PODSTAWY INśYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PODSTAWY INśYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ"

Transkrypt

1 BIBLIOTEKA POLSKIEGO STOWARZYSZENIA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ 1 LUDOSŁAW DRELICHOWSKI PODSTAWY INśYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Tom 1 ISSN X Bydgoszcz 2004

2 PODSTAWY INśYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ

3 3 BIBLIOTEKA POLSKIEGO STOWARZYSZENIA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Komitet Redakcyjny: Ryszard S. Choraś Kazimierz Fabisiak Papierowa wersja wydania jest wersją pierwotną a jej kopia jest dostępna w formie elektronicznej na stronie internetowej Wydawnictwa Studia i Materiały PSZW ISSN X

4 LUDOSŁAW DRELICHOWSKI PODSTAWY INśYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Polskie Stowarzyszenie Zarządzania Wiedzą Bydgoszcz 2004

5 Recenzent 5 Dr hab. Witold Chmielarz, prof. UW Opracowanie redakcyjne i korekta Ewa Dziemianko Waldemar Kępa ISSN X POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Seria: Studia i Materiały nr 1, 2004

6 SPIS TREŚCI Streszczenie...1 WPROWADZENIE...2 ROZDZIAŁ 1 ROLA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Typologia wiedzy Ekonomiczne aspekty tworzenia i dystrybucji wiedzy...11 ROZDZIAŁ 2 TWORZENIE, PRZESYŁANIE I ZASTOSOWANIE WIEDZY Modele tworzenia wiedzy Rola technologii informacyjnych w sektorowych zastosowaniach wiedzy...22 ROZDZIAŁ 3 EDUKACJA W GOSPODARCE WIEDZY Przesłanki rozwoju zaangaŝowania w zarządzanie wiedzą Zastosowanie technologii informatycznych (ITC) w zarządzaniu wiedzą Metoda edukacji z wykorzystaniem elektronicznych baz wiedzy, tworzeniem syntez i wspomaganą oprogramowaniem interakcją Struktura syntezy wiedzy i metody jej tworzenia Struktura zawartości modułu wiedzy Technika realizacji syntezy wiedzy Strukturalizacja procesu edukacji wiedzy w ramach projektu Projektowanie infrastruktury zarządzania wiedzą...54 ROZDZIAŁ 4 SYSTEMY TWORZENIA, PRZEPŁYWÓW I ZASTOSOWAŃ WIEDZY Tworzenie wiedzy w systemie zdrowia Tworzenie wiedzy w systemie edukacji Przepływy, blok kompetencji i selekcja ekonomiczna Rola parków nauki i przedsiębiorstw wiedzy we wzroście gospodarczym Przemysł biotechnologiczny całkowicie oparty na nauce Przemysł komputerowy i komunikacyjny (C&C) Tworzenie infrastruktury, przemysł usług finansowych Pomosty pomiędzy innowacją technologiczną a wzrostem gospodarczym...74 ROZDZIAŁ 5 NOWE WARUNKI TWORZENIA WIEDZY Uniwersytety a transfer technologii Jak uczelnie współpracują z przemysłem Rozwiązania tworzenia przesyłania i zastosowań wiedzy w systemie ochrony zdrowia w USA Ewolucja znaczenia wiedzy Grupy interesu i wiedza w sektorze opieki zdrowotnej Informatyzacja, komputeryzacja i praktyka medyczna we Francji u schyłku XX wieku Badania szkolnictwa wyŝszego w Europie Krajowe wymagania stawiane przed wiedzą Warunki mające wpływ na przesyłanie i zastosowanie wiedzy więzi instytucjonalne Nauka i profesjonalna baza wiedzy Ogólny model profesjonalnej bazy wiedzy Problematyka zastosowań zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwach ROZDZIAŁ 6 PROBLEMY FORMALIZACJI I PRZEGLĄD METOD ROZDZIAŁ 7 METODY SZTUCZNEJ INTELIGENCJI A PROBLEMATYKA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Przesłanki merytoryczne budowy modeli wspomagających podejmowanie decyzji kredytowych Postać modelu systemu ekspertowego...141

7 Ocena wykonanych obliczeń testowych modelu PUENTA SŁOWNICZEK POJĘĆ Z ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Bibliografia: Spis tabel: Spis rysunków:

8

9 Ludosław Drelichowski Podstawy inŝynierii zarządzania wiedzą 1 STRESZCZENIE Niniejsza praca zawiera Podstawy inŝynierii i zarządzania wiedzą, ujmuje zagadnienia tej rozległej problematyki w kategoriach uwarunkowań finansowania, tworzenia i zastosowań wiedzy w gospodarce współczesnych społeczeństw. MoŜliwe wielorakie ukierunkowanie treści zawartych w tytule pracy zostało skoncentrowane na pewnych aspektach tworzenia i zastosowania wiedzy finansowanej ze środków publicznych do których naleŝą w szczególności edukacja oraz ochrona zdrowia. W dziedzinach tych przenikają się róŝnorodne skutki tworzenia wiedzy, które oddziałują na rozwój wielorakich jej zastosowań, wpływających bezpośrednio na poziom kosztów finansowania ochrony zdrowia i edukacji (kosztowna aparatura i długi czas terapii bądź trwania edukacji np. do stopnia doktora). Jak sprostać tym wyzwaniom i jakie nowe moŝliwości edukacyjne warto zastosować? To jedna z waŝnych przesłanek niniejszej pracy, w której autor próbuje wykazać, Ŝe poszukiwanie nowych rozwiązań metodycznych w edukacji oraz konieczność przyjęcia nowych metod rozwiązywania szczególnie skomplikowanych problemów ochrony zdrowia, nie da się rozwiązać na bazie krótkookresowych politycznych działań. Przegląd światowych rozwiązań stymulowania procesu tworzenia wiedzy i efektywnych jej zastosowań, wydaje się być kluczem do skutecznego rozwiązywania coraz bardziej skomplikowanych problemów społecznych. Problematyka zastosowań wiedzy w zarządzaniu organizacjami gospodarczymi została zaprezentowana w róŝnorodnych lecz skrótowo ujętych aspektach. Migawkowe przedstawienie problematyki sztucznej inteligencji zmierza do ich zasygnalizowania bez rozwinięcia tych niezwykle interesujących zagadnień. Autor jest w pełni świadomy, iŝ niezaleŝnie od prób odwoływania się do dorobku wielu znakomitych badaczy, prób eksponowania i ekstrapolacji doświadczeń zaawansowanych gospodarczo krajów na warunki polskie, był w stanie co najwyŝej zawrzeć pewne kompendium wiedzy przydatnej dla poszerzenia społecznej świadomości tych problemów w naszym kraju. Zasygnalizowane problemy mają na celu zachęcić czytelników do twórczego rozwijania sygnalizowanych tylko w tym opracowaniu problemów. Niech selflearning i nauczanie ze źródeł elektronicznych stanie się środkiem poszerzania wiedzy i rozwoju stanu świadomości niezbędnego do percepcji coraz bardziej skomplikowanych modeli procesów i rozumienia ich treści. W tych fragmentach w których czytelnicy uznają, iŝ twórczy wkład autora nie zdołał sprostać ich oczekiwaniom proszę o wyrozumiałość i chcę skorzystać z prawa do dalszego rozwoju adekwatnego do potrzeb - mojego poziomu świadomości. Jestem przekonany, Ŝe przekazana czytelnikom pozycja pierwszej publikacji wydanej nakładem Polskiego Stowarzyszenia Zarządzania Wiedzą w terminie poprzedzającym pierwszy Kongres stanowić będzie jeden z elementów podnoszących świadomość róŝnych kręgów społeczeństwa w przedmiocie Zarządzania Wiedzą.

