Streszczenie Polska jest krajem o jednym z najwyższych wskaźników wykluczenia finansowego w Europie. Jest to znaczny problem, gdyż nie uczestniczenie w systemie finansowym pociąga za sobą szereg niekorzystnych zjawisk, które mogą potęgować i rozszerzać zakres dysfunkcji danej jednostki. W obliczu kryzysu finansowego z ostatnich lat bardzo silnie zostało podważone zaufanie klientów do sektora finansowego, w związku z czym szereg działań zaradczych, skupia się w głównej mierze na odbudowie tego zaufania. Bardzo powoli zaczyna się kształtować postawa instytucji finansowej nakierowanej na potrzeby klienta, opartej na odpowiedzialności, budującej długofalowe relacje. Przedstawione wskaźniki ubankowienia nie napawają optymizmem a w połączeniu z niskim pułapem zaufania, wskazują na konieczność dalszych, być może bardziej radykalnych zmian w działalności i polityce instytucji finansowych. Sytuacji tej na pewno nie ułatwia przeszłość historyczna, która zbudowała przepaść w poziomie rozwoju gospodarczego pomiędzy krajami starej a nowej Unii. Na kanwie tych różnic zrodziło się wiele specyficznych cech, które są charakterystyczne z punktu oceny rozwoju rynku finansowego w Polsce. Słowa kluczowe: wykluczenie finansowe, inkluzja finansowa, wskaźnik ubankowienia, zaufanie do banków TYTUŁ The scale and specifcs of financial exclusion in Poland compared to selected European countries 4

5 SPIS TREŚCI Wprowadzenie.. 6 ROZDZIAŁ I. Wykluczenie finansowe istota problemu, jego przyczyny i skutki Popytowe przyczyny wykluczenia finansowego Podażowe przyczyny wykluczenia finansowego. 10 ROZDZIAŁ II. Działania wspomagające inkluzję finansową Idea konto dla każdego Mikrofinanse Społeczna odpowiedzialność biznesu CSR ROZDZIAŁ III. Skala wykluczenia finansowego w Polsce w świetle wybranych badań.. 17 ROZDZIAŁ IV. Wykluczenie finansowe w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej Wnioski Bibliografia

6 Wprowadzenie Rozwój gospodarczy, społeczny, ekonomiczny powoduje, iż mamy do czynienia z konsumentem coraz bardziej świadomym swoich praw i umiejącym walczyć o swoje racje. Świadomość konsumencką rozwijają w dużej mierze media, które mają bardzo szeroki zasięg, jednak ich przekaz w przeważającej mierze opiera się na informacji negatywnej, sensacyjnej. Nie służy to rynkowi usług finansowych, który jest wyjątkowo wrażliwy na jakiekolwiek wahania kondycji choćby jednego podmiotu a zła sytuacja, czy choćby tylko opinia, łatwo przenosi się na pozostałe i może doprowadzić do zakłóceń całego systemu finansowego. Dlatego sektor finansowy charakteryzuje kultura ciszy, która ma zapewnić stabilność, a faktyczna skala nadużyć banków pozostaje nieznana, gdyż nikt poza klientami nie jest zainteresowany upublicznianiem tej wiedzy. Z tym większą siłą rażenia docierają do aktualnych i potencjalnych klientów banków spektakularne upadki podmiotów takich jak Lehman Brothers, czy na rodzimym polu Amber Gold. Gdy te wydarzenia skumulujemy z przemilczaniem, niedopowiedzeniem, nadużyciem informacyjnym, choćby w materiałach promocyjnych docierającym do odbiorców, trudno sią dziwić dramatycznemu spadkowi zaufania do sektora finansowego. Zadaniem niniejszego opracowania jest zbadanie skali wykluczenia finansowego w Polsce i próba wyjaśnienia przyczyn jego występowania oraz wskazanie możliwych do zastosowania środków zaradczych leżących po stronie rynku finansowego. Celem pracy jest również poszukiwanie wyjaśnień, na ile kryzys finansowy wpłynął na alienację części społeczeństwa z rynku finansowego. Została podjęta próba zobrazowania wskaźników ubankowienia społeczeństwa polskiego na tle wybranych krajów postkomunistycznych oraz dla przeciwwagi w porównaniu z krajami, będącymi potęgami gospodarczymi Europy. Metoda porównawcza pozwoliła określić pozycję Polski w zakresie omawianego problemu. Jednocześnie w opracowaniu wyłaniają się specyficzne uwarunkowania gospodarcze, mentalne, społeczne, które przekładają się na wielkość zjawiska ekskluzji finansowej. 6

7 1. Wykluczenie finansowe istota problemu, jego przyczyny i skutki. Wykluczeniem finansowym jest objęte ok. 50,5% ludności świata w wieku 15 lat i więcej, a chociaż zjawisko to dotyczy przede wszystkim krajów rozwijających się, występuje także w Unii Europejskiej. Kryzys jaki można było obserwować w ostatnich latach w obszarze finansów oprócz wielu negatywnych konsekwencji ma również paradoksalnie pozytywne strony. Jednym z nich jest zwrócenie uwagi na wykluczenie z systemu finansowego części społeczeństw 1. Wykluczenie finansowe jest skomplikowanym i złożonym zjawiskiem co prowadzi do trudności w precyzyjnym zdefiniowaniu go. Problem definicyjny wynika z faktu, iż pojęcie to wchodzi w skład znacznie szerszego problemu jakim jest wykluczenie społeczne. Pojęcie to odnosi się do zjawiska marginalizacji w zakresie zatrudnienia, dochodów, udziału w społeczności (rodzina, sąsiedzi, wspólnota), podejmowania decyzji i odpowiedniej jakości życia. Problemy związane z wykluczeniem społecznym często są powiązane i wzajemnie się potęgują. W wielu przypadkach bardzo trudno jest odróżnić skutek od przyczyny. Skala wykluczenia społecznego oraz powiązanego z nim wykluczenia finansowego na świecie, w Europie, a także w Polsce jest tak znaczącym problemem społecznym i ekonomicznym, że rok 2010 został ogłoszony przez Radę Unii Europejskiej oraz Parlament Europejski Rokiem Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym. Ryzyko wykluczenia społecznego jest najwyższe u osób dotkniętych szeregiem upośledzeń społecznych 2. Zawężając rozważania do pojęcia wykluczenia finansowego przyjmuje się, że oznacza ono stan ograniczenia lub braku zasobów finansowych, jakimi dysponują podmioty, co nie pozwala im na efektywne korzystanie z usług finansowych, bankowych, ubezpieczeniowych, doradztwa biznesowego, uniemożliwia aktywność polegającą na inwestowaniu na giełdzie, w fundusze inwestycyjne, czy też posiadanie konta bankowego 3. Ale wykluczenie finansowe to również stopniowe odchodzenie, izolowanie się z rynku usług finansowych podejmowane z różnych powodów, o których będzie mowa w dalszej części. Zatem osoby wykluczone finansowo to nie tylko te, które nie posiadają rachunku bankowego, ale w łagodniejszym wymiarze również te, które są gorzej traktowane przez banki. Korzystanie z rynku finansowego stanowi istotny element w zarządzaniu finansami w ciągu życia gospodarstw domowych. W początkowych stadiach życia gospodarstwa zadłużają się aby w ten sposób pokryć zazwyczaj niższe od przeciętnych dochody oraz nabyć dobra trwałe służące im w długich przyszłych okresach. W kolejnych okresach spłacają natomiast zadłużenia, często dodatkowo gromadząc oszczędności na poczet przyszłych potrzeb. W krajach wysokorozwiniętych uczestnictwo w rynkach finansowych jest zjawiskiem powszechnym. Świadczą o tym wysokie wartości kwot zadłużenia jak i wysoki poziom oszczędności przypadające na jednego mieszkańca. Zarówno gromadzenie oszczędności jak i zaciąganie zobowiązań stanowi istotną rolę w całym przebiegu długości życia, zwłaszcza w okresach wahań bieżących dochodów. Aktywność na rynku finansowym 1 Solarz M Odpowiedzialne finanse w służbie inkluzji finansowej Nauki o finansach nr 3(12), s Alińska A Problem wykluczenia finansowego w Polsce Zeszyty naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego nr 682, s Szopa B., Szopa A Wykluczenie finansowe a wykluczenie społeczne Zeszyty Naukowe nr 11, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, s. 18 7

