Nr 3 (47) czerwiec lipiec 2008

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nr 3 (47) czerwiec lipiec 2008"

Transkrypt

1 Nr 3 (47) czerwiec lipiec 2008 Są różne sposoby na przekazanie żydowskich treści: dzieci z zacięciem artystycznym mogą np. przygotować mandalę pod okiem profesjonalisty. Na koloniach w Zalesiu każdy dzień poświęcony był innej dziedzinie sztuki. Te nietypowe kolonie artystyczne zorganizowały JOINT i ZGWŻ dla dzieci w wieku od 6 do 17 lat. Głównym zadaniem 100-osobowej grupy kolonistów, którzy wzięli udział w warsztatach filmowych, fotograficznych, teatralnych i tanecznych, było stworzenie prac artystycznych łączących tradycję żydowską z ogólną wiedzą o świecie. Mieliśmy dylemat: ślizgać się po powierzchni tematu, czy dotrzeć głębiej, do podstawowych wartości, których dzieci powinny uczyć się w domu mówi Agata Rakowiecka, kierowniczka kolonii. Zwyciężyła druga opcja w takim stopniu, w jakim byliśmy na to przygotowani. Koloniści przede wszystkim poznawali wartości żydowskie poprzez sztukę. Bardzo napięty program kolonii zakładał mnóstwo zajęć obowiązkowych (m.in. literatura od Biblii do Etgara Kereta), ale były także wyprawy nad jezioro i wspólne śpiewanie z Nati Kerman, studentką akademii jazzu i muzyki współczesnej Rimon w Ramat haszaron. Ponadto organizatorzy zabrali uczestników na wycieczkę do Barczewa, gdzie znajduje się XIX-wieczna synagoga. Po drodze mieliśmy grę ze stacjami. Trzeba było zebrać wszystkie sefiry, aby świat znowu był idealny mówi Agata Rakowiecka, wyjaśniając, że w żydowskiej mistyce mówi się o dziesięciu sefirach, czyli emanacjach Boskiego światła. Swoim działaniem człowiek może rozdzielać i łączyć te sefiry, burzyć i budować światy. To wspaniała nauka odpowiedzialności mówi kierowniczka kolonii. Turnus zakończyło zniszczenie żydowskiej mandali. Wyglądała tak: podzielone na trzy części koło, w jednej części chałka i dwie świece ilustracja hasła rodzina. Pozostałe dwie części wypełnione kolorowym piaskiem to dobroczynność i pokój. Do robienia mandali potrzeba skupienia, cierpliwości. Symboliczne zniszczenie pokazało, że istotą jest robienie, a nie ostateczny efekt mówi Agata Rakowiecka. Lato Z MANDALĄ FOT. ARCHIWUM

2 AKTUALNOŚCI Punkt informacyjny Sienna 55 FOT. Jakub Wyszyński 30 lipca zaczął działać Punkt Informacji Turystycznej i Kulturalnej Enklawy Żydowskiej. Będzie tu księgarnia z judaicami oraz bar. Niedługo zostaną postawione dwa automaty: z koszernymi napojami oraz batonami. Punkt można odwiedzać od poniedziałku do piątku od godz. 9 do 17. W planach jest uruchomienie go w weekendy. Otwarcie rozpoczęło się od złożenia wieńca pod murem getta i uroczystego przecięcia wstęgi przez burmistrza Woli Marka Andruka i przewodniczącego ZGWŻ w RP Piotra Kadlčika. Przy wejściu zawieszono mezuzę. Stosunki polsko-żydowskie mają wiele białych plam i niedopowiedzeń. Punkt nie został otwarty tylko, by pokazać historię, ale też by uświadomić turystom z całego świata, że Żydzi nie byli elementem obcym w Warszawie, a ich historia w tym mieście nie skończyła się w 1943 r. mówił Piotr Kadlčik. Nastawiamy się głównie na wycieczki żydowskie z całego świata, ale zapraszamy także warszawiaków zainteresowanych historią tego rejonu zachęcał burmistrz Andruk. Przy Siennej 55 moźna też zobaczyć wystawę zdjęć z getta warszawskiego. Dla Gminy na aukcjach internetowych skupuje je Łukasz Biedka wspólnie z Janem Jagielskim z Żydowskiego Instytutu Historycznego. jewish.org.pl ogłoszenia Na początku parszy Kedoszim (Kpł 19:1-20:27) czytamy: świętymi bądźcie ; Tora jednak nie wyjaśnia, na czym miałoby to polegać. RaMBaN tłumaczy, że nakaz bycia świętymi realizuje się w codzienności. Weźmy dla przykładu spożywanie wina do posiłku: nie jest to zakazane, ale jeśli nie zachowamy umiaru, oddalimy się od ideału. Nie wystarczy tylko wykonywać to, co jest napisane czarno na białym. Tora wymaga od nas więcej. Świętymi bądźcie w waszym codziennym życiu. Fragment dwar Tory, którą Awram HaYman wygłosił 3 maja podczas swojej bar micwy. FOT. Aleksandra bramson W związku z działaniami Towarzystwa Kultury Żydowskiej Beit Warszawa, które zmierzają do utworzenia i zarejestrowania związku wyznaniowego Postępowa Społeczność Żydowska Beit Polska, dnia 14 kwietnia b.r. przewodniczący GWŻ Piotr Kadlčik, w imieniu Zarządu, wystosował list do członków Gminy. Zwraca on uwagę, że w myśl Prawa Wewnętrznego Wyznaniowej Wspólnoty Żydowskiej w Rzeczpospolitej Polskiej art.7 ust.1 do Gminy należeć może osoba pełnoletnia, będąca Żydem lub pochodzenia żydowskiego, nie będąca wyznania innego niż mojżeszowe oraz nie będąca członkiem innego kościoła lub związku wyznaniowego ( ). Dlatego z chwilą uzyskania przez Związek Postępowych Gmin Żydowskich Beit Polska statusu prawnego związku wyznaniowego, członkostwo w nim będzie równoznaczne z wykluczeniem z Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie. biuletyn nr 3/2008 (47)

3 A jednak się dzieje Zawsze, kiedy Ania przychodzi do mnie zapytać o słowo wstępne do Biuletynu, w pierwszej chwili mam totalną pustkę w głowie. O czym nowym powinienem opowiedzieć członkom naszej Gminy? Co wydarzyło się od wydania poprzedniego Biuletynu? Otwarcie punktu informacyjnego przy murze getta od pomysłu do przemysłu trwało długo ze względu na między innymi kłopoty z remontem i jest niewątpliwym sukcesem, który Gmina odniosła razem z dzielnicą Wola. Sienna 55 to tam zatrzymują się turyści pielgrzymujący po śladach getta. Chciałbym, aby to miejsce w równiej mierze służyło spotkaniu z przeszłością, jak i teraźniejszością. Obsługujący punkt członkowie Gminy informują turystów o naszej działalności, o zaskakujących wielu fakcie, że w Warszawie istnieje jednak społeczność żydowska. W większym pomieszczeniu wyeksponowaliśmy fragment naszej kolekcji zdjęć z warszawskiego getta, ale mam nadzieję, że będą tam również odbywały się spotknia czy wykłady. Rozpoczęto prace przy remoncie elewacji synagogi Nożyków. Poszukujemy firmy, która wymaluje synagogę od wewnątrz. Jaakow Finkelstein, attaché ds. kultury Ambasady Izraela, zakończył misję dyplomatyczną w Polsce. Pożegnaliśmy go na uroczystym kiduszu. Mam nadzieję, że jego następca będzie nam równie przychylny. Dla Jaakowa nasza Gmina coś znaczyła, czuł się tu dobrze. Podczas ostatniego spotkania powiedział: Wy, Żydzi polscy, z przeszłości i dzisiejsi, byliście dla mnie i dla mojej rodziny w ciągu trzech ostatnich lat domem, Gminą i przyjaciółmi. Trwają prace w budynku jesziwy lubelskiej. Idą naprzód mimo trwającego od kilku miesięcy postępowania Ministerstwa Finansów, które chce wykazać, że jesziwę otrzymaliśmy bezprawnie. Mimo absurdalności tej sprawy i złej woli ludzi, którzy ją wywołali, pozostaję optymistą. I już teraz zapraszam na koncert w Lublinie i w Warszawie światowej sławy kantora Meira Helfgota, którego obecność uświetni w październiku jorcajt rabina Meira Szapiro twórcy Jesziwat Chachmej Lublin. Na Woli, na terenie dawnego szpitala starozakonnych, trwają prace projektowe żydowskiego domu seniora. Uzyskawszy warunki zabudowy, poszukujemy teraz inwestora zastępczego, czyli firmy, która przeprowadzi dla nas tę inwestycję. Czas dojrzał, by zastanowić się nad formułą prawną moszaw zkeinim. Rozważamy powołanie stowarzyszenia, które poprowadzi dom seniora, tak jak to było przed wojną. Tę sprawę będę chciał poruszyć na wrześniowym Walnym Zebraniu członków Gminy. Pinchas Zarczyński, uczeń Beren-Amiel Institute Ohr Torah Stone w Efracie, z żoną Rebeką. FOT. Jakub Wyszyński Kilka refleksji na temat prac budowlanych planowanych w okolicach Twardej: na działce sprzedanej przez Fundację Shalom firma Hines już niebawem rozpocznie budowę 160-metrowej wieży. Enklawa zieleni przy ul. Twardej znajdzie się tuż obok wielkiego placu budowy. Trwają poszukiwania rabina pomocniczego. Chcemy, żeby była to osoba mówiąca po polsku. Ten warunek spełnia Pinchas Zarczyński (na zdjęciu). Pinchas urodził się w Warszawie i jako dziecko wyjechał z rodziną Izraela. Mamy okres urlopowo-wakacyjny, więc w samej Gminie niewiele się dzieje. Odwiedzający Kazimierz Dolny mieli okazję wziąć udział w organizowanych przez Gminę w ramach Festiwalu Filmu i Sztuki Dwa Brzegi dniach kultury żydowskiej. Gmina to nie tylko, jak często słyszymy, działalność religijna. Staramy się być widoczni również na zewnątrz. Ale też i świat zewnętrzny o nas nie zapomina a czasem chyba szkoda. Media ekscytują się zwrotem mienia zagrabionego obywatelom Polski. I jakoś ciągle trzeba przypominać, że ta tak zwana żydowska restytucja to tylko kilkanaście procent ogólnej puli roszczeń i jakoś ciągle dziennikarze ten fakt pomijają. Ostatnio, doprowadzony już do irytacji kolejną rozmową w stylu wasze ulice, nasze kamienice, zapytałem: Po drugiej wojnie światowej w całej Polsce było mniej Żydów niż przed wojną w samej Warszawie kto do cholery ma się upominać o te kamienice? Nawet ta cholera nie pomogła tekst się nie pojawił. Wraca jak bumerang problem antysemityzmu. Felietonista Timesa w jednym zdaniu wspomniał, że Polacy w ramach rozrywek palili przed wojną Żydów w synagogach. Można się dziwić szacownemu Timesowi, że przepuścił coś takiego, ale z drugiej strony, proszony o skomentowanie, muszę powiedzieć, że poziom antysemickiego jadu w opiniach internautów na taki wybryk jest o wiele bardziej niepokojący. Ale czy to znaczy, że wszyscy Polacy są antysemitami? Z pewnością nie. Podobnie jak nie wszyscy Żydzi żywią urazę do Polski. Niby czas wakacyjny, a jednak się dzieje. I znowu jest o czym opowiedzieć. Piotr Kadlčik Przewodniczący GWŻ 3 ביולעטין czerwiec lipiec 2008

4 PODWÓRKO Od Zarządu Gmina nieortodoksyjna 17 maja Zarząd Gminy omawiał organizację i przebieg obchodów kwietniowych świąt i rocznic, głównie problemów występujących podczas pierwszej kolacji sederowej. Członkowie Zarządu wyjaśniali też, że nie mieli wpływu na uzyskanie przez Gminę zaproszeń ani na inne utrudnienia związane z uroczystościami 65. rocznicy powstania w getcie warszawskim 15 kwietnia. Dyskutowano propozycję rabina Michaela Schudricha, aby stanowisko drugiego rabina Warszawy objął rabin Ariel Tal z Izraela. Ponieważ część członków Zarządu wnioskowała o zapytanie rabina Efraima Maislesa, czy podjąłby się tego, ustalono, że obydwaj rabini otrzymają taką propozycję. Przy tym rabin Ariel Tal niebawem przyjedzie wraz z żoną do Polski, aby poznali go i zaopiniowali jego kandydaturę zarówno Zarząd, jak i członkowie Gminy. Raport z dotychczasowej działalności na stanowisku koordynatora programu kulturalno-edukacyjnego Gminy bardzo bogatej już w ciągu pierwszych czterech miesięcy przedstawiła Judyta Nekanda-Trepka, omówiła też plany na przyszłość, a Zarząd zaakceptował związane z tym poprawki w budżecie. Zarząd jednogłośnie przychylił się do propozycji nadania Janowi Jagielskiemu honorowego członkostwa Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie. Rozpatrzono kilka wniosków o pożyczki i inne formy pomocy dla członków Gminy. na podstawie Wieści Gminnej W odpowiedzi na list otwarty grupy członków Gminy w poniedziałek 23 czerwca Zarząd Gminy Wyznaniowej Żydowskiej zorganizował w synagodze im. Nożyków spotkanie dyskusyjne w sprawie wypracowania warunków dla tych członków Gminy, którzy nie identyfikują się z judaizmem ortodoksyjnym, a pragną uczestniczyć w życiu religijnym społeczności. Na zebranie przybyło ok. 50 osób, w tym liczni członkowie grupy Chawura i Żydowskiej Ogólnopolskiej Organizacji Młodzieżowej. W dyskusji dominowały głosy o możliwości znalezienia miejsca dla siebie w Gminie osób o różnej orientacji religijnej, chociaż część dyskutantów podnosiła zarzut, że opcja ortodoksyjna jest oczywista, a nad inną trzeba się zastanawiać. Z drugiej strony mówiono, że nie ma jasno sprecyzowanego stanowiska i grupy, która by je reprezentowała o jakie właściwie zmiany chodzi. Z konkretów wymieniano głównie możliwość zatrudnienia przez gminę nieortodoksyjnego rabina. Mówiono też, że chodzi o możliwość znalezienia się w synagodze i czucia się w niej dobrze różnych osób, gdyż niektórych synagoga płoszy. Liczne były głosy podkreślające potrzebę, ale przede wszystkim też możliwość znalezienia dla siebie miejsca w życiu religijnym i społecznym Gminy ludzi o różnej orientacji i często niebędących halachicznymi Żydami. Osoby utożsamiające się ze środowiskiem ortodoksyjnym podkreślały, że nie chcą być ustawiane w opozycji do pozostałych grup w Gminie (jeden z głosów z tej grupy: Nie zebrali się tu ortodoksi i nieortodoksi, tylko ludzie aktywni ) i że wszystkim nam chodzi o wspólne uczestnictwo w życiu Gminy. Rabin Michael Schudrich powołując się na czytaną tym tygodniu parszę Korach (o buncie Koracha przeciwko Mojżeszowi podczas wędrówki przez pustynię) wskazywał, że są dwa typy Żydów: tacy jak Korach, którzy rozbijają społeczność, i tacy jak Mojżesz, którzy ją łączą. Przedstawiciele Zarządu podkreślali jego gotowość do rozpatrywania konkretnych wniosków, zwłaszcza przewodniczący Piotr Kadlčik, który proponował też, aby we wrześniu na Walnym Zebraniu członków Gminy zostały zgłoszone konkretne projekty. Zresztą wielokrotnie w trakcie tej dyskusji nawoływano do konkretyzowania propozycji. Wielokrotnie też i to powtarzało się w końcowej części dyskusji jako wniosek formułowano postulat wspólnego środowiska, a w jego obrębie grup, które coś robią razem, a coś osobno z nadzieją, że tych wspólnych inicjatyw będzie jak najwięcej. Na zakończenie Piotr Kadlčik zaproponował jeszcze przed wrześniowym Walnym Zebraniem cykl spotkań, w wyniku których zostałyby zebrane postulaty grupy solidaryzującej się z sygnatariuszami listu i opracowane wnioski tworzące wspólną płaszczyznę. na podstawie Wieści Gminnej Małgorzacie Lanocie oraz Piotrowi i Janowi z Gosią Topińskim wyrazy współczucia z powodu śmierci BP Anny Lanoty de domo Rottenberg składają Zarząd GWŻ w Warszawie i redakcja Biuletynu. Niech dusza jej zostanie wpleciona w węzeł życia wiecznego. Naszemu koledze Henrykowi Kuttenowi z powodu śmierci Matki wyrazy współczucia składają Zarząd GWŻ w Warszawie i redakcja Biuletynu. Niech dusza jej zostanie wpleciona w węzeł życia wiecznego. 4 biuletyn nr 3/2008 (47)

5 Pokoje gościnne w Kazimierzu Chawura rusza w drogę Kiedy ostatnio nocowaliście w synagodze? W ostanie święta Szawuot, a może nigdy? Znamy wiele midraszy mówiących o uczonym, który zagłębiwszy się w lekturze świętych ksiąg nie zdążył na ostatnie metro, ale to zupełnie inna historia. Chawura (nieformalna grupa założona przez członków Gminy zorientowanych nieortodoksyjnie) spędziła ostatni przed wakacjami szabat w synagodze właśnie. Szabaton w Kazimierzu Dolnym. Hoteli i miejsc noclegowych tu nie brak, lecz my zanocowaliśmy na swoim w synagodze. Lehit aneg be-taanugim, barburim u-slaw wedagim... Ale nie samym chlebem człowiek żyje. Wśród tych rozkoszy znaleźliśmy także czas, by podsumować dotychczasowe osiągnięcia Chawury. I tak, wylegując się na nadwiślańskim piasku, zamiast liczyć chmury na niebie, doliczyliśmy się, że oto na spotkanie w sprawie nieortodoksyjnego nurtu w naszej Gminie przyszło dwa razy więcej osób niż, licząc łącznie, na oba spotkania z kandydatami na rabinów. Głos pierwszy: 30-latkowie, którzy już nie działają w organizacjach młodzieżowych, a nie założyli jeszcze rodzin, jeśli chcą utrzymać kontakt ze społecznością idealnie pasują do Chawury. Głos drugi: Kolacje szabatowe to często imprezy międzypokoleniowe: chawurowcy przychodzą ze swoimi rodzicami, dziećmi. Głos trzeci: Chawura to nie tyle grupa, co idea: pomysł na wspólne działanie, cieszenie się ze wspólnego dziedzictwa oraz nowoczesne podejście do judaizmu. Chór głosów: Chawura pomoże w kłopocie/na co dzień, jak i w sobotę/chawura to sposób działania/nie tylko siedzenia, gadania. Każdy ma swój żydowski bagaż. Pomożemy ci go nieść powiadają chawurowcy, którzy coraz dalej zarzucają swe sieci. Ale to po wakacjach. Wracając do Kazimierza: odwiedziliśmy cmentarz żydowski, który miejscowi nazywają Ścianą Płaczu (liczne karteczki z prośbami, jak w Jerozolimie). Była hawdala na kazimierskim rynku, przy dźwiękach muzyki klezmerskiej. Trwał wtedy finałowy koncert III Festiwalu Muzyki i Tradycji Klezmerskiej. Nie mogliśmy trafić lepiej. apartament (2-osobowy) 100 zł/doba 3 pokoje 2-osobowe (2 ze wspólną łazienką) 80 zł/doba pokój 1-osobowy (ze wspólną łazienką) 50 zł/doba Mladen Petrov W synagodze znajduje się księgarnia żydowska, kafejka, wypożyczalnia rowerów; w sali modlitewnej wystawa fotograficzna nt. historii Żydów w Kazimierzu Dolnym (ze zbiorów Instytutu Sztuki PAN). Rezerwacje: Beitenu Nasz dom ul. Lubelska 2, Kazimierz Dolny tel.: , kom.: lat temu zainicjowano w Wielkiej Brytanii nowatorski program oferujący wszystkim członkom społeczności żydowskiej cykl wykładów, warsztatów i seminariów prowadzonych przez najlepszych specjalistów w danej dziedzinie, a także przez samych uczestników Limudu. Program, w którym nauczyciele stają się uczniami, a uczniowie nauczycielami, odniósł wielki sukces i przyciąga tysiące uczestników na całym świecie. Ale jest jeszcze coś, co różni Limud od wszystkich innych konferencji. Jest to ilość i symultaniczność prowadzonych zajęć prawie o każdej porze dnia i nocy uczestnik może wybrać między kilkunastoma wykładami z każdej chyba dziedziny żydowskiego życia albo samemu wygłosić wykład; może wziąć udział w warsztatach artystycznych i muzycznych, obejrzeć interesujący film, przyłączyć się do grupy studiującej Torę czy tańczyć do białego rana Ilość możliwości przyprawia niemalże o zawrót głowy. Tej jesieni Limud odbędzie się po raz pierwszy w Polsce, a jego organizatorzy dołożą wszelkich starań, by zapewnić Wam edukację i rozrywkę na najwyższym poziomie, dbając o uszanowanie praw i zwyczajów każdego z zaproszonych członków żydowskiej społeczności. A dzieci? Zachęcamy, byście zabrali je ze sobą! Dla najmłodszych jest żłobek, dla trochę starszych gry i zabawy, a dla tych jeszcze starszych ciekawe zajęcia warsztatowe, pokazy filmów i sport. Zapraszamy w dniach października do centrum konferencyjnego Boss pod Warszawą dołączcie do wielkiej Limudowej rodziny! Więcej informacji już wkrótce na stronie: Po raz pierwszy w Polsce! czerwiec lipiec 2008 ביולעטין

6 HISTORIA Zawracanie kijem Wisły I co tu takiego ładnego? powiada elegancka turystka do swojej koleżanki. Same żydowskie domy dookoła! Turystki stoją na kazimierskim rynku, tyłem do XVI-wiecznej fary, której zegar ufundowany przez Stanisława Lichtsona odmierza czas, wybijając kuranty. Oto w dole rozciąga się rynek, gdzie potwierdza urodzona w 1918 r. Anna Sanecka mieszkali sami Żydzi. Zalepili podcienia i w każdej dziurce sklepik maleńki. Tu, gdzie stoją, pod górkę, mijając lodziarnię, turystki mają doskonały widok. Z tego punktu, cytując Adolfa Rudnickiego, ludzie wyglądają jak na scenie. W czasach pisarza wiecznie ktoś tu dyżurował, kupcy i tragarze dniem, stróże i metafizycy nocą. Na scenie nastąpiła zmiana, ale dekoracje wciąż te same: po prawej ręce apteka Lichtsona, po lewej wylot ulicy Lubelskiej. Po prawej, w budynku dawnego ratusza, możemy sobie wyobrazić dwór cadyka Motele Twerskiego, syna magida z Turzysk. Jeździł on poszóstną karetą i żył bardzo wystawnie jako potomek królewskiego domu Saula. Z cadykiem Twerskim twierdzą historycy przybyło do miasta spore grono jego wyznawców, w większości bogatych kupców. Ożywili miejscowy handel i przyczynili się do poprawy sytuacji miejscowych Żydów. Faktem jest, że w 1905 r., kiedy Motele Twerski opuszczał Kazimierz Dolny, Żydzi stanowili 89% ogółu ludności. Więc dwór cadyka po prawej stronie, a po lewej, przy ul. Lubelskiej zabytkowa synagoga. Na murze pamiątkowa tablica: Ku czci trzech tysięcy polskich obywateli żydows k i e j narodowości, dawnych mieszkańców Kazimierza Dolnego, zamordowanych przez okupanta hitlerowskiego w czasie II wojny światowej. Okupant hitlerowski załadował Żydów na wozy i w przeddzień święta Pesach, we wtorek 31 marca 1943 r., wywiózł do Bełżca. Na czele, obok pierwszego wozu opuszczającego rynek, szedł rabin Izrael Zilberminc, niosąc Torę i śpiewając psalmy. Zima 1944 r. jest mroźna, drewniane wyposażenie syn a g o g i Synagoga widziana od strony placyku, na którym w 1916 r., kiedy zostało wykonane to zdjęcie, znajdował się świński targ, dziś zwanego Małym Rynkiem. FOT. Juliusz Kłos biuletyn nr 3/2008 (47)

7 świetnie nadaje się na opał. W 1945 r. synagoga ogołocona nie jest już nikomu potrzebna i można ją spalić. Stojący dziś budynek to w dużej mierze rekonstrukcja, którą w latach 50. wykonano z przeznaczeniem na kino, według projektu K. Sicińskiego. Nie odtworzono polichromii na ośmiobocznej drewn i a n e j kopule, gdzie jak pisał W. Husarski uwidoczniono gryfy zapożyczone z kamienicy Celejowskiej. Konie, jelenie, zamki, kwiaty, gęsi wagi, gołębie i cała bogata symbolistyka unosi się w górze nad rozmodlonym tłumem. To wschód gorący i fantastyczny pisał Aleksander Janowski. Nic w tej synagodze nie jest oryginalne. Ściany nie namodlone bo nowe, z wapienia miejscowego, a dawniej (tak mówi legenda) kamień pochodził ze Ściany Płaczu w Jerozolimie. Inna legenda wspomina o napisie na framudze, który miał zaświadczać, że synagogę wzniesiono jeszcze w jedenastym wieku w 1099 roku. Pośrodku hali na krzywej estradzie kantor śpiewał z księgi kołysząc tęsknie swój korpus. Gdy zamilkł, drugi mężczyzna odziany w lisią czapę bliżej ołtarza intonował zaklęcia; dwóch młodzieńców atłasowych, chudych, ciasno przepasanych jęczało z lewej i prawej strony. Rytm przybierał... Wierni zdawali się spieszyć. Coraz szybciej czoła młóciły pustkę, coraz wyżej sięgały płomienie szabasówek i schrypnięte głosy. Dwa lwy na świeczniku Estery, wyprężone ku niebu, drżały jak z utęsknienia. Blaszane ciemniki lamp, mosiężne drobiazgi, niewidoczne sprzęty klekotały, dźwięczały, dążyły dokądś z brudnych zardzewiałych miejsc (Maria Kuncewiczowa, Dwa księżyce ). 7 ביולעטין czerwiec lipiec 2008

8 HISTORIA Historycy twierdzą: synagogę wzniesiono w II poł. XVII wieku (wieki XVI i XVII stanowiły dla miasta okres niebywałej prosperity, związany z funkcjonującą w Kazimierzu przeprawą przez Wisłę i przystanią, na której ładowano zboże spławiane do Gdańska), lud powiada: synagogę ufundował Kazimierz Wielki o czym miał świadczyć dowodnie parochet ręcznie wyszywany przez Esterkę, królewską oblubienicę. Esterka z Opoczna, uwieczniona przez Jana Długosza w Rocznikach, przez wielu historyków uważana jest za postać fikcyjną. Legenda głosi, że władca osadził żydowską piękność w specjalnie wzniesionym zamku w Bochotnicy. Chadzał do niej sekretnym przejściem podziemnym biegnącym z Kazimierza. Efektem namiętności poza narodzinami dwóch chłopców, Niemira i Pełki, oraz dziewczynek wychowanych w wierze żydowskiej było nadanie przez króla szerokich praw ludności żydowskiej. Legenda ta dziwnie przypomina biblijną opowieść o królowej Esterze. Tradycja Esterki pisał w 1910 r. A. Janowski przechowała się w pięknych typach kobiet, a pamięć królewskiej kochanki i protektorki ludu żywo tętni w pamięci Żydów tutejszych. Jak Żyd przyszedł z bóżnicy, to cały Bóg wspomina Anna Sanecka. Żydówki się nie modliły albo bardzo mało. (...) Jak Żyd w nocy rzucił krymkę do niej na łóżko, a ona nie zatrzymała jej, tylko odrzuciła z powrotem do niego na łóżko, to był cały dzień zły jak diabeł. Biedne wy, biedne, żydowskie kobiety, że wasze życie tak prędko więdnie! Na zdjęciach Benedykta J. Dorysa widzimy, jak żydowskie piękności piorą w potoku Grodarz, myją naczynia. Fotografie z przedwojennego Kazimierza zdobią dziś wnętrze sali modlitewnej. O jej oryginalnym wyglądzie mówić trudno. Parochet, wyhaftowany jak wiemy przez Esterkę, a także dwie korony na Torę przechowywał u siebie gabaj Szyja Kapłan. Nie pozwalał niczego dotknąć palcami, aby dzwoneczki nie zniszczyły się od dzwonienia, aby delikatne wzory nie znikły, broń Boże, ze starego srebra pisał Mordechaj Canin w Pinkas Kuzmir. W roku 1928 opisanym sprzętem zainteresuje się osobiście gen. Felicjan Słowoj-Składkowski, który na własny koszt rozkaże wykonać na korony specjalne futerały. Oprawę zyskał także starożytny modlitewnik, który zawierał rysunek przedstawiający Żydów przed królem Kazimierzem Wielkim. Trzy pulpity modlitewne. Fotografia Juliusz Kłosa z 1916 r. Pulpit najwyższy mógł należeć do Chaskiela Kuzmirera, protoplasty dynastii Modrzyc (najstarszy jego syn, Szmuel Elijahu, osiadł w Zwoleniu, skąd przeniósł się do Dęblina, czyli po żydowsku: Modrzyc). Cadyk kazimierski, patron muzyki chasydzkiej w Polsce, wzorem Widzącego z Lublina zatrudniał u siebie wesołka i chór z klezmerami. Odznaczał się ponadprzeciętnym wzrostem. Jego laskę ze srebrną gałką i niezwykle długi chałat można było oglądać raz w roku, w rocznicę śmierci cadyka, w specjalnej izbie, która przez wszystkie pozostałe dni była zamknięta. Bardzo ważna rola tej laski przy jej pomocy Chaskiel Kuzmirer przepędzał dybuki i zawracał wzburzone Stare pulpity z synagogi. FOT. Juliusz Kłos Chaskiel Taub ( ) zwany Kuzmirer, syn Cwi Hirsza z Płońska. Uczył się u Widzącego z Lublina, gdzie otaczano go szacunkiem ze względu na zaszczytne pochodzenie dziadek Chaskiela Tauba, Szlomo z Raciąża, był uczniem Beszta. Po śmierci Widzącego w 1815 r. Chaskiel Taub przez krótki czas był rabinem w Ciepielowie k. Iłży, a następnie osiedlił się w Kazimierzu, gdzie wsparli go bogaci kupcy zbożowi i leśni. Po śmierci Chaskiela Kuzmirera najstarszy jego syn, Szmuel Eljahu, zamieszkał w Zwoleniu. Pierwszym cadykiem z dynastii Modrzyc został syn Szmuela Elijahu Israel. Był on autorem wielu nigunów, a także mimo że nie znał nut dzieł teoretycznych nt. muzyki chasydzkiej (Klalej Orajsa, Diwrej Israel). 8 biuletyn nr 3/2008 (47)

9 Szukając Mojżeszowa wody potoku Grodarz. Należący do osób blisko skupionych przy cadyku Chaim Minc, który zanim w 1924 r. odszedł z życia w wieku 105 lat zaklinał się, że to wszystko szczera prawda. Przechadzając się z długą lulką w zębach po kazimierskim rynku, Minc (ciekawostka: Hilary Minc, wicepremier w latach , był w prostej linii potomkiem tego prawowiernego chasyda) przypominał nauki kazimierskiego cadyka. Do wersu Jeśli zobaczysz, że osioł twego brata albo wół jego upadł na drodze nie odwrócisz się od nich, ale z nim razem je podniesiesz (Pwt 22:4) komentarz był następujący: Razem z nim, czyli ze wznoszącym pieśń, podniesiesz nuty melodii, przyłączając się do śpiewu. Chaskiel Kuzmirer codziennie komponował nową melodię. Mawiał, że szabat bez nowej pieśni to szabat stracony. Idąc od synagogi ulicą Lubelską w stronę góry Sitarz przemierzamy tę samą trasę, którą pielgrzymowali Żydzi na grób kazimierskiego cadyka. Na cmentarzu, założonym przed 1568 r., stał jego ohel. Krotki spacer, po lewej stronie szkoła, obok boisko: to tutaj. Macewy znowu bardzo przydatne. W czasie wojny utwardzono nimi teren przy klasztorze oo. Reformatów, dziedziniec magistratu, a także wyłożono ścieżki do szaletów przy domach zajętych przez Niemców. W latach 60., kiedy cmentarz ostatecznie zrównano z ziemią, ułamki nagrobków umieszczono w murze dookoła boiska. Drugi cmentarz, założony w 1851 r. na zboczu wąwozu na Czerniawach (to tu niewtajemniczeni szukają grobu śpiewającego cadyka), też na rozkaz Niemców został zniszczony. Znajduje się tutaj najciekawsze w Polsce lapidarium, dzieło Tadeusza Augustynka, wzniesione w 1985 r. ze szczątków ok. 600 nagrobków. Monika i Stanisław Krajewscy, którzy pomagali autorowi projektu oznaczać odzyskane macewy (miały być na pomniku umieszczone osobno, tak jak osobno chowano mężczyzn i kobiety), przywieźli taką anegdotę: Znany jeden artysta mówi Monika powiedział nam w zaufaniu, że ma krzesło pochodzące z oryginalnego wyposażenia synagogi. Idziemy do niego do domu, patrzymy: zwykły gięty stołek, na siedzisku napis Welcome. czerwiec lipiec 2008 Anna Ciałowicz Debata o etyce żydowskiej we Wrocławiu, graffiti w Zawierciu, prace monograficzne o Żydach w Wałbrzychu, wystawa o sztuce nagrobnej cmentarza we Wrocławiu to tylko kilka z 145 projektów, nad którymi pracowali uczestnicy prowadzonego przez Fundację Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego programu Przywróćmy pamięć. Prezentacje finałowe odbyły się w synagodze im. Nożyków w Warszawie (1 czerwca) i tydzień później w lubelskiej jesziwie. Były cztery ścieżki metodyczne: usłyszmy historię, uczymy się od siebie nawzajem, młodzi liderzy regionów, pamięć w sztuce. Program skierowany jest do szkół ponadpodstawowych oraz do ośrodków kultury i lokalnych organizacji pozarządowych. Projekt Przywróćmy pamięć to edukacyjny hit uczy pracy zespołowej, samodzielności, planowania działań, pracy reporterskiej. W trzeciej edycji programu wzięło udział 160 nauczycieli i 3800 uczniów trzy razy więcej niż zakładano. Postępy prac uczniowie opisywali na stronie: Z zamieszczonych tam materiałów powstała publikacja o najbardziej interesujących projektach zrealizowanych w 47 miejscowościach. Program edukacyjny Przywróćmy pamięć angażuje młodzież w poznawanie lokalnego wielokulturowego dziedzictwa i przywracanie społecznościom lokalnym pamięci o nim. Wierzymy, że młodzi ludzie, odkrywając lokalną historię, lepiej zrozumieją siebie i różnorodność otaczającego ich świata czytamy w ulotce reklamującej program. Gimnazjaliści z rzeszowskiej 9 tropili historię miasta, które przed wojną było nazywane Mojżeszowem. Rzeszów, po żydowsku Rejsze, oznacza też początek. To tu zapoczątkowano wiele inicjatyw, które miały istotny wypływ na historię galicyjskich Żydów. Uczniowie odnaleźli osoby, które zostały uhonorowane medalem Sprawiedliwi wśród Narodów Świata. Dotarli do przedwojennego filmu nakręconego przez Żyda z Kolbuszowej (chasydzi powiadają, że w Kolbuszowej objawi się Mesjasz). W kilku budynkach odkryli detale architektoniczne świadczące o żydowskiej obecności. We Wschowie uczniowie I Zespołu Szkół im. S. Staszica postawili sobie za cel spopularyzowanie historii miejscowego cmentarza żydowskiego. Zaczęli od zlikwidowania znajdującego się na jego terenie nielegalnego placu zabaw. W Zawierciu uczestnicy programu przebijali się do świadomości mieszkańców za pomocą graffiti. Na przenośnych konstrukcjach napisali: cmentarz, synagoga, getto, przechodniom rozdawali ulotki o historii tych miejsc. Cmentarzami zaopiekowali się uczniowie w 27 miejscowościach. W Kamieniu Krajeńskim przy pomocy GPS wytyczyli granice kirkutu, który leży na terenie przedsiębiorstwa. W organizowanych przez Fundację szkoleniach dla uczniów, nauczycieli i animatorów młodzieżowych wzięło udział 700 osób. Chcemy oderwać uczniów od żydowskiej cepeliady mówi Agata Tomaszewska, koordynator programu. Nasi animatorzy uczą, jak rozmawiać o tym, że jesteśmy różni. Do szkół dotarło 1000 egzemplarzy przygotowanych przez FODŻ materiałów edukacyjnych. Kilka tematów z broszury dla nauczycieli: Rodzice i dzieci. Wzajemne obowiązki. Prawa, Starość. Stosunek do ludzi w podeszłym wieku, Obowiązki wobec bliźnich, Prawda i kłamstwo, Zły język zakaz obmowy, O nie zadawaniu cierpienia zwierzętom. Z bogatego wyboru tekstów źródłowych (Tora, midrasze, opowieści chasydów) dowiadujemy się, że każdy, kto bierze na siebie wypełnianie siedmiu przykazań synów Noego (nie kradnij, nie cudzołóż itd.), jest uważany za jednego ze sprawiedliwych wśród narodów świata. Nie jest naszym zadaniem uczenie religii i tradycji żydowskiej mówi Agata Tomaszewska. To ma być pretekst do tego, żeby uczniowie o ważnych tematach porozmawiali też ze swoimi rodzinami. Anna Ciałowicz ביולעטין

10 ZAGRANICA Izrael Naukowcy z Technionu przepisali cały zwokalizowany tekst Biblii na mniejszą niż główka od szpilki pokrytą złotem powierzchnię silikonową. Nie przyświecała im chęć uczynienia Świętej Księgi bardziej przenośną, lecz wzbudzenia powszechniejszego zainteresowania nanotechnologią. Zrobili to w ramach skierowanego do młodych programu edukacyjnego Instytutu Nanotechnologii Russell Berrie na Politechnice w Hajfie. Pomysłodawcą wyżłobienia Biblii za pomocą zogniskowanej wiązki jonowej był prof. Uri Sivan, dyrektor Instytutu Berrie, zaś wykonawcami Ohad Zohar, konsultant ds. nauczania fizyki z Centrum Mikroelektroniki Wolfsona, oraz dr Alex Lahav, były kierownik laboratorium w tymże Centrum. Wystrzeliwane w kierunku podłoża jony galu żłobią w nim napis przypomina to powstawanie dołków w ziemi, kiedy skierujemy na nią z gumowego węża strumień wody pod dużym ciśnieniem. Gdy kierujemy jony galu ku podłożu, z powierzchni wielkości 20 nanometrów wybijane są jony złota i odsłania się ciemniejsza silikonowa warstwa spodnia. Nanometr to jedna dziesięciomiliardowa Kazachstan Władze miasta Ałma-Aty zdecydowały się uznać grób rabina Lewiego Icchaka Sznejersona, ojca siódmego rabina Lubawicz, za pomnik historii. Na spotkaniu z przywódcami żydowskich środowisk religijnych, w obecności przedstawicieli Ministerstwa Sprawiedliwości Kazachstanu, wiceburmistrz poinformował, że teren cmentarza zostanie uporządkowany, a do grobu rabina będzie prowadzić wygodna ścieżka. W przyszłości nad obiektem zostanie roztoczona stała opieka. Tenże Kazachstan rozwiązał sprawę jednorazowego pobytu obywateli Izraela w kraju bez wcześniejszego zaproszenia. Wizę można otrzymać (rzeczywiście bez zaproszenia) w Kazachskiej Ambasadzie na terenie Izraela na podstawie podania. część metra lub jedna milionowa milimetra. Uzyskane litery można obejrzeć jedynie pod skaningowym mikroskopem tunelowym. Nano-Biblię wykonano w Technionie za pomocą specjalnego programu komputerowego, który tworzy dowolne teksty na miniaturowych powierzchniach. Celem projektu było znalezienie odpowiedzi na pytania: Jak mała może być Biblia? oraz jak przechowywać dane na bardzo małej powierzchni. Eksperci od nanotechnologii mają nadzieję, że w przyszłości będzie można zapisywać dane na DNA i innych bio-cząsteczkach. Fakt, że Biblia zawiera dużo tekstu około 10 milionów bitów był głównym kryterium, dla którego naukowcy zdecydowali się zapisać ją, gęsto upakowując dane, na silikonie. Projekt nano-biblii miał pokazać nasze możliwości miniaturyzacji powiedział Sivan. Pracujemy teraz nad sfotografowaniem całej nano-biblii za pomocą skaningowego mikroskopu tunelowego i powiększeniem obrazu 10 tysięcy razy. Zawiśnie on na ścianie wydziału fizyki w Technionie w ramie o wymiarach siedem na siedem metrów. Całą Biblię będzie można przeczytać gołym okiem wysokość każdej litery wyniesie 3 mm. Obok zostanie umieszczona oryginalna nano-biblia, wielkości kryształka cukru dodał Zohar. Sto karbowańców, z 1917 r., z napisami między innymi w języku jidysz. FOT. ARCIWUM Jednocześnie uproszczono mechanizm rejestrowania pobytu mieszkańców Izraela na terytorium Kazachstanu. Teraz będzie można przeprowadzić rejestrację izraelskich turystów zarówno w punktach kontrolnych na granicy Kazachskiej Republiki, jak i w konsulacie Ambasady Kazachstanu, przed wyjazdem z Izraela. Ukraina Pierwszy bankomat na cedakę, nazywają go Cedakamat, pojawił się na Ukrainie w dniepropietrowskiej synagodze. Dzięki niemu wystarczy karta bankomatowa, żeby móc dać na dobroczynność. Bankomat został zainstalowany w porozumieniu z jednym z banków miasta, ponieważ wyjaśnia kierownictwo synagogi w dzisiejszych czasach ludzie często nie mają przy sobie pieniędzy, a chcą pomóc. Zgodnie z tradycją cedakamat będzie nieczynny w szabat. Przewodniczący Wiaczesław Briez mówi, że w planie jest zainstalowanie kolejnych cedakamatów w innych organizacjach żydowskich Dniepropietrowska. Hundert karbowences nie lada gratka dla kolekcjonerów banknotów. Na Ukrainie uczczono 90-tą rocznicę wypuszczenia do obrotu pieniężnego pierwszych banknotów Ukraińskiej Republiki Ludowej (w 1917 r.!). Dla Żydów ukraińskich fakt ten jest szczególnie ważny, bowiem pierwsze banknoty nominału 100 karbowańców miały opisy w czterech językach: ukraińskim, rosyjskim, polskim i jidysz. Eksperci zapewniają, że był to jedyny przypadek w historii, kiedy zapis na banknotach był wykonany w języku żydowskiej diaspory. Skąd taka nagroda? Dość zabawnie, ale i charakterystycznie brzmi wyjaśnienie, którego udzielił historyk Witalij Nachmanowicz: Mimo pokutujących dzisiaj opinii, przywódcy Ukraińskiej Republiki Ludowej nie tyle byli nacjonalistami, ile oddanymi zwolennikami ideologii socjalistycznej. Chcieli zbudować państwo, w którym wszyscy obywatele czuliby się równi niezależnie od pochodzenia. Dlatego też na banknotach pieniężnych URL (УНР) znalazły się określenia wartości nominałów w językach narodów najliczniej zamieszkałych na Ukrainie; wśród nich także Żydzi, i stąd język jidysz. 10 biuletyn nr 3/2008 (47)

11 Rosja W Rosyjskim Muzeum Etnograficznym w Sankt Petersburgu ponownie otwarto stałą ekspozycję Historia i kultura narodu żydowskiego w Rosji. Jest ona efektem rozmów prowadzonych w 2003 roku przez Władimira Putina i premiera Ariela Szarona. Będąc w Izraelu, prezydent Putin obiecał zrekonstruować w Rosji muzeum, które stworzono 100 lat temu ze środków bogatych Żydów Petersburga. Obecnie ekspozycja mieści się w dwóch salach. Dzięki niej można zapoznać się z życiem Żydów Imperium Rosyjskiego zamieszkałych w małych sztetlach i we wspólnotach Kaukazu oraz Azji Środkowej. Mało? A jednak cieszy. USA Oddajemy cześć Irenie Sendler, dzielnej kobiecie, która uratowała tysiące istnień ludzkich w okresie Holocaustu. Składamy hołd jej męstwu i bezinteresowności głosi rezolucja przyjęta przez amerykańską Izbę Reprezentantów. Chcemy przypomnieć Ameryce i światu nie tylko o strasznych okrucieństwach Holocaustu ale również o tym jak wiele dobrego może zrobić jedna osoba oświadczyli amerykańscy kongresmani. W dokumencie przypomniano jej życiorys, w tym jej działalność w Żegocie, aresztowanie przez gestapo i tortury jakim została poddana przez hitlerowców. W 1965 r. Irena Sendler została uznana przez Instytut Yad Vashem w Izraelu za jedną ze Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. W 2006 r. była nominowana do pokojowej Nagrody Nobla. Została też uhonorowana Orderem Orła Białego. Kongresmani podkreślili, że Irena Sendlerowa wielokrotnie ryzykowała życiem by uratować 2500 żydowskich dzieci z warszawskiego getta. Przyjętą jednogłośnie rezolucję upamiętniającą Irenę Sendlerową zgłosiła reprezentująca stan Illinois Jan Schackowsky. Pod dokumentem podpisało się 66 innych kongresmanów, zarówno z Partii Demokratycznej i jak Republikańskiej. Według niepotwierdzonych informacji podobną rezolucję forsuje w amerykańskim Senacie demokratyczny kandydat na prezydenta Barack Obama. Olimpia Nowicka i Victor Sulla podczas ceremonii zaślubin, 6 lipca 2008 r. FOT. Piotr Motek 11 ביולעטין czerwiec lipiec 2008

12 WSPOMNIENIA Pamięci Pawła Wildsteina Paweł Wildstein (pierwszy z lewej) wraz z kuzynami w latach 30. ubiegłego stulecia. FOT. Archiwum Rodzinne 1943 Zima. Nosi bagaże pasażerów na dworcu. Ojciec z córką. Dziewczyna po angielsku mówi do ojca: Zobacz, tata, taki młody człowiek i jemu się pracować nie chce. Młody człowiek rozumie po angielsku i odpowiada: że oszczędza na bilet do Sielc, bo chce wstąpić do wojska. Dziewczyna robi się czerwona ze wstydu. Coś poszeptała ze swoim ojcem, ten wyjął pieniądze i chciał mu dać na pociąg opowiada córka Liliana Kuberska Ale tata powiedział, że może przyjąć tylko w formie pożyczki. Wojskowa kariera Pawła Wildsteina przebiega tak: 1943 dowódca drużyny, 1945 major, 1946 podpułkownik, 1949 pułkownik (najmłodszy w armii, ma 29 lat) Liliana, córka: Zasugerowali tacie zmianę nazwiska, jeśli chce zostać w wojsku. Czekał na niego wniosek generalski. Odmówił. W 1970 r. Wildstein kierownik Katedry Łączności i Radiolokacji w Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie żegna się z mundurem. Pracuje jako tłumacz tekstów technicznych. Byli studenci, spotkani na ulicy, wspominają: A pamięta pan, jak mnie opieprzał przy tablicy? Janina Madej, żona: On zawsze bardzo dużo wymagał, od innych, ale przede wszystkim od siebie. Liliana, córka: Miał duży wpływ na ludzi. Pamiętali go nawet po latach. L ata 50-te. Paweł Wildstein jedzie do Jasła. Dom rodzinny stał w rynku. Chce go zobaczyć. Janina, żona: Strasznie emocjonalnie to przeżywał. Nie wszedł do środka. Rodzina była czteroosobowa: Paweł, jego młodsza siostra Edyta, tata Wiktor i mama, Lola z Neubartów. Paweł przeżył, bo w 1939 r. uciekł na wschód. Zginęli wszyscy Żydzi z Jasła, prócz jeszcze braci, którzy we dwóch ukrywali się pięć lat w szafie. Podobno też jedna rodzina, która mieszka w Brazylii. Sąsiedzi mówią: Po wojnie jakiś człowiek, który ukrywał się na wsi, wrócił, ale ktoś miał chrapkę na ten majątek i zadźgali go widłami. Rodzina Wildsteina ma symboliczny pomnik na cmentarzu żydowskim w Warszawie Wildstein ucieka do Lwowa, zatrudnia się w bazie remontowej w Stryju. Zsyłka. Miejscowość Baturino nad rzeką Czalim w nowosybirskiej obłasti. 12 biuletyn nr 3/2008 (47)

13 Zdies budiete żyt słyszą więźniowie wyładowani na skutym lodem pustkowiu. Więzień, który zna angielski i francuski, od razu jest podejrzany. Szpieg. Stary łagrownik udziela Wildsteinowi instrukcji, jak przeżyć. Wszyscy więźniowie pracują. Do roboty wychodzi się przy 50 stopniach mrozu, chyba że wieje silny wiatr. Jak splunąć, to grudka lodu na ziemię spadała mówi córka. Wszyscy wycieńczeni, bo głód. Wildstein jako majster na odcinku leśnym zapisuje wykonanie dziennej normy. Kobiety i dzieci jej nie wyrabiają. Ale chłopak z Jasła wpisuje do zeszytu, że każdy zrobił, ile trzeba. Inaczej zabraliby i ten nędzny kawałek chleba. Idzie wiosna. Niedługo mróz popuści i okaże się, że drewna nie ma tyle, ile zapisane. Musisz zniknąć mówi łagrownik. Wildstein, który od dawna odkłada chleb, mąkę, postanawia uciekać. Samotnie, bez żadnej pomocy, tylko z workiem na grzbiecie i w kamaszach zrobionych ze szmat powiązanych drutem idzie na północ. Dalej sprawa nie jest jasna. Biogram w Dziennikach Zofii Nałkowskiej (poznali się w Mariańskich Łaźniach, po latach pisała: pięć kwiatów od Wildsteina ) mówi: w końcu 1942 r. przyjęty do armii Andersa w stopniu kaprala, jednak po paru miesiącach jako Żyd został wydalony. Janina, żona: Wydalony nie jako Żyd, ale z powodu tyfusu. O tworzeniu się polskiej armii Wildstein dowiaduje się w Kazachstanie, w kołchozie w obwodzie Lengierskim, gdzie dociera, idąc drogą okrężną z północy. Opowiada później rodzinie: Leżało nas kilkunastu chorych w lazarecie. Któregoś dnia chcę wstać, ale nie mogę. Zczołgałem się z pryczy i kolejno wszystkich szarpię same trupy były. Tymczasem ochotnicy pojechali, myśląc, że w lazarecie już nikt nie został żywy. Liliana, córka: Tata wyczołgał się z namiotu, ponieważ nie miał władzy w nogach, doczołgał się do najbliższej drogi. I tam zemdlał w rowie. Kiedy się ocknął, zobaczył pochyloną nad nim obcą twarz. Rosjanka, której mała córeczka dostrzegła leżącego koło drogi człowieka, wzięła tatę na furmankę i zabrała do siebie, dając mu schronienie w stajni. W pasiołku Aleksandrowka Wildstein spędza pół roku. Stamtąd, odzyskawszy władzę w nogach, wyprawia się Warszawa, dnia 11 kwietnia 2008/6 Nisan 5768 W imieniu Zarządu i pracowników Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego chciałabym odnieść się do spuścizny, którą Pan Paweł, Pinchas ben Awigdor z l, nam pozostawił. Byliśmy z Nim związani, blisko współpracując w dziedzinie regulacji mienia przedwojennych gmin żydowskich. Pan Paweł znał tamte czasy z własnego doświadczenia, co było dla nas szczególnie cennym oparciem. Świadectwo Jego życia to dowód oddania idącej w setki lat historii narodu żydowskiego w naszej Ojczyźnie. Pan Paweł dłużej nie będzie już z nami, ale wartości, którym służył, będą dla nas drogowskazem. Pan Paweł nie mógł pozostać w swoim ukochanym Wojsku Polskim po 1968 r., ponieważ odmówił zmiany swojego nazwiska Wildstein na polskobrzmiące. Taką propozycję nie do odrzucenia złożono człowiekowi, którego żydowskie nazwisko było jedyną pamiątką po wymordowanej w czasie Holocaustu rodzinie. Pan Paweł powiedział mi: to nazwisko dał mi mój ojciec. Tego się od niego nauczyłam: każdy z nas ma tylko jedno imię i jedną twarz. Pan Paweł zawsze robił ogromne wrażenie na wszystkich, którzy się z nim spotykali, jednak nigdy nie chciał być na piedestale. Miał czas, żeby słuchać i doradzać. Zawsze odpowiednie dał rzeczy słowo. Pinchas ben Awigdor z l, jakkolwiek byśmy na niego nie patrzyli, był także ofiarą Holocaustu. Nosił w sobie ból podeptanej godności setek tysięcy Żydów, którzy zostali wymordowani w czasie II wojny światowej (w tym swych najbliższych), i ból pustki po pokoleniach, które nie mogły przeżyć i nie mogły się narodzić. Wiem, że jego praca na rzecz odbudowy tej drobnej społeczności podyktowana była troską o los materialnego wielowiekowego dziedzictwa polskich Żydów i była dopingowana nadzieją z myślą o przyszłości społeczeństwa żydowskiego w Polsce. Jego patriotyzm był głęboki i niepodważalny, dlatego ogromnie go bolały wypowiedzi świadczące o nietolerancji wobec mniejszości. Zawsze jednak wolał milczeć, dawał tym wyraz wierze w siłę pojednania i obowiązku braterstwa między ludźmi. Teraz ciało Pana Pawła oddajemy ziemi, na której od co najmniej 800 lat żyli jego przodkowie. Kim jesteśmy? Czym jest nasze życie? Mgiełką i okamgnieniem. Nie ulega wątpliwości, że odejście Pana Pawła, to odejście epoki, dla wielu z nas tu obecnych symboliczne zakończenie podróży w obecności ludzi, którzy mieli prawo tęsknić do Polski przedwojennej, ponieważ kojarzyła im się ze szczęściem i miłością, przebywaniem wśród rodzeństwa, ciotek i wujków, kuzynów, matki i ojca, hebrajską Biblią i językiem jidysz, literaturą i modlitwami w szabat. Wiemy, jak wielce Pan Paweł był oddany swojej rodzinie, i myślę, że wielu z nas też traktował jak rodzinę. Brakować nam będzie, Panie Pawle, oparcia, które mieliśmy w Panu, szlachetnego, wielkiego świadectwa, jak być Człowiekiem, wzorem życzliwości i prawości. Ata hajita cadik szel dor szelanu. Żegnaj świecie, żegnaj. Szalom, Chawer! Monika Krawczyk Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego 13 ביולעטין czerwiec lipiec 2008

14 WSPOMNIENIA Paweł Wildstein i rabin Pinchas Menachem Joskowicz witają królową brytyjską Elżbietą II. FOT. Archiwum Rodzinne do Sielc. Po drodze Nowosybirsk praca sprzątacza i bagażowego na dworcu. Liliana, córka: Tata jechał z Jasła, a mama z Wilna. Mama Janina Madej, wywieziona z matką i dwiema siostrami na Sybir (ojciec zginął w Katyniu). Opowiada, że w ciągu trzech miesięcy podróży w bydlęcym wagonie urodziły się dwie osoby, trzy zmarły. Na miejscu: Estończycy, Niemcy, Łotysze, Litwini. Czeczeńcy i Ingusze, w takich czystych, jedwabnych sukieneczkach, padali jak muchy. Z kołchozu Janina Madej przedostaje się w 1943 r. do Sielc nad Oką (batalion kobiecy). Ale z mężem poznaliśmy się dopiero dwa lata później, w Wesołej. Dostałam skierowanie do pułku łączności. Żołnierz zameldował mnie u szefa. Wchodzę i widzę takie duże włosy, czarne. Wrażenie dziwne, ale myślę: jestem oficerem, nie wolno się bać. I mówię: Panie majorze! Podporucznik Madejówna melduje się na rozkaz!. W jednostce służyło tysiąc kobiet. Lecz szef na nią zagiął parol. Przynosił konserwy, mówił: Madejówna, macie. Razem przeszli szlak bojowy nad Łabę Liliana Kuberska wyciąga zdjęcia. To z Dalajlamą zginęło. Szkoda. Z Clintonami. Z królową angielską. Z Janem Pawłem II. To są zdjęcia nowożytne. Ze zdjęć starożytnych zachowało się jedno z kuzynami Neubartami, Iziem i Milusiem (w 1938 roku wyjechali z rodzicami do Ameryki). Paweł Wildstein jako przewodniczący Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP (praca społeczna) spotyka się z głowami państw, osobistościami świata polityki. Taka anegdotka: Papież pyta, skąd jestem. Z Jasła mówię. Ojciec Święty się ucieszył: To moja parafia!. O Hilarce mówił, że urocza. Od Clintona dostał spinki do mankietów. Liliana, córka: Gdzieś te spinki są. Ale tata nie przywiązywał wagi do zaszczytów. Medale i odznaczenia zajmują całą szufladę i pudło. Dyplomy: Wydziału Dyplomatyczno-Konsularnego Akademii Nauk Politycznych, Inżynierskiej Akademii Łączności w Leningradzie, Akademii Sztabu Generalnego. Oceny celujące. W szafie najcenniejsza pamiątka mundur. Jakie plany miał Wildstein przed wojną nie wiadomo, nigdy o tym nie mówił. Może zostałby adwokatem jak jego ojciec? Liliana, córka: Był do tego urodzony. Za największy swój sukces uważał wprowadzenie ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich. Obrazki z dzieciństwa: ciepły, przyjazny dom; ojciec raz w tygodniu gra w wista z proboszczem i lekarzem, popijają domowej roboty wino. Siostra ma dwa latka. Choruje. Lekarstwa nie pomagają na gorączkę i wzdęty brzuszek. Jadą z dzieckiem do cadyka. W Dukli cadyk nakazuje: niech zażyje miksturę i posadzić ją na nocniczek. I ona tak, biedulka, siedziała, że się kiwała, bo była bardzo chora, z gorączką, i zrobiła kupkę. W tej kupce była gumowa uszczelka od oranżady. I szczęśliwie dziecko wyzdrowiało opowiada Liliana Kuberska. Dziadek Szymon z wielką ruda brodą. Miał posiadłość we Frysztaku: stawy, pola, lasy. Kilkuletni Paweł spędza u dziadków wakacje. Zdarzyło się raz, że poszedł do lasu i nazrywał poziomek. Dziadek pyta: Skąd masz te poziomki?. A w lesie nazbierałem. W cudzym lesie poziomki zbierałeś?! gniewa się dziadek. Na przyszły rok kupię ci kawałeczek lasu, żebyś w swoim zbierał. I tak było. Na suficie w domu dziadka wymalowane sceny biblijne. Kładli się z wnuczkiem na łóżku i patrzyli na obrazy to praojciec Abraham, a to ofiarowanie Izaaka. Dziadek wie wszystko. W szkole Paweł jest prymusem. Ale też rozrabia, broni słabszych. Liliana, córka, żartem Ich tam było kilkoro dzieci żydowskich w szkole i dokuczali im strasznie. Raz tata tak się pobił, że wrócił do domu jak nosorożec ze stalówką wbitą w nosie. Stąd ten złamany nos i blizna. Jak chciał oddać, to zdjął obraz ze ściany i komuś przyłożył. Wysportowany był, nie bał się. 11 kwietnia Pogrzeb Pawła Wildsteina na cmentarzu żydowskim w Warszawie: salwa honorowa. Jeden strzał pada dopiero przy komendzie: Do nogi broń!. Ktoś się odzywa: Pan Paweł zaraz wstanie z grobu i go opieprzy. Liliana, córka: Tata był wymagający, ale lubili go. Nad grobem podszedł do mnie starszy, siwy pan i mówi: Ja z pani ojcem byłem pięćdziesiąt lat temu na wczasach. Janina, żona: Polska była jego ojczyzną, zawsze to podkreślał. Był wolny od urazy, nienawiści. Bo taka nienawiść w sercu chowana niszczy tego, kto ją w sobie nosi. Był wyjątkowy pod każdym względem. Anna Ciałowicz 14 biuletyn nr 3/2008 (47)

15 Pinchas prof. Bronisław Geremek Kilka tygodni temu czytaliśmy rozdział z Tory opisujący Pinchasa, wnuka arcykapłana Arona. Pinchas był świadkiem haniebnego wydarzenia, gdy Moabitka uwiodła Żyda. Zachwiało to podstawami żydowskiego systemu moralnego. Możemy sobie jedynie wyobrażać, jak straszne było to doświadczenie dla młodego Pinchasa. Traumatyczne przeżycie nie obezwładniło go, lecz przeciwnie zmotywowało do działania na rzecz społeczności. Kiedy inni stali bezczynnie, Pinchas przeszedł do czynu. Był on na swój sposób rewolucjonistą i buntownikiem. I to już by wystarczyło. Lecz Pinchas nie poprzestał na tym, aż w końcu dostąpił godności arcykapłana. Wiedział, kiedy trzeba się buntować, a kiedy sprawa wymaga wzięcia odpowiedzialności za ogół. Przemiana buntownika w przywódcę narodu nie była dla Pinchasa łatwa; umiał jednak swoje indywidualne doświadczenie wykorzystać dla dobra całej społeczności. Wiedział, kiedy burzyć, a kiedy budować. Utraciliśmy niedawno osobę publiczną, która poszła w ślady Pinchasa prof. Bronisława Geremka. Profesor Geremek przeżył największą tragedię swojego narodu Holokaust. Przeszedł straszliwą traumę hitlerowskiego ludobójstwa. Jednak to traumatyczne doświadczenie nie obezwładniło go. Przeciwnie profesor Geremek przystąpił do walki o wolność dla wszystkich. Sprostał moralnemu wyzwaniu swoich czasów, walcząc o to, czego potrzebował naród. Był, tak jak Pinchas, rewolucjonistą. Z buntownika stał się przywódcą. Wzorem Pinchasa profesor Geremek przeciwstawiał się i tworzył. Umiał swoje doświadczenie życiowe wykorzystać do obalenia komunizmu. I wiedział także, jak budować demokratyczną Polskę. Profesor Geremek postępował za przykładem Pinchasa. Poprzez Pinchasa dostąpiliśmy błogosławieństwa, a jego czyny są dla nas inspiracją mimo że minęło już parę tysiącleci. Dostąpiliśmy też błogosławieństwa dzięki prof. Geremkowi, a jego czyny nadal będą dla nas źródłem inspiracji. Tehe niszmato cerura bicror hachajim Oby jego dusza została wpleciona w węzeł życia wiecznego. Michael Schudrich Naczelny Rabin Polski Prof. Bronisław Geremek podczas obrad Parlamentu Europejskiego w 2005 r. FOT. Mouvement européen 15 ביולעטין czerwiec lipiec 2008

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

Dostarczenie uczniom wiedzy na temat kultury żydowskiej Przekazanie wiedzy na temat Holocaustu

Dostarczenie uczniom wiedzy na temat kultury żydowskiej Przekazanie wiedzy na temat Holocaustu Dostarczenie uczniom wiedzy na temat kultury żydowskiej Przekazanie wiedzy na temat Holocaustu Uczestniczyliśmy w dodatkowych zajęciach na temat historii i kultury Żydów. Wzięliśmy udział w obchodach Międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Patronat Honorowy: Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej zaprasza na obchody, upamiętniające 75. rocznicę utworzenia przez Niemców w Kutnie, getta

Bardziej szczegółowo

BIOGRAFIA. Irena Sendlerowa, właściwie Irena Stanisława Sendler,

BIOGRAFIA. Irena Sendlerowa, właściwie Irena Stanisława Sendler, BIOGRAFIA Irena Sendlerowa, właściwie Irena Stanisława Sendler, Sendler z domu Krzyżanowska - ur. 15 lutego 1910 w Warszawie, zm. 12 maja 2008 w Warszawie. Polska działaczka społeczna. Swoje dzieciństwo,

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze gazowej obozu zagłady w Treblince) polski pedagog, publicysta,

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny Przywróćmy Pamięć

Program edukacyjny Przywróćmy Pamięć Program edukacyjny Przywróćmy Pamięć 2007/2008 O FUNDACJI OCHRONY DZIEDZICTWA ŻYDOWSKIEGO ZAŁOŻYCIELE Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP Światowa Organizacja Żydowska ds. Restytucji (WJRO) CELE

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ 1 Drogi Czytelniku! Życzymy Ci przyjemnej lektury Szkolnego Newsa. Zachęcamy do refleksji nad pytaniem

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ NA ROWERY Dziewczyny na rowery! SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Czas trwania zajęć: 90 minut CELE LEKCJI Po zajęciach uczniowie będą potrafili:

Bardziej szczegółowo

Kim jest autor niezwykłej kolekcji zdjęć. Zawodowcem?

Kim jest autor niezwykłej kolekcji zdjęć. Zawodowcem? Kim jest autor niezwykłej kolekcji zdjęć. Zawodowcem? Paweł P. Reszka 13.06.2012, aktualizacja: 13.06.2012 19:07 Jedno ze zdjęć znalezionych przy Rynek 4 Kolekcję zdjęć znaleziono na strychu kamienicy

Bardziej szczegółowo

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006 Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Chełmie PROJEKT: Cały świat to jeden wielki Chełm Realizacja projektu Cały świat to jeden wielki Chełm - marzec 2006 Mamy za sobą kolejny etap realizacji projektu.

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni Biblia dla Dzieci przedstawia Kobieta Przy Studni Autor: Edward Hughes Ilustracje: Lazarus Redakcja: Ruth Klassen Tłumaczenie: Joanna Kowalska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org 2014 Bible

Bardziej szczegółowo

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Na świecie żyło wielu ludzi, których losy uznano za bardzo ciekawe i zamieszczono w pięknie wydanych książkach. Zdarzało się też to w gminie Trzebina, gdzie

Bardziej szczegółowo

M Z A UR U SKI SK E I J HIST

M Z A UR U SKI SK E I J HIST NATROPACH MAZURSKIEJHISTORII I WOJNA ŚWIATOWA W KRAJOBRAZIE POWIATU GIŻYCKIEGO Projekt edukacyjny skierowany do uczniów szkół ponadgimnazjalnych powiatu giżyckiego I WOJNA ŚWIATOWA W KRAJOBRAZIE POWIATU

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Główna myśl: Pan Jezus chce być blisko każdego z nas. Tekst: Mt 3,13-17: Chrzest Jezusa Wiersz:

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Kazimierz, obecna dzielnica Krakowa, a niegdyś osobne miasto, został

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Każdy patron. to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie. Pani Ania. Mądra, dobra. i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca

Każdy patron. to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie. Pani Ania. Mądra, dobra. i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca Autor wiersza: Anna Sobotka PATRON Każdy patron to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie Pani Ania. Mądra, dobra i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca uszczęśliwić mnie umiała. Myśli moje do Niej

Bardziej szczegółowo

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej.

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej. Wycieczka klas 2 A i 2 D Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie w dniu 26 września 2014 roku - - Dąbrowa Tarnowska - cmentarz I wojny światowej nr 248 i Ośrodek Spotkania Kultur Park Historyczny

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 14. niedziela po Trójcy Świętej

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 14. niedziela po Trójcy Świętej Centrum Misji i Ewangelizacji Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego / www.cme.org.pl / cme@cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 14. niedziela po Trójcy Świętej Główna myśl: Czyń dobrze Tekst:

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać?

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Jan Paweł, 23.06.2016 11:06 Jedną z osób która nie ma najmniejszych co do tego wątpliwości, jest Chorwatka Miriam, która od 24 czerwca 1981 roku spotyka się z Matką

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic!

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! W związku ze zbliżającą się 70. rocznicą wybuchu II wojny światowej ( 1 września 2009 r. ) grupa byłych i obecnych mieszkańców naszej wsi w składzie: 1. Krzysztof Granat

Bardziej szczegółowo

Edukacja Dialog - Partycypacja

Edukacja Dialog - Partycypacja Mamy zaszczyt zaprosić na konferencję Edukacja Dialog Partycypacja. Wyzwania i szanse Dolnego Śląska w zakresie polityki młodzieżowej i aktywizacji obywatelskiej młodzieży, będącej elementem projektu Gmina

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja Niedziela przedpostna Estomihi

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja Niedziela przedpostna Estomihi Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja Niedziela przedpostna Estomihi Główna myśl: Bądź naśladowcą Jezusa Tekst: Mk 8,34 Jezus zapowiada swoją śmierć i zmartwychwstanie

Bardziej szczegółowo

Kwartet Czterech Kultur Łódź Berlin Tel Awiw Sankt Petersburg

Kwartet Czterech Kultur Łódź Berlin Tel Awiw Sankt Petersburg Kwartet Czterech Kultur Łódź Berlin Tel Awiw Sankt Petersburg ORGANIZATOR: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana Filharmonia Łódzka im. Artura Rubinsteina Kwartet Czterech Kultur koncert premierowy ARTYŚCI

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina...

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina... 1 Budzik dzwonił coraz głośniej i głośniej, a słońce jakby za wszelką cenę chciało się wedrzeć do mojego pokoju. Niedali mi spać już dłużej;wstałam. Wtedy właśnie uswiadomiłam sobie, że jest dzień 11 listopada

Bardziej szczegółowo

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia WSPOMNIENIA Z LAT 70 NA PODSTAWIE KRONIK SZKOLNYCH. W ramach Internetowego Projektu Zbieramy Wspomnienia pomiędzy końcem jednych, a początkiem drugich zajęć wybrałam

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II

PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II Krężnica Jara, jak tysiące innych miejscowości, ma swoje dowody tragicznej historii. Do nich należą krzyże, pomniki i groby poległych w walce o wolność Ojczyzny.

Bardziej szczegółowo

Rodzinki. Prawda: Noe wprowadził do arki po parze zwierząt, aby po wyjściu z niej zapełniły ziemię.

Rodzinki. Prawda: Noe wprowadził do arki po parze zwierząt, aby po wyjściu z niej zapełniły ziemię. Rodzinki Prawda: Bóg umieścił dzieci w rodzinie, aby rodzice troszczyli się o nie. Materiały: kolorowe rozcięte i naklejone na grubszy kartonik rodzinki zwierząt. Zwierzątka te można wykorzystać do wielu

Bardziej szczegółowo

Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę. z okazji. Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka. obchodzonego 20 listopada

Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę. z okazji. Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka. obchodzonego 20 listopada Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę z okazji Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka obchodzonego 20 listopada Chcesz dowiedzieć się, jakie masz prawa i obowiązki?! A do tego wygrać nagrodę? Nic prostszego!

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

WIEŚCI SZKOLNE Z ŻYCIA SZKOŁY. Cyprian Kamil Norwid

WIEŚCI SZKOLNE Z ŻYCIA SZKOŁY. Cyprian Kamil Norwid MIESIĘCZNIK SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. C.K. NORWIDA W DĄBRÓWCE WIEŚCI Cyprian Kamil Norwid Cyprian Kamil Norwid N U M E R V I SZKOLNE M A R Z E C 2 0 1 4 Z ŻYCIA SZKOŁY W TYM NUMERZE: Z życia szkoły 1 Zuch

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum przeprowadzonym wśród nauczycieli, uczniów i rodziców,

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Pawła II Działdowie przystąpił do Ogólnopolskiego Konkursu Bezpieczna Szkoła -Bezpieczny Uczeń

Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Pawła II Działdowie przystąpił do Ogólnopolskiego Konkursu Bezpieczna Szkoła -Bezpieczny Uczeń Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Pawła II Działdowie przystąpił do Ogólnopolskiego Konkursu Bezpieczna Szkoła -Bezpieczny Uczeń Zadania konkursu Bezpieczna Szkoła - Bezpieczny Uczeń: ZADANIE 1 Przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Kto uczestniczył w badaniu? W ankiecie wzięli udział uczniowie klas II Gimnazjum w Zbuczynie oraz ze szkół w Caceres w Hiszpanii i Swansea z Walii.

Kto uczestniczył w badaniu? W ankiecie wzięli udział uczniowie klas II Gimnazjum w Zbuczynie oraz ze szkół w Caceres w Hiszpanii i Swansea z Walii. Różni czy tacy sami Projekt badawczy porównujący typowych nastolatków z Polski, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii realizowany dzięki programowi stypednialnemu Samorządu Województwa Mazowieckiego. Kto uczestniczył

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

ZBRODNI KATYŃSKIEJ. Centrum Edukacyjne IPN, ul. Marszałkowska 21/25

ZBRODNI KATYŃSKIEJ. Centrum Edukacyjne IPN, ul. Marszałkowska 21/25 ROCZNICA ZBRODNI KATYŃSKIEJ Centrum Edukacyjne IPN, ul. Marszałkowska 21/25 Zostaną po nas tylko guziki (bohater filmu Katyń w reż. A. Wajdy) Szanowni Państwo, Mam zaszczyt zaprosić na I przegląd filmów

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Co to są prawa?....3 Co to jest dobro dziecka?....4 Co to jest ochrona przed dyskryminacją?....5 Co to jest ochrona?....6 Co to jest sąd?...7 Co to jest

Bardziej szczegółowo

Debata jest organizowana w ramach projektu Nasz samorząd uczniowski będącego częścią przygotowań do XVI Sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży.

Debata jest organizowana w ramach projektu Nasz samorząd uczniowski będącego częścią przygotowań do XVI Sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży. Debata jest organizowana w ramach projektu Nasz samorząd uczniowski będącego częścią przygotowań do XVI Sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży. " Plan Debaty: 11:35 rozpoczęcie spotkania. 11:40 prezentacja założeń

Bardziej szczegółowo

KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014

KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014 KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014 19 stycznia 2014 można było obejrzeć kronikę naszej wspólnoty na stronie internetowej parafii: PODWÓRKOWE KOŁO RÓŻAŃCOWE DZIECI - KRONIKA Zachęcamy

Bardziej szczegółowo

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić?

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Mamy wspólną wielowiekową historię Mają bogatą kulturę, tradycję i sztukę. Warto je poznać! Jan Paweł II nazwał ich starszymi braćmi w wierze. Czas zapomnieć o nieporozumieniach

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut.

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut. Scenariusz zajęć Temat: Spotkanie z Innym. Tolerancja Cele: uświadomienie uczniom obecności w społeczeństwie osób z problemami komunikacyjnymi, nabycie umiejętności posługiwania się metodami komunikacji

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY "Krokus" w GM16

PROJEKT EDUKACYJNY Krokus w GM16 Projekt gimnazjalny Krokus ocalić od zapomnienia jest elementem międzynarodowego przedsięwzięcia Irlandzkiego Towarzystwa Edukacji o Holokauście i Muzeum śydowskiego Galicja w Krakowie, które przekazują

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Imię i nazwisko Klasa III Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Zestaw humanistyczny Kurs fotografii Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swoje imię i nazwisko oraz klasę. 2. Bardzo uważnie czytaj tekst

Bardziej szczegółowo

Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009

Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009 Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009 To był kapitalny pomysł mojej koleżanki Ani, abyśmy połączyły majowy wyjazd na jedyny poznański koncert Snowy White a, z obejrzeniem rzeźb

Bardziej szczegółowo

Tak prezentują się laurki i duży obrazek z życzeniami. Juz jesteśmy bardzo blisko.

Tak prezentują się laurki i duży obrazek z życzeniami. Juz jesteśmy bardzo blisko. Przygotowujemy laurki dla dzielnych strażaków. Starałyśmy się, by prace były ładne. Tak prezentują się laurki i duży obrazek z życzeniami. Juz jesteśmy bardzo blisko. 182 Jeszcze kilka kroków i będziemy

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

WARSZAWA krok po kroku nasze wspomnienia

WARSZAWA krok po kroku nasze wspomnienia WARSZAWA krok po kroku nasze wspomnienia Warszawa da się lubić, Tutaj szczęście można znaleźć, Tutaj serce można zgubić Dnia 18.10.2011 r. uczniowie Gimnazjum nr 6 w Czerwionce-Leszczynach wzięli udział

Bardziej szczegółowo

4. po Wielkanocy CANTATE

4. po Wielkanocy CANTATE Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl 4. po Wielkanocy CANTATE Główna myśl: Wysławiaj Boga! Wiersz przewodni: Wysławiam cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi. Mt 11,25a Fragment biblijny: Jezus wysławia

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk o mała Jadwinia p MAŁA JADWINIA nr 11 Opracowała Daniela Abramczuk Zdjęcie na okładce Julia na huśtawce pochodzą z książeczki Julia święta Urszula Ledóchowska za zgodą Wydawnictwa FIDES. o Mała Jadwinia

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci

Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci Janusz Korczak Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci Projekt realizowany jest przez uczniów II klasy Gimnazjum nr 1 w Błoniu pod kierunkiem nauczyciela, pani Anety Kobosz. Idea przybliżenia

Bardziej szczegółowo

BIULETYN PIĄTKA. SZKOLNA WŁADZA, CZYLI CO TO JEST SAMORZĄD UCZNIOWSKI Nr 1 (102) 2014 / 2015

BIULETYN PIĄTKA. SZKOLNA WŁADZA, CZYLI CO TO JEST SAMORZĄD UCZNIOWSKI Nr 1 (102) 2014 / 2015 BIULETYN PIĄTKA SZKOLNA WŁADZA, CZYLI CO TO JEST SAMORZĄD UCZNIOWSKI Nr 1 (102) 2014 / 2015 Każdego roku w naszej szkole jest wybierany Samorząd Uczniowski. Ci spośród nas, którzy odkryli w sobie cechy

Bardziej szczegółowo

Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca i z naszej szkoły pojechały na niego dwie uczennice. 5.07.2011 r. (wtorek)

Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca i z naszej szkoły pojechały na niego dwie uczennice. 5.07.2011 r. (wtorek) Moscovia letni obóz językowy dla ludzi niemalże z całego świata. Wyjazd daje możliwość nauki j. rosyjskiego w praktyce, a także poznania ludzi z różnych stron świata. Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r.

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. Krasnystaw, dnia 05.10.2012 r. Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. W okresie 27-30.09.2012 r. w ramach realizacji projektu systemowego Aktywność

Bardziej szczegółowo

,,SZKOŁA DIALOGU. Gimnazjum w Izbicy

,,SZKOŁA DIALOGU. Gimnazjum w Izbicy ,,SZKOŁA DIALOGU Gimnazjum w Izbicy W ramach realizacji projektu edukacyjnego ''SZKOŁA DIALOGU'' my uczniowie klasy Ia Gimnazjum w Izbicy próbowaliśmy odnaleźć ślady obecności Żydów w naszej miejscowości.

Bardziej szczegółowo

Ziemia. Modlitwa Żeglarza

Ziemia. Modlitwa Żeglarza Ziemia Ziemia, którą mi dajesz, nie jest fikcją ani bajką, Wolność którą mam w Sobie Jest Prawdziwa. Wszystkie góry na drodze muszą, muszą ustąpić, Bo wiara góry przenosi, a ja wierzę Tobie. Ref: Będę

Bardziej szczegółowo

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim urodził się 21 czerwca 1873 r. w Kamionku jako jedno z siedmiorga dzieci Szczepana i Pelagii (z Krugerów) Draheimów. Dnia 16 kwietnia 1884 r.,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006

Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006 Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006 Jak w kilku zdaniach ująć naukę, jaką odebraliśmy z tego, co mówił do nas Ksiądz Profesor. Czym dla nas była Jego obecność w polskiej rzeczywistości,

Bardziej szczegółowo

STARY TESTAMENT. ŻONA DLA IZAAKA 8. ŻONA DLA IZAAKA

STARY TESTAMENT. ŻONA DLA IZAAKA 8. ŻONA DLA IZAAKA ŻONA DLA IZAAKA 35 Pamiętamy, że Pan Bóg obiecał Abrahamowi i Sarze, że pomimo że są w starym wieku będą mieli syna. O oznaczonym czasie, przepowiedzianym przez Pana Boga narodził się Izaak. Abraham bardzo

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu!

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Jesteś już uczniem i właśnie rozpoczynasz swoją przygodę ze szkołą. Poznajesz nowe koleżanki i nowych kolegów. Tworzysz razem z nimi grupę klasową i katechetyczną. Podczas

Bardziej szczegółowo

NEWSLETTER 04/2014. Zielona Góra

NEWSLETTER 04/2014. Zielona Góra NEWSLETTER 04/2014 Zielona Góra MSZ POSZUKUJE WYKONAWCY PROJEKTU STATUETKI NAGRODY SOLIDARNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ Ministerstwo Spraw Zagranicznych wraz z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie serdecznie zapraszają

Bardziej szczegółowo

tradycja, historia, obyczaje kultura Ernest Bryll poeta, pisarz, autor tekstów piosenek, dziennikarz, tłumacz i krytyk filmowy, także dyplomata. Autor licznych tomików poezji, sztuk scenicznych, oratoriów,

Bardziej szczegółowo

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych Kim jesteśmy? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy to ogólnopolski, nieodpłatny program edukacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia polski-polski

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia polski-polski Życzenia : Ślub Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! młodej parze Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje i najlepsze

Bardziej szczegółowo

Ankieta: Wspomnienia rodzinne na podstawie ankiety.

Ankieta: Wspomnienia rodzinne na podstawie ankiety. Ankieta: Wspomnienia rodzinne na podstawie ankiety. Skąd pochodzą twoi rodzice? Gdzie mieszkali twoi pradziadkowie oraz prapradziadkowie na początku XX. wieku? Pochodzili z tego samego regionu co Ty czy

Bardziej szczegółowo

ŚLADAMI ŻYDÓW ZAMOJSKICH

ŚLADAMI ŻYDÓW ZAMOJSKICH ŚLADAMI ŻYDÓW ZAMOJSKICH Podsumowanie projektu Szkoły Dialogu w III Liceum Ogólnokształcącym im. Cypriana Kamila Norwida w Zamościu Zamość 2014 Informacje o projekcie SZKOŁA DIALOGU realizowany przez Fundację

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z ferii zimowych w roku 2015

Sprawozdanie z ferii zimowych w roku 2015 Sprawozdanie z ferii zimowych w roku 2015 1 Ferie zimowe to wymarzony czas dla dzieci. Jak co roku nasza placówka zorganizowała wiele ciekawych zajęć, które rozpoczęły się już 14 lutego w sobotę. Chętne

Bardziej szczegółowo

Podobny czy inny? Dziedziczyć można też majątek, ale jest coś, czego nie można odziedziczyć po rodzicach.

Podobny czy inny? Dziedziczyć można też majątek, ale jest coś, czego nie można odziedziczyć po rodzicach. Podobny czy inny? Agata Rysiewicz 1. Pogadanka o podobieństwie. - W czym jesteś podobny do rodziców? - Jak to się stało, że jesteś podobny do rodziców? Dziedziczysz cechy wyglądu, charakteru, intelektu.

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 1 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Luboniu Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w Poznaniu 1863 PAMIĘTAMY

Gimnazjum nr 1 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Luboniu Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w Poznaniu 1863 PAMIĘTAMY POWSTANIE STYCZNIOWE 150 ROCZNICA DLA SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH organizowany przez GIMNAZJUM NR 1 IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W LUBONIU NARODOWY INSTYTUT DZIEDZICTWA ODDZIAŁ TERENOWY W POZNANIU Konkurs

Bardziej szczegółowo

W obecnej chwili w schronisku znajdują same psy, ale można oddać pod opiekę również inne zwierzęta, które czekają na nowy dom.

W obecnej chwili w schronisku znajdują same psy, ale można oddać pod opiekę również inne zwierzęta, które czekają na nowy dom. W obecnej chwili w schronisku znajdują same psy, ale można oddać pod opiekę również inne zwierzęta, które czekają na nowy dom. Mogą to być koty: Gdyby również zaszła taka potrzeba zaopiekowalibyśmy się

Bardziej szczegółowo

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia chiński-polski

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia chiński-polski Życzenia : Ślub 祝 贺, 愿 你 们 幸 福 快 乐, 天 长 地 久 Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! młodej parze 致 以 我 对 你 们 婚 姻 真 诚 的 祝 福 Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! młodej parze 恭 喜 喜 结

Bardziej szczegółowo

Scenariusz ślubowania uczniów klasy pierwszej

Scenariusz ślubowania uczniów klasy pierwszej Scenariusz ślubowania uczniów klasy pierwszej Obsada: - prowadząca - Wielki Magik - pomocnicy magika (2 3 osoby) Pomoce: - 2-3 miotły - 2-3 zraszacze - 2-3 kredy - ołówek z biało-czerwoną kokardą - dyplomy

Bardziej szczegółowo

Uczniowie otrzymują na kartkach (lub katecheta przypina na tablicy) rebus 1 :

Uczniowie otrzymują na kartkach (lub katecheta przypina na tablicy) rebus 1 : Spragnieni wody i miłości Scenariusz lekcji religii przygotowującej do Kolędników Misyjnych 2014 Cele katechetyczne wymagania ogólne: ukazanie potrzeby działalności misyjnej w Indiach; zachęcanie uczniów

Bardziej szczegółowo