10 2 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Sera: Studia i Materiały nr 1, 2004 WPROWADZENIE Wprowadzenie zajęć z podstaw inŝynierii i zarządzania wiedzą, to projekt edukacyjny mający na celu opracowanie metodologii pozyskiwania, selekcji, weryfikacji i syntezy wiedzy, z zastosowaniem nowoczesnych środków informatyki i standardów wykorzystywanych w systemach informacji naukowo-technicznej. Opracowany standard teoretyczny wspierany jest niniejszym podręcznikiem precyzującym metodykę, oraz wybranymi publikacjami autorstwa prof. Witolda Chmielarza, prof. Jerzego Kisielnickiego, prof. Ryszarda Tadeusiewicza oraz autora projektu Ludosława Drelichowskiego. Opracowano równieŝ komputerowe oprogramowanie stosowane do ewidencji słuchaczy z systematycznym testowaniem stopnia opanowania zadań, dostarczającym sprzęŝeń zwrotnych osobom prowadzącym. Wszystko to przyczyniło się do dokonania zgłoszenia projektu wynalazczego w Urzędzie Patentowym RP. Nie ma powszechnie akceptowanego systemu opisu lub klasyfikacji wiedzy. RóŜnorodność kompetencji uczestników sprzyja bowiem ujawnieniu się bardziej interesujących efektów interakcji (współzaleŝności), waŝnych w procesie edukacyjnym. Przygotowanie zgłoszenia patentowego wzorowano na dokumentacji patentowej opracowanej w ramach zastrzeŝenia patentowego USA, symbol patentu WO 01/27902 PCT/US00/28762 zgłoszonego pod tytułem TRAINING AND KNOWLEDGE MA- NAGEMENT SYSTEM. W dniu r. w Urzędzie Patentowym RP oraz w dniu przez Akademię Techniczno-Rolniczą dokonano zgłoszenia zarejestrowanego pod numerem P w sprawie uzyskania patentu na projekt wynalazczy pt. SYSTEM ZARZĄ- DZANIA WIEDZĄ I PROCESEM SZKOLENIA Z ZAKRESU PODSTAW INśYNIERII WIEDZY. Główną jego cechą jest, aby przy zastosowaniu moŝliwie szeroko dostępnych komputerowych środków technicznych i źródeł informacji, wykorzystaniu nowatorskiej metodologii zapewnić skuteczne opanowanie umiejętności korzystania z nich w celu nabywania nowych kwalifikacji zawodowych. Ten utylitarny cel projektu jest waŝny dla skutecznego funkcjonowania obywateli w gospodarkach większości rozwiniętych gospodarczo społeczeństw świata XXI wieku. Wyeksponowanie celu utylitarnego jest cechą wyróŝniającą ten projekt, którego walory poznawcze wynikają z metodyki projektu i merytorycznych treści realizowanych ćwiczeń komputerowych. Środkiem realizacji tych celów jest poznanie podstawowych pojęć wiedzy, nowoczesnych źródeł jej pozyskiwania, takich jak elektroniczne publikacje, elektroniczne czasopisma naukowe oraz źródła internetowe, a takŝe umiejętności ich zastosowania w praktyce. Wiedząc, Ŝe w ciągu 30 godzinnego kursu podstawowego nie moŝna za wiele się nauczyć, zakładamy, Ŝe uczestnik umie sprawnie posługiwać się edytorem tekstu MS WORD oraz Internetem. Kandydaci do tego typu kształcenia, to młodzieŝ akademicka reprezentująca róŝne wydziały i kierunki studiów, uczniowie końcowych dwóch klas liceów (zwłaszcza absolwenci) oraz pracownicy przedsiębiorstw. W edukacji pracowników przedsiębiorstw szkolenie to moŝna potraktować jako element wprowadzający do wdraŝania w tych obiektach systemów zarządzania wiedzą.

11 Ludosław Drelichowski Podstawy inŝynierii zarządzania wiedzą 3 Autor projektu ma pełną świadomość niezwykłej złoŝoności wyzwania, które stanowi projekt programu nauczania podstaw inŝynierii wiedzy, adresowany do uczestnika o nieokreślonym bliŝej profilu specjalizacji. W opracowanym projekcie metodyki zajęć istotna jest formuła wielokrotnych sprzęŝeń zwrotnych, które zawarte są w formie systematycznie realizowanych i przetwarzanych testach po kaŝdym bloku zajęć, w ramach grup szkoleniowych i pomiędzy grupami. RóŜnorodność kompetencji uczestników sprzyja bowiem ujawnieniu się bardziej interesujących efektów interakcji wiedzy (wzajemnych współzaleŝności), waŝnych w procesie edukacyjnym. Uzasadnieniem podjęcia się realizacji takiego wyzwania były ponad trzydziestoletnie doświadczenia dydaktyki akademickiej autora projektu w następujących dziedzinach: podstawy informatyki, statystyka w ekonomii, podstawy organizacji i zarządzania, podstawy prowadzenia działalności gospodarczej, informatyka w zarządzaniu, prognozowanie i symulacje, bazy danych. Wymienione profile, realizowanego przez co najmniej kilka lat procesu dydaktycznego, wymagały umiejętności opanowania nowych dziedzin wiedzy często komplementarnych względem siebie i powiązanych z wykonywanym zakresem działalności badawczej. Trzy lata pracy w BranŜowym Ośrodku Informatyki Zjednoczenia Gospodarki Rybnej w Szczecinie oraz nieprzerwana współpraca autora z przedsiębiorstwami róŝnych branŝ w zakresie wdraŝania systemów informatycznych i restrukturyzacji zarządzania przyczyniły się do uwzględnienia utylitarnych aspektów zarządzania przedsiębiorstwami w badaniach naukowych. Występujące w całym świecie ze szczególnym nasileniem w krajach transformacji ustrojowej zmiany w zarządzaniu charakteryzują się wymaganiem elastycznego dostosowywania się kompetencji pracownika do potrzeb pracodawcy a tych z kolei do zmieniających się potrzeb konsumenta. Uzasadnione było podjęcie wyzwania polegającego na opracowaniu metodyki kształcenia z podstaw inŝynierii i zarządzania wiedzą, ukierunkowanej na wypracowanie umiejętności posługiwania się współczesnymi narzędziami stosowanymi do tego celu. Potwierdzenia tej potrzeby dostarczała autorefleksja, iŝ niezaleŝnie od jakości dysponowanych narzędzi komputerowych, sposób wykonywania przeglądów literatury w pracach magisterskich i dyplomowych na przestrzeni wielu lat nie uległ istotnym zmianom. Jedną z istotnych rozterek autora niniejszej pracy była potrzeba standaryzacji terminologicznej występującej w zarządzaniu wiedzą. Podstawowe pojęcia zarządzania wiedzą, bazy wiedzy i inŝynieria wiedzy, zostały ukształtowane przez środowiska naukowe reprezentujące zastosowania metod sztucznej inteligencji (AI Artificial Intelligence). Pojęcia te zdefiniowano i rozpowszechniono w publikacjach naukowych i dokumentacjach pakietów programowych dotyczących zastosowań metod sztucznej inteligencji (AI) np. popularny pakiet SPHINX. Tworzone dobrze ustrukturyzowane pojęcia były dostosowane do potrzeb wynikających z metodyki budowy modeli sztucznej inteligencji oraz baz wiedzy niezbędnych do weryfikacji rozwiązań modelowych. Stan ten oceniać moŝna jako korzystny z punktu widzenia rozwoju dziedziny Zarządza-