8 sprzyja lepszej alokacji konsumpcji w trakcie przebiegu życia, umożliwia nabywanie dóbr, których zakup musiałby się wiązać z wieloletnim gromadzeniem środków na ten cel 4. Pomimo wielu korzyści płynących z udziału w rynku finansowym nie wszystkie podmioty mogą z niego korzystać a spora część świadomie rezygnuje z tego uczestnictwa Popytowe przyczyny wykluczenia finansowego Przyczyny braku uczestnictwa w rynku usług finansowych mogą leżeć po stronie konsumenta i wtedy mówimy o przyczynach popytowych, albo instytucje finansowe podejmują działania, które utrudniają lub uniemożliwiają dostęp do ich produktów i wtedy mówimy o przyczynach podażowych. Wykluczenie finansowe w sposób ewidentny łączy się z ubóstwem czy materialnym niedostatkiem i wydaje się on być pierwszym z powodów zaistnienia tego zjawiska. Nieobecność na rynku finansowym może świadczyć o zbyt niskich dochodach uniemożliwiających odkładanie jakichkolwiek kwot lub brak zdolności kredytowej pozwalającej na zaciąganie zobowiązań 5. Sytuacja Polski w tym wymiarze jest szczególnie niekorzystna na tle krajów Unii Europejskiej. Wpływ na ten stan rzeczy ma na pewno niski poziom wynagrodzeń, zwłaszcza na tle średnich unijnych, oraz niski poziom wszelkiego rodzaju świadczeń socjalnych 6. Trzeba zaznaczyć, że produkty finansowe są dobrami wyższego rzędu i popyt na nie wzrasta wraz ze wzrostem zamożności społeczeństwa 7. Należy też zaakcentować, że rozpoczęta w latach 90-tych transformacja polskiej gospodarki podniosła ogólny standard życia jednak ten wzrost nie rozłożył się w społeczeństwie równomiernie. Dla ludności zamieszkującej obszary peryferyjne oraz dla ubogich grup społecznych ta pozytywna zmiana była nieodczuwalna. Od wielu lat w Polsce jest wręcz obserwowane osłabienie spójności w społeczeństwie i pogłębiające się rozwarstwienie na tle dochodowym 8. Wykluczenie to skutek również niskiej świadomości i wiedzy ekonomicznej, która dla wielu nieubankowionych wydaje się być zbyt trudna, niezrozumiała i po prostu nudna. Obserwowany w ostatnich latach dynamiczny rozwój usług finansowych doprowadził do obecności na rynku wielu produktów innowacyjnych, opracowanych z myślą o najróżniejszych potrzebach i sytuacjach. W ślad za idącym postępem w zakresie oferowanych produktów i usług, nie idzie wprost proporcjonalne zainteresowanie nimi. Powodami takiej sytuacji jest chociażby powszechnie panujące przekonanie, iż niektóre produkty finansowe są zbyt skomplikowane. Umiejętność poruszania się w ofercie bankowej 4 Czapiński J., Panek T. Diagnoza społeczna 2013, Warunki i jakość życia Polaków raport Rynek pracy i wykluczenie społeczne, s Tamże, s Szopa B., Szopa A Wykluczenie finansowe a wykluczenie społeczne, s Ancyparowicz G., Stanisławski M Etiologia i następstwa wykluczenia finansowego w Polsce [w:] Polityka gospodarcza w okresie transformacji i kryzysu, red. A. Barteczek, A. Rączaszek, UE, Katowice, s Buko J Przeciwdziałanie wykluczeniu finansowemu jako element wspierania spójności społecznej [w:] Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy, Zeszyt UR nr 18, Rzeszów, s.270 8

9 wymaga pewnego poziomu wiedzy 9. Edukacja finansowa stanowi w dzisiejszych czasach kluczowy warunek rozwoju rynku finansowego. Tylko świadomi finansowo konsumenci są bowiem w stanie korzystać z innowacji i możliwości jakie daje współczesny rynek usług finansowych. Bez wiedzy na temat korzyści, ale też zagrożeń, które niesie ze sobą zakup usług bankowych, konsumenci nie będą w stanie wybrać produktu najbardziej dopasowanego do ich potrzeb. Wiedza finansowa ułatwia odpowiednie zarządzanie dochodami, wpływa na rozwój kultury oszczędzania, kształtuje nawyki inwestycyjne, wskazuje na znaczenie planowania finansowego oraz umożliwia dokonywanie porównania oferty produktów finansowych 10. Kolejnymi osobami zagrożonymi nieobecnością na rynku usług bankowych będzie ta grupa, dla których wykluczenie cyfrowe w sposób prosty przekłada się na ekskluzję finansową. Zamieszkiwanie terenów wiejskich oraz peryferyjnych, pozbawionych dostępu do placówek bankowych oraz niekorzystający z bankowości elektronicznej z powodu braku infrastruktury lub braku umiejętności korzystania z komputera to czynniki, które w dużej mierze decydują o wykluczeniu finansowym. Idąc dalej, trzeba wspomnieć o specyficznym problemie krajów nowej Unii w kontekście wykluczenia finansowego, jakim jest rozbudowana szara strefa i związane z tym ukryte dochody. Według badań prowadzonych przez IBnGR wielkość obrotów szarej strefy w Polsce w 2013 roku stanowiła 19,9% PKB. Osoby oraz podmioty osiągające dochody w tej grupie nie lokują swoich środków finansowych w systemie bankowym aby nie pozostawiać śladów faktycznych przepływów pieniężnych i pozostać w tym zakresie niewidocznym dla państwa. Skuteczną i sprawdzoną w wielu krajach metodą ograniczania rozmiarów szarej strefy jest propagowanie i rozwój obrotu bezgotówkowego 11. Zależności występujące między wielkością szarej strefy a elektronizacją gospodarki są wyraźnie zauważalne. W krajach, gdzie płatności elektroniczne są spopularyzowane wśród społeczeństwa (np. Wielka Brytania czy Holandia), szara strefa jest dużo mniejsza niż w miejscach, gdzie płatności elektroniczne są mało popularne (np. Bułgaria czy Rumunia) 12. Istnieje również grupa osób, która dobrowolnie rezygnuje z usług bankowych i można mówić wtedy o samowykluczeniu. Częstą przyczyną takiego stanu rzeczy są wcześniejsze złe doświadczenia z instytucjami finansowymi i związany z tym brak zaufania. Na niski poziom zaufania do instytucji finansowych na pewno miał wpływ kryzys zapoczątkowany w roku Kryzys finansowy nie wyjaśnia jednak niskiego poziomu zaufania klientów związanego z presją planów sprzedażowych powszechnych w polskich bankach. Presja ta prowadzi do erozji relacji interpersonalnych wewnątrz instytucji finansowych czego przejawem jest frustracja pracowników, brak poczucia stabilności i duża rotacja w oddziałach. Wszystkie te czynniki przekładają się na relacje z klientami, co prowadzi do erozji zaufania klienta do banku i całego systemu. Polityka dystrybucyjna polskiej bankowości unaocznia występowanie sporego problemu etycznego. Szeroka paleta technik sprzedażowych 9 Kuchciak I Kreowanie świadomości finansowej wyzwaniem konkurencyjności w niesprzyjającym otoczeniu Zarządzanie i Finanse nr 4, s Tamże, s IBnGR 2014 Szara strefa w polskiej gospodarce, Warszawa, s Borcuch A Wpływ rynku płatności elektronicznych na ograniczanie szarej strefy, Finanse czasopismo Komitetu Nauk o Finansach PAN, s.70 9

