WSTĘP Profesor Benoît Jaulhac, Dr. Nathalie Boulanger, Dr. Sylvie De Martino, Dr. Aurélie Kern oraz Dr. Frédéric Schramm

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WSTĘP Profesor Benoît Jaulhac, Dr. Nathalie Boulanger, Dr. Sylvie De Martino, Dr. Aurélie Kern oraz Dr. Frédéric Schramm"

Transkrypt

1

2 WSTĘP Borelioza z Lyme stała się znana na całym świecie po odnotowaniu w Stanach Zjednoczonych w latach 1970 przypadków boreliozowego zapalenia stawów, a następnie boreliozy z Lyme, choć pierwsze opisy skórnych objawów choroby pojawiły się w Europie już na początku dwudziestego wieku Niniejsza broszura omawia główne aspekty epidemiologii i biologii tej choroby, jak również leczenie kliniczne infekcji wywołanej przez krętki Dwa ostatnie rozdziały zawierają odpowiedzi na kilka najczęściej zadawanych pytań, a także omówienie studium przypadków Mamy nadzieję, że niniejsza broszura będzie interesująca i pomocna z punktu widzenia wszystkich osób zaangażowanych w leczenie pacjentów zainfekowanych przez Borrelia Profesor Benoît Jaulhac, Dr Nathalie Boulanger, Dr Sylvie De Martino, Dr Aurélie Kern oraz Dr Frédéric Schramm National Reference Center for Borrelia, Szpital Uniwersytecki w Strasburgu, Francja 3

3 Borelioza z Lyme SPIS TREŚCI Borelioza z Lyme str 2 Diagnostyka kliniczna str 8 Diagnostyka laboratoryjna str 12 Prewencja i leczenie str 20 Często zadawane pytania str 24 Przypadki kliniczne str 26 Bibliografia str 28 Listę skrótów podano na stronie 32 1

4 BORELIOZA Z LYME 1 HISTORIA Nazwa pochodzi o miasta Lyme w Connecticut (USA), w którym zaobserwowano szereg niewytłumaczalnych przypadków zapalenia stawów we wczesnych latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku Matki dzieci mieszkających blisko siebie w Lyme, Old Lyme i East Haddam poinformowały naukowców, że u wielu ich dzieci zdiagnozowano młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów Badania pokazały, że choroba stawów rzeczywiście jest bardzo rozpowszechniona wśród dzieci w hrabstwach Old Lyme oraz Lyme, gdzie częstość jej występowania wynosiła 1/10, podczas gdy w normalnej populacji w innych regionach Stanów Zjednoczonych było to 1/1000 Badania retrospektywne rozpoczęte w 1975 roku przez A Steere, S Malawista i współpracowników z Uniwersytetu Yale doprowadziły do opisania boreliozowego zapalenia stawów i następnie samej boreliozy w 1977 roku Nieznane Amerykanom pozastawowe objawy choroby zostały opisane w Europie już na początku 20 wieku, jako acrodermatitis chronica atrophicans (przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn, przewlekłe zanikowe zapalenie skóry) (Herxheimer i Hartmann, 1902), erythema chronicum migrans (rumień wędrujący przewlekły, ECM) (Lipschutz, 1913) oraz meningoradiculitis (zespół korzeniowy z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych) (Garin i Bujadoux, 1922) W 1949 roku S Hellerstrom odnotował pierwsze przypadki erythema chronicum migrans (ECM) połączonego z zapaleniem opon mózgowych skutecznie leczonego penicyliną W latach roku W Burgdorfera, A Barboura i wsp zidentyfikowali nowy gatunek Borrelia jako czynnik patogenny w chorobie, która jest przekazywana w wyniku ukąszenia przez zakażonego kleszcza 2

5 Borelioza z Lyme 2 EPIDEMIOLOGIA Rysunek 1: Występowanie boreliozy z Lyme: główne regiony endemiczne Najczęściej występująca i szybko rozprzestrzeniająca się choroba przenoszona przez wektory na całym świecie Roczną liczbę przypadków na całym świecie szacuje się na (dane z 2009r): Europa: Ameryka Północna: Azja: Afryka Północna: 10 Jednak bardzo prawdopodobne jest znaczne zaniżenie liczby zgłaszanych przypadków boreliozy z Lyme, ponieważ w niektórych krajach Europy i Ameryki Północnej nie jest to choroba podlegająca obowiązkowi zgłaszania Prawdopodobne jest także zawyżenie tej liczby ze względu na różne kryteria przyjęte w poszczególnych krajach W Europie najwyższą zapadalność odnotowano w Austrii, Czechach, Niemczech i Słowenii W Ameryce Północnej, najwyższą zapadalność odnotowano w stanach Connecticut i Rhode Island Wpływ zmian klimatu: od lat 90 dwudziestego wieku kleszcze, będące wektorami choroby, rozprzestrzeniły się na wyższych szerokościach i długościach geograficznych Europy Dalsze zmiany klimatu mogą ułatwić ich rozprzestrzenianie się prowadząc do zwiększonego występowania choroby w obszarach endemicznych W innych obszarach, gdzie klimat staje się zbyt gorący i suchy dla przetrwanie kleszcza, borelioza z Lyme może zanikać 3

6 3 CZYNNIK CHOROBOTWÓRCZY: BORRELIA BURGDORFERI Minęło prawie 30 lat od chwili, gdy bakteria Borrelia burgdorferi została po raz pierwszy opisana jako czynnik etiologiczny choroby z Lyme Rodzaj Borrelia należy do rzędu spirochaetales, który obejmuje również rodzaje Leptospira i Treponema będące patogenami człowieka Bakterie te są ruchliwymi, spiralnymi drobnoustrojami Grupa Borrelia burgdorferi sensu lato (sl) obejmuje obecnie 18 gatunków, ale borelioza z Lyme powodowana jest głównie przez trzy gatunki chorobotwórcze: B burgdorferi sensu stricto (ss): występujące w Stanach Zjednoczonych i Europie B afzelii: występujące w Azji i Europie B garinii: występujące w Azji i Europie Rysunek 2: Klasyfikacja Borrelia burgdorferi (na podstawie MV ASSOUS i Cahiers de formation, Bioforma, 2005) I pacificus B burgdorferi ss I scapularis B californiensis, B carolinensis, B americana, B kurternbachii I ricinus B garinii, B afzelii, B burgdorferi ss, B spielmanii, B bavariensis B lusitaniae B valaisiana B finlandensis I persulcatus B japonica B sinica B turdi B tanukii B yangtze I spinipalpis B bissettii I dentatus B andersonii B lusitaniae I ovatus I turdus I tanuki n Gatunki kleszczy przenoszące Borrelia burgdorferi n Chorobotwórcze gatunki Borrelia n Niechorobotwórcze gatunki Borrelia Genom B burgdorferi sensu lato charakteryzuje się nietypowym chromosomem o strukturze liniowej cząsteczki, a także wieloma plazmidami liniowymi i kołowymi Plazmidy te kodują głównie rozmaite białka powierzchniowe (zwłaszcza lipoproteiny) Niektóre z tych lipoprotein wykorzystywane są w testach na obecność przeciwciał, a niektóre są obecnie brane pod uwagę, jako cele szczepionek 4

7 Borelioza z Lyme Niektóre z tych lipoprotein zostały dobrze scharakteryzowane: OspC (zewnętrzne białko powierzchniowe C) jest niezbędne do rozwoju infekcji Borrelia, wytwarzane jest głównie w warunkach in vivo, DbpA (białko A wiążące dekorynę) białko powierzchniowe wytwarzane przez Borrelia, głównie in vivo, VlsE (powierzchniowa lipoproteina podlegająca zmienności antygenowej) wytwarzana w warunkach in vivo, charakteryzująca się konserwatywnymi epitopami wykorzystywanymi w diagnostyce serologicznej, OspA and OspB wytwarzane w okresie przebywania krętka w ciele stawonoga oraz w późnej fazie zakażenia ssaków, BBK32 to fibronektyna wytwarzana we wczesnej fazie zakażenia Rysunek 3: Krętek B burgdorferi Wić Błona zewnętrzna Cylinder protoplazmatyczny Lipoproteiny B burgdorferi umożliwiają krętkom penetrację tkanek ssaków i przypuszczalnie pozwalają im dostosować się i przetrwać w zróżnicowanych środowiskach stawonogów i ssaków B burgdorferi unika odpowiedzi systemu immunologicznego gospodarza poprzez różne mechanizmy, w tym: CRASPs (Complement Regulatory Acquired System Protein) unieczynniające kaskadę aktywacyjną komplementu, VlsE rekombinacja, która jest złożonym systemem zmienności antygenowej NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE 3 główne gatunki chorobotwórcze: B burgdorferi sensu stricto: występujące w Stanach Zjednoczonych i Europie, B afzelii: występujące w Europie północnej, środkowej i wschodniej, B garinii: występujące w Europie zachodniej Zewnętrzne białka powierzchniowe (OspC, DbpA, VlsE) odgrywają ważną rolę w odpowiedzi immunologicznej zainfekowanego gospodarza 5

8 4 WEKTOR CHOROBY Z LYME n BIOLOGIA KLESZCZY IXODES Borelioza z Lyme jest chorobą odzwierzęcą, przenoszoną przez kleszcze twarde Ixodes sp Kleszcze należą do grupy Acari, rodzina Ixodidae Cykl rozwojowy kleszcza obejmuje trzy etapy: larwy, nimfy i imago (forma dojrzała) Kleszcze twarde są pasożytami odżywiającymi się krwią, potrzebującymi jednego posiłku składającego się z krwi na każdym etapie rozwoju, by móc dalej się rozwijać Kleszcze zagnieżdżają się w skórze kręgowców-żywicieli, na kilka dni, do czasu zakończenia żerowania Dorosła samica kleszcza żywi się raz, składa tysiące jaj i umiera Samiec nie żywi się krwią Kleszcze Ixodes mogą żerować na wielu kręgowcach-żywicielach, takich jak gryzonie, ptaki i jeleniowate Kleszcze twarde są bardzo wrażliwe na wysychanie, co tłumaczy, czemu nie występują w obszarach suchych Kleszcze nie latają, ani nie skaczą, a ich ukąszenia są bezbolesne Nie gryzą zimą, w czasie której występuje przerwa w rozwoju: okres ich głównej aktywności przypada od marca do końca listopada, ale zmienia się z roku na rok w zależności od pogody Cykl życia może zostać zakończony po 3 latach, 2 latach lub nawet 1 roku Kleszcze wiszą na roślinach czekając na żywiciela Osobniki głodne mają czerwonawe ciało i ciemnobrązową tarczę grzbietową Główne etapy cyklu rozwojowego kleszcza: 1 Larwa 2 Nimfa głodna 3 Postać dorosła głodna Nimfa głodna 5 Nimfa najedzona Zdjęcie: Nathalie Boulanger, ze zbiorów własnych 6

9 Borelioza z Lyme n KLESZCZE IXODES I TRANSMISJA KRĘTKÓW BORRELIA Sposób przekazywania jest bardzo skuteczny: kleszcze wydzielają wiele substancji farmakologicznie i immunologicznie czynnych, które wspomagają proces żerowania i zwiększają patogenność krętków W zależności od regionu geograficznego, od 30 do 40% nimf może być zainfekowanych przez B burgdorferi sl Żyjącymi dziko żywicielami są ssaki, takie jak małe gryzonie, szczury, wiewiórki, ryjówki, ptaki, takie jak wróblowate i bażanty oraz sarny B afzelii jest częściej spotykana u gryzoni, a B garinii - u ptaków W Europie, głównym wektorem B burgdorferi sl jest Ixodes ricinus W Stanach Zjednoczonych, wektorem jest I scapularis na wschodnim wybrzeżu i I pacificus na wybrzeżu zachodnim Obydwa gatunki przenoszą B burgdorferi ss W Azji, wektorem jest I persulcatus Kleszcze Ixodes infekowane są B burgdorferi sl na każdym etapie cyklu rozwojowego podczas żerowania na zakażonym, żyjącym dziko żywicielu Złożony proces migracji z jelit do gruczołów ślinowych i dojrzewania bakterii tłumaczy, czemu nie jest łatwo zaszczepić żywiciela i czemu do jej przekazania niezbędne jest opóźnienie kilku godzin Jednak wzorzec przekazywania może wynosić od kilku godzin w Europie w przypadku I ricinus do 2-3 dni w Stanach Zjednoczonych w przypadku I scapularis zakażonych B burgdorferi ss NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Bezbolesne ukąszenie może pozostać niezauważone, szczególnie, jeśli nie wystąpi rumień Rumień może pojawić się i występować przez kilka tygodni 7

10 DIAGNOSTYKA KLINICZNA Borelioza z Lyme jest chorobą wieloukładową, wywoływaną przez bakterie należące do grupy Borrelia burgdorferi sensu lato Dla celów dydaktycznych rozwój choroby jest zwykle dzielony na trzy fazy: wczesna zlokalizowana, wczesna rozsiana i późna borelioza z Lyme 1 WCZESNA ZLOKALIZOWANA POSTAĆ BORELIOZY Z LYME Pierwszym objawem infekcji jest najczęstszy objaw boreliozy z Lyme, czyli skórna zmiana chorobowa zwana rumieniem wędrującym Rumień wędrujący Zdjęcie: James Gathany, Public Health Image Library (PHIL), CDC Kilka dni po ukąszeniu kleszcza, zmiana ta zaczyna się zwykle od czerwonej plamki wokół miejsca ukąszenia, która powoli powiększa się osiągając średnicę kilku centymetrów w ciągu kilku dni lub tygodni Rumień jest zwykle okrągły lub owalny, ale może również mieć nieregularny kształt Może wystąpić centralne przejaśnienie zmiany skórnej nadając jej charakterystyczny wygląd podobny do pierścienia Nieleczona zmiana może utrzymywać się i rozwijać się od kilku dni do kilku miesięcy i uzyskiwać rozmiar o średnicy sięgającej powyżej 50 centymetrów 8

11 Diagnostyka kliniczna Topografia zmian skórnych zależy od miejsca ukąszenia przez kleszcza, ale rumienie zlokalizowane są najczęściej u pacjentów dorosłych na kończynach dolnych i w górnej części ciała u dzieci Sama obecność typowych zmian rumieniowatych umożliwia diagnozę boreliozy z Lyme bez żadnych dalszych badań Obserwowana rzadko w Europie (ale nie w Ameryce Północnej) wczesna faza krwiopochodnego rozsiania Borrelia do skóry może prowadzić do powstania wielu rumieni wędrujących 2 WCZESNA ROZSIANA POSTAĆ BORELIOZY Z LYME Wczesna rozsiana postać boreliozy z Lyme występuje po pierwszej fazie choroby wyłącznie wtedy, gdy infekcja miejscowa nie była leczona lub pozostała niezauważona Objawy kliniczne charakterystyczne dla tej fazy choroby są głównie natury neurologicznej i stawowej Borrelia może rozprzestrzenić się w centralnym i/lub obwodowym układzie nerwowym, powodując różne wczesne zespoły neurologiczne Zespoły te, znane jako wczesna neuroborelioza, obejmują głównie limfocytowe zapalenie opon mózgowych oraz zapalenie korzeni nerwowych (będące wynikiem obwodowego porażenia nerwu twarzowego w przypadku nerwów twarzy) Występowanie kliku objawów jest częściej obserwowane w Stanach Zjednoczonych niż w Europie Charakteryzują się one zapaleniem jednego lub kilku stawów poprzedzonych często artralgią i obejmują zwykle duże stawy, najczęściej kolana Inne objawy tej fazy choroby są rzadziej obserwowane: Oczne (zapalenie spojówek, zapalenie rogówki, zapalenie twardówki, zapalenie mięśni, niedrożność żyły środkowej siatkówki), Limfocytoma w przebiegu boreliozy (najczęściej znajduje się na płatku ucha lub w regionie otoczki brodawki sutkowej lub mosznie), Objawy kardiologiczne (głównie zaburzenia przewodzenia) Limfocytoma w przebiegu boreliozy: czerwononiebieski guzek na płatku ucha jest typową postacią limfocytomy w przebiegu boreliozy Zdjęcie: Strle F, G Stanek Lipsker D, Jaulhac B (eds): Lyme Borreliosis Curr Probl Dermatol Basel, Karger, 2009, vol37, pp51-l 10 9

12 3 PÓŹNA ROZSIANA POSTAĆ BORELIOZY Z LYME Późna rozsiana postać boreliozy z Lyme obejmuje objawy neurologiczne, skórne i/lub stawowe: Przewlekłe objawy neurologiczne nazywane są późną neuroboreliozą i obejmują przede wszystkim przewlekłe zapalenia mózgu i rdzenia oraz polineuropatię aksonalną Ich diagnoza etiologiczna jest czasami trudna Przewlekłym objawem skórnym choroby jest przewlekłe zanikowe zapalenie skóry Zaczyna się ono podstępnie po wielu miesiącach lub latach od początku infekcji i przyjmuje postać zmian zapalnych skóry Naskórek początkowo nacieka i staje się obrzęknięty, a następnie zmiana stopniowo staje się mniej zapalna, ale bardziej zanikowa Zmiany skórne powoli stają się fioletowawe i cieńsze, a postęp choroby sprawia, że widoczne stają się naczynia krwionośne znajdujące się pod skórą Przewlekłe objawy reumatologiczne obejmują głównie stawy Te zapalenia stawów różnią się od zapaleń obserwowanych we wczesnej rozsianej fazie choroby swoją przewlekłością Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry Zdjęcie: Strle F, Stanek G Lipsker D, Jaulhac B (eds): Lyme Borreliosis Curr Probl Dermatol Basel, Karger, 2009, vol 37, pp Boreliozę z Lyme należy diagnozować tylko wtedy, gdy objawy kliniczne opisane jako charakterystyczne dla tej choroby i/lub wyniki badań łączą się z informacjami o potencjalnym narażeniu na ukąszenia kleszczy w miejscach zaatakowanych przez kleszcze 10

13 Diagnostyka kliniczna Ryzyko wystawienia na ukąszenia kleszczy i/lub Informacja o ukąszeniu kleszcza + Objawy kliniczne + Wyniki badań laboratoryjnych DIAGNOZA BORELIOZY Z LYME Obecność typowego rumienia wędrującego jest objawem swoistym umożliwiającym wiarygodne kliniczne rozpoznanie boreliozy z Lyme, a przewlekłe zanikowe zapalenie skóry, limfocytoma płatka ucha i ostre bóle korzonkowe są również bardzo pomocne przy stawianiu diagnozy Bardzo niewielu chorych na boreliozę z Lyme prezentuje pełną gamę objawów choroby (rumień wędrujący) po ukąszeniu kleszcza, po którym następują objawy kardiologiczne, stawowe lub ze strony układu nerwowego, z późniejszym objęciem chorobą stawów, skóry i układu nerwowego) Ponadto tradycyjny podział rozwoju boreliozy na etapy ma wielką wartość dla celów dydaktycznych, ale pojawienie się objawów klinicznych jest zazwyczaj mniej jednoznaczne Wreszcie, wiele symptomów może występować w przypadku innych chorób Dlatego w przypadku wszystkich objawów klinicznych choroby, z wyjątkiem pierwszych zmian skórnych, konieczne są badania laboratoryjne w kierunku boreliozy z Lyme NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Diagnoza w dużej mierze opiera się na występowaniu objawów klinicznych (charakterystyczny dla tej choroby jest rumień wędrujący) oraz ryzyku ekspozycji na ukąszenie zakażonych kleszczy Jeżeli objawy kliniczne są niespecyficzne lub niezauważalne, choroba może być nieleczona i może rozwinąć się do postaci ciężkiej będącej nawet przyczyną inwalidztwa Badania laboratoryjne są pomocne, gdy objawy nie są wystarczająco specyficzne Kluczem do uniknięcia ryzyka postawienia błędnej diagnozy jest diagnostyka różnicowa KLUCZEM DO SKUTECZNEGO LECZENIA JEST WCZESNA i TRAFNA DIAGNOZA 11

14 DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA 1 DIAGNOSTYCZNE METODY BEZPOŚREDNIE n HODOWLA Bezpośrednie wykrycie B burgdorferi sensu lato (Bbsl) przy użyciu technik hodowli o małej czułości (z wyjątkiem wystąpienia rumienia wędrującego - do 70%), zazwyczaj waha się w przedziale od 1% w przypadku boreliozowego zapalenia stawów do 15% w przypadku innych objawów, ze względu na niewielką ilość krętków w tkankach Technika ta jest poza tym czasochłonna, inwazyjna i wymaga użycia specyficznego podłoża i wyposażenia Z tego względu hodowla nie jest metodą stosowaną standardowo, a wyłącznie sporadycznie w celu potwierdzenia nietypowych przypadków i powinna być wykonywana w laboratorium referencyjnym n TESTY MOLEKULARNE Borelioza z Lyme powinna być diagnozowana przede wszystkim na podstawie obrazu klinicznego i historii ryzyka ekspozycji na ukąszenie przez kleszcza Badania laboratoryjne są pomocne w przypadku podejrzenia boreliozy z Lyme, gdy występujące objawy kliniczne są niespecyficzne W laboratoriach klinicznych najczęściej stosowana jest amplifikacja DNA techniką reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR) Testy PCR są specyficzne i z reguły wykorzystują flagellinę lub geny zewnętrznych białek powierzchniowych Jednak nie są one jeszcze wystandaryzowane, co oznacza różne poziomy czułości I pomimo, że pozwalają na oznaczenie małej liczby Bbsl w próbkach pobranych od nieleczonych pacjentów, techniki te nadal charakteryzują się zbyt niską czułością Wyższą czułość w przypadku próbek mazi stawowej można uzyskać wykonując biopsję tkanki zamiast płynu 12

15 Diagnostyka laboratoryjna Tabela 1: Czułość testów molekularnych (Na podstawie Aguero-Rosenfeld ME, et al Clin Microbiol Rev 2005;18: and Strle F, Stanek G Curr Probl Dermatol 2009; 37:51-110) RODZAJ PRÓBKI CZUŁOŚĆ Biopsja skóry w obszarze rumienia wędrującego 50-70% Biopsja mazi i/lub płynu stawowego w przypadku podejrzenia boreliozowego zapalenia stawów 50-85% PMR w przypadku podejrzenia ostrej neuroboreliozy 15-30% Z tego względu badania molekularne nie są wykonywane jako testy pierwszego rzutu, ale są przydatne przy diagnozowaniu nietypowych objawów, zwłaszcza w przypadku nietypowych zmian skórnych, podejrzenia limfocytomy w przebiegu boreliozy oraz przewlekłego zanikowego zapalenia skóry oraz w przypadkach utrzymującego się zapalenia stawów 2 DIAGNOSTYCZNE METODY POŚREDNIE Do badań przesiewowych i potwierdzania zakażenia Borrelia wykorzystywane są standardowe metody serodiagnostyczne, pozwalające oznaczyć obecność specyficznych przeciwciał u pacjentów EUCALB (Europejskie Stowarzyszenie d/s Walki z Boreliozą) oraz CDC (Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom) zalecają przyjęcie strategii dwustopniowej: Badanie przesiewowe w kierunku obecności IgM/IgG przy pomocy technik immunoenzymatycznych (EIA), Jeżeli wynik jest dodatni lub niejednoznaczny, wykonanie testu Western-Blot (immunoblot), w celu potwierdzenia specyficzności oznaczonych przeciwciał Testy te mogą być wykonywane na osoczu, surowicy lub płynie mózgowordzeniowym (PMR) Bogaty wzorzec przeciwciał, zwykle skierowanych przeciwko wielu białkom B burgdorferi sl (rys 5), wskazuje na wysoką specyficzność odpowiedzi humoralnej układu odpornościowego na patogen Rysunek 4: IgC Western-Blot przedstawiający zakresy diagnostyczne dla potwierdzenia specyfiki odpowiedzi humoralnej układu odpornościowego w przypadku boreliozy Reguły interpretacyjne należy zmieniać w zależności od użycia do analizy Western-Blot różnych lizatów pełnokomórkowych lub rekombinowanych przeciwciał (WilskeV, etal MiQ 12 Lyme Borreliosis Urban & Fischer Verlag Munich 2000 p 1-59) 13

16 3 WYBÓR METODY BADANIA W ZALEŻNOŚCI OD ETAPU ROZWOJU CHOROBY Rozsianie bakterii zwiększa specyficzną odpowiedź humoralną in vivo, a o wyborze metody badawczej decyduje stadium infekcji Kiedy pacjent jest konsultowany po ukąszeniu przez kleszcza, nie jest konieczne przeprowadzenie badań serologicznych, ale tylko cotygodniowa kontrola pacjenta przez co najmniej jeden miesiąc Pierwszym widocznym objawem rozpowszechniania się krętka jest rumień wędrujący Na tym etapie konieczne jest włączenie antybiotykoterapii Serologia nie jest pomocna w diagnostyce, ponieważ objaw ten jest objawem charakterystycznym Ponadto, po ukąszeniu przez zakażonego kleszcza i w przypadku braku terapii antybiotykowej wzrost poziomu przeciwciał IgM może zostać wykryty dopiero po jednym lub dwóch miesiącach, a serokonwersja IgG obserwowana jest jeden miesiąc później Wytwarzanie specyficznych przeciwciał Faza wczesna Faza późna IgM IgG Ukąszenie 4-6 tygodni 6-9 tygodni Miesiące Lata Czas Rysunek 5: Wykrywanie odpowiedzi immunologicznej po ukąszeniu kleszcza zakażonego Borrelia burgdorferi Dalsze rozsiewanie się krętek może prowadzić do przejściowej spirochetemii Oznacza to początek drugiego etapu choroby Objawy nie są już specyficzne, a badania serologiczne mają znaczenie dla postawienia dokładnej diagnozy Surowica do oznaczenia obecności specyficznych przeciwciał jest łatwa do pobrania, ale w przypadku podejrzenia neuroboreliozy, konieczne jest przebadanie zarówno surowicy, jak i PMR, w celu wykrycia wewnątrzpłynowej produkcji specyficznych przeciwciał skierowanych przeciwko B burgdorferi sl 14

17 Diagnostyka laboratoryjna Miano dla płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) można określić jako stosunek (miano ELISA dla PMR/miano ELISA dla surowicy) do (albuminy w płynie mózgowo-rdzeniowym/albuminy w surowicy) METODA TIBBLINGA Wewnątrzpłynowa produkcja = przeciwciał (IAP) Alternatywną metodą oznaczania IAP może być: METODA REIBER Wewnątrzpłynowa produkcja = przeciwciał (IAP) (indeks przeciwciał Lyme IgG w PMR / indeks przeciwciał Lyme IgG w surowicy) (miano albuminy w PMR / miano albuminy w surowicy) (indeks przeciwciał Lyme IgG w PMR / indeks przeciwciał Lyme IgG w surowicy) (całkowite miano IgG w PMR / całkowite miano igg w surowicy) Tę samą metodę należy stosować dla miana Lyme IgG/całkowitego miana IgG (i miano albuminyà w krwi i w płynie mózgowo-rdzeniowym pobranym w tym samym czasie Badania serologiczne charakteryzują się akceptowalną standaryzacją, czułością i specyficznością, mają jednak swoje ograniczenia Brak przeciwciał we wczesnej fazie boreliozy nie oznacza niewystępowania infekcji Także obecność przeciwciał nie wskazuje na aktywną infekcję, ponieważ przeciwciała mogą utrzymywać się kilka miesięcy lub lat po udanej terapii antybiotykowej Pozytywne i negatywne wartości predykcyjne badań serologicznych uzależnione są od czułości i specyficzności oznaczeń, ale także od częstości występowania choroby w populacji Wyniki badań serologicznych powinny być interpretowane z zachowaniem ostrożności, szczególnie w obszarach nieendemicznych W późnym stadium choroby, poziom IgG jest zwykle wysoki, niezależnie od objawów klinicznych (neuroborelioza, zapalenie stawów, przewlekłe zanikowe zapalenie skóry) Diagnoza powinna zostać ostatecznie potwierdzona wywiadem, objawami klinicznymi oraz dodatnimi wynikami badań serologicznych NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Nie można nabyć odporności na boreliozę z Lyme Ta sama osoba może być zainfekowana kilka razy Przeciwciała zapewniają ochronę przed konkretnym szczepem, ale zawsze istnieje możliwość ponownego zakażenia przez inny szczep Wysoka zmienność antygenowa 15

18 Tabela 2: Objawy kliniczne boreliozy z Lyme oraz zalecenia dotyczące stosowania testów laboratoryjnych (Na podstawie Stanek G et al Clin Microbiol Infect 2011; 17: 69-79) OBJAWY KLINICZNE Rumień wędrujący (a) Neuroborelioza WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH: PODSTAWA Brak Pleocytoza i wykrycie wewnątrzpłynowych specyficznych przeciwciał (b) Limfocytoma w przebiegu boreliozy, (rzadko) Serokonwersja lub dodatni wynik badania serologicznego (c), histologia w niejasnych przypadkach Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry Boreliozowe zapalenie stawów Boreliozowe zapalenie mięśnia sercowego Manifestacja oczna (rzadko) Wysoki poziom specyficznych przeciwciał IgG Wysoki poziom specyficznych przeciwciał IgG Specyficzne przeciwciała w surowicy krwi Specyficzne przeciwciała w surowicy krwi * Bbsl: B burgdorferi sl (a) Jeżeli zmiana skórna ma średnicę <5 cm, konieczna jest informacja o ukąszeniu przez kleszcza i opóźnieniu w pojawieniu się rumienia o co najmniej 2 dni (od ukąszenia kleszcza), jak również rozwijająca się wysypka w miejscu ukąszenia przez kleszcza (b) We wczesnej fazie może nie występować wewnątrzpłynowa produkcja przeciwciał (c) Co do zasady, należy równolegle oznaczać próbki początkowe i pobierane w czasie leczenia choroby, aby uniknąć zmienności wyników pomiędzy oznaczeniami 16

19 Diagnostyka laboratoryjna WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH/KLINICZNYCH: DODATKOWE - Hodowla i/lub PCR próbek skóry (biopsja) w kierunku Bbsl* - Hodowla i/lub PCR płynu mózgowo-rdzeniowego w kierunku Bbsl - Wewnątrzpłynowe wytwarzanie przeciwciał - Specyficzne przeciwciała w surowicy - Niedawny lub towarzyszący rumień wędrujący - Histologia - Hodowla i/lub PCR próbek skóry (biopsja) w kierunku Bbsl - Niedawny lub towarzyszący rumień wędrujący Hodowla i/lub PCR próbek skóry (biopsja) w kierunku Bbsl - Histologia - Hodowla i/lub PCR płynu stawowego lub tkanek w kierunku Bbsl - Hodowla i/lub PCR próbek mięśnia sercowego (biopsja) w kierunku Bbsl - Niedawny lub towarzyszący EM i/lub zaburzenia neurologiczne - Niedawne lub towarzyszące objawy boreliozy z Lyme - Hodowla i/lub PCR płynu gałki ocznej w kierunku Bbsl 17

20 Rysunek 6: Algorytm podejmowania decyzji diagnostycznej w przypadku podejrzenia boreliozy z Lyme (Na podstawie Stanek G et al Clin Microbiol Infect 2011; 17: and Wormser GP et al Clin Infect Dis 2006; 43: ) RYZYKO EKSPOZYCJI NA UKĄSZENIE KLESZCZA I Brak objawów klinicznych Obserwacja co najmniej Nie jest konieczne przeprowadzenie testów/leczenie Charakterystyczne ze strony układu serca lub Wynik ujemny W przypadku podejrzenia wystąpienia niespecyficznej, wczesnej postaci infekcji lub u pacjentów z obniżoną odpornością Serologiczne przesiewowe ELISA obecności IgM i IgG surowicy/ PCR płynów biologicznych lub próbek tkanek (biopsja) Wynik ujemny Wynik dodatni Inna diagnoza Potwierdzenie boreliozy ANTYBIOTYKO 18

21 Diagnostyka laboratoryjna /LUB INFORMACJA O UKĄSZENIU KLESZCZA pacjenta przez jeden miesiąc Rumień wędrujący objawy skórne, nerwowego, stawów, oczu (rzadko) LECZENIE ANTYBIOTYKOWE badania w kierunku w próbkach osocza Wynik dodatni lub nieokreślony Potwierdzenie techniką Western Blot w kierunku obecności IgM i IgG w próbkach surowicy/osocza Wynik dodatni Wynik ujemny lub nieokreślony diagnozy z Lyme Inna diagnoza TERAPIA 19

22 PROFILAKTYKA I LECZENIE 1 ZAPOBIEGANIE UKĄSZENIOM PRZEZ KLESZCZE n UNIKANIE UKĄSZEŃ PRZEZ KLESZCZE Najlepsza profilaktyka polega na unikaniu ukąszenia przez kleszcze Należy stosować odzież ochronną i odpowiednie środki odstraszające kleszcze, by zmniejszyć ryzyko ukąszenia Jasne ubrania z długimi spodniami wpuszczonymi w skarpetki ułatwiają ich wykrywanie n STOSOWANIE ŚRODKÓW ODSTRASZAJĄCYCH KLESZCZE Cztery główne środki stosowane na skórę wykazały swoją skuteczność przeciwko kleszczom DEET (toluamid dietylowy) jest najstarszym i najbardziej powszechnie stosowanym środkiem, zwłaszcza w USA KBR 3023 (ester 1-metylopropylowy kwasu 2-(2-hydroksyetylo) -1-piperydynokarboksylowego) znany także jako ikarydyna (nazwa handlowa: BAYREPEL ) IR3535 (ester etylowy kwasu 3-[N-n-butylo-N-acetylo] aminopropionowego) Może być również używany PMD (p-mentan-3,8-diol lub Citriodiol ) wyizolowany początkowo z eukaliptusa cytrynowego Corymbia citriodora Olejki eteryczne nie są wystarczająco skuteczne, by zapewnić wystarczającą ochronę przed kleszczami, ponieważ są one zbyt niestabilne Repelenty te muszą być używane zgodnie z zaleceniami producenta Osoby szczególnie narażone na ukąszenia kleszczy mogą nosić odzież impregnowaną pyretryną 20

23 Profilaktyka i leczenie n KONTROLA POD KĄTEM OBECNOŚCI KLESZCZY Najbardziej skutecznym sposobem zapobiegania jest natychmiastowe i dokładne sprawdzenie całego ciała, w tym głowy, po powrocie z terenów endemicznych W przypadku ukąszenia przez kleszcza należy użyć pincety do usunięcia go Kleszcza należy chwycić jak najbliżej powierzchni skóry i wykręcić go, a następnie zdezynfekować miejsce ukąszenia i umyć ręce Miejsce ukąszenia kleszcza należy obserwować pod kątem wystąpienia objawów boreliozy z Lyme przez kilka tygodni Dorosły osobnik kleszcza żerujący na żywicielu Zdjęcie: Strle F, Stanek G Lipsker D, Jaulhac B (eds): Lyme Borreliosis Curr Probl Dermatol Basel, Karger, 2009, vol 37, pp Rysunek 7: Bariery zapewniające ochronę przed infekcją 0-40% kleszczy jest zakażonych Ukąszenie kleszcza 17 godzin Brak infekcji Infekcja Bariera immunologiczna skóry Choroba nie występuje Choroba występuje NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Ukąszenie kleszcza nie musi oznaczać infekcji Infekcja nie musi oznaczać choroby Ochronę przed boreliozą z Lyme zapewnia wiele naturalnych barier 21

24 2 LECZENIE Pacjenci mający charakterystyczne objawy poparte przez odpowiednie badania laboratoryjne przeprowadzone w celu rozpoznania powinni być leczeni w celu zwalczenia Borrelia i uniknięcia rozwoju choroby (EUCALB, 2011) n ZALECENIA DOTYCZĄCE LECZENIA EUCALB, 2011; IDSA (Amerykańskie Towarzystwo Chorób Zakaźnych), Wczesna postać boreliozy z Lyme (dawkowanie zostało podane w tabeli 1) Wczesna zlokalizowana lub rozsiana postać boreliozy z Lyme z erythema migrans: w przypadku braku specyficznych objawów neurologicznych lub kardiologicznych, zalecane jest leczenie doustne, które należy rozpocząć jak najwcześniej Zalecane jest podawanie doksycykliny, amoksycyliny lub cefuroksymu przez 14 dni Antybiotyki makrolidowe (azytromycyna) mogą być alternatywą dla pacjentów, którzy nie mogą przyjmować beta-laktamów lub doksycykliny Wczesna postać neuroboreliozy Zalecane jest podawanie ceftriaksonu iv przez 14 dni Alternatywnie mogą być podawane doksycyklina (EUCALB), cefotaksym iv (IDSA) lub penicylina G (dawkowanie zostało podane w tabeli 1) Wczesne objawy kardiologiczne boreliozy z Lyme Pacjenci mogą być leczeni antybiotykami podawanymi doustnie lub pozajelitowo przez 18 dni (IDSA) lub 21 dni (EUCALB) Zalecane jest rozpoczęcie leczenia od podawania doksycykliny, amoksycyliny lub ceftriaksonu 2- Późna rozsiana postać boreliozy z Lyme (dawkowanie zostało podane w tabeli 1) Boreliozowe zapalenie stawów Zalecane jest podawanie doksycykliny, amoksycyliny (lub cefuroksymu - IDSA) przez 18 dni (IDSA) lub 21 dni (EUCALB) Utrzymujący się lub nawracający obrzęk stawów Pacjenci powinni być leczeni ponownie przez podawanie doustnego antybiotyku przez 4 tygodnie lub przez podawanie ceftriaksonu iv przez 2-4 tygodnie Choroba neurologiczna Zalecane jest podawanie ceftriaksonu iv przez 2-4 tygodnie Reakcja na leczenie jest zwykle powolna i może być niepełna 22

Borrelial lymphocytoma (BL)

Borrelial lymphocytoma (BL) BORELIOZA z Lyme ROZPOZNANIE Podstawą rozpoznania jest stwierdzenie przynajmniej jednego z następujących objawów: Rumień wędrujący (rumień pełzający, erythema migrans EM) Rozpoznanie opiera się na obrazie

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie Boreliozy z Lyme zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych

Diagnostyka i leczenie Boreliozy z Lyme zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych Diagnostyka i leczenie Boreliozy z Lyme zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych opracowali: Robert Flisiak 1, Sławomir Pancewicz 2 istotne uwagi wnieśli: S. Grygorczuk

Bardziej szczegółowo

www.pediatric-rheumathology.printo.it CHOROBA Z LYME

www.pediatric-rheumathology.printo.it CHOROBA Z LYME www.pediatric-rheumathology.printo.it CHOROBA Z LYME Co to jest? Choroba z Lyme jest jedną z chorób wywołanych przez bakterię Borrelia burgdorferi (Borelioza). Bakteria przekazywana jest poprzez ukąszenie

Bardziej szczegółowo

DOSTĘPNOŚĆ DIAGNOSTYKI I LECZENIA W OPINIACH CHORYCH NA BORELIOZĘ - DONIESIENIE Z BADAŃ WSTĘPNYCH

DOSTĘPNOŚĆ DIAGNOSTYKI I LECZENIA W OPINIACH CHORYCH NA BORELIOZĘ - DONIESIENIE Z BADAŃ WSTĘPNYCH DOSTĘPNOŚĆ DIAGNOSTYKI I LECZENIA W OPINIACH CHORYCH NA BORELIOZĘ dr n. med. Edyta Gałęziowska - DONIESIENIE Z BADAŃ WSTĘPNYCH Opracowano na zlecenie Stowarzyszenia Chorych na Boreliozę www.borelioza.org

Bardziej szczegółowo

Ewa Duszczyk, Barbara Kowalik-Mikołajewska

Ewa Duszczyk, Barbara Kowalik-Mikołajewska PRZEGL EPIDEMIOL 2001;55:511-5 Ewa Duszczyk, Barbara Kowalik-Mikołajewska ZAKAŻENIA BORRELIA BURGDORFERI U DZIECI - DOŚWIADCZENIA WŁASNE Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Instytutu Chorób Zakaźnych

Bardziej szczegółowo

STĘŻENIE CHEMOKINY CXCL13 W PŁYNIE MÓZGOWO-RDZENIOWYM CHORYCH Z NEUROBORELIOZĄ OBSERWACJE WŁASNE

STĘŻENIE CHEMOKINY CXCL13 W PŁYNIE MÓZGOWO-RDZENIOWYM CHORYCH Z NEUROBORELIOZĄ OBSERWACJE WŁASNE PRZEGL EPIDEMIOL 2015; 69: 851-855 Problemy zakażeń Lucjan Kępa, Barbara Oczko-Grzesik, Barbara Sobala-Szczygieł, Anna Boroń- Kaczmarska STĘŻENIE CHEMOKINY CXCL13 W PŁYNIE MÓZGOWO-RDZENIOWYM CHORYCH Z

Bardziej szczegółowo

Borelioza z Lyme. Określenie. Czynnik etiologiczny. Choroba zakaźna, odzwierzęca - przenoszona przez kleszcze, wieloukładowa, przewlekła.

Borelioza z Lyme. Określenie. Czynnik etiologiczny. Choroba zakaźna, odzwierzęca - przenoszona przez kleszcze, wieloukładowa, przewlekła. Borelioza z Lyme Określenie Choroba zakaźna, odzwierzęca - przenoszona przez kleszcze, wieloukładowa, przewlekła. Czynnik etiologiczny Bakterie w kształcie krętków o nazwie Borrelia burgdorferi. Drogi

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim Renata Cieślik Tarkota; Oddział Epidemiologii WSSE w Katowicach. Przebywanie na terenach zielonych, podczas pracy lub rekreacji może być związane

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 202/2014 z dnia 25 sierpnia 2014 r. o projekcie programu Badania profilaktyczne dla mieszkańców Gminy Miasta

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim Renata Cieślik Tarkota; Oddział Epidemiologii WSSE w Katowicach. Przebywanie na terenach zielonych, podczas pracy lub rekreacji może być związane

Bardziej szczegółowo

PROGRAM POLITYKI ZDROWOTNEJ

PROGRAM POLITYKI ZDROWOTNEJ PROGRAM POLITYKI ZDROWOTNEJ Badania profilaktyczne dla mieszkańców Gminy Miasta Jaworzna w kierunku rozpoznania boreliozy PROGRAM OPRACOWANY PRZEZ WYDZIAŁ ZDROWIA I SPRAW SPOŁECZNYCH URZĘDU MIEJSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu 2

Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu 2 15 FARMACJA WSPÓŁCZESNA 2015; 8: 15-20 Akademia Medycyny ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER Otrzymano/Submitted: 16.03.2015 Zaakceptowano/Accepted: 25.03.2015 Ocena wykładników serologicznych zakażenia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy oraz kleszczowego zapalenia mózgu w województwie śląskim w latach 2005-2016* Renata Cieślik Tarkota 1, 2

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy oraz kleszczowego zapalenia mózgu w województwie śląskim w latach 2005-2016* Renata Cieślik Tarkota 1, 2 Sytuacja epidemiologiczna boreliozy oraz kleszczowego zapalenia mózgu w województwie śląskim w latach 2005-2016* Renata Cieślik Tarkota 1, 2 1 Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Dane z Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych prowadzonego w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi:

Dane z Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych prowadzonego w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi: Dane zastane: Dane z Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych prowadzonego w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi: Metody i techniki badawcze Badania zakażenia kleszczy B. burgdorferi zbadanych metodą PCR w

Bardziej szczegółowo

marketinginformacja Diagnostyka weterynaryjna Szybkie testy dla rolnictwa +++ dostępne w SalesPlusie +++

marketinginformacja Diagnostyka weterynaryjna Szybkie testy dla rolnictwa +++ dostępne w SalesPlusie +++ marketinginformacja Data 24.10.2014 Numer Autor MI_FS_13_2014_Testy weterynaryjne Philipp Peters Diagnostyka weterynaryjna Szybkie testy dla rolnictwa +++ dostępne w SalesPlusie +++ Dzięki szybkim testom

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

CHOROBY PRZENOSZONE PRZEZ WEKTORY

CHOROBY PRZENOSZONE PRZEZ WEKTORY CHOROBY PRZENOSZONE PRZEZ WEKTORY Na świecie, przykładem chorób przenoszonych przez wektory są: - kleszczowe zapalenie mózgu - borelioza - anaplazmoza granulocytarna - babeszjoza (piroplazmoza) - bartoneloza

Bardziej szczegółowo

Borelioza- zagrożeniem dla pracowników leśnych Przygotowała: dr n. med. Edyta Gałęziowska

Borelioza- zagrożeniem dla pracowników leśnych Przygotowała: dr n. med. Edyta Gałęziowska Borelioza- zagrożeniem dla pracowników leśnych Przygotowała: dr n. med. Edyta Gałęziowska 1975r. - pierwszy raz opisano chorobę 1981r.- Willy Burgdorfer zidentyfikował bakterię SYTUACJA EPIDEMIOLOGICZNA

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Business Development Manager Konferencja naukowo-szkoleniowa Ryn Badania laboratoryjne w chorobach nerek Wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest badanie

Bardziej szczegółowo

Borelioza wciąż trudne wyzwanie

Borelioza wciąż trudne wyzwanie Marta Legatowicz-Koprowska, Zakład Anatomii Patologicznej Instytutu Reumatologii im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher w Warszawie Borelioza wciąż trudne wyzwanie Borreliosis still a difficult challenge

Bardziej szczegółowo

Borelioza choroba nie tylko obszarów endemicznych opis przypadku Lyme borreliosis not only endemic area disease case report

Borelioza choroba nie tylko obszarów endemicznych opis przypadku Lyme borreliosis not only endemic area disease case report Bolesław Kalicki, Joanna Milart, Małgorzata Placzyńska, Agnieszka Rustecka, Anna Jung Pediatr Med Rodz 2011, 7 (4), p. 409-414 Received: 09.11.2011 Accepted: 15.11.2011 Published: 30.12.2011 Borelioza

Bardziej szczegółowo

Borelioza u psów aktualne dane

Borelioza u psów aktualne dane aktualności Borelioza u psów aktualne dane Borelioza jest infekcją bakteryjną przenoszoną przez kleszcze Ixodes ricinus. W 1982 roku odkryto, Ŝe drobnoustrojem wywołującym tę chorobę są krętki, które obecnie

Bardziej szczegółowo

informuje CHOROBY WEKTOROWE

informuje CHOROBY WEKTOROWE Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kamieniu Pomorskim informuje Światowy Dzień Zdrowia obchodzony jest każdego roku 7 kwietnia, aby uczcić rocznicę powstania Światowej Organizacji Zdrowia w 1948

Bardziej szczegółowo

Robert Flisiak, Jadwiga Żabicka* SYTUACJA EPIDEM IO LOGICZNA BORELIOZY Z LYME W EUROPIE

Robert Flisiak, Jadwiga Żabicka* SYTUACJA EPIDEM IO LOGICZNA BORELIOZY Z LYME W EUROPIE PRZEG. EPID., 1995, 49, 4 Robert Flisiak, Jadwiga Żabicka* SYTUACJA EPIDEM IO LOGICZNA BORELIOZY Z LYME W EUROPIE Klinika Obserwacyjno-Zakaźna Akademii Medycznej w Białymstoku Kierownik: Prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS 1 grudnia - Światowy Dzień AIDS HIV to ludzki wirus upośledzenia (niedoboru) odporności. Może wywołać zespół nabytego upośledzenia odporności AIDS. Ze względu na skalę zakażeń i tempo rozprzestrzeniania

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów Wersja 2016 2. RÓŻNE POSTACI MIZS 2.1 Czy istnieją różne postaci tej choroby? Istnieje kilka postaci MIZS. Różnią

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna sepsy oferta firmy biomerieux Automatyczne analizatory do posiewów krwi Automatyczne analizatory do identyfikacji

Bardziej szczegółowo

W Polsce najczęściej spotykane są kleszcze pospolite (Ixodes ricinus). Występują na terenie całego kraju, szczególnie w środowiskach wilgotnych.

W Polsce najczęściej spotykane są kleszcze pospolite (Ixodes ricinus). Występują na terenie całego kraju, szczególnie w środowiskach wilgotnych. W ostatnich latach w Polsce problemem stały się choroby przenoszone przez kleszcze, m.in.: borelioza oraz kleszczowe zapalenie mózgu. Choroby te mogą być przyczyną niebezpiecznych dla zdrowia i życia powikłań,

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Odział Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii Al. Dzieci Polskich 20, 04-730, Warszawa Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych

Bardziej szczegółowo

Każda borelioza jest inna

Każda borelioza jest inna Każda borelioza jest inna -Z boreliozą żyje się tak, jakby się miało grypę nie przez tydzień, lecz przez pół roku, rok lub dłużej mówi Sławomir Dukaczewski, prezes Stowarzyszenia Chorych na Boreliozę.

Bardziej szczegółowo

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO 1. Pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) Podstawowym sposobem uzyskania próbki do badania płynu mózgowo rdzeniowego jest punkcja lędźwiowa. Nakłucie lędźwiowe przeprowadza

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Uwaga KLESZCZE!!!!! Występuje na różnych wysokościach nad ziemią:

Uwaga KLESZCZE!!!!! Występuje na różnych wysokościach nad ziemią: Uwaga KLESZCZE!!!!! Kleszcze żyją zazwyczaj w środowisku lekko wilgotnym, obfitym w roślinność: w lasach i na ich skraju, w zagajnikach, zaroślach, na łąkach, pastwiskach i leśnych polanach, na obszarach

Bardziej szczegółowo

Borelioza z Lyme niedoceniany problem w praktyce kardiologa

Borelioza z Lyme niedoceniany problem w praktyce kardiologa PRACA POGLĄDOWA Folia Cardiologica Excerpta 2008, tom 3, nr 8 9, 375 382 Copyright 2008 Via Medica ISSN 1896 2475 Borelioza z Lyme niedoceniany problem w praktyce kardiologa Ewa Maroszyńska-Dmoch 1 i Beata

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH. 07.06.2010r

PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH. 07.06.2010r PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH 07.06.2010r MENINGOKOKI INFORMACJE OGÓLNE Meningokoki to bakterie z gatunku Neisseria meningitidis zwane również dwoinkami zapalenia opon mózgowych. Wyodrębniono kilka

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO CROTAMITON FARMAPOL płyn do stosowania na skórę, 100 mg/g 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNEJ 1 g płynu do stosowania

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka laboratoryjna chorób odkleszczowych

Diagnostyka laboratoryjna chorób odkleszczowych Diagnostyka laboratoryjna chorób odkleszczowych Rekomendacje Grupy Roboczej: Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych 1, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny 2, Konsultant Krajowy

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY ALGORYTM PROFILAKTYCZNY W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA BORELIOZIE POCHODZENIA ZAWODOWEGO BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE KOMPLEKSOWEGO ALGORYTMU

KOMPLEKSOWY ALGORYTM PROFILAKTYCZNY W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA BORELIOZIE POCHODZENIA ZAWODOWEGO BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE KOMPLEKSOWEGO ALGORYTMU KOMPLEKSOWY ALGORYTM PROFILAKTYCZNY W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA BORELIOZIE POCHODZENIA ZAWODOWEGO RAPORT Z REALIZACJI ZADANIA NR 1 BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE KOMPLEKSOWEGO ALGORYTMU PROFILAKTYCZNEGO OPRACOWANE

Bardziej szczegółowo

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio)

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio) W latach 50. na chorobę Heinego-Medina chorowało w Europie i USA jedno na 5000 dzieci. Po wdrożeniu w Polsce masowych szczepień przeciw poliomyelitis, już w 1960 roku zarejestrowano mniej zachorowań. W

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Choroby wektorowe. Barbara Stawiarz PSSE Brzesko

Choroby wektorowe. Barbara Stawiarz PSSE Brzesko Choroby wektorowe Barbara Stawiarz PSSE Brzesko Prezentacja opracowana dla potrzeb Światowego Dnia Zdrowia 2014r. Wektor organizm przenoszący pasożyta lub drobnoustrój zakaźny Bez względu na drogę transmisji,

Bardziej szczegółowo

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych Warszawa, 15.06.2015 Rekomendacje Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych (PZEdsPSO) dotyczące realizacji szczepień obowiązkowych, skoniugowaną szczepionką przeciwko pneumokokom;

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Paweł Hrycaj

Dr hab. med. Paweł Hrycaj Dr hab. med. Paweł Hrycaj Chory z zapaleniem jednego/kilku stawów Zakład Reumatologii i Immunologii Klinicznej Katedra Immunologii Klinicznej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila.

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila. SZCZEPIENIA KOTÓW Działamy według zasady: Lepiej zapobiegać niż leczyć Wychodząc naprzeciw Państwa oczekiwaniom oraz dbając o dobro Waszych pupili opisaliśmy program profilaktyczny chorób zakaźnych psów,

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

1). "Na Waszej stronie znajduje się informacja o wykrywaniu boreliozy za pomocą badań serologicznych i jest to nieprawda."

1). Na Waszej stronie znajduje się informacja o wykrywaniu boreliozy za pomocą badań serologicznych i jest to nieprawda. Witamy Postaramy się krótko odpowiedzieć na postawione nam zarzuty: 1). "Na Waszej stronie znajduje się informacja o wykrywaniu boreliozy za pomocą badań serologicznych i jest to nieprawda." Oczywiście,

Bardziej szczegółowo

Katedra i Zakład Chemii Ogólnej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, ul. Jordana 19, 41 808 Zabrze 3

Katedra i Zakład Chemii Ogólnej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, ul. Jordana 19, 41 808 Zabrze 3 Marzena Zalewska Ziob 1, Brygida Adamek 1, Joanna K. Strzelczyk 1, Gizela Trapp 1, Tomasz Wielkoszyński 2, Aleksander Owczarek 3, Marek Asman 4, Ewa Szilman 4, Piotr Szilman 4, Celina Pająk 4, Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Borelioza opis przypadku

Borelioza opis przypadku Boreliosis a case report STRESZCZENIE Wstęp. Borelioza z Lyme jest chorobą odkleszczową, spowodowaną przez krętki z rodzaju Borrelia, charakteryzującą się zajęciem skóry, stawów, mięśnia sercowego i układu

Bardziej szczegółowo

Badaniem hematologicznym stwierdza się:

Badaniem hematologicznym stwierdza się: BABESZIOZA PSÓW Babeszjoza (piroplazmoza) psów jest cięŝką, przenoszoną przez kleszcze, transmisyjną chorobą wywoływaną przez pierwotniaki z rodziny Babesia CHOROBA WYSTĘPUJE NA CAŁYM ŚWIECIE W REJONACH

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Pseudovac, roztwór do wstrzykiwań Szczepionka poliwalentna przeciwko pałeczce ropy błękitnej Pseudomonas aeruginosa 1 ml szczepionki zawiera antygeny

Bardziej szczegółowo

Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk

Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk Częste pytania rodziców Dziecko miało kontakt z chorobą zakaźną czy szczepić, czy czekać? Dziecko przebyło infekcję, kiedy i czy szczepić?

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

EKSPOZYCJA NA UKŁUCIA PRZEZ KLESZCZE A WYSTĘPOWANIE RUMIENIA WĘDRUJĄCEGO U PACJENTÓW Z BORELIOZĄ Z LYME NA TERENIE DOLNEGO ŚLĄSKA

EKSPOZYCJA NA UKŁUCIA PRZEZ KLESZCZE A WYSTĘPOWANIE RUMIENIA WĘDRUJĄCEGO U PACJENTÓW Z BORELIOZĄ Z LYME NA TERENIE DOLNEGO ŚLĄSKA PRZEGL EPIDEMIOL 2004;58:281 8 Dorota Kiewra 1, Witold Dobracki 2, Elżbieta Lonc 1, Beata Dobracka 3 EKSPOZYCJA NA UKŁUCIA PRZEZ KLESZCZE A WYSTĘPOWANIE RUMIENIA WĘDRUJĄCEGO U PACJENTÓW Z BORELIOZĄ Z LYME

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki chorób odkleszczowych vademecum wiedzy o kleszczach ROK SZKOLNY 2013/2014

Program profilaktyki chorób odkleszczowych vademecum wiedzy o kleszczach ROK SZKOLNY 2013/2014 CHROŃ SIĘ PRZED KLESZCZAMI WSZYSTKIMI SPOSOBAMI! Program profilaktyki chorób odkleszczowych vademecum wiedzy o kleszczach ROK SZKOLNY 2013/2014 AGENDA KLESZCZE INFORMACJE OGÓLNE AKTYWNOŚĆ KLESZCZY TYPOWE

Bardziej szczegółowo

Borelioza. problemy z diagnostyką laboratoryjną

Borelioza. problemy z diagnostyką laboratoryjną Borelioza problemy z diagnostyką laboratoryjną DR N. MED. EDYTA GAŁĘZIOWSKA FUNDACJA BARTEK" NA RZECZ OSÓB Z BORELiOZĄ I INNYMI CHOROBAMI ODKLESZCZOWYMI WWW.FUNDACJA-BARTEK.PL Strategia życiowa Borrelia

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka HIV 1. Na czym polegają testy HIV? a) testy przesiewowe

Diagnostyka HIV 1. Na czym polegają testy HIV? a) testy przesiewowe Diagnostyka HIV 1. Na czym polegają testy HIV? a. testy przesiewowe b. test Western blot 2. Kto powinien zrobić sobie test na HIV? 3. Kiedy wykonywać testy HIV? 4. Dzieci kobiet zakażonych HIV 5. Gdzie

Bardziej szczegółowo

Copyright by Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź 2011

Copyright by Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź 2011 Publikacja współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, przygotowana w trakcie realizacji programu Opracowanie kompleksowych programów profilaktycznych Numer projektu:

Bardziej szczegółowo

HIV nie śpi. W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie.

HIV nie śpi. W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie. HIV nie śpi W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie. Paulina Karska kl. 2GB -1- Strona 1 z 8 Spis treści : 1. Wstęp- ogólnie

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Szkolny Konkurs Wiedzy o AIDS i HIV obejmuje dwa etapy. Etap pierwszy przeprowadzany jest ok. 25 października. Biorą w nim udział trój osobowe

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Europejska Komisja ds. Kontrolowania Pryszczycy (EUFMD) Vademecum wykrywania ogniska pryszczycy i dochodzenia Wersja 1 (12/2009)

Europejska Komisja ds. Kontrolowania Pryszczycy (EUFMD) Vademecum wykrywania ogniska pryszczycy i dochodzenia Wersja 1 (12/2009) Europejska Komisja ds. Kontrolowania Pryszczycy (EUFMD) Vademecum wykrywania ogniska pryszczycy i dochodzenia Wersja 1 (12/2009) Wstęp: Poniższy dokument został sporządzony przez Sekretariat Komisji aby

Bardziej szczegółowo

Symptomatologia boreliozy u dzieci i młodzieży leczonych w Klinice Neurologii Wieku Rozwojowego AM w Poznaniu

Symptomatologia boreliozy u dzieci i młodzieży leczonych w Klinice Neurologii Wieku Rozwojowego AM w Poznaniu CHILD NEUROLOGY NEUROLOGIA DZIECIĘCA Vol. 15/2006 Nr 30 PRACA ORYGINALNA/ORIGINAL ARTICLE Symptomatologia boreliozy u dzieci i młodzieży leczonych w Klinice Neurologii Wieku Rozwojowego AM w Poznaniu Symptomatology

Bardziej szczegółowo

ELIMINACJA ODRY/RÓŻYCZKI

ELIMINACJA ODRY/RÓŻYCZKI PAŃSTWOWY ZAKŁAD HIGIENY INSTYTUT NAUKOWO-BADAWCZY ELIMINACJA ODRY/RÓŻYCZKI PROGRAM WHO REALIZACJA W POLSCE - ZASADY - INSTRUKCJE ZAKŁAD WIRUSOLOGII UL. CHOCIMSKA 24 00-791 WARSZAWA PROGRAM ELIMINACJI

Bardziej szczegółowo

Badania laboratoryjne w diagnostyce neuroboreliozy

Badania laboratoryjne w diagnostyce neuroboreliozy diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2012 Volume 48 Number 2 205-211 Praca poglądowa Review Article Badania laboratoryjne w diagnostyce neuroboreliozy Laboratory diagnostics of neuroborreliosis

Bardziej szczegółowo

SEZON NA KLESZCZA. ü W OKRESIE OD MAJA DO PIERWSZYCH PRZYMROZKÓW ü W LESIE, NA ŁĄCE, ALE TAKŻE W PARKACH I PRZYDOMOWYCH OGRÓDKACH USUŃ KLESZCZA

SEZON NA KLESZCZA. ü W OKRESIE OD MAJA DO PIERWSZYCH PRZYMROZKÓW ü W LESIE, NA ŁĄCE, ALE TAKŻE W PARKACH I PRZYDOMOWYCH OGRÓDKACH USUŃ KLESZCZA SEZON NA KLESZCZA GDZIE? KIEDY? JAK SIĘ CHRONIĆ?! PAMIĘTAJ O ODPOWIEDNIM UBRANIU I NAKRYCIU GŁOWY ZAŁÓŻ KURTKĘ LUB KOSZULĘ Z DŁUGIM RĘKAWEM, DŁUGIE SPODNIE, WYSOKIE BUTY WYBIERZ JASNE UBRANIA ŁATWIEJ ZAUWAŻYSZ

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

Universitäts-Frauenklinik Essen

Universitäts-Frauenklinik Essen Universitäts-Frauenklinik Essen Badanie przesiewowe w pierwszym trymestrze ciąży Co to jest z badanie przesiewowe w pierwszym trymestrze ciąży? W badaniu przesiewowym w pierwszym trymestrze ciąży okreslane

Bardziej szczegółowo

Jednoznaczne ODPOWIEDZI na ważne pytania

Jednoznaczne ODPOWIEDZI na ważne pytania Jednoznaczne ODPOWIEDZI na ważne pytania TEST PRENATALNY HARMONY to nowy test DNA z krwi matki określający ryzyko zespołu Downa. Test Harmony jest bardziej dokładny niż tradycyjne testy i można go wykonywać

Bardziej szczegółowo

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy [logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy Co to jest rak szyjki macicy? Ten typ raka rozwija się w

Bardziej szczegółowo

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom".

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom. PROJEKTUCHWALY Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. BIURO RADY MIASTA KATOWICE Wpl. 2012-09-., 2 BRM...... w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom". przeciwko pneumokokom

Bardziej szczegółowo

Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your 2 or 3 year old child

Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your 2 or 3 year old child Chroń dziecko przed grypą Szczepienia dla dwu- i trzylatków Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your 2 or 3 year old child Chroń dziecko przed grypą Program corocznych

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Genogatunki Borrelia burgdorferi sensu lato patologiczne dla człowieka

Genogatunki Borrelia burgdorferi sensu lato patologiczne dla człowieka Zakażenia Borrelia Genogatunki Borrelia burgdorferi sensu lato patologiczne dla człowieka Przenoszone przez kleszcze we wszystkich formach rozwojowych USA Borrelia burgdorferi sensu stricto Europa Borrelia

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ AZOOSPERMIA badanie wykrywa delecje w regionie długiego ramienia chromosomu Y w fragmencie zwanym AZF, będące często przyczyną azoospermii lub oligospermii o podłożu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Zakażenie HIV u osób 50+

Zakażenie HIV u osób 50+ Zakażenie HIV u osób 50+ Alicja Wiercioska-Drapało Klinika Hepatologii i Nabytych Niedoborów Immunologicznych WUM/ Wojewódzki Szpital Zakaźny Warszawa Częstośd występowania zakażeo HIV i AIDS u osób starszych

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA XX Międzynarodowa konferencja Polskie Stowarzyszenie Choroby Huntingtona Warszawa, 17-18- 19 kwietnia 2015 r. Metody badań i leczenie choroby Huntingtona - aktualności INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH

Bardziej szczegółowo

S T R O N C.FORMULARZ ŚWIADOMEJ ZGODY NA OPERACJĘ. Ii. ZLECENIA POOPERACYJNE G. DODATKOWA KARTA CODZIENNYCH OBSERWACJI H. KARTA ZNIECZULENIA

S T R O N C.FORMULARZ ŚWIADOMEJ ZGODY NA OPERACJĘ. Ii. ZLECENIA POOPERACYJNE G. DODATKOWA KARTA CODZIENNYCH OBSERWACJI H. KARTA ZNIECZULENIA (podpis) LEKARZ PROWADZĄCY DATA Rp. ZALECENIA DLA PACJENTKI (data) DOKUMENTACJĘ INDYWIDUALNĄ ZEWNĘTRZNĄ OTRZYMAŁAM str. 12 SPIS ZAŁĄCZNIKÓW ZUS ZLA S. R. P. O. N. M. L. STATYSTYKA MEDYCZNA DOKUMENTACJĘ

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE METODY PCR W DIAGNOSTYCE BORELIOZY Z LYME

ZNACZENIE METODY PCR W DIAGNOSTYCE BORELIOZY Z LYME PRZEGL EPIDEMIOL 2013; 67: 119-123 Problemy zakażeń Justyna Dunaj*, Anna Moniuszko, Joanna Zajkowska, Sławomir Pancewicz ZNACZENIE METODY PCR W DIAGNOSTYCE BORELIOZY Z LYME Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Program

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Polityka antybiotykowa w oddziale pediatrycznym Adam Hermann Zespół Kontroli Zakażeń Szpitalnych Stowarzyszenie Higieny Lecznictwa Fundacja Instytut Profilaktyki Zakażeń Adam Hermann Stare Jabłonki 05-07.10.2014r.

Bardziej szczegółowo

Inwazyjna choroba meningokokowa. Posocznica (sepsa) meningokokowa

Inwazyjna choroba meningokokowa. Posocznica (sepsa) meningokokowa Inwazyjna choroba meningokokowa Posocznica (sepsa) meningokokowa Sepsa, posocznica, meningokoki to słowa, które u większości ludzi wzbudzają niepokój. Każdy z nas: rodzic, opiekun, nauczyciel, dorosły

Bardziej szczegółowo