12 4 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Sera: Studia i Materiały nr 1, 2004 nia Wiedzą, chociaŝ występują równieŝ niekorzystne aspekty, wynikające z konieczności nadawania nowych znaczeń juŝ raz określonym pojęciom. Pojęcie inŝynierii wiedzy (knowledge engineering), zdefiniowane w dokumentacji programowej systemu SPHI- NX, rozumiane jest jako dziedzina sztucznej inteligencji zajmująca się projektowaniem i realizacją systemów ekspertowych (systemów z bazą wiedzy). Definicja ta stanowi propozycję o rozległych moŝliwościach interpretacyjnych i mogłaby ulec pewnej modyfikacji poprzez wyeliminowanie jej odniesienia jako dziedziny sztucznej inteligencji. W jakim stopniu zachodzące procesy uznać moŝna za naturalne tendencje rozwojowe, a w jakim ingerencję w usankcjonowane tradycją rozwiązania, pozostaje sprawą dyskusyjną. Procesy rozwojowe zachodzące na styku róŝnych dyscyplin wiedzy, tworzą nowe lub często anektują pojęcia zdefiniowane w węŝszym znaczeniu w innej dziedzinie. Na rysunku 1 zaproponowano schemat obrazujący obszary problemowe dotyczące zarządzania wiedzą adekwatne dla niniejszej publikacji oraz przedmiotu działalności Polskiego Stowarzyszenia Zarządzania Wiedzą. W treści niniejszej pracy wielokrotnie podejmowane będą problemy zarządzania wiedzą rozpatrywane z wielu róŝnych punktów widzenia, które uświadomią czytelnikowi wielowymiarowość problemu. Inspirującym impulsem w realizacji projektu był kontakt z przedstawicielem środowiska bibliotekarzy, mgr Lidią Derfert-Wolf z Działu Informacji Naukowej Biblioteki Głównej ATR w Bydgoszczy, która wskazała interesujące opracowania i uczestniczyła bezpośrednio w realizacji zajęć testowych. Nie do przecenienia był równieŝ wpływ treści opracowania Centrum Badań nad Edukacją i Innowacją OECD Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju w ParyŜu, pt. Zarządzanie wiedzą w społeczeństwie uczącym się, które wykonano przy wykorzystaniu dorobku czterech międzynarodowych konferencji zorganizowanych w latach Niniejsza publikacja w zakresie treści dotyczących finansowania wiedzy ze środków publicznych wykorzystuje dorobek wspomnianej wyŝej pracy. Doświadczenie dydaktyczne autora projektu edukacyjnego i świadomość znaczenia edukacji z zakresu podstaw inŝynierii wiedzy uzasadniały opracowanie załoŝeń metodycznych w formie zgłoszenia zastrzeŝenia patentowego rozwiązania autorskiego, które przy załoŝeniu angaŝowania niewielkich zasobów środków technicznych pozwoli osiągnąć postęp. Postęp ten rozumiemy jako proces poznawania istoty wiedzy w jej indywidualnych, grupowych i społecznych interakcjach. Cel ten zrealizowano poprzez: opracowanie materiałów edukacyjnych obejmujących podstawowy i uzupełniający zakres pojęć obowiązujących w terminologii zarządzania wiedzą, opracowanie elastycznej formuły organizacji procesu edukacyjnego z podstaw inŝynierii wiedzy dzięki podziałowi na etapy i indywidualne testy oceny realizacji celów w etapach, ustanowienie sprzęŝeń zwrotnych pomiędzy etapami zajęć, z wykorzystaniem opracowanych w tym celu testów, dostarczenie zasobów wiedzy w postaci wydzielonych w tym celu publikacji źródłowych oraz zasobów internetowych, opracowanie zasad tworzenia syntez wiedzy, stanowiących istotny element realizowanych prac słuchaczy,

13 Ludosław Drelichowski Podstawy inŝynierii zarządzania wiedzą 5 opracowanie wzorcowych syntez wiedzy słuŝących do autooceny jakości wykonanych przez siebie zadań i interakcyjnego wartościowania wiedzy, sukcesywne powiększanie zasobów publikacji źródłowych oraz opracowywanych wzorców, uzyskiwanych w wyniku syntetycznej oceny efektywności szkoleń w poszczególnych grupach, doskonalenie załoŝeń metodycznych poprzez eliminowanie słabych stron i wzbogacanie zajęć o elementy najlepiej oceniane przez słuchaczy. Omawiany standard zajęć dzięki zastosowaniu prostych środków technicznych i metodzie syntezowania wiedzy z zastosowaniem elektronicznych standardów zasobów wiedzy, stwarza moŝliwość uzyskania uniwersalnie przydatnych umiejętności. Istotna jest, obowiązująca w realizacji zajęć, zasada, Ŝe kaŝdy następny krok edukacyjny uzaleŝniony jest od wyników testu etapu poprzedniego, a przebieg następnych szkoleń uwarunkowany jest interakcjami z realizacją zajęć w poprzednich grupach. Dydaktyczne przeznaczenie tej publikacji przy jej niezwykle szerokim i interdyscyplinarnym profilu wymuszało przyjęcie struktury podziału treści tej ksiąŝki na zaprezentowane na rysunku 1 dziedziny zarządzania wiedzą. Metody i modele zastosowań sztucznej inteligencji w róŝnych dziedzinach działalności Zastosowanie zarządzania wiedzą w organizacjach: administracja państwowa i lokalna przedsiębiorstwa infrastruktura inne Finansowanie tworzenia i zastosowań wiedzy z budŝetu państwa: ochrona zdrowia edukacja ochrona środowiska inne Źródło: Opracowanie własne Rysunek 1. Dziedziny zarządzania wiedzą Dziękuję za niezwykle cenne uwagi dotyczące struktury opracowania i doboru treści wniesione przez recenzenta prof. dr hab. Witolda Chmielarza, które rzutowały na ostateczny kształt pracy.

14 6 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Sera: Studia i Materiały nr 1, 2004 Dziękuję pracownikom Katedry Informatyki w Zarządzaniu za pomoc w realizacji pracy, a w szczególności inŝ. Waldemarowi Kępie za prace związane z realizacją oprogramowania dydaktycznego oraz edycją tekstu.