10 i manipulacyjnych służy przede wszystkim realizacji planów sprzedażowych bez zbytniej dbałości o klienta. W ostatnich latach banki odeszły od tradycyjnych wartości, co jest tendencją globalną, a wydaje się, iż zasadny byłby powrót do korzeni bankowości, której podstawą było zaufanie i długofalowe relacje 13. Dane liczbowe wyraźnie pokazują rosnący brak zaufania w wielu płaszczyznach postrzegania instytucji finansowych. W badaniu CBOS z 2012r. aż 16% osób deklarowało stanowczy brak zaufania do banków a dalsze 16% wypowiada się niejednoznacznie. Problem zaufania do instytucji rynku finansowego pogłębił kryzys z 2007 r. co wyraźnie można porównać w tymże badaniu CBOS rozpatrując odpowiedzi na pytanie o bezpieczeństwo powierzonych pieniędzy w bankach w Polsce. W roku 2006 tylko 13% pytanych wyrażało wątpliwość w bezpieczeństwo środków zdeponowanych w bankach, natomiast rok 2012 pokazał ponad dwukrotny przyrost odpowiedzi negatywnych do 29% 14. Jeśli chodzi o kwestię samowykluczenia pewną rolę odgrywa też swego rodzaju kult gotówki czy obawa przed nowymi technologiami. Według raportu NBP Zwyczaje płatnicze Polaków z 2013 roku aż 82% dokonywanych transakcji w Polsce odbywa się przy użyciu gotówki. Utrzymująca się wysoka popularność płatności gotówkowych ma swoje uzasadnienie w obliczu wciąż ograniczonej możliwości realizowania płatności drogą elektroniczną 15. Posiadanie gotówki i realizowanie przy jej pomocy transakcji daje poczucie niezależności od ewentualnych awarii systemów płatniczych czy w ogóle ich obecności w danym miejscu. Świadomość możliwości użycia żywego pieniądza w każdym miejscu może rodzić poczucie bezpieczeństwa Podażowe przyczyny wykluczenia finansowego Wiele przyczyn wykluczenia z rynku finansowego leży także po stronie banków. Będąc podmiotami komercyjnymi, których celem jest maksymalizacja zysków, koncentrują swoje działania głównie na klientach, którym mogą sprzedać najbardziej opłacalne produkty. Poszukując najkorzystniejszej relacji kosztu do zysku ograniczają obsługę tych osób, które absorbują zasoby nie generując oczekiwanych korzyści. Stąd wynika silna koncentracja placówek bankowych w miastach oraz znikoma ilość tychże na terenach peryferyjnych i wiejskich 16. Teoretycznie problem ten rozwiązuje bankowość elektroniczna, zwłaszcza, że banki coraz chętniej zastępują tradycyjną obsługę w okienku samoobsługą albo produktami oferowanymi w sieci, ale za tymi innowacjami nie zawsze nadążają ludzie starsi, słabiej wykształceni. Dodatkowo należy zaznaczyć, że właśnie osoby zamieszkujące te tereny mają największe trudności z dostępem do Internetu. W ten sposób postęp technologiczny 13 Płókarz R Innowacje o charakterze manipulacyjnym w polityce dystrybucyjnej polskich banków [w:] System finansowy aktualne wyzwania i perspektywy rozwoju, red. M. Kalinowski, pr. nauk WSB, tom 27, Gdańsk, s CBOS 2012 Zaufanie do banków, Warszawa 15 NBP 2013, Koźliński T.: Zwyczaje płatnicze Polaków, Warszawa, s Buko J Przeciwdziałanie wykluczeniu finansowemu, s

11 paradoksalnie przyczynia się do narastania zjawiska wykluczenia finansowego 17. Dzięki poszerzaniu oferty sprzedaży w kanałach elektronicznych potencjalnie wzrastają możliwości w zakresie dostarczania szerokiej rzeszy klientów nowoczesnych produktów po coraz niższych cenach. W praktyce z internetowego kanału dostępu do rachunku bankowego korzystają przede wszystkim ludzie młodzi, mieszkańcy dużych aglomeracji miejskich, dobrze wykształceni, z zamożniejszych gospodarstw domowych 18. Obserwacje zachowań banków uwidaczniają ponadto rozdźwięk między formułowanymi przez nie hasłami marketingowymi o ich wizerunku jako przyjaznych wszystkim potencjalnym klientom (w tym najbiedniejszym), a rzeczywistymi działaniami, które utrzymują orientację na obsługę najbardziej atrakcyjnych klientów i marginalizowanie obsługi pozostałych 19. Kolejnym grzechem instytucji finansowych jest niedopasowanie oferty do potrzeb potencjalnych klientów oraz wysoki poziom cen usług finansowych. Należy wskazać, że ceny podstawowych usług finansowych w relacji do zarobków od lat należą w Polsce do najwyższych w Europie. Banki chcąc zachęcić do korzystania z nowoczesnych metod obsługi podnoszą opłaty przy usługach tradycyjnych. Stawia to w mniej korzystnej pozycji osoby starsze, mniej zamożne i słabo wykształcone, które zazwyczaj preferują tradycyjne formy obsługi 20. Zatem podsumowując przyczyny, które decydują o dużym ryzyku zaistnienia zjawiska wykluczenia finansowego do grup najsilniej nim narażonych zaliczyć trzeba: - osoby o niskich dochodach, - bezrobotni, - kobiety, - osoby samotnie wychowujące dzieci, - osoby starsze i młodzież, - osoby niepracujące z powodu choroby, - niepełnosprawni, - mieszkający na terenach słabo zurbanizowanych i wiejskich, - imigranci 21. Powyżej wymienione grupy stanowią sporą część społeczeństwa, przy czym samo zagrożenie nie musi jeszcze oznaczać, że wykluczenie finansowe stanie się ich udziałem. 17 Ancyparowicz G. 2010, Wykluczenie finansowe z rynku bankowości detalicznej Annales Unniversitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H. Oeconomia, tom 44/2, s Solarz M. 2012, Odpowiedzialne finanse w służbie 19 Buko J Przeciwdziałanie wykluczeniu finansowemu, s Tamże, s Alińska A Problem wykluczenia finansowego, s

12 2. Działania wspomagające inkluzję finansową. Wszelkie podejmowane działania służące ograniczaniu skali wykluczenia finansowego i służące włączaniu kolejnych podmiotów do systemu finansowego noszą miano inkluzji finansowej. Działania inkluzyjne, aby przyniosły zamierzony skutek, muszą mieć skoordynowany charakter. Powinny być podejmowane zarówno przez państwo, rozumiane jako administrację centralną i lokalną, instytucje pozarządowe oraz instytucje finansowe, a także same gospodarstwa domowe dotknięte problemem wykluczenia finansowego Idea konto dla każdego Biorąc pod uwagę fakt, iż pierwszym krokiem rozpoczynającym wchodzenie w rynek usług finansowych jest założenie konta osobistego istotne znaczenie ma idea rachunku bankowego dla każdego, tzn. uproszczonego konta osobistego z pewnymi ograniczeniami, jak chociażby brak możliwości debetu. Komisja Europejska w dniu 18 lipca 2011 r. opublikowała zalecenie w sprawie dostępu do takiego podstawowego rachunku płatniczego. Swoją decyzję uzasadniła tym, iż posiadanie konta bankowego stało się obecnie nieodzownym warunkiem pełnego uczestnictwa w życiu gospodarczym i społecznym. Zwykłe rachunki płatnicze powinny dawać konsumentom możliwość inicjowania zleceń płatniczych za pośrednictwem bankowości internetowej. Poza tym do rachunku może być wydana karta płatnicza umożliwiająca realizację transakcji o wartości nieprzekraczającej jego bieżącego salda. W zaleceniu wyraźnie napisano, że dostęp do rachunku płatniczego nie może być uzależniony od wykupienia dodatkowych usług, a podmiot oferujący tego rodzaju produkt finansowy nie powinien łączyć go z kredytem w rachunku bieżącym 23. Sytuacja w tym zakresie jest zróżnicowana w poszczególnych krajach świata: w jednych wprowadzono ustawowe regulacje, które obligują banki do otwarcia rachunku na życzenie (np. Belgia, Francja, Hiszpania, Słowacja, Szwecja), a w innych nie zagwarantowano prawa do konta i pozostawiono tę kwestię uznaniu banków (np. Austria, Czechy, Irlandia, Niemcy, Wielka Brytania). Polska również nie ma uregulowań prawnych obligujących banki do otwierania rachunków bankowych wszystkim klientom. Tymczasem w Unii Europejskiej ok. 30 mln konsumentów w wieku powyżej 18 lat nie ma konta bankowego Solarz M Społeczna odpowiedzialność banków w aspekcie wykluczenia finansowego Annales Unniversitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H. Oeconomia, vol. 44/2, s Solarz M Koncepcja rachunku dla każdego sposobem na ograniczenie wykluczenia finansowego Zeszyty UE w Katowicach, nr 105, s Solarz M Wybrane działania zaradcze podejmowane przez państwo w zakresie walki z wykluczeniem finansowym Zeszyty UE we Wrocławiu, nr 167, s

13 2.2. Mikrofinanse Obserwowany w ostatnich latach światowy kryzys finansowy, zapoczątkowany w Stanach Zjednoczonych miał swoje podłoże w nieodpowiedzialnym udzielaniu kredytów, kierowaniu się chciwością i nadmierną konsumpcją. Ponieważ banki są traktowane jako dobro publiczne daje im to pewne przywileje. Dlatego ratowanie wiarygodności banków zagrożonych upadłością odbywało się przy udziale społeczeństw wielu krajów, ponieważ to z ich pieniędzy udzielano wsparcia. To właśnie kosztem podatników ratowano zaufanie do systemu finansowego. Stąd też społeczeństwa są uprawnione do oczekiwania działań ze strony banków mających na celu przeciwdziałanie nierównościom społecznym, niesprawiedliwości, walkę z ubóstwem, zapobieganie wykluczeniu finansowemu. Jednocześnie przyjmuje się, że banki mają obowiązek moralny wobec całego społeczeństwa spełniania jego oczekiwań, że będą dawały równy i sprawiedliwy dostęp do swych produktów i usług finansowych oraz będą pozytywnie oddziaływały na kształtowanie ładu społecznogospodarczego 25. W nurt działań mających pozytywnie oddziaływać na społeczeństwo, zwłaszcza tych jego grup, które są w trudniejszym położeniu wpisują się mikrofinanse. Mikrofinanse uważane są za innowacyjne narzędzie społeczno-gospodarcze, wypełniające dotychczasową lukę na rynku finansowym, przeciwdziałające wykluczeniu społecznemu i finansowemu. W praktyce krajów europejskich mikrokredyty pełnią ważną rolę społeczną i gospodarczą. Z jednej strony sprzyjają integracji społecznej i ekonomicznej osób zagrożonych wykluczeniem ze społeczeństwa, z drugiej skupiają się na tworzeniu miejsc pracy, służą pobudzaniu rozwoju gospodarczego i przedsiębiorczości. W sensie ekonomicznym mikrofinanse mają zaopatrzyć osoby najbiedniejsze w kapitał umożliwiający im założenie przedsiębiorstwa oraz zarządzanie dostępnymi środkami finansowymi. W sensie społecznym ograniczają skalę ubóstwa i wykluczenia finansowego oraz umożliwiają realizację zasad społecznej sprawiedliwości i odpowiedzialności. Mają one służyć jako wsparcie procesów wychodzenia z biedy, opartych na samozaangażowaniu osób nią dotkniętych. Powstanie idei i ekspansję mikrofinansów należy utożsamiać z rozwojem światowych systemów finansowych oraz pełnym i świadomym uczestnictwem w nich wszystkich warstw społeczeństwa 26. Odpowiedzialne oferowanie usług mikrofinansowych przy pełnej przejrzystości może wpłynąć na poprawę sytuacji materialnej społeczeństw oraz na odbudowanie zaufania do sektora finansowego poprzez kreowanie pozytywnych doświadczeń. Ważne jest, by podmioty na rynkach finansowych skupione były na realizowaniu w sposób rzetelny funkcji pośrednika i dostarczyciela kapitału gospodarce poprzez kojarzenie inwestorów z przedsiębiorcami. Wyzwaniem dla zrównoważonego rozwoju sektora finansowego wydaje się być wzrost znaczenia instytucji mikrofinansowych 27. Należy jednak zaznaczyć, że mikrofinanse nie powinny być postrzegane jako konkurencja dla tradycyjnych instrumentów finansowych, lecz jako ich uzupełnienie. Pojęcie mikrofinanse obejmuje podstawowe instrumenty finansowe 25 Łukasiewicz Kamińska A Wpływ działalności sektora bankowego na zrównoważony rozwój [w:] Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy, Zeszyty UR nr 37, s Fila J Mikrokredyty w Unii Europejskiej istota, znaczenie, instrumenty [w:] Uwarunkowania rozwoju mikro, małych i średnich przedsiębiorstw Mikrofirma 2012, red. J. Buko, Szczecin, s Kłobukowska J Mikrofinanse w Europie, Oeconomia Copernicana vol. 4 nr 2, s

14 związane z bankowością, takie jak: mikrokredyty, mikrooszczędności, mikroubezpieczenia, systemy transferu pieniędzy. Doświadczenia wielu instytucji finansowych działających w skali mikro wskazują, że nawet niewielkie pieniądze zainwestowane w drobny biznes mogą pomóc wyrwać się z pułapki ubóstwa. Rozwiązania tego nie należy jednak traktować jako wyłącznego antidotum na problem biedy na świecie. Powinny mu towarzyszyć inne działania, takie jak edukacja finansowa, budowanie kompetencji, inwestycje w infrastrukturę oraz zmiany regulacji prawnych 28. Idea mikrofinansów spotyka się jednak z liczną krytyką wielu jej założeń. Wśród wielu negatywnych ocen na pierwsze miejsce wysuwa się zarzut formułowany wobec tezy, że ta forma pośrednictwa finansowego wraz ze swoją filozofią i praktyką jest lepszym narzędziem walki z ubóstwem niż tworzenie miejsc pracy na odpowiednim poziomie ilościowym i jakościowym lokowanych w stabilnych, dużych przedsięwzięciach gospodarczych. Większość osób podejmujących wyzwania biznesowe na własny rachunek zostają do tego niejako przymuszeni przez brak innych możliwości zarobkowania. Zapewnienie szansy zatrudnienia w większych podmiotach wydaje się być bardziej oczekiwanym rozwiązaniem i mającym większe szanse powodzenia na poprawę poziomu życia osób wykluczonych niż wtłaczanie ich na siłę w ramy samodzielnej działalności gospodarczej. Duże znaczenie ma tutaj posiadanie odpowiednich predyspozycji, których zdecydowana większość ludzi jednak nie posiada, zwłaszcza tych, którzy zmagają się z problemami natury ekonomicznej. Nawet w krajach wysokorozwiniętych, o szerokim dostępie do edukacji, czy usług finansowych ok. 90% siły roboczej to pracownicy, a nie przedsiębiorcy. Unaocznia to jak trudnym i niechętnie podejmowanym wyzwaniem jest przedsiębiorczość i jak wielu osobom brak odpowiednich kompetencji w tym zakresie 29. Podsumowując ideę mikrofinansowania trzeba stwierdzić, iż może stanowić ono antidotum na trudny problem wykluczenia jednak nie wyczerpuje innych możliwych działań ze strony podmiotów instytucjonalnych Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) Parametry makroekonomiczne o negatywnym wydźwięku, takie jak starzenie się społeczeństw czy kryzys globalny mają swoje przełożenie na rynki finansowe. Najbardziej widoczne jest załamanie poziomu zaufania pomiędzy instytucjami finansowymi a klientami. Oderwanie się globalnego rynku finansowego od gospodarki realnej doprowadziło do olbrzymich strat finansowych inwestorów indywidualnych i przedsiębiorstw. Podważyło to społeczne zaufanie do ofert instytucji finansowych a jedynie na fundamencie zaufania możliwa jest budowa relacji między instytucjami finansowymi i bankami oraz klientami tych podmiotów. Pokazuje to, jak współcześnie pożądana i kluczowa jest rola zaufania. Głównym zadaniem sektora finansowego, który jest istotnym elementem każdej gospodarki jest umożliwianie transakcji wymiany przy użyciu różnych form pieniądza i bez niego trudno 28 Fila J Mikrokredyty w Unii Europejskiej, s Adamek J Idea i praktyka mikrofinansów uwagi krytyczne Ruch prawniczy, ekonomiczny i socjologiczny nr 2, s

15 wyobrazić sobie funkcjonowanie ludzkiej cywilizacji. Zrównoważony rozwój oparty na odpowiedzialności, jest fundamentem budowy zdrowej gospodarki 30. Mówiąc o ograniczaniu skali wykluczenia finansowego należy wyraźnie zaznaczyć, że rozwój gospodarki rynkowej jest dodatnio skorelowany z rozwojem sektora finansowego. Dlatego też dostęp do podstawowych produktów i usług finansowych oraz ich użytkowanie ma duże znaczenie społeczno ekonomiczne 31. Jednak głoszenie postulatów o nieograniczonym dostępie do produktów finansowych dla wszystkich nie może stać się jedynym obszarem w walce z wykluczeniem. Działania inkluzyjne powinny uwzględniać również jakość, adekwatność oferty przedstawianej klientom przez system finansowy oraz wypracowanie odpowiednich przepisów ochrony konsumenta, którego niska wiedza i umiejętności stawiają czasami w niekorzystnej sytuacji. Zatem wszelkie inicjatywy służące inkluzji finansowej powinna cechować odpowiedzialność. Ta odpowiedzialność finansowa musi przejawiać się zarówno ze strony podmiotów publicznych jak i prywatnych a ich działania muszą prowadzić do stworzenia bardziej przejrzystego i sprawiedliwego systemu finansowego. Podstawowe obszary, w jakich prowadzone są działania z zakresu odpowiedzialnych finansów, to: ochrona konsumenta, odpowiedzialny dostawca usług finansowych i kształtowanie umiejętności finansowych konsumentów 32. Coraz powszechniej, zarówno w teorii, jak i w praktyce, zdobywa uznanie pogląd, iż kapitał społeczny jest już obecnie jednym z kluczowych zasobów nowoczesnego przedsiębiorstwa - obok kapitału finansowego czy kapitału ludzkiego. Wyzwania ekonomiczne i technologiczne stanowią naturalny obszar działania przedsiębiorstw. Natomiast za wyzwania, które mogą sprawić szczególny problem, należy uznać wyzwania społeczne i ekologiczne. Stają się one coraz poważniejszym przedmiotem zainteresowania teorii i praktyki finansów co pozwala mieć nadzieję, iż te działania wspomogą społeczne przekształcenia rynku finansowego w naszym kraju 33. Te właśnie przesłanki skupia w sobie koncepcja społecznej odpowiedzialności biznesu. Pierwsze koncepcje społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw (CSR corporate social responsibility) pojawiły się u schyłku XIX w. 34 i istnieje wiele jej definicji. W dużym uproszczeniu można określić CSR jako prowadzenie działalności gospodarczej w poczuciu odpowiedzialności za los przedsiębiorstwa, akcjonariusza, klienta, pracownika, obywatela, społeczeństwa, środowiska naturalnego lub szerzej wszystkich interesariuszy. Przy czym owo poczucie odpowiedzialności jest realizowane w stopniu przekraczającym zobowiązania prawne. Istnieją też opinie, że już nawet rzetelne przestrzeganie przepisów prawa czyni biznes bardziej społecznym. Akceptując takie ujęcie, można wskazać na dwa bieguny: w zakresie absolutnego minimum są to zatem przepisy prawa, natomiast w zakresie maksimum jest to spełnianie wymogów społecznych w stopniu wyższym, niż nakazuje prawo, a to stwarza biznesowi bardzo szerokie możliwości pozytywnego wykorzystania aspektów społecznych przy zachowaniu zasad rachunku ekonomicznego Łukasiewicz Kamińska A Wpływ działalności sektora bankowego s Solarz M Społeczna odpowiedzialność banków, s Solarz M Odpowiedzialne finanse w służbie, s Dziawgo D., Dziawgo L Społeczna ewolucja rynku finansowego. CSR i IR wybrane aspekty Nauki o finansach nr 1, wyd. UE we Wrocławiu, s Solarz M Społeczna odpowiedzialność banków, s Dziawgo D., Dziawgo L Społeczna ewolucja rynku finansowego, s

16 Trudność jednak w zarządzaniu społecznie odpowiedzialnym przedsiębiorstwem bankowym polega na tym, że oczekiwania poszczególnych grup interesariuszy są często rozbieżne. Podstawą działalności kredytowej są głównie depozyty pozyskiwane od klientów, którzy oczekują od banków bezpieczeństwa dla swoich lokat, wysokiego oprocentowania, łatwego dostępu do środków, a w razie potrzeby ich wycofania. Natomiast kredytobiorcy pragną, aby otrzymane od banków kredyty były nisko oprocentowane, udzielane na długi okres i niewymagające kosztownego zabezpieczenia. Przedsiębiorstwa bankowe muszą godzić sprzeczne oczekiwania tych dwóch grup klientów, a przy tym uwzględniać interesy swoich właścicieli liczących na to, że ich kapitał powierzony instytucji bankowej zostanie należycie pomnożony. Realizacja tej koncepcji wymaga od banków przede wszystkim skonstruowania oferty będącej odpowiedzią na potrzeby różnych grup społecznych. Sprzedaż produktów finansowych musi zostać oparta na wartościach ważnych dla klientów, takich jak: pełna i prawdziwa informacja na temat skutków ich wykorzystania, pokazania i oszacowania rzeczywistego ryzyka transakcji, poinformowania o ocenie zdolności kredytowej klienta, przedstawienia rzetelnych gwarancji, że instytucje finansowe nie narażą klientów na straty wynikające z zastosowania oferowanych przez nie instrumentów 36. Wyraźny niedostatek satysfakcji klientów w tym zakresie w kontaktach z podmiotami sektora finansowego przedstawia raport Deloitte z 2012 roku. Według tego raportu aż 31% klientów polskich banków nie wybrałoby ponownie aktualnego banku ani nie poleciłoby go innym. Obszarem, w którym klienci wykazują wysoki poziom niezaspokojenia przez banki swoich potrzeb, jest szczerość i uczciwość. Klienci oczekują, że bank, jako instytucja zaufania publicznego, pokaże im jak powinni funkcjonować w świecie finansów, aby mogli podejmować w sposób przemyślany bardziej świadome decyzje. A więc chodzi tutaj o rolę edukacyjną podmiotów finansowych. Ten element oferty banków jest najniżej oceniany przez klientów. Czują oni, że bank nie pomaga im odnaleźć się na rynku finansowym, a nawet łączą to z przekonaniem, że świadomie wykorzystuje niewiedzę klientów. Dopełnieniem rozczarowania konsumentów jest wyraźne podważanie przez nich rzetelności reklam i informacji o produktach. Według raportu jest to jeden z kluczowych obszarów do poprawy. Łącząc te odczucia otrzymujemy obraz klienta przekonanego, że bank nie chce podzielić się z nim wiedzą, sprzedając mu produkt, który może go nieprzyjemnie zaskoczyć. Taka percepcja stanowi duże zagrożenie dla zaufania, jakim klienci obdarzają banki 37. Oceny opinii publicznej nie mogą być ignorowane przez instytucje finansowe gdyż takie działania doprowadzą do utraty ich wiarygodności, która musi stanowić ich kluczową cechę. 36 Solarz M Społeczna odpowiedzialność banków, s www2.deloitte.com Kurs na zmiany. Doświadczenie klienta w relacji z bankami w Polsce, data pobrania , s

17 3. Skala wykluczenia finansowego w Polsce w świetle wybranych badań Przedstawione poniżej badania dotyczące wielkości skali wykluczenia finansowego, pokazują pewne rozbieżności w obliczonych wartościach. Różnice te wynikają z odrębnej metodologii przeprowadzonych badań: inna wielkość próby badawczej, różne okresy objęte badaniem, inne pułapy wiekowe ankietowanych osób. Mimo jednak tych różnic pewne tendencje są wyraźne. Według Diagnozy społecznej 2013 czynnikiem, który najsilniej determinował fakt korzystania z usług bankowych były dochody. Jak wykazało badanie, problem zbyt niskiego ubankowienia dotyczył przede wszystkim osób najmłodszych i najstarszych. Poziom wykształcenia również w wyraźny sposób wpływał na stopień uczestnictwa w systemie finansowym 94% osób z wykształceniem wyższym deklarowało korzystanie z usług bankowych, na drugim biegunie były osoby legitymujące się wykształceniem podstawowym, spośród których tylko 40% przyznawało się do posiadania rachunku w banku. W celu oszacowania skali ekskluzji finansowej zadano pytanie Czy korzysta Pan/i z usług bankowych? Padło 72,7% twierdzących odpowiedzi co oznacza, że 27,3% badanych to wykluczeni z rynku usług finansowych 38. Podobnie wyglądają dane pochodzące z raportu NBP Zwyczaje płatnicze Polaków wykonanego w roku 2013, w którym do posiadania konta osobistego przyznaje się 77% badanych. W grupie osób posiadających rachunek rozliczeniowo oszczędnościowy osoby posiadające karty płatnicze i aktywnie je wykorzystujące to zaledwie 34%, dalsze 14% w ogóle nie posiadło żadnej karty a 52% osób posiada kartę, ale bardzo rzadko z niej korzysta. Z badania wynika, że w około 90% przypadków Polacy korzystają z usług jednego banku, nie mają zatem możliwości porównania w praktyce produktów i jakości obsługi innych usługodawców. Z reguły osoby te, jeśli posiadają kartę płatniczą, to jest to jedna karta płatnicza 39. Badanie wykazało również, podobnie jak Diagnoza społeczna 2013 silną zależność pomiędzy poziomem wykształcenia a stopniem ubankowienia. Konto osobiste mają prawie wszyscy Polacy z wykształceniem wyższym (99%), również bardzo wysoki odsetek osób z wykształceniem średnim (90%) korzysta z usług bankowych.. Badanie potwierdza wyniki wcześniejszych analiz, że najmniej ubankowioną grupą są osoby z wykształceniem podstawowym, wśród których zaledwie 32% posiada rachunek oszczędnościoworozliczeniowy. Z cytowanego raportu wynika jednoznacznie że posiadanie rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego istotnie wpływa na zwyczaje płatnicze Polaków. Bez względu na to, czy korzysta się z konta osobistego, czy też nie, oraz bez względu na to, czy ktoś ma kartę płatniczą, czy też nie, to wzrasta udział płatności bezgotówkowych. Polacy, którzy posiadają kartę płatniczą, 21% transakcji wykonują kartami, a 2% przelewem. Natomiast biorąc pod uwagę łączny wolumen płatności bezgotówkowych we wszystkich transakcjach płatniczych to wynosi on 43%. Oznacza to, że realizując większe transakcje Polacy częściej decydują się na płatność elektroniczną, natomiast rachunki za drobne zakupy wolimy regulować gotówką Czapiński J., Panek T. Diagnoza społeczna 2013, Warunki i jakość życia Polaków, s NBP 2013, Koźliński T.: Zwyczaje płatnicze Polaków, s Tamże, s

18 Prognozy przedstawione w raporcie Deloitte z 2012 roku przewidują, że udział osób powyżej 18 roku życia, będących klientami banków będzie się znacząco i systematycznie zwiększał. Przewidywany poziom ubankowienia może osiągnąć w roku % a w 2025 roku 82%. Według raportu możliwości zwiększania penetracji usług bankowych w latach w obecnej populacji klientów oraz wśród klientów potencjalnych, wchodzących na rynek usług bankowych w ciągu najbliższych 10 lat są nadal bardzo wyraźne, pomimo niekorzystnych prognoz demograficznych 41. Istotne jest również porównanie poziomu ubankowienia w Polsce oraz w pozostałych krajach Unii Europejskiej. Badania w tym zakresie prowadzone są m.in. przez Eurostat w ramach badania Eurobarometer. Otrzymane wyniki wskazują, że odsetek osób posiadających konto bankowe w Polsce znajduje się na jednym z najniższych poziomów w całej Unii Europejskiej. Zgodnie z wynikami badania Eurobarometer w 2011 roku w Polsce 68% osób posiadało bankowy rachunek bieżący. Niższą wartość odnotowano tylko w przypadku Węgier (67%), Rumunii (27%) oraz Bułgarii (28,7%). Średnia wartość dla krajów Unii Europejskiej wyniosła 84%. Warto w tym miejscu wskazać, że zgodnie z badaniami Eurobarometer, około 66% osób nie posiadających konta bankowego w Polsce jako przyczynę wskazuje brak takiej potrzeby. Oznacza to, że istotną rolę w kreowaniu zjawiska wykluczenia finansowego w Polsce mają czynniki o charakterze popytowym, a dokładnie czynniki związane z samowykluczeniem 42. Kolejnym analizowanym badaniem jest raport instytutu badawczego PBS zrealizowany w I połowie 2012 roku i jego wyniki pokrywają się z poprzednio zaprezentowanymi. Według tego raportu z konta bankowego korzysta jedynie 77% dorosłych Polaków oraz niemal co dziesiąty przedstawiciel młodzieży w wieku lat. Czynnikiem, który najsilniej wpływał na chęć lub możliwość uczestniczenia w systemie finansowym było w pierwszej kolejności wykształcenie a następnie wielkość osiąganego dochodu, z silną zależnością: im niższe wykształcenie i im niższy poziom dochodów tym mniejszy odsetek osób ubankowionych. W znacznie mniejszym stopniu na fakt posiadania konta miał wpływ dostęp do internetu oraz miejsce zamieszkania 43. W świetle raportu Deloitte, Polska wyróżnia się pod kątem jeszcze jednej cechy. Jest nią bardzo niski odsetek osób, które zdecydowały się w przeszłości przynajmniej raz na zmianę banku 44. Trudno domniemywać jakie podłoże ma tak wysoka lojalność, ale w obliczu przytoczonych wcześniej aż 31% niezadowolonych klientów banków, prawdopodobną przyczyną może być brak wiedzy i kompetencji umożliwiających rzetelne porównanie i skalkulowanie konkurencyjnych ofert. Klienci polscy niechętnie decydują się na zmianę, dlatego banki, które prowadzą rachunki, powinny dokładać wszelkich starań w celu budowania ich satysfakcji oraz zdecydowanie reagować w przypadku dostrzeżenia pierwszych oznak jej obniżenia. Większość klientów korzysta z usług tylko jednego podmiotu, który został wybrany na samym początku przygody klienta z bankowością. 41 www2.deloitte.com Kurs na zmiany, s IBnGR 2014 Rola edukacji finansowej w ograniczaniu wykluczenia finansowego, Gdańsk, s data pobrania www2.deloitte.com Kurs na zmiany, s. 5 18

19 Rysunek 1. Udział w rynku bankowym krajów Europy Środkowej klientów korzystających z usług jednego banku w 2012 roku klienci, którzy zmienili bank przynajmniej raz klienci korzystający z usług jednego banku 12% 17% 28% 52% 88% 83% 72% 48% Polska Czechy Węgry Słowacja Źródło: Deloitte. Kurs na zmiany. Doświadczenie klienta w relacji z bankami w Polsce, maj 2012 Polski rynek bankowy nie doświadczył migracji klientów o podłożu strukturalnym. W omawianym wymiarze, na tle innych rynków Europy Środkowej, klientów charakteryzuje stosunkowo wysoki konserwatyzm. Niemniej można się spodziewać, że w przyszłości trend zmiany banków ulegnie w Polsce istotnemu zdynamizowaniu, m.in. w wyniku większej dostępności usług bankowych, malejących kosztów transakcyjnych, rosnącej wrażliwości klientów na ceny, a także coraz większych wymagań w zakresie jakości obsługi czy personalizacji ofert. Obecnie banki w Polsce zdają się nie dostrzegać potencjału budowania wartości w komunikowaniu się z klientami w sposób stymulujący zachowania migracyjne 45. Według Deloitte w przyszłości będziemy mogli obserwować dalszy spadek lojalności klientów wobec banków. Z tego względu, warto już teraz inwestować w satysfakcję i lojalność, zwłaszcza w tych bankach, które posiadają duże bazy klientów. Trzeba pamiętać, że współpraca klienta z bankiem nie jest stanem danym raz na zawsze, lecz dynamicznym procesem. Proces ten podlega przeobrażeniom także w wyniku zmieniających się potrzeb klientów na każdym etapie ich życia. Wracając jeszcze do wzajemnych relacji między wykluczeniem finansowym a wykluczeniem społecznym warto zwrócić uwagę na jedną charakterystyczną cechę. Jak podaje M. Iwanicz Drozdowska wykluczenie finansowe traktowane jest na ogół jako pierwotne w stosunku do społecznego. Podkreśla się jednak, że ten kierunek zależności charakteryzuje kraje Europy Zachodniej, tymczasem w Polsce jest odwrotnie: to wykluczenie społeczne bywa przyczyną wykluczenia finansowego 46. Brak konta osobistego w krajach wysokorozwiniętych praktycznie uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Informacje ogólnie dostępne na portalach internetowych, pochodzące z relacji osób, które bezpośrednio zetknęły się z tym problemem, mówią jasno o absolutnej konieczności otwarcia podstawowego rachunku bankowego w przypadku długoterminowego pobytu za granicą. Dla 45 www2.deloitte.com Kurs na zmiany, s Szopa B., Szopa A Wykluczenie finansowe a wykluczenie społeczne, s

20 przykładu, w Niemczech nie ma możliwości otrzymywania wynagrodzenia w gotówce w przypadku podjęcia legalnego zatrudnienia. Bez względu na jego formę stała umowa o pracę, umowa zlecenie, praca studencka lub korzystanie z jakiejkolwiek formy zapomogi, świadczeń socjalnych wszystkie wypłaty realizowane są w formie bezgotówkowej na rachunek bankowy wskazany pracodawcy przez pracownika podczas, lub krótko po rozpoczęciu zatrudnienia 47. Podobnie sytuacja wygląda w Wielkiej Brytanii gdzie brak konta bankowego uniemożliwia rozpoczęcie pracy. Ponieważ w Wielkiej Brytanii instytucja obowiązkowego meldunku w ogóle nie istnieje, za dokument potwierdzający adres uznaje się listy otrzymywane z banku lub rachunki za media. Brak konta bankowego bardzo utrudnia uzyskanie numeru ubezpieczenia (National Insurance Noumber), który jest niezbędny do rozpoczęcia legalnej pracy 48. W Polsce nie istnieją tak silne powiązania pomiędzy faktem posiadania konta bankowego a uczestnictwem w życiu społeczno gospodarczym. Wypłacanie wynagrodzeń w formie gotówki wciąż nie należy do rzadkości, zwłaszcza w przypadku małych, lokalnych lub rodzinnych firm. 47 data dostępu data dostępu

21 ilość oddziałów 4. Wykluczenie finansowe w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej Niewątpliwą przyczyną utrudnionego i niepowszechnego dostępu do podstawowych usług finansowych w Polsce jest struktura krajowego systemu bankowego, którego trzon stanowią duże uniwersalne banki, w większości należące do międzynarodowych grup finansowych. Fakt, iż ponad 80% kapitału bankowego znajduje się pod kontrolą zagranicznych grup kapitałowych, oznacza że w Polsce realizowana jest przede wszystkim polityka głównych akcjonariuszy zagranicznych, którzy wykazują się raczej brakiem zainteresowania rozwojem regionu. W odniesieniu do usług bankowych uregulowania określające parametry ich dostępności nie występują zarówno w prawie polskim, jak i w innych regulacjach w Unii Europejskiej 49. To właśnie ilość oddziałów instytucji finansowych przypadających na 100 tysięcy mieszkańców jest jedną z podstawowych miar wykluczenia finansowego. Jest to jednak wskaźnik obarczony dużym ryzykiem błędnych interpretacji, czego przykład zostanie pokazany poniżej. Dla potrzeb niniejszej analizy sytuacja Polski została zestawiona z Czechami, Słowacją i Węgrami. Te trzy kraje, które zostały włączone w struktury Unii Europejskiej również w roku 2004, łączy z Polską podobna przeszłość historyczna i związane z tym problemy transformacji ustrojowej. Gospodarka socjalistyczna pozostawiła po sobie spuściznę w postaci niskiego poziomu rozwoju rynków finansowych czego trwające ponad 20 lat przekształcenia nie zdołały jeszcze skompensować. Dla przejrzystej oceny pozycji Polski zestawienia ujmują też średnią obliczoną dla strefy euro. Dane liczbowe pochodzą z oficjalnej strony internetowej Banku Światowego Liczba oddziałów bankowych przypadających na 100 tyś. mieszkańców (2011 r.) 45,0 40,0 35,0 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0, Czechy 21,1 21,5 22,0 21,7 22,9 22,8 22,5 23,1 Węgry 13,8 14,8 16,1 17,2 17,8 17,5 16,6 15,7 Słowacja 25,3 25,7 26,3 25,9 27,6 26,3 26,0 25,8 Polska 26,6 26,5 27,6 29,6 32,6 32,8 31,9 32,3 Strefa EURO 33,7 34,6 37,4 39,4 39,4 39,6 38,7 38,5 Źródło: opracowanie własne na bazie World Bank Rysunek Buko J Przeciwdziałanie wykluczeniu finansowemu, s

22 ilość oddziałów Jak pokazują dane, Polska jeszcze dość znacząco odbiega od średniej europejskiej w ilości placówek instytucji finansowych, jednak jest na uprzywilejowanej pozycji w odniesieniu do państw ujętych w zestawieniu. Mamy blisko dwukrotnie większą ilość placówek w porównaniu z Węgrami, natomiast wobec Czech i Słowacji utrzymujemy kilkupunktową przewagę. W Polsce dość wyraźnie zaznacza się przyrost w 2008 roku, który z małym spadkiem w 2010 roku, utrzymuje się. Aby jednak mieć jasny obraz pozycji Polski warto przedstawić analizę w porównaniu do krajów wysokorozwiniętych. Ilość oddziałów bankowych przypadających na 100 tyś. mieszkańców (2011 r.) Źródło: opracowanie własne na bazie World Bank Rysunek 3. 50,0 45,0 40,0 35,0 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0, Polska 26,6 26,5 27,6 29,6 32,6 32,8 31,9 32,3 Francja 21,6 22,0 46,0 44,9 44,6 41,9 41,6 41,6 Niemcy 21,3 20,2 16,7 16,3 16,3 15,8 15,7 Wielka Brytania 29,1 28,4 26,5 26,5 26,2 25,6 24,9 Strefa EURO 33,7 34,6 37,4 39,4 39,4 39,6 38,7 38,5 Co może zaskakiwać to wysoki wskaźnik ilości oddziałów w Polsce w porównaniu do Niemiec czy Wielkiej Brytanii. Jak widać to nie sumaryczna ilość placówek instytucji finansowych stawia nas na jednej z ostatnich pozycji w kwestii ubankowienia społeczeństwa. Gdyby zawęzić analizę tylko do tego wskaźnika, wysoki poziom wykluczenia finansowego w Polsce byłby niezrozumiały. Zastanawiająco zaś wygląda sytuacja europejskiej potęgi gospodarczej jaką są Niemcy. Ilość placówek bankowych jest dużo niższa niż średnia dla państw strefy euro i najniższa spośród wszystkich objętych analizą, włączając również państwa Europy Środkowej. Po wyraźnym spadku wskaźnika w 2006 roku, poziom dla Niemiec utrzymuje się na dość niskim, ale bardzo stabilnym poziomie. Specyficznie wygląda również przypadek Francji, która w 2006 roku zwiększyła ilość oddziałów bankowych ponad dwukrotnie i ta wysoka wartość, z niewielkim spadkiem, utrzymała się w całym okresie objętym analizą. Ze względu jednak na cel główny opracowania, przyczyny tej zmiany nie będą przedmiotem szczegółowych rozważań. Kolejną podstawową miarą służącą w badaniach nad inkluzją finansową jest wskaźnik ilości osób posiadających podstawowy rachunek bankowy. Wskaźnik ten jest mierzony procentowo w odniesieniu do osób powyżej 15 roku życia. 22

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Piotr Górski, Monika Liszewska Edukacja finansowa szansą na zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

Czy warto korzystać z rachunków bankowych i płatności bezgotówkowych?

Czy warto korzystać z rachunków bankowych i płatności bezgotówkowych? Szczecin, 21 maja 2012 r. Wstęp bezpłatny! Czy warto korzystać z rachunków bankowych i płatności bezgotówkowych? Adam Tochmański Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego Narodowy Bank Polski Agenda 1.

Bardziej szczegółowo

Program rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce na lata 2009-2013

Program rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce na lata 2009-2013 Forum Liderów Banków Spółdzielczych Warszawa, 15 września 2009 r. Program rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce na lata 2009-2013 Adam Tochmański Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność sektora banków spółdzielczych w Polsce. Anna Rosa Katedra Finansów Wydział Nauk Ekonomicznych Politechnika Koszalińska

Konkurencyjność sektora banków spółdzielczych w Polsce. Anna Rosa Katedra Finansów Wydział Nauk Ekonomicznych Politechnika Koszalińska Konkurencyjność sektora banków spółdzielczych w Polsce Anna Rosa Katedra Finansów Wydział Nauk Ekonomicznych Politechnika Koszalińska Struktura prezentacji Banki spółdzielcze charakterystyka Konkurencja

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Polskie Towarzystwo Ekonomiczne 28.01.2016 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci znawcy systemów bankowych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan

Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan AKTUALNE PROBLEMY POLITYKI KONKURENCJI KONFERENCJA JUBILEUSZOWA Z OKAZJI XX-LECIA UOKiK KONKURENCJA JAKO FUNDAMENT GOSPODARKI WOLNORYNKOWEJ Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska

Bardziej szczegółowo

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH?

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? BADANIE OPINII PUBLICZNEJ JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? CZERWIEC 2010 Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Misja i wartości Grupy Kapitałowej GPW Misja Grupy Kapitałowej GPW Naszą misją jest rozwijanie efektywnych mechanizmów

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015 19 marca 2012 roku / mln zł / / mln zł / wyniki podsumowanie Rozwój biznesu SEGMENT KORPORACYJNY Transakcje walutowe

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce Zaproszenie do dyskusji Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Klub Polska 2025+, Klub Bankowca 30.09.2015 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci - znawcy systemów

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów finanse należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Strategia CSR GK GPW Założenia Dlaczego CSR jest ważny dla naszej Grupy Wymiar compliance: rozporządzenie Market

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Pieniądz w gospodarstwie domowym Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Od wieków pieniądz w życiu każdego człowieka spełnia rolę ekonomicznego środka wymiany. Jego wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Europejski rynek płatności detalicznych

Europejski rynek płatności detalicznych Europejski rynek płatności detalicznych Janina Harasim, Bożena Frączek, Grażyna Szustak, Monika Klimontowicz Streszczenie/ Abstract Książka prezentuje współczesny rynek płatności, które postrzegane są

Bardziej szczegółowo

Finansowanie wdrażania innowacji przez banki

Finansowanie wdrażania innowacji przez banki III Forum Gospodarcze InvestExpo Finansowanie wdrażania innowacji przez banki Dr inż. Jerzy Małkowski Związek Banków Polskich Chorzów, 8 kwietnia 2011 r. 1 CZYM JEST INNOWACJA? Efekty wszelkich działań

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE. efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych

NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE. efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce ma przed sobą olbrzymie perspektywy. Silna pozycja polskiej gospodarki, najmniejsze

Bardziej szczegółowo

KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU

KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU Prezentacja wyników badania świadomości CSR: badanie wśród pracowników (na przykładzie branży teleinformatycznej) Przygotowano dla: Przygotowali: Marta Kudrewicz,

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie bankowości internetowej w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw

Wykorzystanie bankowości internetowej w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw dr Beata Świecka Wykorzystanie bankowości internetowej w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw Bankowość (BI) skierowana jest głównie do klientów indywidualnych oraz małych i średnich podmiotów gospodarczych.

Bardziej szczegółowo

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO Sławomir Żygowski I Wiceprezes Zarządu ds. bankowości korporacyjnej Nordea Bank Polska S.A. SYTUACJA W SEKTORZE BANKOWYM W POLSCE UWARUNKOWANIA KRYZYSU Wina banków? Globalna

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Czarne Złoto

lokata ze strukturą Czarne Złoto lokata ze strukturą Czarne Złoto Lokata ze strukturą Czarne Złoto jest produktem łączonym. Składa się z lokaty promocyjnej i produktu strukturyzowanego Czarne Złoto inwestycji w formie ubezpieczenia na

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

Włączenie finansowe w Polsce

Włączenie finansowe w Polsce Włączenie finansowe w Polsce Stan na dziś Justyna Pytkowska 31 marca 2015 Badanie stopnia włączenia w system finansowy Pierwsze badanie, w którym kompleksowo ocenione zostały warunki dostępu i wynikające

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów

Bardziej szczegółowo

Zaufanie do wybranych instytucji sektora finansowego

Zaufanie do wybranych instytucji sektora finansowego Zaufanie do wybranych instytucji sektora finansowego Wyniki badań opinii indywidualnych klientów posiadających zdeponowane środki pieniężne w instytucjach finansowych Warszawa, marzec 2012 1 1 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Stanowisko UKNF w sprawie dobrych praktyk w zakresie walutowych transakcji pochodnych - podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Zgromadzony w toku czynności nadzorczych

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski 17% kobiet w UE znajduje się na granicy ubóstwa. Wyniki badania Eurobarometru przeprowadzonego we wrześniu 2009 roku, wskazują, że w każdej grupie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich , współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy:

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: Łukasz Pokrywka 23.05.2011 Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: o Emigracja Polaków po przystąpieniu do UE o Sytuacja społeczno-gospodarcza Niemiec o

Bardziej szczegółowo

UMOŻLIWIAMY WYMIANĘ PONAD 120 WALUT Z CAŁEGO ŚWIATA

UMOŻLIWIAMY WYMIANĘ PONAD 120 WALUT Z CAŁEGO ŚWIATA UMOŻLIWIAMY WYMIANĘ PONAD 120 WALUT Z CAŁEGO ŚWIATA Transakcje Spot (Transkacje natychmiastowe) Transakcje terminowe (FX Forward) Zlecenia rynkowe (Market Orders) Nasza firma Powstaliśmy w jednym, jasno

Bardziej szczegółowo

człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych

człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych OCENA EX-ANTE INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH W ZAKRESIE WSPARCIA PODMIOTÓW

Bardziej szczegółowo

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów medycznych w Polsce Propozycje Ministerstwa Zdrowia

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa wrzesień 2012 r. Co ma potencjał zysku? wrzesień 2012 2 Sztandarowy subfundusz dla klientów banków spółdzielczych: UniStabilny

Bardziej szczegółowo

Bankowość mobilna w oczach %&'(')#*+,- Polaków./&'01-%2$013/./& 2-#1*0'#41+/)2'+#'#$'& *3-%-2+-)51'.-# Warszawa, 6*&+-)17$0*4189:;<:=;88&:

Bankowość mobilna w oczach %&'(')#*+,- Polaków./&'01-%2$013/./& 2-#1*0'#41+/)2'+#'#$'& *3-%-2+-)51'.-# Warszawa, 6*&+-)17$0*4189:;<:=;88&: Bankowość!"#$ mobilna w oczach %&'(')#*+,- Polaków./&'01-%2$013/./& 2-#1*0'#41+/)2'+#'#$'& *3-%-2+-)51'.-# Warszawa, 6*&+-)17$0*4189:;

Bardziej szczegółowo

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak TEST ADEKWATNOŚCI Odpowiedzi na pytania zawarte w teście zawierają informacje niezbędne do dokonania przez Towarzystwo oceny poziomu wiedzy Klienta dotyczącej inwestowania w zakresie instrumentów finansowych,

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata inwestycyjna powiązana z rynkiem akcji ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów

Bardziej szczegółowo

Bankowa jakość obsługi sektora MSP. Badania benchmarkingowe w ramach IX edycji konkursu Bank Przyjazny dla Przedsiębiorców.

Bankowa jakość obsługi sektora MSP. Badania benchmarkingowe w ramach IX edycji konkursu Bank Przyjazny dla Przedsiębiorców. Bankowa jakość obsługi sektora MSP. Badania benchmarkingowe w ramach IX edycji konkursu Bank Przyjazny dla. Ewa Jakubowska-Krajewska, Członek Zarządu Polsko-Amerykańskiej Fundacji Doradztwa dla Małych

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Komunikat z badań. Kryzys w Grecji silnie wpływa na oceny przyszłej sytuacji gospodarczej Europy

Komunikat z badań. Kryzys w Grecji silnie wpływa na oceny przyszłej sytuacji gospodarczej Europy Komunikat z badań 15 lipca 2015 r. Maciej Siejewicz Manager Marketing and Communications T: +48 22 43 41 239 M: +48 500 100 500 F: +48 22 43 41 010 maciej.siejewicz@gfk.com Kryzys w Grecji silnie wpływa

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czy warto powierzać pieniądze bankom Dr Robert Jagiełło Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY 1 WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Projektant biznes planu

Projektant biznes planu Projektant biznes planu Projektant biznes planu Jeżeli planujesz rozpoczęcie nowej działalności lub realizację inwestycji to Projektant biznes planu jest narzędziem stworzonym specjalnie dla Ciebie. Naszym

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność banków

Społeczna odpowiedzialność banków Społeczna odpowiedzialność banków Maria Młotek Forum Odpowiedzialnego Biznesu, organizacja, która propaguje ideę społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw w Polsce, definiuje odpowiedzialny biznes jako:

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialny biznes

Odpowiedzialny biznes Odpowiedzialny biznes Społeczna odpowiedzialność biznesu jako źródło sukcesu w województwie śląskim 1 2 Koncepcja Społeczna Odpowiedzialność Biznesu (ang. Social Corporate Responsibility CSR) to koncepcja,

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Małgorzata Zaleska Prezes Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Przejrzystość rynku bankowego

Prof. dr hab. Małgorzata Zaleska Prezes Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Przejrzystość rynku bankowego Prof. dr hab. Małgorzata Zaleska Prezes Bankowego Funduszu Gwarancyjnego Przejrzystość rynku bankowego W ostatnim okresie regulatorzy rynku bankowego dąŝą do zwiększenia przejrzystości działalności bankowej

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 2 Liczba wyprodukowanych samochodów w 2015 r. przekroczy 600 tys. wobec ok. 580 tys. w 2014 roku - ocenił dla PAP Jakub Faryś, prezes Polskiego Związku

Bardziej szczegółowo

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Zebranie informacji na temat migrantów z danego obszaru stanowi poważny problem, gdyż ich nieobecność zazwyczaj wiąże się z niemożliwością przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo