Efekt CNN: wpływ mediów na interwencje zbrojne Stanów Zjednoczonych w Afganistanie, na Haiti i w Liberii.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Efekt CNN: wpływ mediów na interwencje zbrojne Stanów Zjednoczonych w Afganistanie, na Haiti i w Liberii."

Transkrypt

1 FEPS WORKING PAPERS 8/2008 Efekt CNN: wpływ mediów na interwencje zbrojne Stanów Zjednoczonych w Afganistanie, na Haiti i w Liberii. Wojciech Rodak Streszczenie: Efekt CNN jest stosunkowo nowym terminem w naukach społecznych określający wpływ przekazu medialnego (a szczególnie telewizji i prasy) na podejmowane przez rządzących decyzje polityczne. PoniŜsza praca skupia się na fenomenie wpływu mediów (analizowana jest tylko prasa) na decyzje rządu Stanów Zjednoczonych o wysłaniu wojsk (interwencji humanitarnej) w rejony konfliktów: na Haiti w 2004 roku, do Liberii w 2003 roku, a takŝe do Afganistanu w 2001 roku. Metodologia badania została oparta na modelu interakcji polityka-media autorstwa Piersa Robinsona. Slowa kluczowe: Efekt CNN, media, interwencje humanitarne, Stany Zjednoczone, Piers Robinson, Haiti, Afganistan, Liberia. Foundation for European Study

2 Wstęp Od początku lat dziewięćdziesiątych wielu politologów badało procesy decyzyjne poprzedzające zbrojne interwencje humanitarne państw Zachodu. Powstało wiele teorii mających wyjaśnić motywacje, którymi kierowały się demokracje zachodnie, wysyłając swoje wojska by wygasić jakiś konflikt lub dostarczyć pomoc humanitarną w odległym od swych granic zakątku świata. Jednym z nowych terminów, który wtedy pojawił się w debacie naukowej był Efekt CNN (CNN Effect). W niniejszej pracy uŝywana jest definicja tego pojęcia nakreślona przez Piersa Robinsona. Mianem tym określał on wpływ przekazu medialnego (telewizji informacyjnych i gazet) opisującego kryzys humanitarny, na politykę państw Zachodu względem tego kryzysu 1. Podstawę metodologii mego badania będzie tworzył model interakcji politykamedia (policy media interaction model) autorstwa Piersa Robinsona 2. PosłuŜy mi on do zbadania wpływu mediów na proces decyzyjny w przypadkach trzech interwencji zbrojnych przeprowadzonych przez Stany Zjednoczone za pierwszej kadencji George a W. Busha: w Afganistanie w 2001 roku, w Liberii w 2003 roku i na Haiti w 2004 roku. W tym miejscu naleŝy wspomnieć, Ŝe Robinson odradzał w swojej ksiąŝce badanie pierwszej z tych interwencji. Wskazywał, Ŝe była ona odpowiedzią Amerykanów na naruszenie ich bezpieczeństwa narodowego, a nie misją humanitarną w obronie afgańskich ofiar reŝimu Talibów. Niemniej jednak taka analiza moŝe ukazać nowe moŝliwości zastosowania modelu interakcji polityka-media i poszerzyć naszą wiedzę o następstwach zamachów z 11 września. Model przewiduje dwie przeciwne sytuacje. W pierwszej z nich (wpływ mediów) mamy do czynienia z efektem CNN, czyli przypadkiem, w którym decydenci/rządzący są niezdecydowani (policy uncertainty), jakie działania w obliczu kryzysu humanitarnego naleŝy podjąć. RóŜne organy tworzące zagregowanego decydenta prezentują rozbieŝne pomysły na rozwiązanie sytuacji kryzysowej. JednakŜe silna krytyka ich obojętności i wzbudzanie empatii z ofiarami u opinii publicznej przez media powodują, Ŝe decydenci postanawiają interweniować. Rządzący ulegają w ten sposób presji mediów i podejmują działania chociaŝby dla podreperowania swoich public relations. 1 P. Robinson, The CNN Effect: the myth of news, foreign policy and intervention, Routledge, London and New York 2003, str P. Robinson, The policy media interaction model: measuring media power during humanitarian crisis, Journal of Peace Research, vol. 37, nr 5, str

3 Natomiast w drugiej sytuacji (brak wpływu mediów) cały aparat decyzyjny ma zdecydowaną (policy certainty), jedną linie politycznego postępowania wobec kryzysu. Rządzący na częstych konferencjach prasowych starają się narzucić mediom swój punkt widzenia. Przekaz medialny moŝe być wtedy podobny do oficjalnej linii rządu lub przychylnie odnosić się do działań rządzących. W takich sytuacjach nie następuje na ogół Ŝadna interwencja lub, jeśli następuje, to nie jest ona wynikiem wpływu mediów, ale konsensu decydentów. Oczywiście są to tylko dwa skrajne wyniki analizy. MoŜliwe są takŝe sytuacje pośrednie, w których Efekt CNN jest silny lub słaby (strong/weak CNN Effect) 3. Oto jak będzie wyglądał schemat badania kaŝdego z przypadków. Pierwszym etapem jest znalezienie ośrodka decyzyjnego, czyli państwa-promotora, od którego wyszła inicjatywa podjęcia interwencji humanitarnej w ramach ONZ. W poniŝszych analizach państwem-ośrodkiem decyzyjnym będą zawsze Stany Zjednoczone. Drugi etap polega na wyznaczeniu odcinka czasu, w którym będziemy analizować przekaz medialny i wypowiedzi polityków. Będzie to na ogół czas pomiędzy pierwszymi doniesieniami prasowymi o danym kryzysie humanitarnym lub konflikcie (lub o nasileniu się walk w długotrwałej wojnie; na przykład w Liberii w 2004 roku), a podjęciem konkretnej decyzji (interweniujemy lub nie) przez decydentów politycznych. Etap trzeci to zbadanie wypowiedzi polityków/decydentów i przekazu medialnego (media framing) w danym odcinku czasu. Badając zdecydowani/niezdecydowanie linii politycznej ośrodka decyzyjnego musimy przeanalizować konferencje prasowe jego głównych części składowych. Na przykład w USA są to konferencje Białego Domu, Departamentu Stanu i Departamentu Obrony. Jeśli pomiędzy nimi byłaby róŝnica zdań lub brak jakiejkolwiek linii postępowania w obliczu kryzysu to nazwalibyśmy to polityką niezdecydowania. Jeśli natomiast oba urzędy mówiłyby jednym głosem i przedstawiały tą samą, konkretną linie postępowania to wtedy mielibyśmy do czynienia z polityką zdecydowaną. Znacznie bardziej skomplikowane jest analizowanie przekazu medialnego. Po pierwsze naleŝy wybrać dwie gazety, których wpływ jest największy w państwie gdzie 3 Więcej o metodologii badania w P. Robinson, The CNN Effect, str

4 znajduje się ośrodek decyzyjny 4. PoniewaŜ w poniŝszych analizach krajemdecydentem będą zawsze USA, badanymi tu gazetami będą Washington Post i New York Times 5. W wybranych gazetach szukamy wszelkich artykułów poświęconych danemu konfliktowi w danym okresie czasu. Dzielimy je na dwie grupy. Pierwsza to ta, gdzie będą artykuły w których treści przewaŝa opis losu cywilnych ofiar konfliktu, i druga, w której znajdą się publikacje dotyczące polityki kraju-decydenta (w przypadku naszego badania zawsze będą to Stany Zjednoczone) i ONZ wobec danego kryzysu humanitarnego. Obie grupy publikacji analizujemy jakościowo, a następnie ilościowo. W pierwszej grupie, analiza jakościowa będzie polegała na przeczytaniu tekstów i określeniu czy ich autorzy empatyzują (empathy framing) z ofiarami wojny czy nie (distance framing). By to udowodnić, naleŝy przytoczyć słówa-deskryptory lub fragmenty artykułów wskazujących na empatię dziennikarzy z ofiarami wojny (na przykład masowe morderstwa, brak schronienia i gwałt ) lub dystans (na przykład opis bezczeszczenia zwłok policjanta przez rozwścieczony tłum) wobec nich. W drugiej grupie analiza jakościowa (co do metody) wygląda podobnie. Z tym, Ŝe, po pierwsze, szukamy innych deskryptorów. W tym wypadku będą to słowa opisujące krytyczny (critical framing) lub przychylny (support framing) stosunek dziennikarzy do polityki Zachodu bądź państwa-decydenta wobec danego konfliktu/kryzysu humanitarnego. Na przykład mogą to być - w wypadku krytyki - niechętni uŝyciu siły (reluctance to use force), bezczynność (inaction), nic nie robiąc (doing nothing). W przypadku sympatyzowania z danym sposobem postępowania mogą to być słowa kontynuuje (continue), powinien odpowiedzieć pozytywnie (should respond positively) i aktywnie dyskutowano (actively discussing). W drugim etapie badania, grupy publikacji badamy ilościowo by zweryfikować wnioski płynące z analizy jakościowej. Grupę dotyczącą ludności cywilnej analizujemy poszukując w niej słów, które pozwoliłyby nam usytuować jej przekaz na osi dystansempatia. Jeśli w artykułach opisujących ofiary kryzysu humanitarnego jest więcej słów budujących empatie opinii publicznej (jak np. uchodźca, ludzie, kobiety, 4 Robinson nie podaje kryteriów wyboru gazet, ale moŝna się ich domyślać. Przyjęto więc, Ŝe badane będą dwa dzienniki ogólnokrajowe o największym nakładzie i prestiŝu (nie będą to tabloidy) z krajudecydenta. 5 Niestety, materiał badawczy tej pracy jest ograniczony tylko do gazet, poniewaŝ archiwa amerykańskich stacji telewizyjnych CNN i CBS (analizowane w pracach Robinsona) nie są dostępne z terenu Polski. 4

5 dzieci ) niŝ określeń budujących dystans (jak np. Muzułmanin, Bośniak, męŝczyzna, Ŝołnierz ) to przekaz taki uwaŝamy za empatyczny. Jeśli jest na odwrót, czyli słowa wzmacniające nasz dystans wobec ofiar przewaŝają, to przekaz jest neutralny lub zdystansowany. Przekaz dotyczący polityki Zachodu wobec kryzysu analizujemy podobnie. Jeśli więcej jest słów wyraŝających poraŝkę (jak np. poraŝka, wycofanie, koniec ) niŝ zwycięstwo (jak np. sukces, ochraniać, kontynuować ) to oznacza, Ŝe przekaz był krytyczny wobec państwa decydenta. W przeciwnej sytuacji, czyli przy przewadze słów mówiących o zwycięstwie, treść medialną moŝemy uznać za przychylną lub neutralną. Podsumowując, moŝemy otrzymać dwa główne rodzaje wyników. Warianty te moŝna opisać następująco: - (media) permanentna krytyka i empatia z ofiarami kryzysu + (rządzący) niezdecydowanie decydentów + (reakcja) interwencja = wpływ mediów. - (rządzący) zdecydowani decydenci + (media) zmiana stanowiska mediów/mieszany przekaz + (reakcja) brak interwencji = brak wpływu mediów. Przypadek 1: interwencja w Liberii W połowie czerwca 2003 roku partyzanci z LURD i MODEL oblegali stolicę Liberii, Monrowie. Miasto, w którym znajdowało się kilkaset tysięcy głodujących uchodźców, bronione było przez wojska prezydenta Charlesa Taylora. Jego armia była słaba, a przeciwnicy zdeterminowani by go obalić. Co gorsza, obie rebelianckie ugrupowania odmawiały negocjacji z Taylorem. Dlatego teŝ Kofi Annan, widząc, Ŝe w Liberii moŝe dojść do jeszcze większego rozlewu krwi niŝ dotychczas, zaapelował do Stanów Zjednoczonych o pomoc w rozwiązaniu tej sytuacji. Presję na administrację Busha zwiększyły ponaglenia i prośby o interwencję humanitarną ze strony Francji, Anglii i ECOWAS. Zdania wewnątrz amerykańskiej administracji były podzielone: Donald Rumsfeld (Sekretarz Obrony) był jej przeciwny, Colin Powell był za, a prezydent Bush nie przyjmował zdecydowanego stanowiska (choć pod koniec czerwca dawał do zrozumienia, Ŝe jest jej przeciwny). Zatem jej stanowisko moŝemy określić jako niezdecydowane/ wahające się. 5

6 Analizę prasy rozpoczęto 25 czerwca 2003 roku (LURD łamie zawieszenie broni i wznawia ofensywę w kierunku stolicy Liberii), a zakończono 10 lipca 2003 roku (dzień później Powell ogłosił, Ŝe USA odegrają w Liberii waŝną rolę ). W tym okresie Washington Post i New York Times opublikowały łącznie 28 artykułów na temat wojny w Liberii, z czego 22 opisywały politykę Zachodu, a 6 los uchodźców. Czy przekaz gazet był empatyczny? Analiza jakościowa 6 artykułów o uchodźcach pozwala na stwierdzenie, Ŝe przekaz był empatyczny. Lista deskryptorów wskazujących na empatię reporterów z uchodźcami umieszczono w Tabeli I. Pragniemy zwrócić uwagę, Ŝe Robinson za deskryptory empatii uwaŝał jedynie określenia ludzkich tragedii, masowych morderstw i gwałtów dokonywanych na cywilach przez Ŝołnierzy lub bojówkarzy 6. Jednak w przypadku Liberii naleŝy dodać jeszcze deskryptory mówiące o szczególnych więziach historycznych łączących ten kraj ze Stanami Zjednoczonymi. Tabela I. Przekaz empatyczny Deskryptory - Shells and rockets pounded crowded neighborhoods in Liberia's capital - wounding hundreds of people and leaving thousands of others cowering - Liberians seeking shelter - bleeding victims - missing limbs -kill -200 wounded people brought in by midday overflowed the wards and lay sprawled, moaning and bleeding in slippery hallways. - scores of wounded - cholera and starvation rampant among the refugees - humanitarian nightmare - rebel forces drove them from their homes and camps last month - war that has driven Liberians to seek refuge wherever they can - There are no reliable food rations to distribute - Malnutrition - Liberians, whose nation was founded for freed American slaves, nurture a profound 6 P. Robinson, The policy..., str

7 enthusiasm for all things American, from the billboards picturing a paternalistic Uncle Sam to the electrical outlets -- U.S.-style 110-volt plugs, on a continent wired for treacherous place, with nightly reports of rapes and robberies across the city - sprawling city that was named after the American president James Monroe, stands what looks very much like a replica of the White House - city settled 150 years ago by freed American slaves - hundreds of people chased from their homes - health conditions so poor - The health care infrastructure has crumbled -he has tried to perform surgery without the most basic medical supplies -- no gauze, no pain killers, no antibiotics. - mortars start flying again - tired of suffering - gang-raped - explosions got closer and closer - The deaths were nothing new - babies starve to death. - Liberia was founded more than 150 years ago by black Americans, and until recently, all through the cold war years, it was among Washington's staunchest African allies. Oto próbka tekstu na temat sytuacji w Monrowii autorstwa jednego z reporterów NYT : Masońska Świątynia w Monrowii. Jej wysokie filary są wyrazem aspiracji miasta załoŝonego przed 150 laty przez wyzwolonych amerykańskich niewolników, szukających swojego własnego kawałka Afryki. Teraz jest w niej brudno i mroczno. W niegodnych człowieka warunkach wegetują tysiące ludzi, których walki o stolice pomiędzy rebeliantami a siłami Taylora, zmusiły w tym tygodniu do opuszczenia swoich domów. Chusty i foliowe płachty zasłaniają otwory okienne zatrzymując deszcz. Zaniedbany trawnik przed budynkiem słuŝy jednocześnie za pralnie i łazienkę. W tych warunkach sanitarnych łatwo o choroby i epidemie. Wiele dzieci cięŝko oddycha, wymiotuje i dostaje biegunki. Pobliska klinika, prowadzona przez francuską organizację humanitarną Lekarze bez granic, wypełnia się chorymi na cholerę. 7 7 S.Sengputa, Liberia War Chokes the Life of Monrovia, NY Times,

8 Reporterzy WP przedstawiali sytuację humanitarną w stolicy Liberii podobnie. Wyniki naszej interpretacji muszą być potwierdzone systematycznym testem pozwalającym ostatecznie orzec czy przekaz jest empatyczny czy teŝ neutralny/zdystansowany. Empatię przekazu reporterów, w tym przypadku, będziemy mierzyć licząc słowa (1) uchodźcy(refugees), (2) ludzie(people), (3) kobiety(women/woman) i dzieci(childern/child). Piers Robinson, który wybrał dokładnie te same słowa do pomiaru empatii, uzasadnia ich uŝycie jako deskryptorów faktem, Ŝe zachęcają one czytelnika do utoŝsamiania się z losem uchodźców. Według angielskiego uczonego jest tak, poniewaŝ właśnie wybrane wyrazy podkreślają: - status uchodźców jako ofiar (1) - przypominają czytelnikom, Ŝe wszyscy jesteśmy ludźmi i cierpimy tak samo (2) - mają silny związek ze niewinnością i wraŝliwością (3)(Robinson podkreśla, Ŝe włączenie wyrazu kobieta jest dyskusyjne) 8. Neutralność/zdystansowanie przekazu będziemy mierzyć licząc słowa (1) rebelianci (rebels), (2) Liberyjczyk/Liberyjka/Liberyjczycy (Liberian/Liberians), (3) męŝczyźni (men) i Ŝołnierze (soldier). Słowa te wybrano, poniewaŝ: - są to określenia dotyczące ludzi posiadających władzę i broń, często sprawców zbrodni opisywanych w artykułach, a więc nie budzących sympatii czytelników(1,3), - defilują one populację Monrowii jako na inną, obcych, nie z naszego narodu (2). Tabela II. Przekaz medialny dotyczący ludności Liberii Przekaz empatyczny Deskryptor Częstotliwość Refugee 9 People 13 Women 10 Children 4 Razem 36 8 P. Robinson, The policy..., str

9 Tabela III. Przekaz medialny dotyczący ludności Liberii Przekaz neutralny/dystansujący Deskryptor Częstotliwość Rebel/Rebels 22 Liberians 13 Men 4 Soldier/army 0 Razem 39 Wyniki analizy ilościowej nie potwierdzają wniosków z badania jakościowego, poniewaŝ deskryptorów dystansujących jest więcej niŝ skłaniających do empatii. Jednak róŝnica pomiędzy ich sumami jest minimalna, bo wynosi tylko trzy słowa. Robinson nie podaje jak rozstrzygnąć taką sytuację, gdyŝ w jego artykułach róŝnica skłaniająca go do potwierdzenia wyniku jakościowego wynosił co najmniej 5 deskryptorów, natomiast maksymalnie Są jednak dwa argumenty za tym by uznać przekaz mediów za skłaniający do empatyzowania z Liberyjczykami. Po pierwsze, samo słowo uchodźca (refugee) nie mogło być naduŝywane przez dziennikarza, bo zbyt duŝa ilość powtórzeń zaszkodziłaby jego stylowi. Dlatego teŝ wymiennie z określeniem uchodźca uŝywali oni synonimów tego słowa. Były to np. ofiary (victims), szukający schronienia (seeking shelter), wyrugowani ludzie (displaced people), wypędzeni z domów (chased out of their homes), wypędzeni ludzie (uprooted population). Tak więc samo dodanie tych słów zniwelowałoby róŝnicę pomiędzy powyŝszymi dwoma typami deskryptorów, jednak nie rozstrzygnęło by nadal, który sposób przekazu przewaŝa. Po drugie, w sytuacji w której test ilościowy nie dał nam jednoznacznej odpowiedzi (3 słowa róŝnicy) musimy przyjąć wynik analizy jakościowej za właściwy. Podsumowując, przekaz dzienników dotyczący ludności Liberii, a właściwie mieszkańców i uchodźców znajdujących się w Monrowii, uznajemy za empatyczny. 9 Ibid., str. 629, patrz równieŝ na str

10 Czy gazety krytykowały politykę Zachodu? Analiza jakościowa 22 artykułów pozwala na uznanie przekazu gazetowego za krytyczny (wszystkie deskryptory są opisane w Tabeli IV). Do takiego twierdzenia skłania szereg argumentów. Po pierwsze, jeśli przekaz dotyczący uchodźców jest empatyczny, to kaŝde wyraŝenie określające niechęć, rozwaŝania bądź niepewność Busha i jego administracji jest krytyką. Z jednej strony amerykańskie dzienniki pisały o wegetujących uchodźcach lub podawały liczbę ofiar wojny, a z drugiej opisywały bezduszność zachodniej dyplomacji, która w obliczu tragedii zwlekała z podjęciem decyzji o wysłaniu pomocy humanitarnej. Dlatego teŝ, przeciętny amerykański czytelnik mógł postrzegać brak działań przywództwa swego kraju jako krytykę. Po drugie, w badanych gazetach często pojawiały się krytyczne opinie na temat polityki Busha w Afryce. Na przykład pisano, Ŝe: - administracja boi się interweniować by nie zrobić powtórki z Somalii 10, - Afryka nigdy nie była waŝna strategicznie dla USA 11, - USA koncentrują się na wspieraniu krajów Afryki Zachodniej łamiących prawa człowieka ale posiadających ropę 12, - Bush, podczas swojego objazdu Afryki, ominie kraje w których są największe problemy 13, - Bush jest niechętny interwencjom humanitarnym 14, - przeciągający się konflikt w Liberii moŝe spowodować rozsypanie się kruchego pokoju w Sierra Leone i WybrzeŜu Kości Słoniowej 15. Ponownie, cała ta krytyka moŝe być postrzegana jako silniejsza, gdy weźmie się pod uwagę kontekst w jakim występuje, czyli empatię z ginącymi Liberyjczykami. Po trzecie, co najmniej dwanaście razy dziennikarze przypominali w swoich artykułach o specjalnych więziach łączących USA i Liberię (załoŝyli ją wyzwoleni amerykańscy niewolnicy w połowie XIX wieku). Wskazywali równieŝ na fakt, Ŝe Liberia przez długie lata pozostawała wiernym sojusznikiem Stanów w Afryce 16. Dlatego taŝ 10 E. Schmitt, R. W. Stevenson, U.S. is considering troops in Liberia,to monitor truce, NY Times, S. Sengputa, M. Lacey, Poor and War-Weary, Africa Turns Eyes to Bush for Help, NY Times, Ibid. 13 Ibid. 14 Bush Exploring U.S. Peacekeeping Options in Liberia., Washington Post, E. Schmitt, R. W. Stevenson, U.S. is considering Na przykład: S. Sengputa, U.N leader calls for peacekeeping force in Liberia, possibly Led by U.S, NY Times,

11 negatywnie mogło być postrzegane zachowanie władz USA wobec kraju historycznie z nimi skoligaconego i, co waŝniejsze, do niedawna wiernego sojusznika 17. Tabela IV. Przekaz krytyczny Deskryptory - reluctant party - doing nothing - U.S. leadership is required and expected - Washington's failure - failing - cry out for more effective intervention - resist - gave no sign that he was willing to send American troops to stop the fighting - not made a decision - problems will probably grow worse - declared that it had not ruled out sending in American troops - reluctance at the Pentagon -There are some people pushing back on the record - remains haunted by the attempt to bring peace to Somalia - Pentagon officials have voiced their distaste - skeptical about using the military for peacekeeping operations - the brittle stability in nearby countries like Ivory Coast and Sierra Leone could fall apart - no troops had been alerted for possible action - remained silent on the subject. - not yet decided to dispatch American troops -''While Africa may be important,'' he said, ''it doesn't fit into the national strategic interests, as far as I can see them.'' - Africa has always been on the bottom of the list as far as America's priorities - Mr. Bush will avoid the continent's worst trouble spots - Washington's increased focus on the oil-rich -- and human-rights-poor -- states of West Africa - The U.S. has a moral obligation - participants did not agree on whether to send U.S. troops - the administration is not ruling out the possibility of sending U.S. troops 17 S. Sengputa, U.N leader calls... 11

12 - resisted an appeal - mission in a country that is not central to U.S. national security interests - the United States has a special responsibility to restore stability to Liberia - decided to put off discussion - had not made a decision on U.S. participation - Pentagon is reluctant - said that he would not have sent U.S. troops to stop the genocide - We can't be all things to all people in the world - we don't need anything more to do to keep us entertained Do analizy ilościowej wybrano następujące deskryptory poraŝki: (1) niechętny (reluctant), opór/przeciwstawianie się (resist), (2) nie podjęto Ŝadnych decyzji (no decisions has been made). Wybrano te słowa jako najlepiej wyraŝające krytykę amerykańskiej polityki, poniewaŝ, w kontekście empatii dzienników z uchodźcami i ciągłym przypominaniu o ofiarach wojny: - opisują one silny opór administracji amerykańskiej by pomóc Liberyjczykom (1), - podkreślają brak jakiejkolwiek decyzji co do interwencji impas biurokratyczny w obliczu cierpień uchodźców (2). Jako mierniki przekazu neutralnego wybrano słowa: (3) zdeterminowany by pomóc (determined to help), (3) uczestniczyć (participate) i (4) podjęto decyzję (decision has been made). Z kolei te słowa wytypowano, poniewaŝ w sytuacji empatii dzienników z ludźmi oblęŝonymi w Monrowii: - opisują determinacje administracji USA i chęć jej uczestnictwa w interwencji w Liberii (3), - wskazują, Ŝe administracja podjęła jakieś konkretne decyzje, co do interwencji (4). Oto wyniki analizy: Tabela V. Przekaz medialny dotyczący polityki Zachodu Przekaz krytyczny (poraŝka polityki) Deskryptor Częstotliwość Reluctant 3 Resist 2 12

13 No decision has been made 3 Razem 8 Tabela VI. Przekaz medialny dotyczący polityki Zachodu Przekaz neutralny/podkreślający sukces Deskryptor Częstotliwość Determined to help 2 Participate 3 Decision has been made 0 Razem 5 Analiza ilościowa potwierdziła wynik analizy jakościowej. Przekaz mediów na temat polityki, a właściwie procesu decyzyjnego, administracji Busha był krytyczny. Przynajmniej tak mógł postrzegać tą dyplomatyczną debatę czytelnik tych dwóch gazet. Podsumowując, w przypadku amerykańskiej decyzji o podjęciu interwencji w Liberii, moŝemy mówić o wystąpieniu słabego Efektu CNN. Twierdzimy tak, poniewaŝ ta sytuacja decyzyjna spełniła wszelkie kryteria modelu Robinsona, a więc: - podsystemy organu decyzyjnego (administracji Busha) nie były zgodne co do linii postępowania w obliczu kryzysu, - badane media empatyzowały z uchodźcami i miały krytyczny stosunek do polityki prezydenckiej administracji w sytuacji kryzysu Liberyjskiego; jednakŝe konflikt wywołał słabe zainteresowanie mediów (tylko 1,75 artykułu dziennie) stąd teŝ uznajemy efekt CNN za słaby 18, - Amerykanie, koniec końców, współuczestniczyli w misji ONZ w Liberii (interwencja nastąpiła). 18 Piers Robinson uznawał Efekt CNN za silny, gdy średnia dzienna liczba artykułów poświęconych jakiemuś kryzysowi była wysoka w obu badanych gazetach. Na przykład, w przypadku interwencji sił ONZ (pod przywództwem Stanów Zjednoczonych) dwóch kryzysach, obrony GoraŜdŜe (lipiec 1995 r.) i po zbombardowaniu sarajewskiego rynku przez Serbów (luty 1994 r.), średnia ta sięgała, odpowiednio, 10 i 8,62 artykułów. Dane za: P. Robinson, The CNN Effect..., str. 78,

14 Przypadek 2: interwencja na Haiti. Od 2000 roku Haiti było pogrąŝone w politycznym kryzysie. Obie elekcje przeprowadzone tamtego roku (prezydencką wygrał Jean Aristide, a parlamentarną jego partia Lavalas) nie zostały uznane zarówno przez Zjednoczenie dla Demokracji (haitańską opozycję anty-aristidowską) jak i społeczność międzynarodową. Pomimo presji z zagranicy prezydent Haiti nie chciał powtórzyć wyborów. Dlatego teŝ zablokowano międzynarodową pomoc finansową dla tego kraju (inicjatorem były Stany Zjednoczone), która stanowiła gros tamtejszego budŝetu. Bez niej instytucje tego państwa nie mogły poprawnie funkcjonować. To z kolei przyczyniło się do wzrostu niezadowolenia z rządów prezydenta Aristide a. Demonstracje anty-prezydenckie nasiliły się w styczniu 2004 roku. Natomiast 5 lutego w Gonaives, grupa określająca siebie jako Front Wyzwolenia Gonaives rozpoczęła powstanie mające doprowadzić do ustąpienia dotychczasowego prezydenta. Administracja amerykańska dość szybko zabrała głos w sprawie tego kryzysu. Bush mówił, Ŝe USA chcą uspokoić sytuację na wyspie (Amerykanie w ciągu ostatnich 100 lat interweniowali tam juŝ dwukrotnie w 1915 i 1994 roku), a do interwencji zbrojnej zachęcała ich Francja, Kanada i CARICOM 19. Wewnątrz administracji nie było róŝnicy zdań co środków, którymi naleŝy rozwiązać haitański kryzys najpierw chciała mediować pomiędzy obiema stronami konfliktu (Aristide vs. Zjednoczenie Dla Demokracji), a następnie (do negocjacji nie doszło) postanowiła zaangaŝować się zbrojnie. Zatem amerykańską linie postępowania naleŝy uznać za pewną i zdecydowaną 20. Prasę analizowano w okresie od 6 lutego (pierwsze doniesienia prasowe o zamieszkach na Haiti) do 28 lutego 2004 roku (następnego dnia Bush ogłosił decyzję o wysłaniu wojsk na Haiti). Znaleziono łącznie 52 artykuły dotyczące konfliktu - spośród wybranych publikacji 30 dotyczyło walk i sytuacji mieszkańców kraju a 22 opisywały politykę Zachodu wobec kryzysu haitańskiego. 19 Caribbean Community and Common Market (CARICOM) organizacja powstała w 1973 roku. Zrzesza 20 państw regionu Karaibów (przewaŝnie byłych kolonii brytyjskich). Niemal wszystkie kraje członkowskie organizacji naleŝą do strefy wolnego handlu. Haiti naleŝy do tej organizacji od 2002 roku. Więcej na stronie internetowej organizacji 20 Więcej o niejasnych powiązaniach inicjatorów powstania na Haiti w: W. Bogdanach, J. Norgberg, Mixed U.S signals helped tint Haiti toward chaos, NY Times,

15 Czy przekaz gazet był empatyczny? Analiza jakościowa 30 artykułów pozwala na stwierdzenie, Ŝe przekaz obu dzienników nie był empatyczny, a raczej neutralny 21. Publikacje dotyczące kryzysu w Haiti nie budziły empatii z mieszkańcami tego kraju poniewaŝ: - większość artykułów opisywała walki pomiędzy policją i pro-aristideowskimi bojówkami a rebeliantami. Na ogół reporterzy uzupełniali je o wywiady z przywódcami obu walczących stron; - spora część publikacji zawierała wywiady z prezydentem Aristidem i opisy najnowszej historii Haiti; - historiom jednostek, takich jak matka samotnie wychowująca ośmioro dzieci lub wiejski działacz społeczny, poświęconych było tylko 8 z 30 artykułów. Nawet w artykuły dotyczące walk na ulicach haitańskich miast rzadko były wplecione historie jednostek tragicznie doświadczonych przez konflikt. Amerykańscy dziennikarze woleli opisywać Haitańczyków jako naród, który boryka się z ogromnym bezrobociem, jest prześladowany przez wszechwładne bojówki (pro i anty prezydenckie) i gangi, jest niedoŝywiony (a 80% mieszkańców kraju Ŝyje w skrajnej biedzie), ma utrudniony dostęp do wody pitnej, nie moŝe poradzić sobie z AIDS. A właśnie koncentrowanie się na duŝych grupach zmniejsza empatię ludzie, którzy nie mają twarzy stają się statystykami pozbawionymi indywidualnego rysu (z którym ktokolwiek mógłby się utoŝsamiać); - amerykańscy korespondenci w Haiti, w odróŝnieniu od dziennikarzy działających w Liberii, nie byli w oblęŝonym mieście. Mogli wszędzie dotrzeć by obserwować walki pomiędzy głównymi aktorami konfliktu zwolennikami Aristide a i rebeliantami. Dlatego ich artykuły skupiały się na tych faktach, na walce dwóch uzbrojonych obozów. Nie musieli zajmować się tylko i wyłącznie tragiczną sytuacją humanitarną ludności cywilnej, tak jak robili to reporterzy zamknięci w oblęŝonej Monrowii. Dlatego teŝ ich artykuły nie były aŝ tak bardzo przepełnione empatią, jak te omawiane w poprzednim rozdziale 22 ; - w przypadku Liberii opisywana ludność cywilna składała się głownie z bezbronnych uchodźców, którzy Ŝyli w fatalnych warunkach sanitarnych i mogli spodziewać się złego od obu stron wojny domowej. W Haiti było inaczej. Tu opisywaną przez 21 Przy czym dziennik z Waszyngtonu miał więcej artykułów empatycznych (5 z 13) niŝ New York Times (3 z 17). 22 Dla porównania patrz str

16 dziennikarzy ludność cywilną stanowili przede wszystkim mieszkańcy miast, którzy Ŝyli w lepszych niŝ Liberyjczycy warunkach (bądź co bądź we własnych domach), niebezpieczeństwo groziło im tylko ze strony pro-aristideowskich gangów i policji (często w artykułach pojawiają się wypowiedzi ich ofiar). Jednak najistotniejszą róŝnicę stanowi fakt, Ŝe często haitańska ludność cywilna była przedstawiana w złym świetle szabrowała, czynnie uczestniczyła w walkach, a nawet bezcześciła zwłoki. - wreszcie, Ŝeby przeciętny czytelnik gazet lepiej uzmysłowił sobie rozmiar walk i empatyzowały z Haitańczykami dobrze jest, i to jest dość kontrowersyjne, by liczba ofiar była duŝa. PoniŜej 100 osób, a taka była liczba ofiar na wyspie w lutym 2004 roku, to w porównaniu do innych wojen w Trzecim Świcie nieduŝo 23. Na przykład w Liberii zginęło około ćwierć miliona ludzi (a jest to państwo z populacją mniejszą niŝhaiti). A oto próbki relacji reporterów obu gazet. Washington Post : We wtorek bojówki wspierające prezydenta Aristide a wznieśli solidne umocnienia obronne w drugim co do wielkości mieście Haiti by powstrzymać rozprzestrzenianie się powstania. Zwolennicy Aristide a wznieśli płonące barykady z wraków samochodów, kamieni i złomu przy wjeździe do Cap-Haitien, poniewaŝ dzień wcześniej dowiedzieli się, Ŝe rebelianci zdobyli posterunek policji na północnych przedmieściach miasta tak przynajmniej informuje stacja radiowa z tego regionu Powstańcy chcący obalić Aristide a zaatakowali i spalili trzy posterunki policji na północy kraju, wliczając w to posterunek z chwilowo przez nich opanowanym mieście Dondon. W odwecie, grupy zwolenników Aristide a podpaliły kilka restauracji, kolektur gier losowych i domów naleŝących do członków opozycji w Dondon i St. Raphael 24. A oto fragment z New York Timesa : Setki ludzi kłębiło się w porcie wrzucając worki ze skradzionym ryŝem na jakikolwiek środek transportu taczki, rowery lub wózki dla dzieci. Nie mam pracy, więc nie mam co jeść powiedział trzydziestoletni męŝczyzna przedstawiający się jako Masidor uginając się pod cięŝarem dwóch worków z ryŝem jakie zdołał ukraść w porcie Widziałem, Ŝe wszyscy je biorą to teŝ wziąłem trochę. Teraz niczego się nie boję, bo umiera się tylko raz lutego szacowano, Ŝe zginęło ok. 70 osób. Dane za T. Smith, L. Polgreen, Haitian leader warns of exodus and appeals for help, NY Times, Aristide supporters fighting back, Washington Post,

17 Mieszkańcy miasta zaatakowali takŝe posterunek policji zabierając wszystko co nie było przybite łóŝka, telewizory, radia, segregatory 25. A oto przykład niekorzystnego, jednoznacznie dystansującego, ukazania postępowania haitańskiej ludności cywilnej: W sobotę oddziały policji powiększone o świeŝe posiłki toczyły krwawą walkę z uzbrojonymi męŝczyznami próbując odebrać im kontrolę nad czwartym co do wielkości miastem Haiti, Gonaives. Dwa dni wcześniej miasto zostało zajęte przez rebeliantów zwalczających władzę Aristide a. Co najmniej trzech policjantów zostało zabitych a tłum zbezcześcił ich zwłoki. Jedno ciało było ciągnięte po ulicy, podczas gdy jeden z męŝczyzn masakrował je maczetą. Następnie jakaś kobieta odcięła maczetą ucho jednemu z zabitych oficerów 26. Wyniki analizy jakościowej potwierdziła analiza ilościowa przekaz był neutralny/dystansujący. Empatię mierzono licząc te same słowa, których uŝyto w badaniu ilościowym przy rozpatrywaniu interwencji w Liberii, czyli uchodźcy (refugees) 27, kobiety (women), dzieci (children) i ludzie (people) 28. RównieŜ mierząc dystans/neutralność przekazu liczono dwa słowa, uŝyte w analizie przypadku Liberii, czyli rebelianci (rebels/rebel) i męŝczyźni (men). Słowo Liberyjczycy (Liberians) zastąpiono słowem Haitańczycy (Haitians), a słowo Ŝołnierze (soldiers) słowem bojówkarze (militiamen) 29. Pierwsze zostało zastąpione z przyczyn, których nie trzeba szeroko wyjaśniać, a drugie, poniewaŝ na Haiti nie walczyły regularne armie tylko rebelianci z bojówkarzami. Słowo bojówkarz dobrze zastępuje słowo Ŝołnierz, gdyŝ teŝ określa męŝczyznę z bronią, który bynajmniej empatii amerykańskich czytelników nie wzbudza. Tabela VII. Przekaz medialny dotyczący ludności Haiti Przekaz empatyczny Deskryptor Częstotliwość People L.Polgreen, Insurgents take Haiti s 2 nd city as crisis grows, NY Times, Haitian police station storm rebel-held city, Washington Post, Słowo uchodźcy odnosi się tutaj do określenia boat people ludzi płynących na prowizorycznych łódkach w kierunku amerykańskich wód terytorialnych. Ich liczba rośnie ilekroć w Haiti wybuchają walki. 28 Więcej tym dlaczego dobrano te słowa patrz str Więcej o tym dlaczego wybrano te słowa do mierzenia dystansu patrz str

18 Women 7 Children 17 Refugees 5 Razem 144 Tabela VIII. Przekaz medialny dotyczący ludności Haiti Przekaz neutralny/dystansujący Deskryptor Częstotliwość Rebel/Rebels 74 Haitians 26 Men 58 Militamen 5 Razem 163 Wyniki analizy nie pozostawiają Ŝadnej wątpliwości. Przekaz dotyczący Haitańczyków i opisu walk był neutralny/dystansujący. Czy gazety krytykowały politykę Zachodu? Analiza jakościowa 22 artykułów, w których poruszana jest kwestia polityki Zachodu wobec kryzysu haitańskiego (w niemal stu procentach dotyczyły polityki USA) pozwala na stwierdzenie, Ŝe zdecydowanie przewaŝały pośród nich teksty krytyczne (lista deskryptorów znajduje się w Tabeli IX). Na początek opiszemy kontekst krytyki prasowej, który jest w wypadku tego przekazu niezwykle istotny. Prasowe raporty dotyczące Haitańczyków i konfliktu przetaczającego się przez ich kraj był neutralny, a momentami nawet dystansujący. Relacjonujący te wydarzenia dziennikarze tworzyli pewien obraz Haiti jako chaotycznego, dzikiego i ekstremalnie biednego kraju. Opis ten pozostawałby dystansujący gdyby nie fakt, Ŝe wyspa ta znajduje się kilkaset mil od USA, o czym ci dziennikarze w kaŝdym niemal artykule przypominali. Reporterzy prezentowali Haiti jako krainę anarchii i cierpienia jednocześnie wskazując, Ŝe Ameryka jest współodpowiedzialna za tą sytuację, gdyŝ nie robi nic by ją zmienić 30. W tym kontekście krytykowali administrację Busha za: 30 C. Marquis, Aristide s foes rule out plan to share power, NY Times,

19 - zwlekanie z interwencją. Niemal kaŝdy artykuł opisujący działania dyplomatyczne Colina Powella zawierał krytykę powolności tych poczynań. Dziennikarze obu gazet zawsze wskazywali, Ŝe podczas gdy amerykańscy dyplomaci bezskutecznie próbują doprowadzić do kompromisu pomiędzy Aristidem a opozycją na Haiti giną kolejni ludzie 31, - niechęć do wysłania wojsk, których nawet niewielki kontyngent mógłby uspokoić sytuację na wyspie 32, - chęć usunięcia demokratycznie wybranego prezydenta Haiti, który mimo bieŝącej sytuacji pozostawał najpopularniejszym politykiem w tym kraju 33, - odwieczną niechęć do pomocy Haiti wśród członków Partii Republikańskiej, mającej wówczas większość w Kongresie. Co więcej, wytykali Bushowi, Ŝe gdy kandydował na prezydenta to skrytykował interwencję wojsk amerykańskich na Haiti w 1994 roku jako chybiony projekt 34, - pomoc i moralne wsparcie udzielane przez amerykańską administrację (juŝ za prezydentury Busha) haitańskiej opozycji i jednoczesne odcinanie wszelkiej pomocy demokratycznie wybranemu prezydentowi Haiti 35. Co więcej, reporterzy piszą wręcz, Ŝe rząd Stanów Zjednoczonych świadomie podminowywał pozycję Aristide a, pozbawiając go poŝyczek od których uzaleŝnione było istnienie jego państwa jako instytucji słuŝącej ludziom 36, - lekcewaŝenie kwestii haitańskich boat people 37. Warto zaznaczyć równieŝ, Ŝe wiele artykułów opisujących politykę USA i Zachodu wobec kryzysu na wyspie zawierał mocne sugestie dla rządzących. Na przykład: Jeśli ta historia ma mieć szczęśliwe zakończenie to te narody muszą działać teraz, z Waszyngtonem na czele 38. Podsumowując, dziennikarze New York Times i Washington Post byli bardzo krytycznie nastawieni do braku działania ze strony administracji USA oraz państw 31 J. Dobbins, A way out for Haiti, NY Times, C. Marquis, U.S declines to use force to put down haitian strife, NY Times, oraz T. Kidder, Why Aristide should stay, NYT, C. Marquis, U.S officials hint AT support for haitian leader s ouster, oraz T. Kidder, Why Ibid. 35 J. Dobbins, A way T. Kidder, Why C. Marquis, Florida senators urge action on Haiti, fearing tide of refugees, NY Times, oraz R.L. Swarns, Advocates for immigrants scorn Bush policy on haitian refugees, NY Times, Haiti erupts, NY Times,

20 zachodnich w obliczu kryzysu Haitańskiego. Co więcej, nie wahali się oni, na swój sposób, apelować do rządzących by interweniowali. Tabela IX. Przekaz krytyczny Deskryptory - That diplomatic move came after weeks of reluctance by the Bush administration to become involved in resolving the latest violence in the Western Hemisphere's poorest nation. - The Bush administration scrambled yesterday to find a fresh path to peace in Haiti and intensified planning for a potential humanitarian crisis as Haiti's political opposition signaled its continued intention to reject a U.S.-backed power-sharing agreement. - Rep. John Conyers Jr. (D-Mich.) called on the Bush administration to take military action to prevent Haiti's takeover by rebels, whose leaders include criminal suspects with a limited political agenda. - In Washington, U.S. officials said there was no plan to intervene militarily to stop the rebels - Some analysts and advocates say a military force strong enough to deter armed rebels should be dispatched right away - The return of Mr. Aristide was a high point for pro-democracy advocates in Haiti and for his supporters in Washington who, like the Congressional Black Caucus, praised the Clinton administration for upholding democratic principle in a country of little strategic importance. But many Republicans, including some who are now in the current administration, disdained the intervention. Mr. Bush, as a presidential candidate, called it a misguided exercise in nation-building. - Most analysts agree that it is extremely unlikely that the Bush administration will send military forces to Haiti unless the violence grows worse or a refugee exodus appears likely. - the administration (...) had no appetite for sending forces to Haiti. - There is, frankly, no enthusiasm right now for sending in military or police forces to put down the violence that we are seeing. - American policy on Haiti in the last 10 years has gone from one extreme to another. The Clinton administration strongly supported the ousted president, Jean-Bertrand Aristide, sending 20,000 troops in 1994 to restore him to power. The current administration then cut off all American assistance to the Aristide government while giving advice and moral support to Mr. Aristide's opponents. Entrenched in their own economic and political divisions, Haitians tend to regard politics as an all-or-nothing, life-and-death struggle. The more support one side or the other has received from its partisans in Washington, the less inclined it has been to compromise. 20

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to take a rest - odpocząć Muszę odpocząć. (5) Czy chcesz

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Poziom rozszerzony Język angielski Język angielski. Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I W schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to eat out jeść poza domem Czy często jadasz poza domem?

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to do business prowadzić interesy Prowadzę interesy w

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka angielskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. E 1.2. A 1.3. Zdający selekcjonuje informacje (II. 1 d)

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2010 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. T 1.2. F 1.3. Zdający stwierdza, czy tekst

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be to do something mieć coś zrobić Mam jej pomóc jutro.

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1)

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA KWIECIEŃ 2013 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi SIERPIEŃ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Egzamin maturalny z języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at the airport być na lotnisku Ona jest teraz na

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : 55 mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci

UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : 55 mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci IP/8/899 Bruksela, dnia 9 grudnia 8 r. UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci Od dnia stycznia 9 r. UE będzie miała nowy program Bezpieczny

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent How To Start a BUSINESS Agenda Steps to build a business Examples: Qualix Comergent 1 Idea The Idea is a Piece of a Company 4 2 The Idea is a Piece of a Company Investing_in_New_Ideas.wmv Finding_the_Problem_is_the_Hard_Part_Kevin

Bardziej szczegółowo

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my Volley English! Już od dziś, co miesiąc, znajdziecie w naszym serwisie nową ofertę. Zapraszamy Cię do nauki angielskiego w praktycznym wydaniu. Przygotowaliśmy dla Ciebie wyjątkowe materiały, które odnoszą

Bardziej szczegółowo

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl Copyright for Polish edition by Bartosz Goździeniak Data: 4.06.2013 Tytuł: Pytanie o czynność wykonywaną w czasie teraźniejszym Autor: Bartosz Goździeniak e-mail: bgozdzieniak@gmail.com Darmowy artykuł,

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

Present Simple /Czas teraźniejszy prosty

Present Simple /Czas teraźniejszy prosty Present Simple /Czas teraźniejszy prosty UŜywamy go dla sformułowania wyraŝeń o znaczeniu ogólnym takich jak: prawa naukowe, definicje, szeroko pojętych faktów oczywistych. Stosujemy go gdy czynności mają

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi CZERWIEC 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie

Bardziej szczegółowo

Regulamin Szkolnego Konkursu Wiedzy o Krajach Anglojęzycznych

Regulamin Szkolnego Konkursu Wiedzy o Krajach Anglojęzycznych Regulamin Szkolnego Konkursu Wiedzy o Krajach Anglojęzycznych Cele konkursu: 1. Zainteresowanie uczniów kulturą krajów anglojęzycznych, 2. Wzbogacenie wiedzy na temat krajów anglojęzycznych, 3. Motywowanie

Bardziej szczegółowo

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Estimation and planing Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Story points Story points C D B A E Story points C D 100 B A E Story points C D 2 x 100 100 B A E Story points C D 2 x 100 100

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Projekt: Podnoszenie kwalifikacji drogą do sukcesu Szkolenie: j. angielski, poziom A1 Termin szkolenia: 15. 12. 2014 r. 06. 05. 2015 r. Termin Egzaminu

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO CZERWIEC 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO CZERWIEC 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at school być w szkole Jestem teraz w szkole. (1)

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 26 Informator o egzaminie maturalnym z języka obcego nowoŝytnego Część ustna (bez określania poziomu) Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Bardziej szczegółowo

Projekt: Współpraca i dialog. Opis szkoleń językowych planowanych do realizacji w ramach projektu

Projekt: Współpraca i dialog. Opis szkoleń językowych planowanych do realizacji w ramach projektu Projekt: Współpraca i dialog Opis szkoleń językowych planowanych do realizacji w ramach projektu Gdańsk, wrzesień 2013 Spis Treści SPIS TREŚCI...2 SZKOLENIA JĘZYKOWE...3 JĘZYK ANGIELSKI...4 Szkolenia językowe

Bardziej szczegółowo

MATURA USTNA: ZESTAW 1

MATURA USTNA: ZESTAW 1 MATURA USTNA: ZESTAW 1 Twój kolega/twoja koleżanka chce dowiedzieć się czegoś o Twojej klasie. Poniżej podane są 4 kwestie, które musisz omówić w rozmowie z egzaminującym. Liczba uczniów w klasie Atmosfera

Bardziej szczegółowo

DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH

DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ... pieczątka nagłówkowa szkoły... kod pracy ucznia KONKURS PRZEDMIOTOWY JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ETAP SZKOLNY Drogi Uczniu, witaj na I etapie konkursu języka angielskiego. Przeczytaj

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

N a s z e D ł u g i A. D. 2 0 0 9. Nasze Długi - główne wyniki badań. Próba badawcza

N a s z e D ł u g i A. D. 2 0 0 9. Nasze Długi - główne wyniki badań. Próba badawcza N AS Z E DŁUGI A. D. 2009 N a s z e D ł u g i A. D. 2 0 0 9 Nasze Długi - główne wyniki badań 45% Polaków ma obecnie większe problemy finansowe, niŝ przed kryzysem 77% społeczeństwa uwaŝa, Ŝe osoby, które

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III GIMNAZJUM

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III GIMNAZJUM KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III GIMNAZJUM Zgodnie z własnym Programem nauczania w Gimnazjum Specjalnym Nr 100 w Warszawie dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

dr Barbara CURYŁO 1. Zainteresowania badawcze:

dr Barbara CURYŁO 1. Zainteresowania badawcze: dr Barbara CURYŁO 1. Zainteresowania badawcze: Stosunki międzynarodowe, w szczególności: negocjacje międzynarodowe, dyplomacja publiczna, protokół dyplomatyczny, europeistyka, paradygmaty teoretyczne.

Bardziej szczegółowo

Pomoc rozwojowa: konieczność czy polityka spokojnego sumienia? Katarzyna Czaplicka Jan Szczyciński. Globalny rozwój w mediach

Pomoc rozwojowa: konieczność czy polityka spokojnego sumienia? Katarzyna Czaplicka Jan Szczyciński. Globalny rozwój w mediach Pomoc rozwojowa: konieczność czy polityka spokojnego sumienia? Katarzyna Czaplicka Jan Szczyciński Globalny rozwój w mediach Warszawa, 20 czerwca 2009 r. Klasyfikacja pomocy Oficjalna pomoc rozwojowa (ODA

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA VI

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA VI Anita Leszczyńska KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA VI SUBJECT: Holidays and celebrations revision. (Święta i uroczystości powtórzenie.) Realizowane punkty programu nauczania: - zebranie i powtórzenie

Bardziej szczegółowo

CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE

CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE 1) SIMPLE PRESENT (Czas teraźniejszy prosty) CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE informujemy o czyimś zwyczaju, przyzwyczajeniu czynności powtarzające się, rutynowe plan lekcji, rozkłady jazdy + czasownik zwykły

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SYSTEMOWA TYPOWE ZADANIA ANALIZY SYSTEMOWEJ:

ANALIZA SYSTEMOWA TYPOWE ZADANIA ANALIZY SYSTEMOWEJ: ANALIZA SYSTEMOWA ANALIZA SYSTEMOWA: zbiór metod i technik analitycznych, ocenowych i decyzyjnych, służących racjonalnemu rozwiązywaniu systemowych sytuacji decyzyjnych, badanie wspomagające działania

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Gry i zabawy. Podróże dalekie i bliskie

Język angielski. Gry i zabawy. Podróże dalekie i bliskie Język angielski Gry i zabawy Podróże dalekie i bliskie Tytuł oryginału: 365 gier i zabaw dla całej rodziny. Język angielski Autorzy oryginału: Natalia Kertyczak, Ewa Mikołajska, Radosław Mikołajski, Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Dynamiczny DNS dla usług typu Neostrada przykład konfiguracji

Dynamiczny DNS dla usług typu Neostrada przykład konfiguracji W usłudze Neostrada TP czy Net24 (Netia) router otrzymuje jeden publiczny adres IP, który zapewnia globalną osiągalność routera z dowolnego miejsca w Internecie. Niestety adres ten ulega losowej wymianie

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ ĆWICZENIOWY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

MATERIAŁ ĆWICZENIOWY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Materiał ćwiczeniowy zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia diagnozy. Materiał ćwiczeniowy chroniony jest prawem autorskim. Materiału nie należy powielać ani udostępniać w żadnej innej

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

Systemy rozgrywek sportowych OGÓLNE ZASADY ORGANIZOWANIA ROZGRYWEK SPORTOWYCH

Systemy rozgrywek sportowych OGÓLNE ZASADY ORGANIZOWANIA ROZGRYWEK SPORTOWYCH Systemy rozgrywek sportowych OGÓLNE ZASADY ORGANIZOWANIA ROZGRYWEK SPORTOWYCH Rozgrywki sportowe moŝna organizować na kilka róŝnych sposobów, w zaleŝności od liczby zgłoszonych druŝyn, czasu, liczby boisk

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMAT PUNKTOWANIA KWIEIEŃ 2014 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie proste,

Bardziej szczegółowo

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy Spis treści Sposoby na udaną rozmowę kwalifikacyjną...5 Lista czasowników, które warto znać i zastosować podczas rozmowy kwalifikacyjnej...9 Lista przymiotników opisujących charakter... 11 Dla pracodawcy:

Bardziej szczegółowo

Filipiny: Protesty powodują powtórne otwarcie debaty nad ustawą o przestępczości internetowej 05 października 2012

Filipiny: Protesty powodują powtórne otwarcie debaty nad ustawą o przestępczości internetowej 05 października 2012 Wprowadzone przez Filipiny nowe prawo odnoszące się do kontroli internetu, które weszło w życie w środę, 3 października, wywołało liczne protesty w konsekwencji prezydent Benigno Aquino, który 12 września

Bardziej szczegółowo

Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM)

Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM) Strona znajduje się w archiwum. Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM) Tworzenie Jednostki rozpoczęto w 1990 roku, wykorzystując najlepsze doświadczenia zagraniczne zwłaszcza Stanów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Czy ewaluator ma wpływ na finalne wykorzystanie wyników? Mateusz Galica, PTBRiO

Czy ewaluator ma wpływ na finalne wykorzystanie wyników? Mateusz Galica, PTBRiO Czy ewaluator ma wpływ na finalne wykorzystanie wyników? Mateusz Galica, PTBRiO 1 Czy ewaluator ma mieć wpływ na finalne wykorzystanie wyników? 2 Badacz = źródło: Badacz w kulturze; Krzysztof Polak, Marzena

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO MAJ 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO MAJ 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY 6 MAJA 2015 CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY 6 MAJA 2015 CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut Układ graficzny CKE 2013 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. KOD UZUPEŁNIA ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. KOD UCZNIA UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY PESEL miejsce na naklejkę EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers 10-12 milionów Romów w Europie 6 milionów mieszkających w U E Irlandia Polska Republika Czeska Turcja Populacja społeczności romskiej w liczbach Irlandia Polska

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Dr Kinga Wysieńska Projekt Tygiel kulturowy czy getta narodowościowe? wzory integracji i wzajemne relacje imigrantów

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja MJA-R2A1P-062 EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY ARKUSZ III MAJ ROK 2006 Czas pracy 110 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy

Bardziej szczegółowo

Zaufać chmurze. Konferencja Wykonywanie nowej funkcji ABI pierwszy rok doświadczeń, Michał Jaworski, dyrektor ds. strategii Microsoft sp. z o.o.

Zaufać chmurze. Konferencja Wykonywanie nowej funkcji ABI pierwszy rok doświadczeń, Michał Jaworski, dyrektor ds. strategii Microsoft sp. z o.o. 26 stycznia 2016, Warszawa Zaufać chmurze Konferencja Wykonywanie nowej funkcji ABI pierwszy rok doświadczeń, Michał Jaworski, dyrektor ds. strategii Microsoft sp. z o.o. Jak zbudować zaufanie do chmury?

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

-2- Jak widać, wydarzenia, o których mowa - podobnie jak wcześniej konflikt w Czeczenii -

-2- Jak widać, wydarzenia, o których mowa - podobnie jak wcześniej konflikt w Czeczenii - CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

KILKA WSKAZÓWEK PRZED USTNYM EGZAMINEM MATURALNYM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

KILKA WSKAZÓWEK PRZED USTNYM EGZAMINEM MATURALNYM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KILKA WSKAZÓWEK PRZED USTNYM EGZAMINEM MATURALNYM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Zadania egzaminacyjne Rozmowa wstępna (rozgrzewka językowa) Zadanie 1 rozmowa sterowana Zadanie 2 ilustracja + 3 pytania Zadanie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ANKIET SATYSFAKCJI KLIENTA

ANALIZA ANKIET SATYSFAKCJI KLIENTA Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ANALIZA ANKIET SATYSFAKCJI KLIENTA OCENIAJĄCYCH JAKOŚĆ OBSŁUGI KLIENTA ORAZ STOPIEŃ ZADOWOLENIA Z

Bardziej szczegółowo

Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is

Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is 1. Introduction Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is made of aluminum and steel mesh as one of the coolest enclosures available. It s also small

Bardziej szczegółowo

Ustawa. z dnia 2009 r.

Ustawa. z dnia 2009 r. Projekt Ustawa z dnia 2009 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików

Bardziej szczegółowo

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX UNIWERSYTETU BIBLIOTEKA IEGO UNIWERSYTETU IEGO Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX 1. Make a new connection Open the System Preferences by going to the Apple menu

Bardziej szczegółowo

DRODZY WOKALIŚCI. Pozdrawiam serdecznie. Do zobaczenia. Ola Królik 1. Selah Sue - This World https://www.youtube.com/watch?

DRODZY WOKALIŚCI. Pozdrawiam serdecznie. Do zobaczenia. Ola Królik 1. Selah Sue - This World https://www.youtube.com/watch? DRODZY WOKALIŚCI. Podczas tegorocznych, zimowych warsztatów muzycznych będziecie mogli pośpiewać zarówno solo jak i w zespole. Pierwszego dnia odbędzie się spotkanie organizacyjne, zaraz po nim zabierzemy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Wiadomo, że w mobile treść jest ważna. Ale jaka ta treść ma być? Mariusz Gąsiewski

Wiadomo, że w mobile treść jest ważna. Ale jaka ta treść ma być? Mariusz Gąsiewski Wiadomo, że w mobile treść jest ważna. Ale jaka ta treść ma być? Mariusz Gąsiewski 1. Wybór podstawowy Aplikacje zdominują świat mobilny? Aplikacje zdominują świat mobilny? Czas spędzony na stronach 14%

Bardziej szczegółowo

Odsetek osób obawiających się utraty pracy według branŝ

Odsetek osób obawiających się utraty pracy według branŝ INFORMACJA PRASOWA WARSZAWA, 21. WRZEŚNIA 2009 Serwis rekrutacyjny Szybkopraca.pl przeprowadził ankietę, aby zbadać kto w Polsce boi się utraty swoich miejsc pracy. Kobiety, mieszkańcy małych miast i wsi

Bardziej szczegółowo

WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939

WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939 WOJNA DOMOWA W HISZPANII 1936-1939 Wiek XIX i pierwsze dekady XX były dla Hiszpanii bardzo trudnym okresem licznych wojen domowych i rewolt. Z olbrzymiego niegdyś imperium kolonialnego pozostały jedynie

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja

Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja 18 listopada 211 r., Warszawa Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja Cel: Ewaluacja warsztatów przeprowadzonych w ramach szkolenia Akademia Praw Pacjenta oraz ocena znajomości praw pacjenta wśród personelu

Bardziej szczegółowo

Katastrofa pod Smoleńskiem Badanie Przekazu Informacji

Katastrofa pod Smoleńskiem Badanie Przekazu Informacji Katastrofa pod Smoleńskiem Badanie Przekazu Informacji Katedra Komunikowania i Mediów Masowych Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Kwiecień 2010 Agenda Opis badania.. 3 Pierwsze informacje o katastrofie...

Bardziej szczegółowo

Koniunktura w Small Business

Koniunktura w Small Business Koniunktura w Small Business Wyniki badania ilościowego mikro i małych przedsiębiorstw realizowanego w ramach projektu Small Business DNA Organizatorzy Projektu: 17 września 2010 Informacje o badaniu CEL

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O DZIAŁANIACH WOJENNYCH W AFGANISTANIE I LISTACH ZAWIERAJĄCYCH RZEKOME BAKTERIE WĄGLIKA BS/172/2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O DZIAŁANIACH WOJENNYCH W AFGANISTANIE I LISTACH ZAWIERAJĄCYCH RZEKOME BAKTERIE WĄGLIKA BS/172/2001 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Nie musisz odnosić sukcesów ciągle, lecz tylko wystarczająco często

Nie musisz odnosić sukcesów ciągle, lecz tylko wystarczająco często Nie musisz odnosić sukcesów ciągle, lecz tylko wystarczająco często Współpracuj z nami O FIRMIE Hutchinson Institute to nowoczesna organizacja szkoleniowa zajmująca się kształceniem dorosłych w zakresie

Bardziej szczegółowo

Konflikty zbrojne na świecie

Konflikty zbrojne na świecie Informacja o badaniu W świetle niedawnej sytuacji politycznej, dotyczącej prawdopodobieństwa interwencji Stanów Zjednoczonych w Syrii, TNS Polska postanowił zapytać Polaków, jak według nich powinna się

Bardziej szczegółowo

Prawa autorskie, licencje

Prawa autorskie, licencje Prawa autorskie, licencje Wyjaśnienie pojęć oraz tezy do dyskusji Michał Rad 21.10.2015 Przedstawione w dalszej części wykładu tezy są prywatnym poglądem autora i powinne być traktowane jako głos w dyskusji,

Bardziej szczegółowo