15 Ludosław Drelichowski Podstawy inŝynierii zarządzania wiedzą 7 ROZDZIAŁ 1 ROLA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Problem edukacji i zarządzania wiedzą rozpatrywany w rozdziale 1 będzie koncentrował się na tych jej aspektach, które interpretowane są przez pryzmat nauk ekonomicznych. Oczywisty, zdawałoby się, problem rozwoju nauki w postępie cywilizacyjnym, przekreślają doświadczenia Polski z ostatnich 12 lat, w których nakłady na naukę obniŝyły się z rekordowo niskich w Europie 0,72% PKB w 1991 r do 0,35% w roku 2002, co stanowi juŝ prawie rekordowy poziom w skali świata. W 1987 r. S. Winter, podsumowując swój referat na temat wiedzy i strategii zarządzania, wskazał na ubóstwo języka i powaŝny brak odpowiedniej terminologii i schematów konsumpcyjnych opisujących rolę wiedzy w gospodarce. Od tego czasu pojawiło się sporo opracowań, ale niewiele osiągnięto w zakresie ustalenia powszechnie akceptowalnej terminologii. Nie ma wspólnego stanowiska w takich kwestiach, jak: co to jest wiedza i jej tworzenie? Jak naleŝy skategoryzować wiedzę i które z nich są najistotniejsze dla zrozumienia interakcji zachodzących pomiędzy uczeniem się, wiedzą a osiąganym rozwojem ekonomicznym? NaleŜy uwzględniać dwa czynniki pierwszy dotyczący róŝnych sposobów traktowania wiedzy w teorii ekonomicznej, drugi intuicyjne znaczenie przypisywane pewnym terminom, aby terminologia ta była zrozumiała dla szerszego grona uŝytkowników nieekonomistów. Wiedza i informacja pojawiają się w modelach ekonomicznych w dwóch róŝnych kontekstach. NajwaŜniejszym załoŝeniem modeli mikroekonomicznych jest racjonalność wyborów dokonywanych przez jednostki. W konsekwencji ilość i jakość informacji, jak równieŝ zdolność do jej przetwarzania są zagadnieniami podstawowymi. Ten punkt widzenia kładzie nacisk na proces transformacji: dane (aktualny stan świata) są zamieniane na informacje (wskaźniki dostępne dla jednostek podejmujących decyzje), a następnie na wiedzę (na skutek przetwarzania informacji w modelach analitycznych przez jednostki obliczeniowe). Cytowany wyŝej autor stwierdza, Ŝe modele ekonomiczne postrzegają wiedzę po pierwsze jako zbieranie i przetwarzanie informacji potrzebnej do dokonywania wyborów ekonomicznych, a po drugie jako składnik aktywów, który przyczynia się do produkcji poprzez rozwijanie umiejętności i innowację. Więc jako składnika aktywów moŝe ona być zarówno nakładem (kompetencją), jak i wynikiem (innowacją) w procesie produkcyjnym. W szczególnych okolicznościach moŝe być własnością indywidualną i sprzedawaną na rynku jako towar. Ekonomika wiedzy w duŝym stopniu sprowadza się do określenia warunków, w których moŝe się ona pojawić jako zwykły towar. Teoria innowacji i teorie zasobowe organizacji dotyczą sposobu tworzenia, przesyłania i wykorzystania wiedzy w gospodarce rynkowej. Wiedza rozumiana jako składnik aktywów dotyczy nie tylko wąskiego grona ekonomistów, lecz takŝe specjalistów z innych dziedzin, w tym ekspertów od edukacji. Pojawia się tu kwestia tworzenia, przekazywania i wykorzystania wiedzy pod postacią kompetencji i innowacji, co pozwala na wyróŝnienie wielu form uczenia się.

16 8 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Sera: Studia i Materiały nr 1, 2004 NaleŜy zdefiniować rolę państwa polegającej na finansowania z budŝetu państwa nakładów na ochronę zdrowia i edukację. JeŜeli wiedza jest dobrem publicznym dostępnym dla wszystkich, wówczas nie ma bodźców dla sektora prywatnego, aby zainwestował w jej tworzenie. JeŜeli naśladownictwo jest tańsze niŝ tworzenie nowej wiedzy, to sektor prywatny nie będzie zainteresowany tworzeniem wiedzy. Dzięki badaniom Nelsona (1959) i Arrowa (1962b) wiadomo, Ŝe gdy wiedza staje się dobrem publicznym, rząd angaŝuje się w subsydiowanie lub bezpośrednie jej tworzenie. Wynikiem tego jest system szkół i uniwersytetów. Wnioski z ww. badań tłumaczą takŝe kwestię ochrony wiedzy (na przykład systemy patentowe). W kontekście uwag wymienionych na wstępie treści tego rozdziału pojawia się pytanie: jakie są skutki drastycznego zaniŝenia nakładów na naukę dla rozwoju kraju? Sukcesy gospodarcze Finlandii i Irlandii przeznaczających ponad 4% PKB na naukę stanowią doskonałe przykłady światłych decyzji rządów tych krajów Typologia wiedzy Klasyczne podejście do klasyfikacji wiedzy stanowiło podstawę opracowania nowych standardów wypracowanych na gruncie kultury europejskiej, a ściślej dzięki osiągnięciom genialnych greckich filozofów. Wiedza pozostanie podzielona na cztery kategorie, które sięgają swymi korzeniami do czasów antycznych (Lundval i Johnson, 1994): know-what (wiedzieć, co), know-why (wiedzieć, dlaczego), know-how (wiedzieć, jak), know-who (wiedzieć, kto). Know-what odnosi się do wiedzy o faktach, np.: ilu ludzi mieszka w Nowym Jorku? Jakie są składniki naleśnika? Kiedy miała miejsce bitwa pod Waterloo? Kiedy zaakceptowano akcesję Polski do Unii Europejskiej? Wiedza ma tu znaczenie bliskoznaczne informacji moŝe być przesyłana za pomocą danych i bitów. Know-why odnosi się do wiedzy o zasadach i prawach w naturze, w ludzkim umyśle i społeczeństwie. Ten rodzaj wiedzy był niezwykle istotny w niektórych obszarach nauki, zwłaszcza w przemyśle chemicznym, elektronicznym i biotechnologii. Dostęp do nich przyspiesza postęp techniczny, co obniŝa częstotliwość popełnienia błędu w procedurach eksperymentowania. Know-how odnosi się do umiejętności, tj. zdolności robienia czegoś. Dotyczy umiejętności pracowników, lecz ma takŝe znaczenie na wyŝszym poziomie zarządzania, w zakresie rozwoju nowych produktów, rekrutacji personelu lub wdraŝania nowych technologii informacyjnych. Nie moŝna klasyfikować wiedzy know-how jako typowo praktycznej. Jeden z najbardziej interesujących przykładów opisujących kategorię know-how dotyczy tworzenia wiedzy przez naukowców (Polanyi, 1958/1978). Nawet znalezienie rozwiązania dla złoŝonych problemów matematycznych wykorzystuje intuicję i umiejętność rozpoznania prawidłowości, które zakorzenione są w uczeniu opartym bardziej na doświadczeniu osób, niŝ na mechanicznym realizowaniu sekwencji logicznych operacji (Ziman, 1979, s ). Ten rodzaj wiedzy moŝe

17 Ludosław Drelichowski Podstawy inŝynierii zarządzania wiedzą 9 stanowić czynnik przewagi konkurencyjnej i skłania organizację do jej zakupu lub pozyskiwania poprzez realizację prac badawczo-rozwojowych. Wiedza była obiektem zainteresowań i analiz od zarania dziejów naszej cywilizacji. Arystoteles rozróŝniał następujące typy wiedzy: Episteme: wiedzę, która jest uniwersalna i teoretyczna (know-why), Technè: wiedzę instrumentalną, kontekstową i praktyczną (know-how), Phronesis: wiedzę normatywną opartą na doświadczeniach, kontekście i zdrowym rozsądku: praktyczna mądrość, które najlepiej zdaje się odzwierciedlać wyróŝniany aktualnie typ wiedzy (know what). Najczęściej know-how jest domeną jednej firmy lub zespołu badawczego, jednak współpraca między róŝnymi organizacjami powoduje powstawanie sieci powiązań, a te z kolei kwestię dzielenia się wiedzą i jej współtworzenia. Tego typu sieci mogą być tworzone przez zespoły badawcze i laboratoria. Ten rodzaj wiedzy i sposobów jej przenikania oraz dystrybucji jest ściśle związany z technologią internetową. Jest to przykład zastosowań nowych technologii do tworzenia wiedzy utylitarnej, związanej ze zwiększeniem tempa wymiany informacji między partnerami funkcjonującymi w sieciowych strukturach powiązań. Nowe produkty coraz częściej powstają bazując na dokonaniach wielu dziedzin i dyscyplin naukowych, co nadaje znaczenia dostępowi do róŝnych źródeł wiedzy (Pavitt, 1998). Know-who określa posiadaczy wiedzy i opisuje wiedzę, którą dysponują; dotyczy równieŝ społecznych zdolności współpracy i komunikacji z ekspertami zewnętrznymi. Są to często składniki wiedzy ukrytej, która wynika z kontaktów bezpośrednich pracowników bądź jednostek naukowo-nadawczych. Brak tej kategorii wiedzy w taksonomii Arystotelesa wynikał z faktu, Ŝe wszyscy współcześni tworzący wiedzę znali się osobiście. Ta funkcja jest najbliŝsza źródłowemu postrzeganiu rozwoju systemu informacji naukowo-technicznej, która realizowana jest ciągle, jako pochodna kontaktów osobistych, klasyfikacji dokonywanych w dziedzinowych (indeksowych) zestawieniach publikacji oraz bezpośredniej wymianie informacji realizowanej za pomocą technologii internetowej Aby uzyskać dostęp do naukowego know-why naleŝy przede wszystkim zainwestować w naukę. Dotyczy to zarówno przedsiębiorstw, jak i całych regionów objętych programami rozwoju. Nauka bowiem sprawia, Ŝe wiedza przepływa w społeczeństwie w sposób zorganizowany (Cohen i Levinthal, 1990). Infrastruktura ośrodków dystrybucji wiedzy i kultura organizacji moŝe równieŝ ulegać przewartościowaniom w zaleŝności od zmian dokonanych w tych organizacjach i ich otoczeniu. Ilustrację tej zasady moŝna znaleźć w analizie skutków procesów restrukturyzacyjnych zmian w polskiej gospodarce. Mogły być one przyczyną pozytywnych przemian przystosowujących organizację do efektywnego funkcjonowania w nowych warunkach lub stać się czynnikiem decydującym o likwidacji obiektu, który nie dostosował się do zmian w otoczeniu. W walce konkurencyjnej know-how często wyprzedzają swoim zaawansowaniem wynalazki techniczne. Technologia moŝe rozwiązywać problemy nawet bez naukowego zrozumienia ich podstaw. Mówimy wtedy o przewadze know-how nad know-why; przez długi czas oto miał miejsce w elektronice, w której wykorzystywano właściwości półprzewodników przy braku teorii wyjaśniającej zjawiska.

18 10 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Sera: Studia i Materiały nr 1, 2004 Know-how jest rodzajem wiedzy, do której publiczny dostęp jest najbardziej ograniczony, a jej przesyłanie najbardziej złoŝone. Podstawową kwestią jest rozdzielenie kompetencji do działania od osoby lub organizacji, która dane działanie wykonuje. Jak trudne i kosztowne jest to zadanie, pokazują podejmowane próby tworzenia systemów eksperckich za pomocą technologii informatycznej, których zastosowanie moŝe mieć bardziej znaczenie wspomagające, niŝ zastępujące pracę eksperta. Udowodniono, Ŝe transformacja zawsze pociąga za sobą zmiany wiedzy eksperta (Hatchuel i Weil, 1995). MoŜna przyjmować w tym przypadku występowanie rynkowych procesów dostosowawczych czy dywersyfikacyjnych niezbędnych w wiedzy eksperckiej. Oznacza to, Ŝe know-how nigdy nie moŝe stać się w pełni publicznym dobrem, a firmy uzyskują dostęp do tego rodzaju wiedzy, zatrudniając ekspertów lub wchodząc w alianse strategiczne z innymi firmami. Witryna internetowa firmy Hewlett Packard w Stanford wyjaśnia, Ŝe strategią firmy jest zbudowanie wewnętrznej wiedzy know-how poprzez intensywne programy rozwoju osobistego i stworzenie atrakcyjnych warunków pracy dla ekspertów. Większość innych firm w Dolinie Krzemowej preferuje wzbogacanie swoich kompetencji poprzez zatrudnianie doświadczonych ludzi na lokalnym, niezwykle elastycznym rynku pracy. W jakim zakresie te doświadczenia dadzą się upowszechnić w innych warunkach geopolitycznych, stanowi problem w podejmowaniu prób powielenia tych interesujących rozwiązań w stymulowaniu rozwoju regionów. MoŜemy stwierdzić, Ŝe dostęp do know-why staje się ograniczony i opiera się na rozwoju kwalifikacji personelu lub odpłatnym korzystaniu z wiedzy zewnętrznej. Know-who odnosi się do kombinacji informacji i relacji społecznych. KsiąŜki telefoniczne przedstawiające listy fachowców i bazy danych producentów pewnych towarów i usług tworzą własność publiczną, dostępną dla wszystkich. W sferze ekonomicznej znacznie trudniej uzyskać specjalistyczne kompetencje i pozyskać wiarygodnych ekspertów, co nadaje znaczenia relacjom osobistym z osobami godnymi zaufania. Relacje te nie mogą być obiektem transakcji rynkowych. Arrow (1971) stwierdził, Ŝe: nie moŝna kupić zaufania, a nawet jeśli to byłoby moŝliwe, zaufanie nie miałoby wówczas Ŝadnej wartości. Podobnie know-who opiera się na relacjach osobistych, które nie poddają się prawom rynku, lecz są stymulowane przez pewne warunki społeczne, kulturowe i technologiczne. Doświadczenia z poszerzenia bloków państw reprezentujących zróŝnicowane kręgi kultury i poziomy rozwoju gospodarczego wskazują, Ŝe ujednolicone warunki organizacyjno-prawne i systemy nadzoru przyspieszają eliminowanie słabości outsiderów w ugrupowaniach krajów np. UE, w czym leŝy szansa Polski. Społeczne uwarunkowania tworzenia i zastosowań wiedzy stanowią przedmiot badań autorów nawiązujących do lokalnych kulturowych tradycji, które determinują środowisko rozwoju nauki i gospodarki. Trzeba podkreślić, Ŝe globalizacja nadała duŝego znaczenia temu, co współcześni autorzy (Bourdieu, 1977; Coleman, 1988, 1990; Putnam, 1993, Fukuyama, 1995, Woolcock, 1998) nazywają kapitałem społecznym, który pozwala przedsiębiorstwom i obywatelom na łatwiejsze wchodzenie w relacje, wymianę wiedzy i prowadzenie interesów. Istnieje wiele definicji tej koncepcji, najbardziej interesująca wydaje się opracowana przez Woolcocka. Opisuje ona kapitał społeczny w dwóch wymiarach: makro/mikro oraz połączenia wewnętrzno-zewnętrzne. Kapitał ludzki jest szczególnie waŝny w społeczeństwie wiedzy, poniewaŝ uczenie się wymaga interakcji, w których wzajemny szacunek i zaufanie są niezwykle waŝne.

19 Ludosław Drelichowski Podstawy inŝynierii zarządzania wiedzą 11 JeŜeli więzi te zostaną naderwane przykładem moŝe być tutaj Rosja zanikają procesy uczenia się, a istniejący kapitał intelektualny moŝe zacząć się deprecjonować. Ostatnie tendencje zachodzące w Rosji świadczą o realnej odwracalności zakorzenionych juŝ tendencji, a sukcesy społeczno-gospodarcze wielu postradzieckich republik uzasadniają umiarkowany optymizm. Zatem, czy jest moŝliwe zdefiniowanie i zmierzenie wiedzy jako społecznego składnika kapitału intelektualnego? Dostęp do wspólnego rezerwuaru wiedzy jest ograniczony. Jednym z wielu moŝliwych sposobów budowy kapitału intelektualnego jest poprawa efektywnej poda- Ŝy wiedzy. Drugi problem stanowi oddzielenie wiedzy poŝytecznej od wiedzy nie mającej praktycznego zastosowania często trudny do wcześniejszego rozstrzygnięcia. Z czasem pewne obszary wiedzy dezaktualizują się, a inne niezbyt dotychczas znaczące nabierają waŝności. Jednym ze sposobów, uŝywanym przez ekonomistów, jest mierzenie stopy zwrotu z własności intelektualnej i obliczenie obecnej wartości kapitału intelektualnego. W ten sposób oszacowano wartość kapitału ludzkiego. Takie kalkulacje pociągają za sobą konieczność dokonywania wielu uproszczeń, z których najwaŝniejsze jest oddzielenie jednego składnika aktywów od pozostałych. Bardziej ogólnym podejściem metodologicznym jest skoncentrowanie się na procesach i przepływie, a nie na stanach rozumianych jako komponenty informacyjne w bazach danych. Takie podejście jest reprezentowane w literaturze dotyczącej statystyki, rozwoju i innowacji, uzasadnione wydaje się jednak przenikanie obydwu metod jako sposobów komplementarnych działań Ekonomiczne aspekty tworzenia i dystrybucji wiedzy Badacze ekonomii regionów, poczynając od pracy Marshala (1919) na temat regionów przemysłowych wskazywali na sieci regionalne jako źródła wiedzy specjalistycznej (Masskell i Malmberg, 1999). Teorie przedsiębiorstwa coraz częściej uwzględniają konkurencyjność firm opartą na kompetencjach ich kadry (Teece, 1992). Senge (1990) podkreśla znaczenie nauki w zespole i umiejętności zespołowych ponad umiejętnościami i uczeniem się jednostki. Z poglądem tym koresponduje podejście do traktowania wiedzy know-how jako wiedzy częściowo zakorzenionej w organizacjach, strukturach i instytucjach. Nie oznacza to, Ŝe kompetencje organizacji nie mogą być znacznie zmniejszone poprzez odejście z niej osób zajmujących kluczowe stanowiska. Tym niemniej warstwa wiedzy (na przykład sposoby komunikacji, wspólne procedury, powszechnie uznane metody rozwiązywania problemów i poszukiwania rozwiązań) pozostaje w organizacji. Ten rodzaj nazywany jest często kulturą organizacji i jest atrakcyjnym komponentem goodwill (wartość znaku i renomy) firmy. RóŜnica pomiędzy sektorem edukacji a sektorami w pełni komercyjnymi dotyczy udziału sił rynkowych. Gdy sektor w pełni uczestniczy w rynku i w pełni podlega siłom rynkowym, funkcjonowanie bazy wiedzy determinuje egzystencję przedsiębiorstwa na rynku. W szczególności polega to albo na tworzeniu nowej wiedzy (innowacji) i kapitalizacji tej wiedzy lub na reagowaniu na innowacje pochodzące od konkurentów. Siła konkurencyjna przedsiębiorstwa zaleŝy więc w duŝym stopniu od mechanizmów

20 12 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Sera: Studia i Materiały nr 1, 2004 absorpcji wiedzy i jej upowszechniania. W sektorach, które nie podlegają w pełni siłom rynkowym, takich jak edukacja i słuŝba zdrowia, upowszechnianie wiedzy jest mniej automatyczne, środki administracyjne nie mają więc tak duŝej siły działania, jak siły rynkowe. Tak więc, w sektorach podlegających siłom rynkowym wymuszony i horyzontalny przepływ wiedzy ma większe znaczenie. Większość autorów, odnosząc się do tworzenia i produkcji wiedzy, opisuje wiedzę technologiczną rozumianą jako wynik procesu innowacji technicznej (Antonelli, 1991; Nonaka i Takeuchi, 1995). W procesie produkcji wiedza jest podstawowym nakładem potrzebnym do innowacji. Stwierdzić moŝna, Ŝe źródłem innowacji staje się kreatywne zastosowanie wiedzy, czyli uŝycie jej w celu wytworzenia dobra lub usługi którą moŝe być równieŝ poszerzenie wiedzy na temat zasad funkcjonowania otaczającego nas świata. PoniewaŜ umiejętności i kompetencje wraz z uŝyciem rozwijają się, wobec tego w trakcie produkcji wiedzy moŝemy mówić jednocześnie o innowacji i o procesie uczenia się. MoŜna w tym przypadku mówić o zjawisku dodatniego sprzęŝenia zwrotnego, w wyniku którego wdroŝenie nowych metod pracy zwiększa poziom wiedzy pracowników oraz ich innowacyjność. Ale wiedza jest takŝe nakładem, w przeciwieństwie do innych fizycznych surowców ; jej wartość rośnie wraz ze zuŝyciem - zastosowaniem. Są dwa powody, dla których innowacja musi być rozpatrywana w kontekście powiązanej z nią wiedzy. Po pierwsze z definicji innowacja oznacza powstanie czegoś nowego i wzbogacenie wiedzy. Po drugie, innowacja takŝe z definicji oznacza wiedzę, na którą jest popyt. Jest wtedy definiowana jako wynalazek wprowadzony na rynek i zaakceptowany przez gospodarkę rynkową. Innowacja jest zatem kluczem do wyników, poniewaŝ wzbogaca wiedzę, nadaje jej treść utylitarną oraz ucieleśnia jej wartość ekonomiczną. Wiele z rozwiązań uŝywanych w produkcji, tam gdzie istniał podział zadań, zostało wymyślonych przez zwykłych robotników, kaŝdy z nich wykonywał proste czynności i naturalnie poszukiwał sposobów wykonywania ich łatwiej. śadne z usprawnień w maszynach nie było dziełem tych, którzy mieli okazję uŝywania tych maszyn, poniewaŝ złoŝoność urządzeń produkcyjnych ogranicza tę sferę innowacji dla konstruktorów, którzy mogą być inspirowani przez uŝytkowników. Wielu z tych usprawnień dokonali wynalazcy maszyn, gdy ich produkcja stała się przedmiotem działalności gospodarczej; a inne przez tych, którzy nazywali siebie filozofami lub odkrywcami; ich działania nie polegają na robieniu czegokolwiek, lecz na obserwacji wszystkiego, poprzez co są oni zdolni do łączenia największych zalet najbardziej odległych i niepodobnych obiektów. Najnowsze modele innowacji podkreślają, Ŝe innowacja jest procesem interaktywnym, w którym firmy wchodzą w interakcje z klientami, dostawcami i instytucjami wiedzy. Badania empiryczne wykazują, Ŝe firmy bardzo rzadko dokonują wynalazków wykorzystując tylko własny potencjał badawczy. Systemy innowacyjne są tworzone przez aktorów zaangaŝowanych w tworzenie wiedzy i wzajemnych relacji. Aktorami tymi są: przedsiębiorstwa, instytuty technologiczne, uniwersytety, systemy szkoleniowe i kapitał wysokiego ryzyka (venture capital). Razem tworzą one środowisko dla tworzenia wiedzy i innowacji. Konstelacje aktorów róŝnią się w zaleŝności od sektorów, regionów i krajów. Zazwyczaj specjalizują się we własnej bazie wiedzy, a specyficzny tryb inno-

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY INŻYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ

PODSTAWY INŻYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ 1 BIBLIOTEKA POLSKIEGO STOWARZYSZENIA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ LUDOSŁAW DRELICHOWSKI PODSTAWY INŻYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Bydgoszcz 2004 2 PODSTAWY INŻYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ 3 BIBLIOTEKA POLSKIEGO STOWARZYSZENIA

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

ZAKRES NAUCZANIA INFORMATYKI EKONOMICZNEJ NA STUDIACH EKONOMICZNYCH I INFORMATYCZNYCH

ZAKRES NAUCZANIA INFORMATYKI EKONOMICZNEJ NA STUDIACH EKONOMICZNYCH I INFORMATYCZNYCH ZAKRES NAUCZANIA INFORMATYKI EKONOMICZNEJ NA STUDIACH EKONOMICZNYCH I INFORMATYCZNYCH Magdalena Kotnis Wprowadzenie Zakres tematyczny obszaru Informatyki Ekonomicznej jest obszerny. Pierwsze próby zakreślenia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Zwięzły opis Studia są odpowiedzią na zapotrzebowanie istniejące na rynku pracowników sektora administracyjnego na poszerzanie

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r.

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r. ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013 30 kwietnia 2013 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki,

Bardziej szczegółowo

Transfer technologii z uczelni do przemysłu

Transfer technologii z uczelni do przemysłu Transfer technologii z uczelni do przemysłu Olaf Gajl Podsekretarz Stanu w MNiSW Krzysztof J. Kurzydłowski Podsekretarz Stanu w MNiSW Innowacyjna pozycja Polski (European Innovation Scoreboard 2006) 2005

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Seminarium dyplomowe Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU Wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Rola Urzędu Patentowego w innowacyjnej gospodarce z punktu widzenia instytucji akademickich

Rola Urzędu Patentowego w innowacyjnej gospodarce z punktu widzenia instytucji akademickich 1 Rola Urzędu Patentowego w innowacyjnej gospodarce z punktu widzenia instytucji akademickich Konferencja Własność przemysłowa w innowacyjnej gospodarce transfer technologii z uniwersytetów do przemysłu

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r.

Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r. Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów pierwszego stopnia na kierunku finanse i rachunkowość prowadzonych na

Bardziej szczegółowo

KRK w kontekście potrzeb pracodawców. Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji

KRK w kontekście potrzeb pracodawców. Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji KRK w kontekście potrzeb pracodawców Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji Gospodarka Oparta na Wiedzy Inwestycje w badania i rozwój. Wzrost zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego Efekty kształcenia dla kierunku Administracja Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego II stopień Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Administracja należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

technologii informacyjnych kształtowanie , procesów informacyjnych kreowanie metod dostosowania odpowiednich do tego celu środków technicznych.

technologii informacyjnych kształtowanie , procesów informacyjnych kreowanie metod dostosowania odpowiednich do tego celu środków technicznych. Informatyka Coraz częściej informatykę utoŝsamia się z pojęciem technologii informacyjnych. Za naukową podstawę informatyki uwaŝa się teorię informacji i jej związki z naukami technicznymi, np. elektroniką,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska Nauka i Edukacja dla innowacji Lidia Szczygłowska Innovatis jako termin łaciński oznacza odnowę, tworzenie czegoś nowego. Według klasycznej definicji Josepha Schumpetera innowacja to: wprowadzenie do produkcji

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W)

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W) EFEKTY KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU "MECHATRONIKA" nazwa kierunku studiów: Mechatronika poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia profil kształcenia: ogólnoakademicki symbol kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 9/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Bardziej szczegółowo

Wiedza. P1P_W01 S1P_W05 K_W03 Zna podstawowe prawa fizyki i chemii pozwalające na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w przestrzeni

Wiedza. P1P_W01 S1P_W05 K_W03 Zna podstawowe prawa fizyki i chemii pozwalające na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w przestrzeni Załącznik nr 1 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Gospodarka przestrzenna studia pierwszego stopnia - profil praktyczny studia inżynierskie Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki dla doktorantów rozpoczynających studia w roku akad. 2014/2015 1. Studia doktoranckie na Wydziale Fizyki prowadzone są w formie indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu. dr inż. Arkadiusz Borowiec

Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu. dr inż. Arkadiusz Borowiec Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu dr inż. Arkadiusz Borowiec 08.12.2011 r. WND POIG.01.01.01-30-014/09 Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Załącznik nr 1 do uchwały nr 46/2013 Senatu UP Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Wydział prowadzący kierunek:

Bardziej szczegółowo

Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan. Spis treści. Przedmowa

Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan. Spis treści. Przedmowa Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan Spis treści Przedmowa Część I. Wprowadzenie 1. Kluczowe czynniki sukcesu lub niepowodzenia nowych produktów

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? 1 Prawdziwe wartości edukacji Europejskie ramy odniesienia Polskie ramy odniesienia Badania PISA 2 Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Nazwa kierunku studiów: FIZYKA Poziom kształcenia: II stopień (magisterski) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Symbol

Załącznik 1. Nazwa kierunku studiów: FIZYKA Poziom kształcenia: II stopień (magisterski) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Symbol Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA TECHNICZNA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka techniczna

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA ORAZ MACIERZE POKRYCIA KIERUNKU LOGISTYKA STUDIA LICENCJACKIE

EFEKTY KSZTAŁCENIA ORAZ MACIERZE POKRYCIA KIERUNKU LOGISTYKA STUDIA LICENCJACKIE EFEKTY KSZTAŁCENIA ORAZ MACIERZE POKRYCIA KIERUNKU LOGISTYKA STUDIA LICENCJACKIE ------------------------------------------------------------------------------------------------- WIEDZA W01 W02 W03 Ma

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów finanse należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Temat: Transfer technologii z nauki do biznesu.

Temat: Transfer technologii z nauki do biznesu. Temat: Transfer technologii z nauki do biznesu. Komercjalizacja wyników w badań naukowych; praktyczne zastosowanie wyników badań naukowych w przemyśle; uzyskiwanie dochodów z tytułu zastosowania nowych

Bardziej szczegółowo

W A R S Z T A T Y. na bazie efektów kształcenia PROF. DR HAB. ANDRZEJ RADECKI. PWSZ Skierniewice 17 maja 2011

W A R S Z T A T Y. na bazie efektów kształcenia PROF. DR HAB. ANDRZEJ RADECKI. PWSZ Skierniewice 17 maja 2011 PWSZ Skierniewice 17 maja 2011 KRAJOWE RAMY KWALIFIKACJI - budowa programów na bazie efektów kształcenia W A R S Z T A T Y DLA NAUK PRZYRODNICZYCH PROF. DR HAB. ANDRZEJ RADECKI PLAN WARSZTATÓW przygotowano

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Wiedzy REALIZOWANEGO W RAMACH PROJEKTU AKTYWIZACJA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO I ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH TERAZ SZKOŁA

Laboratorium Wiedzy REALIZOWANEGO W RAMACH PROJEKTU AKTYWIZACJA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO I ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH TERAZ SZKOŁA Laboratorium Wiedzy REALIZOWANEGO W RAMACH PROJEKTU AKTYWIZACJA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO I ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH TERAZ SZKOŁA Prowadzący: Piotr Urbaniak 1. CELE PROGRAMU Myślą przewodnią

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja Dr Grzegorz Baran, Instytut Spraw Publicznych UJ Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych Teza cele konstrukcja realizacja Teza Zakorzenienie modelu działania organizacji publicznej

Bardziej szczegółowo

1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów

1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów 1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów 1.1. Nazwa kierunku studiów GOSPODARKA PRZESTRZENNA 1.2. Poziom kształcenia Studia II stopnia 1.3. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 1.4. Forma studiów

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR R - 0000 17/14. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r.

UCHWAŁA NR R - 0000 17/14. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r. UCHWAŁA NR R - 0000 17/14 SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r. w sprawie zatwierdzenia efektów kształcenia dla kierunku studiów Logistyka (drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia

Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia Konferencję stażystów z pracodawcami, z cyklu Realia rynku pracy IV Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia Jarosław Hermaszewski Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie Legnica, 20.11.2013

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. Efekty kształcenia dla kierunku PRAWNO-EKONOMICZNEGO studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Studia prowadzone wspólnie przez Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów

Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów Kierunek studiów: LOGISTYKA Obszar kształcenia: obszar nauk technicznych i społecznych Dziedzina kształcenia: nauk technicznych i ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: Załącznik do uchwały nr 145/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Administracja studia drugiego stopnia poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

I. PROCEDURA DYPLOMOWA DLA STUDIÓW I stopnia na kierunkach: ekonomia, zarządzanie, informatyka

I. PROCEDURA DYPLOMOWA DLA STUDIÓW I stopnia na kierunkach: ekonomia, zarządzanie, informatyka ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 1/2015 28 lutego 2015 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. 3. Technologie informacyjne wpływające na doskonalenie przedsiębiorstwa

Wstęp... 7. 3. Technologie informacyjne wpływające na doskonalenie przedsiębiorstwa Spis treści Wstęp.............................................................. 7 1. Przedsiębiorstwo w dobie globalizacji.............................. 11 1.1. Wyzwania globalnego rynku....................................

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Współpraca bibliotek publicznych i szkolnych na terenach wiejskich - zarys problemów

Współpraca bibliotek publicznych i szkolnych na terenach wiejskich - zarys problemów Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności jest partnerem Fundacji Billa i Melindy Gates w przedsięwzięciu, które ma ułatwić polskim bibliotekom publicznym dostęp do komputerów, internetu i szkoleń. Program

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria środowiska

Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria środowiska Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria Szkoła wyższa prowadząca kierunek studiów: Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia w zakresie:

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT Efekty kształcenia dla kierunku studiów PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Wydział Towaroznawstwa Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Pozyskanie technologii

Pozyskanie technologii Pozyskanie technologii Przeszukiwanie otoczenia w poszukiwaniu sygnałów o potencjalnych zagrożeniach i szansach Analiza strategiczna, wybór I planowanie Nabycie technologii Dokonanie przeglądu i uczenie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr./2014 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 27 czerwca 2014 r.

UCHWAŁA Nr./2014 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 27 czerwca 2014 r. PSP.40-4/14 (projekt) UCHWAŁA Nr./014 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 7 czerwca 014 r. w sprawie utworzenia specjalności kształcenia Zarządzanie zasobami ludzkimi na studiach

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem pod redakcją Adama Stabryły Kraków 2011 Książka jest rezultatem

Bardziej szczegółowo

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r.

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r. Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16c; 35-959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@ur.edu.pl Uchwała nr 282/03/2014 Senatu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Patent Plus i Kreator Innowacyjności

Patent Plus i Kreator Innowacyjności Olaf Gajl Podsekretarz Stanu Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa WyŜszego Patent Plus i Kreator Innowacyjności Programy Ministra Nauki i Szkolnictwa WyŜszego Cele Programu Patent PLUS 1. usprawnienie procesu

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

Przedmiot nauk o zarządzaniu Organizacja w otoczeniu rynkowym jako obiekt zarządzania Struktury organizacyjne Zarządzanie procesowe

Przedmiot nauk o zarządzaniu Organizacja w otoczeniu rynkowym jako obiekt zarządzania Struktury organizacyjne Zarządzanie procesowe Przedmowa Rozdział 1 Przedmiot nauk o zarządzaniu 1.1. Geneza nauk o zarządzaniu 1.2. Systematyka nauk o zarządzaniu 1.3. Pojęcie organizacji 1.4. Definicja pojęcia zarządzania i terminów zbliżonych 1.5.

Bardziej szczegółowo

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN prof. dr hab. Małgorzata Zaleska Szkoła Główna Handlowa Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN W ramach konferencji Katedr Finansowych Nauka finansów dla rozwoju gospodarczego i społecznego,

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia)

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia) Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia) Specjalności: finanse przedsiębiorstw informatyka w finansach Ulotka

Bardziej szczegółowo

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Gospodarowanie zasobami pracy w regionie Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

S1A_W06 makroekonomii niezbędną do rozumienia podstawowych procesów

S1A_W06 makroekonomii niezbędną do rozumienia podstawowych procesów Kierunkowe efekty kształcenia Kierunek: zarządzanie i inŝynieria produkcji Obszar kształcenia: nauki rolnicze, leśne i weterynaryjne, nauki techniczne oraz społeczne Poziom kształcenia: studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Zdrowie Publiczne. Poziom studiów: drugi. Profil: ogólny

Wydział Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Zdrowie Publiczne. Poziom studiów: drugi. Profil: ogólny LISTA PRZEDMIOTÓW, KTÓRE MOGĄ BYĆ UZNANE NA PODSTAWIE OCENY EFEKTÓW UCZENIA SIĘ ZDOBYTYCH NA DRODZE EDUKACJI POZAFORMALNEJ I NIEFORMALNEJ NA ROK AKADEMICKI 2016/2017 Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek: Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie i inżynieria produkcji

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie i inżynieria produkcji Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie i inżynieria produkcji 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszarów kształcenia w zakresie: nauk społecznych i nauk technicznych.

Bardziej szczegółowo

Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych

Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych Ewa Piotrowska Wykład oparty na podręczniku: Praktyczna nauka zawodu Ornatowski, J. Figurski Nauczanie problemowe znajduje zastosowanie: w nauczaniu teoretycznych

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław)

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław) STUDIA PODYPLOMOWE Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Celem studiów jest przygotowanie specjalistów z zakresu administrowania kadrami i płacami. Studia mają pogłębić wiedzę z dziedziny

Bardziej szczegółowo

Regulamin Naboru, Analizy i Selekcji oraz Preinkubacji Projektów Inwestycyjnych w ramach Projektu Kapitał na Innowacje

Regulamin Naboru, Analizy i Selekcji oraz Preinkubacji Projektów Inwestycyjnych w ramach Projektu Kapitał na Innowacje Załącznik do Uchwały Nr 216/09 Zarządu MARR S.A. z dnia 16.04.2009 Regulamin Naboru, Analizy i Selekcji oraz Preinkubacji Projektów Inwestycyjnych w ramach Projektu Kapitał na Innowacje realizowanego w

Bardziej szczegółowo

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI dotyczących realizacji działania: Budowanie kompetencji w zakresie matematyki, informatyki i nauk przyrodniczych jako podstawy do uczenia się przez cale życie (w tym wspieranie

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia. Logistyka zaopatrzenia i dystrybucji. Logistyka i systemy logistyczne. Infrastruktura logistyczna.

Matryca efektów kształcenia. Logistyka zaopatrzenia i dystrybucji. Logistyka i systemy logistyczne. Infrastruktura logistyczna. Logistyka i systemy logistyczne Logistyka zaopatrzenia i dystrybucji Logistyka gospodarki magazynowej i zarządzanie zapasami Ekologistyka Infrastruktura logistyczna Kompleksowe usługi logistyczne System

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo