Kompatybilność elektromagnetyczna istota problemu i normalizacja

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kompatybilność elektromagnetyczna istota problemu i normalizacja"

Transkrypt

1 Władysław MOROŃ Urząd Regulacji Telekomunikacji i Poczty Kompatybilność elektromagnetyczna istota problemu i normalizacja Streszczenie. Przedstawiono początki i rozwój problematyki zakłóceń, który doprowadził do zdefiniowania pojęcia kompatybilności. Zwrócono uwagę na bardzo ważną dla handlu międzynarodowego rolę, realizowanej w ramach IEC, normalizacji międzynarodowej w tej dziedzinie oraz na znaczenie normalizacji regionalnej, realizowanej przez CENELEC i ETSI, dla Wspólnego Rynku Europejskiego. Podkreślono znaczenie EMC w zagadnieniach bezpieczeństwa funkcjonalnego urządzeń i systemów. Abstract. The beginnings and development.of the interference problem which led to electromagnetic compatibility (EMC) concept are described. Attention is drawn to the importance of international standardization in the field of EMC which is realized in IEC, and to the importance of the regional, European standardization realized by CENELEC and ETSI. Their key role for international trade and for European Common Market is underlined. The importance of EMC aspect in functional safety of electrical and electronic devices and systems is stressed (Electromagnetic Compatibility nature of the problem and standardization). Słowa kluczowe: kompatybilność elektromagnetyczna (EMC), normalizacja, bezpieczeństwo funkcjonalne. Keywords: electromagnetic compatibility (EMC), standardization, functional safety. Uwagi wstępne Żyjemy w okresie rozwoju cywilizacyjnego, w którym powszechne stosowanie urządzeń elektrycznych i elektronicznych w niezliczonej i ciągle rosnącej liczbie zastosowań w gospodarstwach domowych oraz w różnych instytucjach, zakładach przemysłowych, laboratoriach jest czymś naturalnym. Systemy energetyczne dostarczają energii elektrycznej dla wszystkich tych zastosowań, poczynając od klasycznych urządzeń elektrycznych, aż do złożonych systemów jak np. trakcja elektryczna, czy systemy radiokomunikacyjne, telekomunikacyjne i informatyczne. Działające urządzenia elektrycznie, wypełniając swoje podstawowe funkcje, takie jak wytwarzanie energii mechanicznej, cieplnej, czy przetwarzanie energii elektrycznej, współużytkują przestrzeń i czas oddziałując na siebie nawzajem nie tylko w sposób pożądany [1]. Pracy ich towarzyszą nieodłącznie zjawiska elektromagnetyczne uboczne, które mogą zakłócać pracę innych urządzeń. Zjawiska te nazywane są zaburzeniami elektromagnetycznymi 1 i problemy ograniczania ich emisji oraz problemy wbudowywania w urządzenia określonego poziomu odporności na nie, (czyli osiągania pewnego stanu równowagi), stanowią przedmiot kompatybilności elektromagnetycznej (przyjęty skrótowiec EMC, od angielskiego terminu ElectroMagnetic Compatibility). Ogólnie wziąwszy, zaburzenia mogą występować w całym zakresie użytkowanych obecnie częstotliwości tzn. od 0 Hz do 275x10 9 Hz (275 GHz). Zakres ten ze względów praktycznych dzieli się na zakres małych częstotliwości od 0 Hz do 9x10 3 Hz i zakres wielkich częstotliwości (tzw. częstotliwości radiowych) od 9x10 3 Hz do 275x10 9 Hz [2]. Zaburzenia w systemach energetycznych występują w zakresie małych częstotliwości. Są to między innymi zjawis- 1 Zgodnie z PN-T-01030:1996 Kompatybilność elektromagnetyczna Terminologia, termin zaburzenie elektromagnetyczne oznacza przyczynę, czyli zjawisko elektromagnetyczne, które może powodować obniżenie jakości działania urządzenia lub systemu, albo niekorzystnie wpływać na materię ożywioną lub nieożywioną. Natomiast terminem zakłócenie elektromagnetyczne określa się skutek oddziaływania zaburzenia, czyli spowodowanie przez nie obniżenia jakości działania urządzenia lub systemu. Wcześniej stosowano w tych przypadkach odpowiednio terminy zakłócenie i efekt zakłócający. Należy dodać, że potocznie do dzisiaj termin zakłócenie jest używany często w obu znaczeniach: przyczyny i efektu. ka takie jak harmoniczne, interharmoniczne, przepięcia, asymetria napięcia, zapady napięcia. Stanowią one atrybuty zbiorczego pojęcia jakości energii, której parametry powinny zawierać się w określonych granicach, aby odbiorniki energii mogły pracować prawidłowo. Problem jakości energii nabrał dodatkowej wagi z nastaniem rewolucji elektronicznej; obecne odbiorniki energii z jednej strony produkują podane zjawiska, a z drugiej są wrażliwe na nie. Jednocześnie nieodzowne jest zwrócenie uwagi także na zjawiska wielkiej częstotliwości. Energetyka używa systemy łączności radiowej, elektronika jest szeroko wykorzystywana w zabezpieczeniach i automatyce. Zaburzenia w.cz. są i występuje wrażliwość na nie. Początki i rozwój Rodowód problematyki zakłóceń jest związany z urządzeniami i systemami przesyłu informacji. Zaczęło się to w XIX stuleciu. Jak wiadomo możliwość wykorzystania energii elektromagnetycznej do przesyłania informacji została odkryta przed ponad 160 laty, jeśli mówić o telekomunikacji przewodowej i przed ponad 115 laty, jeśli mówić o radiokomunikacji. Pierwszym urządzeniem do przesyłu informacji był telegraf. Najwcześniejsze zanotowane użycie telegrafu elektrycznego miało miejsce w Anglii, w 1839 r., na 21 milowym odcinku. W 1876 r. został wynaleziony telefon, a pod koniec XIX wieku rozpoczęła się radiokomunikacja, czyli łączność za pomocą fal elektromagnetycznych rozchodzących się w przestrzeni. Bez wątpienia już w pierwszych latach telegrafu elektrycznego pojawiły się zakłócenia wywołane choćby takimi zjawiskami naturalnymi jak wyładowania burzowe, ale nie były one jako takie identyfikowane i można sądzić, że nie były one zbyt dużym i częstym problemem; urządzenia były elektromechaniczne i pracowały przy dużych poziomach napięć. Pierwsze doniesienia o zakłóceniach dotyczą dopiero odbioru radiowego i pojawiły się one już w 1901 r. [3]. Wraz z rozwojem techniki w pierwszej połowie 20. wieku problem zakłóceń zaczął narastać i w niektórych krajach, takich jak Francja, Niemcy, Wielka Brytania rozpoczęto pionierskie prace badawcze, które doprowadziły do przygotowania pierwszych norm krajowych, dotyczących metod pomiarów zaburzeń, metod ich zmniejszania oraz dopuszczalnych ich poziomów. Z natury rzeczy przy prowadzeniu odrębnie tych prac, normy różniły się między sobą i to nieraz znacznie. Szybko jednak zdano sobie sprawę z tego, że różnice w wymaganiach utrudniają lub wręcz mogą unie- 1

2 możliwić handel międzynarodowy urządzeniami elektrycznymi. W związku z tym już w 1934 roku utworzono Międzynarodowy Komitet Specjalny ds. Zakłóceń Radioelektrycznych, znany pod francuskim skrótem CISPR (Comité Internationale Spécial des Perturbations Radioélectriques). Jest to pierwsza organizacja międzynarodowa, zajmująca się problemem zakłóceń, początkowo wyłącznie w radiofonii, następnie też w telewizji, rozszerzając potem, już po drugiej wojnie światowej, czyli po 1945 r., swoją działalność wraz z postępującym rozwojem technicznym. Warto tu, podkreślić, że początkowo problem zakłóceń dotyczył w skali społecznej jedynie radiofonii, a potem też telewizji i nie miał on wymiaru obecnego, kiedy to brak EMC może powodować groźne w skutkach następstwa. Jeżeli ktoś miał trzaski czy szumy w głośniku odbiornika radiowego lub później zniekształcenia obrazu telewizyjnego, to nie było to przyjemne, ale nie pociągało za sobą poważniejszych konsekwencji. Obecnie jak wiadomo jest inaczej. Nadmierne zakłócenia mogą mieć groźne następstwa, a zjawiska niezgodności elektromagnetycznej", występujące w systemach energetycznych zaczęto też traktować jako część zagadnień kompatybilności elektromagnetycznej. Zaczęto tak je widzieć dopiero pod koniec lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Koncepcja pojęcia kompatybilności elektromagnetycznej powstała w latach sześćdziesiątych w USA i miała rodowód czysto radiowy. Jak to często do tej pory bywa, motorem postępu były zastosowania wojskowe elektroniki. Powstawały kłopoty przy gromadzeniu szeregu urządzeń radiowych, innych urządzeń elektronicznych oraz urządzeń elektrycznych na małych powierzchniach, blisko siebie na okrętach i w samolotach, co wywoływało nadmierne zakłócenia lub wręcz uniemożliwiało ich pracę. Prowadzone prace badawcze doprowadziły do sformułowania pojęcia kompatybilności i przyjęcia przez Departament Obrony USA w 1967 r. pierwszej na świecie jej definicji [4]. Wtedy dotyczyła ona urządzeń radiowych, które były wówczas praktycznie jedynymi zakłócanymi urządzeniami elektronicznymi. Przyjęta w 1976 r. przez Międzynarodową Komisję Elektrotechniczną IEC, obowiązująca obecnie, definicja EMC jest jest już ogólna i brzmi ona: Kompatybilność elektromagnetyczna. Zdolność urządzenia do funkcjonowania w sposób zadowalający w danym środowisku elektromagnetycznym bez wprowadzania nadmiernych zaburzeń do jakiegokolwiek elementu tego środowiska. Tak więc obecnie pojęcie kompatybilności obejmuje nie tylko problemy związane z przesyłem informacji. Wchodzą w jego zakres również problemy wzajemnych oddziaływań między urządzeniami i systemami, wykorzystującymi zjawiska elektromagnetyczne do innych celów niż ten przesył, a także oddziaływanie tych urządzeń i systemów na naturalne środowisko elektromagnetyczne i na biosferę, a więc wszelkie zjawiska jakiejkolwiek niezgodności elektromagnetycznej Wzajemne oddziaływania urządzenia (systemu) i środowiska zilustrowane są na rysunku 1. Pokazano na nim także oddziaływania wewnątrz danego urządzenia (systemu), które jest często złożone i powinno być tak zaprojektowane i wykonane, aby sobie nie zakłócać wykonywania podstawowej funkcji. Zapewnienie kompatybilności jest nie tylko złożonym problemem technicznym (trzeba pamiętać, że chodzi tu o, trudno uchwytne nieraz, zjawiska uboczne, towarzyszące wypełnianiu przez urządzenia i systemy ich podstawowej funkcji) ale także poważnym problemem ekonomicznym; ograniczanie zaburzeń i wbudowywanie odporności na nie sporo kosztuje. Jednocześnie zlekceważenie EMC może grozić nawet hamowaniem rozwoju. W rozwiązywaniu tych wszystkich zagadnień istotną rolę odgrywa dobrze prowadzona normalizacja. Rys. 1. Wzajemne oddziaływanie systemu i środowiska elektromagnetycznego Normalizacja między urządzeniami I systemami technicznymi Uwagi wstępne Omawiana w tym punkcie normalizacja dotyczy osiągania stanu EMC między urządzeniami i systemami, który umożliwia normalną ich pracę bez nadmiernych wzajemnych zakłóceń. Odrębną sprawą jest normalizacja EMC związanego z bezpieczeństwem funkcjonalnym urządzeń i systemów oraz EMC ze względu na oddziaływanie energii elektromagnetycznej na człowieka. Przy obecnym rozpowszechnieniu urządzeń elektrycznych i elektronicznych w wielu branżach występuje mnogość różnorodnych zagadnień związanych z EMC, na co rzutuje też różnorodność zastosowań i znaczne zróżnicowanie warunków użytkowania. Stąd branże te i wiele związanych z nimi organizacji międzynarodowych jest obecnie w sposób istotny zainteresowanych problemem EMC. Gdyby wszędzie zaczęto oddzielnie rozpatrywać środki zaradcze dla osiągnięcia kompatybilności i prowadzić prace normalizacyjne, z natury rzeczy powstała by cała mozaika podejść do w gruncie rzeczy tych samych zjawisk elektromagnetycznych, tylko występujących w różnych warunkach i kombinacjach. Jest tych zjawisk sporo, a stopień złożoności normalizacji dobrze oddaje przytoczona niżej klasyfikacja systematyzująca rodzaje zaburzeń, które trzeba ograniczać i na które trzeba urządzenia uodparniać [9]. Zjawiska w zakresie m.cz. rozchodzące się drogą przewodową harmoniczne i interharmoniczne systemy sygnalizacji wahania napięcia zapady i przerwy napięcia asymetria napięcia zmiany częstotliwości napięcia zasilania indukowane napięcia m.cz. składowa stała w sieciach prądu przemiennego Zjawiska w zakresie m.cz. Promieniowane pola magnetyczne ciągłe przejściowe (impulsowe) pola elektryczne 2

3 Zjawiska w zakresie w.cz. rozchodzące się drogą przewodową bezpośrednio sprzężone lub indukowane napięcia lub prądy fale ciągłe fale modulowane unipolarne stany przejściowe pojedyncze lub powtarzające się (serie) oscylacyjne stany przejściowe pojedyncze lub powtarzające się (serie) Zjawiska w zakresie w.cz. promieniowane pola magnetyczne pola elektryczne pola elektromagnetyczne fale ciągłe fale modulowane stany przejściowe (pola impulsowe) Zjawiska wyładowań elektrostatycznych ESD Impuls elektromagnetyczny związany z wybuchem nuklearnym na dużej wysokości HEMP Takie podejście branżowe, powiązane jeszcze z różnicami w poszczególnych krajach, stanowiłoby zasadniczą barierę dla handlu międzynarodowego. Stąd jedynym racjonalnym rozwiązaniem problemu normalizacji EMC jest podejście scentralizowane, wychwycenie cech wspólnych i dopuszczenie różnorodności tylko w naprawdę uzasadnionych przypadkach. Przy tym musi to być działanie międzynarodowe. Rola Międzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej Koncepcja całościowego, scentralizowanego podejścia do EMC, opartego na tworzących pewną hierarchię rodzajach publikacji (norm, specyfikacji i raportów technicznych) została przygotowana przez Międzynarodową Komisję Elektrotechniczną (patrz ogólnie oraz na tej stronie internetowej EMC zone ), podstawową, światową organizację normalizacyjną w zakresie elektryki 2. Dokumenty te to publikacje podstawowe (basic EMC publications), normy ogólne (generic EMC standards) oraz normy grup wyrobów (product family standards) i normy wyrobu (product standards). Są one opracowywane w komitetach technicznych, które mają kontakty robocze lub oficjalne związki z odpowiednimi profesjonalnymi organizacjami krajowymi, regionalnymi i międzynarodowymi. Na rysunku 2 pokazana jest organizacja prac EMC w IEC i jej związki ze światem zewnętrznym. Publikacje podstawowe, których część jest normami międzynarodowymi, a część raportami technicznymi ustalają ogólne, podstawowe warunki i reguły niezbędne do osiągania stanu EMC. Są one z definicji niezwiązane z jakimkolwiek specyficznym wyrobem i mając zastosowanie do wszystkich wyrobów, służą zainteresowanym komitetom technicznym IEC (około 50 komitetów i podkomitetów ma zagadnienia EMC związane ze swoimi wyrobami) przygotowującym normy dotyczące wyrobu, nie dopuszczając do różnorodności tam, gdzie jej być nie powinno. Pierwotnym celem norm ogólnych było zapełnienie luki wynikającej z braku norm EMC na wyroby, których opracowanie przy wielości wyrobów jest zadaniem długotrwałym. W praktyce okazało się, że normy te mogą służyć jako bardzo dobre odniesienie przy opracowywaniu wymagań EMC na wyroby (albo w postaci samodzielnej normy, albo rozdziału w normie na wyrób) i w wielu przypadkach komitety zajmujące się wyrobami przyjmują daną normę ogólną bez żadnych modyfikacji jako swoją normę EMC. Publikacje podstawowe oraz normy ogólne, ze względu na swój szeroki zakres oddziaływania, są opracowywane w komitetach technicznych, które mają tzw. funkcje poziome 3. W naszym przypadku są to utworzony w 1973 r. Komitet Techniczny TC77 Kompatybilność Elektromagnetyczna oraz wspominany już wyżej, utworzony w 1934 r., CISPR. Komitety te współpracują ze sobą i koordynują prace, które się wzajemnie uzupełniają [8,9], oraz nawiązują kontakty z odpowiednimi komitetami zajmującymi się wyrobami. Publikacje podstawowe to przygotowana przez IEC/TC77, składająca się z 7 części norma IEC Kompatybilność Elektromagnetyczna oraz opracowana przez CISPR czteroczęściowa Publikacja CISPR-16 Wymagania na aparaturę do pomiarów zaburzeń i do badania odporności. Warto tu podać zawartość poszczególnych części tych publikacji. Norma ma następujące części: Część 1: Podstawowe zasady, bezpieczeństwo, definicje, terminologia; Część 2: Opis i klasyfikacja środowiska, poziomy kompatybilności; Część 3: Dopuszczalne poziomy emisji, minimalne poziomy odporności (tylko dla przypadku kiedy nie zajmuje się odpornością komitet wyrobu). Ta część nie jest normą podstawową; Część 4: Metody badań i pomiarów (emisji poniżej 9 khz oraz niektórych aspektów odporności w całym zakresie częstotliwości); Część 5: Wskazówki instalacyjne oraz metody i środki zmniejszania zaburzeń i zwiększania odporności; Część 6: Normy ogólne; Części 7 i 8 pozostawiono na razie puste; Część 9: różne. Publikacja CISPR-16 ma części następujące (należy mieć na uwadze, że CISPR zajmuje się częstotliwościami radiowymi, tzn. powyżej 9 khz): Część 1: Wymagania na aparaturę do pomiarów zaburzeń i do badania odporności; Część 2: Metody pomiarów zaburzeń i badania odporności; Część 3: Rozważania dotyczące statystyk skarg na zakłócenia, określania dopuszczalnych poziomów CISPR oraz różne raporty CISPR. Ta część jest raportem technicznym; Część 4: Niepewność w pomiarach i badaniach EMC. 2 Członkami IEC są obecnie krajowe jednostki normalizacyjne z 63 krajów, które reprezentują ok. 80% ludności świata, wytwarzają i zużywają ponad 95% energii elektrycznej i produkują o odpowiednią część maszyn i urządzeń elektrycznych i elektronicznych oraz realizują ponad 90% ich eksportu i importu. 3 Zgodnie z definicją w [7] funkcja pozioma jest to opracowywanie zagadnień takich jak podstawowe zasady, koncepcje, terminologia i charakterystyki techniczne, które odnoszą się do szeregu komitetów technicznych. 3

4 Rys. 2. Organizacja prac w zakresie EMC w Międzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej Normy ogólne określają zestaw istotnych wymagań i procedur pomiarowych dla emisji oraz zestaw istotnych wymagań i badań dla odporności wraz z uogólnionymi kryteriami oceny działania dla urządzeń pracujących w określonym środowisku 4. Przy opracowywaniu norm ogólnych przestrzega się następujących reguł: wymagania i pomiary emisji oraz wymagania i badania odporności opracowuje się w zasadzie w postaci oddzielnych dokumentów; nie podaje się szczegółów metod pomiarów i badań, odwołując się do norm podstawowych; uwzględnia się ograniczoną liczbę tylko tych narażeń,które są istotne w danym środowisku i wprowadza się minimalną ilość poziomów pomiarów i badań (poziomów probierczych) taką, aby, przy rozsądnie dobranych parametrach technicznoekonomicznych, zapewnić stan kompatybilności. Przyjęto, że celowe jest utworzenie norm ogólnych dla 2 typów środowiska. Jedno to środowisko mieszkalne, handlowe i lekko uprzemysłowione, a drugie to środowisko przemysłowe. Przykładami bliżej określającymi pierwszy typ są domy, wille, sklepy, supermarkety, biura, banki, kina, bary, stacje benzynowe, parkingi, centra sportowe, kompleksy rozrywkowe. Przykładami drugiego typu mogą być miejsca lokalizacji urządzeń przemysłowych, medycznych i nauko- 4 W zależności od wagi rozpatrywanego parametru urządzenia przyjmuje się jedno z następujących trzech kryteriów: urządzenie ma pracować normalnie podczas i po zakończeniu badania; urządzenie ma pracować normalnie po zakończeniu badania. Podczas badania dopuszczalna jest pewna degradacja jego zachowania się, którą określa producent i która ustępuje samoczynnie; urządzenie może utracić czasowo zdolność funkcjonowania podczas badania i po jego zakończeniu, pod warunkiem, że powraca ona samoczynnie lub może być przywrócona przez operatora. wych, miejsca gdzie często są przełączane duże obciążenia indukcyjne lub pojemnościowe, miejsca gdzie występują duże prądy i związane z nimi silne pola magnetyczne. Publikacje podstawowe i normy ogólne tworzą uporządkowane ramy do działania komitetów zajmujących się wyrobami. Przy opracowywaniu w tych komitetach norm EMC na wyroby lub grupy wyrobów powinny one przestrzegać określonych reguł postępowania, które pozwalają zachować jednolitość podejścia i uniknąć zbędnej różnorodności. Reguły te można streścić w następujących punktach: a) należy uwzględniać wszystkie rodzaje zaburzeń, jakie mogą wystąpić w środowisku pracy danego wyrobu i związaną z tym odporność. Oczywiście należy brać pod uwagę tylko narażenia rzeczywiście występujące, wybierając je z palety wszystkich możliwych; b) należy w maksymalnym stopniu uwzględniać normy podstawowe, tzn.: odwoływać się do tych norm i nie podawać szczegółowo metod badań i pomiarów; nie odchodzić od rozwiązań norm podstawowych, z wyjątkiem szczególnych, uzasadnionych przypadków. Gdy taki przypadek zdaniem komitetu wyrobu występuje, sprawa powinna być skonsultowana z Komitetem TC77 lub CISPR; c) w żadnym przypadku nie wolno przyjmować poziomów emisji wyższych, niż ustalone w normach ogólnych przez IEC/TC77 i przez CISPR. Jest to ważne ze względu na koordynację dopuszczalnych poziomów emisji i granicznych odporności, przy występowaniu w środowisku różnych urządzeń-źródeł zaburzeń; d) komitety wyrobów w zasadzie mają swobodę w ustalaniu wymagań na odporność i poziomy jej badania, ale zdecydowanie zaleca się do badań stosować wartości podane w normach podstawowych. Trzeba tu podkreślić, że producenci chcą uważać odporność za cechę jakościową urządzeń, związaną z niezawodnością i w wielu krajach nie ustala się obowiązujących wymagań. Wyjątek stanowią kraje Unii Europejskiej, gdzie słusznie przyjęto, że emisja i odporność stanowią dwa aspekty tego samego zagadnienia, które muszą być jedno- 4

5 cześnie normalizowane, jeżeli chcemy uzyskać rozsądne rozwiązania techniczno-ekonomicznie; e) należy brać pod uwagę odpowiednie normy ogólne i albo bezpośrednio je wykorzystywać albo swoje rozwiązania maksymalnie z nimi koordynować. Warto w tym miejscu podkreślić, że stan kompatybilności sprawdzany w ustabilizowanych warunkach laboratoryjnych nie zawsze musi być osiągany w realnych warunkach użytkowania, które bywają bardzo różnorodne i z natury rzeczy nie mogą być dokładnie odtworzone w laboratorium. Stąd, uwzględniając rozkłady statystyczne, przyjmuje się odpowiednie marginesy na ustalane w normach poziomy kompatybilności. Zagadnienia te są dobrze opisane w normie podstawowej IEC , która została przetłumaczona na język polski [10]. Ważną rolę kontrolną i koordynacyjną spełnia w tym systemie Komitet Doradczy ds. Kompatybilności Elektromagnetycznej (ACEC) przy Komitecie Kierowniczym IEC (patrz rys. 2), który monitoruje prace komitetów wyrobów, stanowi forum dyskusji i uzgadniania poglądów oraz wypracowywania strategii działania [11]. Przedstawiona koncepcja normalizowania EMC przyjęta w IEC pozwoliła na opracowanie w miarę przejrzystego systemu norm, który jednak jest bardzo rozbudowany i okazał się dla przemysłu do stosowania dość skomplikowany. Niestety, zjawiska brane tu pod uwagę są, jak to wyżej zostało pokazane, mocno złożone. Dla pełnego obrazu w zakresie problemów kompatybilności związanych z energetyką, należy tu wymienić znane od dawna zagadnienie wpływu linii i urządzeń energetycznych na systemy telekomunikacyjne. W ramach Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego ITU problemami ich ochrony przed wynikającymi stąd zakłóceniami zajmuje się Sektor Normalizacji ITU-T (dawniej Międzynarodowy Doradczy Komitet Telefoniczny i Telegraficzny CCITT), który opracował szereg ukierunkowanych Zaleceń [patrz ITU-T na stronie wykorzystując przy tym Publikacje IEC. Normalizacja w Europie Normalizacja w zakresie elektryki w Europie jest prowadzona przez powstały w 1973 r. Europejski Komitet Normalizacyjny Elektrotechniki CENELEC (www.cenelec.org). Jest on oficjalnie uznany przez Radę UE za europejską organizację normalizacyjną i rezultaty jego prac, w postaci norm EN, dokumentów harmonizacyjnych HD, specyfikacji i raportów technicznych, wykorzystywane są przy kreowaniu Wspólnego Rynku, jako jedno z narzędzi znoszenia barier w obrocie towarowym, a w przypadku norm dotyczących EMC także ochrony środowiska elektromagnetycznego. CENELEC obecnie grupuje 27 krajów członkowskich i 8 krajów afiliowanych. Normy europejskie EN w maksymalnym stopniu odwzorowują normy światowe opracowywane przez IEC. Międzynarodowa Komisja Elektrotechniczna i CENELEC, który jest organizacją regionalną, pracują na różnych poziomach, ale istnieje tu pełna świadomość potrzeby unifikacji globalnej w dobie globalnej gospodarki. Nie można tworzyć fortecy Europa, trzeba móc konkurować w skali światowej. Mając to na uwadze IEC i CENELEC podpisały w 1996 r. tzw. Umowę Drezdeńską [12] o wspólnym planowaniu nowych prac i równoległym głosowaniu nad projektami. W ten sposób normy europejskie albo są identyczne z normami IEC, albo czasem zawierają pewne różnice, kiedy jest to specjalnie uzasadnione regionalnie. Mogą także wystąpić przypadki, kiedy z punktu widzenia interesów regionalnych normalizacja w IEC postępuje zbyt wolno. CENELEC opracowuje wtedy projekt normy europejskiej, ale zawsze podejmuje się jednocześnie starania, aby uczynić z niego również projekt IEC. Należy pamiętać, że normy IEC są tylko zaleceniami, reprezentującymi uzgodniony pogląd światowy oraz na ogół wysoki poziom i mogą one służyć jako swego rodzaju odniesienie. Uzyskują one inny status gdy są wprowadzane do systemu prawnego jakiegoś kraju, ale jest to proces całkowicie dobrowolny. W UE stosowanie norm jest dobrowolne, ale obowiązuje wprowadzenie norm europejskich do zbioru norm w poszczególnych krajach oraz wycofanie norm krajowych sprzecznych z nimi. Jednocześnie dla szeregu dziedzin (np. EMC czy ochrona środowiska) wprowadzono dyrektywy, formułujące tzw. wymagania zasadnicze, którym wyroby muszą odpowiadać. Przyjmuje się, że spełnienie wymagań norm EN zapewnia spełnienie tych wymagań zasadniczych. Odpowiednie normy ogólne i normy wyrobu, zapewniające to, są ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich OJEC jako tzw. normy zharmonizowane (jest ich obecnie w zakresie elektryki w sumie ponad 800 i dotyczą one 15 dyrektyw). Wracając do EMC należy stwierdzić, że system norm europejskich podstawowych i ogólnych, przygotowywanych w CLC TC/210 Kompatybilność Elektromagnetyczna, który ma funkcje poziome, oraz norm wyrobu, które są przygotowywane w odpowiednich komitetach wyrobów, odwzorowuje system norm IEC (z podanymi wyżej zastrzeżeniami). Normy te są wprowadzane w poszczególnych krajach Unii jako normy krajowe i szereg z nich, ogłoszonych w OJEC, stanowi podstawę do sprawdzania zgodności z wymaganiami Dyrektywy dotyczącej EMC [13]. Stosunkowo duża liczba wymaganych w normach badań i pomiarów powoduje kłopoty w przemyśle, gdzie często brakuje orientacji, które z nich są ważne dla danego wyrobu. Dlatego też CENELEC wydał poradnik stosowania norm [14] i zrobiła to też Komisja Europejska [15]. Ponadto, po pewnym okresie doświadczeń w stosowaniu Dyrektywy, przygotowano i ogłoszono projekt jej nowelizacji [16], który jednak będzie przyjęty nie wcześniej niż w 2006 r. Na razie zbierane są opinie i prowadzone analizy [17]. Normy w zakresie telekomunikacji (lub bardziej ogólnie mówiąc, jak to obecnie jest już przyjęte, w zakresie komunikacji elektronicznej) są w Europie przygotowywane przez drugą oficjalnie uznaną przez Radę UE organizację normalizacyjną, jaką jest powołany w 1988 r. Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych ETSI (www.etsi.org). Zajmuje się on zagadnieniami EMC w dwu aspektach: problemami EMC na skutek niepożądanych promieniowań ubocznych od urządzeń komunikacji elektronicznej oraz problemami EMC pomiędzy urządzeniami i systemami w obszarze celowego promieniowania energii elektromagnetycznej (gospodarka widmem częstotliwości radiowych i celowe dobieranie parametrów urządzeń z punktu widzenia niezakłócania się nawzajem). Normy w zakresie EMC są w gestii Komitetu Technicznego EMC i Zagadnienia Radiowe (TC ERM), który ma w ETSI funkcje poziome i reprezentuje też jednolite stanowisko ETSI w zagadnieniach EMC na zewnątrz. Przy opracowywaniu norm proponowane rozwiązania są koordynowane w tym przypadku przede wszystkim z Międzynarodowym Związkiem Telekomunikacyjnym ITU (www.itu.int) oraz Europejską Konferencją Administracji Pocztowych i Telekomunikacyjnych CEPT (www.cept.org oraz ). Aby przy tak obszernym polu działania CENELEC i ETSI nie utracić jednolitości podejścia utworzono przy Komitecie CLC TC/210 specjalną Grupę Przeglądu Norm SOG (Standards Overview Group) [18]. Do Grupy tej trafiają projekty norm EN z zakresu EMC, przygotowywane przez 5

6 komitety wyrobów. Grupa doradza, ocenia projekty oraz dysponuje prawem wstrzymania wysłania projektu w przedstawionej postaci do głosowania. Ponadto, Grupa ta przygotowuje ostateczne uzasadnienie publikowania normy w OJEC jako europejskiej normy zharmonizowanej. Normalizacja w Polsce Normalizacja w Polsce w dziedzinie EMC rozpoczęła się już przed drugą wojną światową. Przed 1939 rokiem powstała norma dotycząca dopuszczalnych poziomów zaburzeń radioelektrycznych (jak wówczas mówiono) w odbiorze radiowym. Po wojnie prace normalizacyjne były kontynuowane i przyjmowane normy były zgodne z zaleceniami międzynarodowymi IEC. Dotyczyły one szerokiego wachlarza zagadnień takich jak dopuszczalne poziomy zakłóceń od różnego rodzaju urządzeń, aparatura pomiarowa, metody pomiarów, filtry przeciwzakłóceniowe. W systemie prawnym obowiązującym przed 1989 rokiem normy te były dokumentami obowiązującymi. Sytuacja w latach następnych uległa zmianie. Idąc za ogólnym trendem przyjęto w 1993 r. nową ustawę o normalizacji, zgodnie z którą stosowanie norm stało się dobrowolne (obecnie obowiązuje znowelizowana ustawa z 2002 r.) i w tych warunkach podjął normalizację w zakresie EMC Komitet Techniczny nr 104 ds. Kompatybilności Elektromagnetycznej. Komitet ten powstał w 1994 r. i jego zakres tematyczny obejmuje zagadnienia kompatybilności między urządzeniami i systemami technicznymi oraz zagadnienia techniczne w obszarze oddziaływania pól elektromagnetycznych na organizmy żywe, tzn. szeroko rozumiane metody pomiarów wielkości elektrycznych i magnetycznych i ich efektów. Istotne i narastające obecnie szybko zagadnienie bezpieczeństwa funkcjonalnego ze względu na EMC (o którym mowa niżej w oddzielnym punkcie) nie jest w gestii ani tego Komitetu, ani też explicite w gestii Komitetu zajmującego się bezpieczeństwem urządzeń. Jest tu niepokojąca luka, która zresztą występuje nie tylko w Polsce. Od początku swego istnienia Komitet założył jako cel strategiczny przyjmowanie w Polsce norm międzynarodowych i norm europejskich EN, przygotowywanych przez CENELEC i ETSI. Dzięki temu nie było zaległości w ilości przyjętych w kraju norm, niezbędnej do uzyskania od r. członkostwa CENELEC i wstąpienia do Unii Europejskiej. Informacje o Komitecie oraz normach do tej pory ustanowionych (zarówno tłumaczonych jak i przyjętych metodą uznania) można znaleźć na stronie internetowej PKN, Jednym z ważnych zadań Komitetu 104, jakie powinien spełniać, a dotąd formalnie nie spełnia, jest realizacja funkcji poziomej, takiej, jaką ma opisany wyżej Komitet 210 CENELEC. Wprawdzie w Polsce normy wyrobu nie są w komitetach wyrobów tworzone, tylko tłumaczone, tym niemniej dotychczasowe wyrywkowe doświadczenie pokazuje, że funkcja pozioma jest bardzo potrzebna dla utrzymania jednolitości terminologicznej i poprawności technicznej tekstów dotyczących EMC. Komitety wyrobów nie muszą posiadać (i z natury rzeczy na ogół nie posiadają) wiedzy z zakresu EMC i stąd potrzeba współpracy. Istnieje jedynie ograniczona liczba specjalistów od EMC (i to tylko w niektórych branżach związanych z elektryką), którzy mogą ob.- służyć normalizację tych skomplikowanych zjawisk. Wpływ środowiska elektromagnetycznego na bezpieczeństwo funkcjonalne Bezpieczeństwo użytkowania urządzeń jest dziedziną znaną od dawna, można powiedzeć historyczną. W początkach, kiedy urządzenia były obsługiwane ręcznie, a następnie sterowane mechanicznie zagadnienia były stosunkowo proste. Sprawa zaczęła się komplikować, kiedy weszły w użytkowanie elementy hydrauliczne (wpływ temperatury, zapylenia) i elementy elektryczne (możliwość porażenia prądem), a doszła zupełnie nowa jakość, kiedy w sterowaniu, kontroli czy zabezpieczeniach zaczęto stosować elektronikę i oprogramowanie. Skomplikowanie układów elektronicznych i złożoność ich reakcji na wpływy różnych czynników środowiskowych wywołały potrzebę drobiazgowych analiz ich pracy i zachowania się, w celu sprawdzenia czy zachowane jest bezpieczeństwo funkcjonalne przy różnego rodzaju awariach, uszkodzeniach i ewentualnych fałszywych zadziałaniach, wywołanych czynnikami środowiskowymi, czy też przez obsługę. Uporządkowanie podejścia do zagadnienia było dość wolne i dopiero w 1998 r. ukazały się pierwsze części siedmioczęściowej normy IEC Bezpieczeństwo systemów elektrycznych, elektronicznych, programowanych elektronicznych, związanych z bezpieczeństwem [19] (całość była dostępna w 2000 r.). Jest to norma podstawowa, która podaje metody analizy ryzyka w świetle stawianych systemom celów i w ten sposób dochodzenia do wymagań, jakie powinny one spełniać we wszystkich warunkach normalnych i skrajnych, powodowanych przez różne narażenia, w tym elektromagnetyczne. Norma systematyzuje podejście i metodykę, natomiast nie daje żadnych wartości liczbowych (patrz też IEC IN ACTION Functional safety na stronie ). Zawężając zagadnienie do EMC, oddziaływanie środowiska elektromagnetycznego może prowadzić do nieprawidłowości w pracy elektroniki, a nawet fizycznych jej uszkodzeń i w konsekwencji do błędów w działaniu oprogramowania. Może to wywoływać stany niebezpieczne dla obsługującego człowieka, czy dla środowiska (przy ewentualnych znacznych zagrożeniach grupowych). Przykładami takich sytuacji mogą być: wypadek w stalowni [20]. Promieniowanie przenośnego radiotelefonu zakłóciło pracę mikroprocesorowego sterownika dźwignicy przenoszącej kadź z ciekłą stalą. Przedwczesne otwarcie kadzi spowodowało śmierć jednego robotnika i poważne obrażenia czterech innych; wypadek w fabryce [21]. Stany przejściowe w zasilaniu spowodowały nieprawidłowe działanie mikroprocesorowe go sterownika zaworu, który dokonał nieplanowego jego otwarcia. Skutkiem był niebezpieczny wyciek chloru do otoczenia; wypadki wózków inwalidzkich [22]. Pole elektromagnetyczne o natężeniu 5 V/m powodowało samoczynne uruchamianie jazdy sterowanych elektronicznie wózków z napędem elektrycznym. Doprowadzało to do zranień osób ich używających. Trzeba stwierdzić, że problem EMC w bezpieczeństwie funkcjonalnym jakościowo nie różni się od problemu EMC w ogóle, tak, że można tu posługiwać się istniejącymi normami jeśli chodzi o metody badań i pomiarów. Oddzielnym zagadnieniem jest w poszczególnych przypadkach zestaw narażeń i wymagane ich poziomy, na jakie system ma być odporny. Sprawa nie jest trywialna i pierwsze wskazówki w tym zakresie przygotował w IEC omawiany już wcześniej Komitet Techniczny TC77 dopiero w 2001 r. w postaci jeszcze nie normy, a Specyfikacji Technicznej IEC

7 Kompatybilność elektromagnetyczna, Część 1-2: Zagadnienia ogólne Metodologia osiągania bezpieczeństwa funkcjonalnego urządzeń elektrycznych i elektronicznych w odniesieniu do zjawisk elektromagnetycznych. Regulacje i normy w poszczególnych krajach, w tym i w Polsce, jak dotąd nie uwzględniają bezpieczeństwa funkcjonalnego ze względu na EMC. Prowadzi to do zwiększonego ryzyka sytuacji niebezpiecznych dla użytkowników (i ewentualnie osób trzecich) oraz ryzyka strat finansowych i utraty rynku dla dostawców sprzętu przy awariach i wystąpieniach o odszkodowania. Zagadnienie zostało systematycznie podjęte w Wielkiej Brytanii przez Stowarzyszenie Inżynierów Elektryków IEE, które przygotowało obszerne opracowanie, rodzaj memorandum, dostępne bezpłatnie w internecie [21] oraz w USA, gdzie Stowarzyszenie IEEE powołało Sekcję Inżynierii Bezpieczeństwa Wyrobów, [23], (http://ewh.ieee.org/soc/pses/) Sprawa jest trudna. Wbudowanie w urządzenia i systemy odpowiedniej odporności na zjawiska elektromagnetyczne, zapewniającej bezpieczeństwo funkcjonalne, sporo kosztuje, a producenci nie zawsze mają pełną świadomość tego, że jest to konieczne i nie zawsze są skłonni ponosić zwiększone koszty. Wygląda, że dopiero obowiązujące przepisy oraz normy i ich egzekwowanie skłonią ich do tego. Sytuacja jest dobrze opisana w artykule K. Armstronga [24], skąd wzięty został rys 3, obrazujący rosnące problemy. Sporym utrudnieniem jest fakt, że dla specjalistów zajmujących się tradycyjnym bezpieczeństwem narażenia elektromagnetyczne i EMC stanowią zupełnie nowy problem, z którym wcześniej się nie stykali. Prowadzi to do pewnego niedoceniania w tych kręgach znaczenia braku EMC i potrzebna jest stała współpraca specjalistów EMC, którzy muszą wczuć się w problematykę bezpieczeństwa i specjalistów bezpieczeństwa, którzy muszą przyswoić sobie pewną wiedzę w zakresie EMC. Warto w tym miejscu też wspomnieć kwestię personelu zajmującego się instalacją, konserwacją i naprawami. Zwykle nie są to fachowcy od bezpieczeństwa funkcjonalnego oraz EMC i mogą być im obce istotne problemy właściwego docisku ekranów, specjalnych uziemień, które na pierwszy rzut oka mogą wydawać się zbędne, właściwego łączenia ekranów kabli itd., itd. Niewłaściwe postępowanie po prostu może zniweczyć dobrze zaprojektowane przez producenta bezpieczeństwo funkcjonalne. Rys. 3. Rosnące problemy bezpieczeństwa funkcjonalnego ze względu na EMC [wg 24] 7

8 Podsumowanie Coraz szersze stosowanie urządzeń i systemów elektronicznych w różnych dziedzinach naszego życia, także w energetyce, powoduje, że kompatybilność elektromagnetyczna stała się bardzo poważnym problemem. Zapewnienie stanu kompatybilności w zakresie m.cz. i w.cz. wręcz warunkuje możliwości dalszego rozwoju. Stąd istotna jest normalizacja skoordynowana w skali światowej, tym bardziej niezbędna w obliczu procesów globalizacyjnych. Ramy takiej normalizacji są stworzone i proces trwa. Na zakończenie warto dodać, że jednym z zagadnień EMC stał się problem terroryzmu elektromagnetycznego [25]. problem dawniej nieznany, kiedy nie zależeliśmy w sposób tak istotny od tylu urządzeń i systemów elektronicznych. Przykładami prawie całkowitej naszej zależności od prawidłowego działania elektroniki mogą być banki, energetyka, transport, szpitale. Atakowanie elektromagnetyczne tych systemów przez generowanie silnego impulsu jest obecnie technicznie możliwe już bez odwoływania się do wybuchu jądrowego w atmosferze [26] i zagrożenie jest realne, a najbardziej odpowiednimi specjalistami do zajęcia się sprawą metod ochrony są eksperci EMC, którzy mają odpowiednie doświadczenie w rozpatrywaniu niepożądanych zjawisk elektromagnetycznych, obojętne niecelowych (przypadkowych) czy też generowanych celowo. Zagadnienie jest ważne i problematyką tą zajmuje się podkomitet IEC/SC77C Zjawiska przejściowe dużej mocy. Przygotowuje on odpowiednie normy, które są także przyjmowane przez CENELEC. Szereg tych norm już uznano za Polskie Normy, a następne są w trakcie przygotowania w KT104 PKN. Odrębną sprawą jest zagadnienie broni elektromagnetycznych, nad którymi systematycznie się pracuje [27], ale ten temat wykracza poza ramy referatu. Autor pragnie podziękować prof. Andrzejowi Piłatowiczowi, który zechciał przejrzeć wstępny tekst referatu i podzielić się swoimi uwagami. LITERATURA [1] W. Moroń, Kompatybilność elektromagnetyczna, Część I. Co to jest i dlaczego jest ona ważna?, Normalizacja, 71(2003), n.7, Część II. Działalność normalizacyjna, n.8 [2] ITU Radio Regulations, Edition 2001 [3] Dinger, Radio Frequency Interference Measurements and Standards, Proc. IRE, No 2, 1984 [4] DOD Directive No , Section III, July 21, 1967 [5] IEC ( ), International Electrotechnical Vocabulary, Chapter 161: Electromagnetic Compatibility [6] IEC Technical Information: Electromagnetic Compatibility, 1997 [7] IEC Guide 108: The relationship between technical committees with horizontal functions and product committees and the use of basic publications, [8] IEC SMB/2727/R, TC77 Strategic Policy Statement, 2003 [9] IEC SMB/2729/R, CISPR Strategic Policy Statement, 2003 [10] PN-T-01030:1996/A1, , Kompatybilność elektromagnetyczna (EMC). Terminologia (zmiana A1). [opracowane na podstawie IEC Publication 61000, Part 1: General, Section 1: Application and interpretation of fundamental definitions and terms [11] IEC CA/2143, , Terms of Reference, Composition, Working Methods and Rules of Procedures of the Advisory Committee on Electromagnetic Compatibility [12] CENELEC Guide no 13, , IEC CENELEC Agreement on Common planning of new work and parallel voting [13] EU Directive 89/336/EEC of 3 May 1989 on the Approximation of the Laws of the Member States Relating to Electromagnetic Compatibility, amended by Directives 91/263/EEC, 92/31/EEC, 93/68/EEC, 93/97/EEC [14] CENELEC Guide no 25, , Guide on the use of Standards for the implementation of the EMC Directive [15] Guidelines on the application of the Directive 89/336/EEC, European Commission, DG Enterprise, 2003 [16] COM(2002)759 final, , Proposal for a Directive of the Council on the approximation of the laws of the Member States relating to electromagnetic compatibility [17] Cost Benefit Analysis on the Draft Amendment of the EC Directive on EMC, Final Report prepared for EC DG Enterprise, Risk % Policy Analysts Ltd, [18] CENELEC Report R ( ), Operation, composition and terms of reference of Standards Overview Group of CLC/TC210 EMC [19] IEC 61508, Functional safety of electrical, electronic, programmable electronic safety-related systems, Part 1 7 [20] White D. et al., Taming EMI in microprocessor systems, IEEE Spectrum, December 1985 [21] IEE Guidance Document on EMC and Functional Safety, (dostępne pod adresem ) [22] Electronic Systems Failures and Anomalies Attributed to Electromagnetic Interference, Nasa Reference Publication 1374, July 1995 [23] Armstrong K., EMC-related functional safety, artykuł dostępny pod adresem: [24] Poulson T., Society No. 38: Product Safety Engineering, IEEE, The Institute, 28 March 2004 [25] Gardner R.L., EM terrorism A Real Danger (Plenary paper), 14 th Wroclaw Symposium and Exhibition on EMC, June 1998 [26] Electromagnetic Terrorism and Adverse Effects of High Power EM (HPE) Environments, Workshop W4, 13 th Zurich Symposium and Exhibition on EMC, February 1999 [27] Abrams M., Dawn of the E-bomb, IEEE Spectrum, 40 (2003), n.11, Autor: mgr inż. Władysław Moroń, doradca, Urząd Regulacji Telekomunikacji i Poczty, ul. Kasprzaka 18/20, Warszawa, 8

Kompatybilność elektromagnetyczna urządzeń górniczych w świetle doświadczeń

Kompatybilność elektromagnetyczna urządzeń górniczych w świetle doświadczeń mgr inż. ROMAN PIETRZAK Instytut Technik Innowacyjnych EMAG Kompatybilność elektromagnetyczna urządzeń górniczych w świetle doświadczeń Omówiono problemy wynikłe w pracy urządzeń podczas oceny ich funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

TOM IX. szczegółowe warunki techniczne dla modernizacji lub budowy linii kolejowych. z wychylnym pudłem) TOM IX

TOM IX. szczegółowe warunki techniczne dla modernizacji lub budowy linii kolejowych. z wychylnym pudłem) TOM IX szczegółowe warunki techniczne dla modernizacji lub budowy linii kolejowych do prędkości V max 200 km/h (dla taboru konwencjonalnego) / 250 km/h (dla taboru z wychylnym pudłem) KOMPATYBILNOŚĆ ELEKTROMAGNETYCZNA

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

ELEKTRYCZNY SPRZĘT AGD UŻYWANY W KUCHNI DO PRZYGOTOWYWANIA POTRAW I WYKONYWANIA PODOBNYCH CZYNNOŚCI.

ELEKTRYCZNY SPRZĘT AGD UŻYWANY W KUCHNI DO PRZYGOTOWYWANIA POTRAW I WYKONYWANIA PODOBNYCH CZYNNOŚCI. ELEKTRYCZNY SPRZĘT AGD UŻYWANY W KUCHNI DO PRZYGOTOWYWANIA POTRAW I WYKONYWANIA PODOBNYCH CZYNNOŚCI. 1. POLSKIE NORMY NA BEZPIECZEŃSTWO: 1.1. PN-EN 60335-1:2004+A1:2005+Ap1:2005+Ap2:2006+A2:2008+A12:2008+A13:2009+

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 104 ds. Kompatybilności Elektromagnetycznej

PLAN DZIAŁANIA KT 104 ds. Kompatybilności Elektromagnetycznej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 104 ds. Kompatybilności Elektromagnetycznej STRESZCZENIE Odpowiedni stan środowiska elektromagnetycznego (EM) i jego ochrona jest dla naszej cywilizacji, nasyconej ogromną i

Bardziej szczegółowo

Kompatybilność elektromagnetyczna

Kompatybilność elektromagnetyczna INSTYTUT AUTOMATYKI SYSTEMÓW ENERGETYCZNYCH Sp. z o.o. ul. Wystawowa 1, 51-618 Wrocław Kompatybilność elektromagnetyczna Wymagania techniczne dotyczące rozdzielnic i sterownic niskonapięciowych Donat Zemełko

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 317 ds. Wentylacji i Klimatyzacji

PLAN DZIAŁANIA KT 317 ds. Wentylacji i Klimatyzacji Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 317 ds. Wentylacji i Klimatyzacji STRESZCZENIE KT ds. Wentylacji i Klimatyzacji obejmuje swoim zakresem systemy wentylacji i klimatyzacji w budynkach mieszkalnych zamieszkania

Bardziej szczegółowo

Normy zharmonizowane z dyrektywą maszynową

Normy zharmonizowane z dyrektywą maszynową Normy zharmonizowane z dyrektywą maszynową Alicja Gach Dyrektor Wydziału Certyfikacji Polski Komitet Normalizacyjny 1 Normy zharmonizowane z dyrektywą 2006/42/WE W sektorze maszyn normy opracowują: - CEN

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA NORMALIZACJI W DZIEDZINIE JAKOŒCI

WYBRANE ZAGADNIENIA NORMALIZACJI W DZIEDZINIE JAKOŒCI MARIAN GO ÊBIOWSKI WYBRANE ZAGADNIENIA NORMALIZACJI W DZIEDZINIE JAKOŒCI STUDIA I PRACE WYDZIA U NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZ DZANIA NR 12 211 Marian Go³êbiowski WYBRANE ZAGADNIENIA NORMALIZACJI W DZIEDZINIE

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA LABORATORIUM AUTOMATYKI I TELEKOMUNIKACJI IK W ZAKRESIE PROWADZENIA BADAŃ SYSTEMU GSM-R

STRATEGIA LABORATORIUM AUTOMATYKI I TELEKOMUNIKACJI IK W ZAKRESIE PROWADZENIA BADAŃ SYSTEMU GSM-R STRATEGIA LABORATORIUM AUTOMATYKI I TELEKOMUNIKACJI IK W ZAKRESIE PROWADZENIA BADAŃ SYSTEMU GSM-R mgr inż.. Artur DłużniewskiD 1 1 Wybrane prace realizowane w Laboratorium Automatyki i Telekomunikacji

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 160 ds. Napędów i Sterowań Hydraulicznych

PLAN DZIAŁANIA KT 160 ds. Napędów i Sterowań Hydraulicznych Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 160 ds. Napędów i Sterowań Hydraulicznych STRESZCZENIE KT 160 zajmuje się zagadnieniami napędów i sterowań hydraulicznych, stosowanych w różnych dziedzinach techniki, w których

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 105 ds. Elektroakustyki oraz Rejestracji Dźwięku i Obrazu

PLAN DZIAŁANIA KT 105 ds. Elektroakustyki oraz Rejestracji Dźwięku i Obrazu STRESZCZENIE PLAN DZIAŁANIA KT 105 ds. Elektroakustyki oraz Rejestracji Dźwięku i Obrazu PLAN DZIAŁANIA KT 105 Strona 1 Do głównych zagadnień, którymi zajmuje się KT, należą: wprowadzanie Norm Europejskich

Bardziej szczegółowo

ZMIANA NAPIĘCIA ZNAMIONOWEGO z 220/380 V na 230/400 V

ZMIANA NAPIĘCIA ZNAMIONOWEGO z 220/380 V na 230/400 V Warszawa, dnia 23 lipca 2002 r. Jacek Bełkowski Rzecznik Odbiorców Paliw i Energii ZMIANA NAPIĘCIA ZNAMIONOWEGO z 220/380 V na 230/400 V W wielu publikacjach prasowych poruszany jest temat zmiany napięcia

Bardziej szczegółowo

System monitorowania jakości energii elektrycznej w TAURON Dystrybucja S.A.

System monitorowania jakości energii elektrycznej w TAURON Dystrybucja S.A. System monitorowania jakości energii elektrycznej w TAURON Dystrybucja S.A. AGENDA Dlaczego jakość energii jest ważna Cele i korzyści wdrożenia systemu monitorowania jakości energii elektrycznej (SMJEE)

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego

PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego powołany został w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego

Bardziej szczegółowo

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2015/C 226/03)

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2015/C 226/03) 10.7.2015 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 226/43 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 98/79/WE z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT NR 266 ds. Aparatury Jądrowej

PLAN DZIAŁANIA KT NR 266 ds. Aparatury Jądrowej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT NR 266 ds. Aparatury Jądrowej STRESZCZENIE W oparciu o akty prawne dotyczące bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej (zast. Prawo Atomowe oraz Nuclear Safety Standards)

Bardziej szczegółowo

BADANIA KOMPATYBILNOŚCI ELEKTROMAGNETYCZNEJ

BADANIA KOMPATYBILNOŚCI ELEKTROMAGNETYCZNEJ Zakup aparatury współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Jerzy PIETRUSZEWSKI BADANIA KOMPATYBILNOŚCI ELEKTROMAGNETYCZNEJ 1. Wprowadzenie Współczesne

Bardziej szczegółowo

ompatybilność elektromagnetyczna urządzeń i ystemów telekomunikacyjnych wymagania UE

ompatybilność elektromagnetyczna urządzeń i ystemów telekomunikacyjnych wymagania UE ompatybilność elektromagnetyczna urządzeń i ystemów telekomunikacyjnych wymagania UE dr inż. Adam Siewicz Kompatybilność elektromagnetyczna urządzeń i systemów telekomunikacyjnych Przyczynki do dyskusji

Bardziej szczegółowo

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE. (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2010/C 183/04)

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE. (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2010/C 183/04) 7.7.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 183/45 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Strategianormalizacji europejskiej

Strategianormalizacji europejskiej Strategianormalizacji europejskiej wg rozporządzenia UE Spotkanie CBT 24.09.2014 Jolanta Kochańska Z-ca Prezesa PKN ds. Normalizacji Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1025/2012 z dnia

Bardziej szczegółowo

Pola elektromagnetyczne

Pola elektromagnetyczne Materiały szkoleniowe Krzysztof Gryz, Jolanta Karpowicz Pracownia Zagrożeń Elektromagnetycznych CIOP PIB, Warszawa krgry@ciop.pl, jokar@ciop.pl +22 623 46 50 1. Czym są pola elektromagnetyczne? tzw. fizyczny

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2012/C 262/03)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2012/C 262/03) 30.8.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 262/29 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/79/WE z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej

PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej, działający w ramach Polskiego

Bardziej szczegółowo

Zebranie Zarządu Koła SEP nr 43 Wrocław, 16 maja 2013

Zebranie Zarządu Koła SEP nr 43 Wrocław, 16 maja 2013 Zebranie Zarządu Koła SEP nr 43 Wrocław, 16 maja 2013 IEC Guide 110 wydanie 2: Domowe systemy sterowania Wytyczne dotyczące bezpieczeństwa (Guide 110 Edition 2: Home control systems Guidelines relating

Bardziej szczegółowo

Wskazówki i deklaracja producenta Emisje elektromagnetyczne i odporność. Strona S8 & S8 Series II / VPAP III Series 1 3 S9 Series 4 6 Stellar 7 9

Wskazówki i deklaracja producenta Emisje elektromagnetyczne i odporność. Strona S8 & S8 Series II / VPAP III Series 1 3 S9 Series 4 6 Stellar 7 9 Wskazówki i deklaracja producenta Emisje elektromagnetyczne i odporność Strona S8 & S8 Series II / VPAP III Series 1 3 S9 Series 4 6 Stellar 7 9 Wskazówki i deklaracja producenta Emisje elektromagnetyczne

Bardziej szczegółowo

Dostosowanie przepisów polskich w zakresie jakości energii elektrycznej do wymogów Unii Europejskiej

Dostosowanie przepisów polskich w zakresie jakości energii elektrycznej do wymogów Unii Europejskiej Dostosowanie przepisów polskich w zakresie jakości energii elektrycznej do wymogów Unii Europejskiej Edward Siwy Instytut Elektroenergetyki i Sterowania Układów Politechnika Śląska, Gliwice W artykule

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EKOLOGICZNE DOTYCZĄCE OPAKOWAŃ

WYMAGANIA EKOLOGICZNE DOTYCZĄCE OPAKOWAŃ CENTRALNY OŚRODEK BADAWCZO-ROZWOJOWY OPAKOWAŃ 02-942 WARSZAWA, UL. KONSTANCIŃSKA 11 ZAKŁAD EKOLOGII OPAKOWAŃ Tel. 0-22 842 20 11 w. 18, faks: 0-22 842 23 03, e-mail: ekopack@cobro.org.pl Hanna Żakowska

Bardziej szczegółowo

Programy szkoleń otwartych

Programy szkoleń otwartych Programy szkoleń otwartych 1. Efektywna ocena zgodności maszyn i urządzeń z wymaganiami dyrektywy maszynowej oznakowanie CE". Seminarium poświęcone w całości dyrektywie maszynowej 98/37/WE (MD). Składa

Bardziej szczegółowo

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego Artur Michałowski ZMN przy Komitecie Prognoz Polska 2000 Plus PAN Konferencja naukowa Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania Augustów 3-4

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 11 ds. Telekomunikacji

PLAN DZIAŁANIA KT 11 ds. Telekomunikacji Projekt uzgodniony w KT Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 11 ds. Telekomunikacji STRESZCZENIE Telekomunikacja w powiązaniu z informatyką, (czyli techniki informacyjne i komunikacyjne - ICT) jest jednym z najszybciej

Bardziej szczegółowo

zgodnie z przepisami EMC dyrektywy (R&TTE) 89/336/EEC i poprawka 93/68/EEC.

zgodnie z przepisami EMC dyrektywy (R&TTE) 89/336/EEC i poprawka 93/68/EEC. Scientific-Atlanta, Inc. 5030 Sugarloaf Parkway Lawrenceville, GA 30044 www.scientificatlanta.com Deklaracji zgodności My, Scientific-Atlanta, Inc., 5030 Sugarloaf Parkway, Lawrenceville, Georgia 30042,

Bardziej szczegółowo

W Polsce do 31 grudnia 1993 roku obowiązywał system normalizacji obligatoryjnej. W okresie od 1994 do 31 grudnia 2002 roku obowiązywał system

W Polsce do 31 grudnia 1993 roku obowiązywał system normalizacji obligatoryjnej. W okresie od 1994 do 31 grudnia 2002 roku obowiązywał system SYSTEM NORMALIZACJI DOBROWOLNEJ DOBROWOLNE STOSOWANIE POLSKICH NORM W Polsce do 31 grudnia 1993 roku obowiązywał system normalizacji obligatoryjnej. W okresie od 1994 do 31 grudnia 2002 roku obowiązywał

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

Kompatybilność elektromagnetyczna w pomiarach energii elektrycznej

Kompatybilność elektromagnetyczna w pomiarach energii elektrycznej Michał JAGUSIAK 1, Tomasz DRÓŻDŻ 2, Piotr NAWARA 2 Paweł KIEŁBASA 2 Stanisław LIS 2, Paulina WRONA 2 Krzysztof NĘCKA 2, Maciej OZIEMBŁOWSKI 3 Zakład Elektronicznych Urządzeń Pomiarowych POZYTON sp.z o.o.,

Bardziej szczegółowo

IMPLEMENTACJA EUROKODÓW KONSTRUKCYJNYCH DO ZBIORU POLSKICH NORM: HISTORIA I STAN OBECNY

IMPLEMENTACJA EUROKODÓW KONSTRUKCYJNYCH DO ZBIORU POLSKICH NORM: HISTORIA I STAN OBECNY IMPLEMENTACJA EUROKODÓW KONSTRUKCYJNYCH DO ZBIORU POLSKICH NORM: HISTORIA I STAN OBECNY Janusz Opiłka POLSKI KOMITET NORMALIZACYJNY Warszawa, 30 czerwca 2010 GENEZA PROGRAMU EUROKODÓW 1975 r. Komisja Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Znak CE dla akceleratorów medycznych. Jan Kopeć

Znak CE dla akceleratorów medycznych. Jan Kopeć Znak CE dla akceleratorów medycznych Szkoła Fizyki Akceleratorów Medycznych, Świerk 2007 Znaczenie znaku CE dla wyrobów medycznych Znak CE, który producent umieszcza na wyrobie medycznym oznacza spełnienie

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Badawcze LAB6 na Wydziale Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej w ramach projektu:

Laboratorium Badawcze LAB6 na Wydziale Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej w ramach projektu: Mirosław Włas Wydział Elektrotechniki i Automatyki Politechnika Gdańska miroslaw.wlas@pg.gda.pl Tel. +48 58 347 23 37 Laboratorium Badawcze LAB6 na Wydziale Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 284 ds. Sprzętu, Narzędzi i Urządzeń Medycznych Mechanicznych

PLAN DZIAŁANIA KT 284 ds. Sprzętu, Narzędzi i Urządzeń Medycznych Mechanicznych Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 284 ds. Sprzętu, Narzędzi i Urządzeń Medycznych Mechanicznych STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Sprzętu, Narzędzi i Urządzeń Medycznych Mechanicznych został powołany przez

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 50 ds. Automatyki i Robotyki Przemysłowej

PLAN DZIAŁANIA KT 50 ds. Automatyki i Robotyki Przemysłowej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 50 ds. Automatyki i Robotyki Przemysłowej STRESZCZENIE KT 50 zajmuje się zagadnieniami automatyki i robotyki przemysłowej objętymi zakresem kompetencji: IEC TC 65: zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Konferencja: Własność intelektualna w innowacyjnej gospodarce

Konferencja: Własność intelektualna w innowacyjnej gospodarce Konferencja: Własność intelektualna w innowacyjnej gospodarce Temat pracy doktorskiej: Analiza i badania wpływu technik modulacji w układach z falownikami napięcia na elektromagnetyczne zaburzenia przewodzone

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI 1. WSTĘP.......................................................................... 9 1.1. Podstawowy zakres wiedzy wymagany przy projektowaniu urządzeń piorunochronnych................................................

Bardziej szczegółowo

Moduł 1. Certyfikacja CE i recycling systemów komputerowych

Moduł 1. Certyfikacja CE i recycling systemów komputerowych Moduł 1 Certyfikacja CE i recycling systemów komputerowych 1. Dyrektywa unijna dotycząca kompatybilności elektromagnetycznej 2. Procedury oceny zgodności z dyrektywą o kompatybilności elektromagnetycznej

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 278 ds. Wodociągów i Kanalizacji

PLAN DZIAŁANIA KT 278 ds. Wodociągów i Kanalizacji Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 278 ds. Wodociągów i Kanalizacji STRESZCZENIE KT 278 obejmuje swoim zakresem dziedzinę budowy, modernizacji i eksploatacji systemów wodociągowych i kanalizacyjnych. KT 278 zajmuje

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Szkolenie 2. Zarządzanie programami

Szkolenie 2. Zarządzanie programami UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Projekt Nowoczesny model zarządzania w UMCS umowa nr UDA-POKL.04.01.01-00-036/11-00 Pl. Marii Curie-Skłodowskiej 5, 20-031 Lublin, www.nowoczesny.umcs.lublin.pl

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn. Dyrektywa 98/79/WE Załącznik nr 23 Załącznik nr 23 Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.pl Według Dziennika Urzędowego UE (2013/C

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne

Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne Fryderyk Lewicki Telekomunikacja Polska, Departament Centrum Badawczo-Rozwojowe,

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

Marek Trajdos Klub Paragraf 34 SBT

Marek Trajdos Klub Paragraf 34 SBT Marek Trajdos Klub Paragraf 34 SBT 1. Dyrektywa maszynowa, a inne dyrektywy Wymagania zasadnicze dotyczą maszyn wprowadzanych do obrotu po raz pierwszy na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Są

Bardziej szczegółowo

Zasilacze impulsowe. www.relpol.com.pl

Zasilacze impulsowe. www.relpol.com.pl Zasilacze impulsowe 2015 2016 Zasilacze impulsowe 2 zasilacze w obudowach modułowych zasilacze serii RZI...M przeznaczone są do zastosowań w automatyce przemysłowej, do zasilania urządzeń gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

Centronic EasyControl EC545-II

Centronic EasyControl EC545-II Centronic EasyControl EC545-II pl Instrukcja montażu i obsługi Pilot 5-kanałowy Ważne informacje dla: montera / elektryka / użytkownika Prosimy przekazać je odpowiednim osobom! Użytkownik winien zachować

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów

PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów STRESZCZENIE Środowisko biznesowe: Zakres objęty działalnością KT 184 jest niezwykle szeroki i ma charakter wybitnie intersektorowy, gdyż dotyczy nie tylko

Bardziej szczegółowo

Institut pro testování a certifikaci, a.s. Nowoczesna firma badawcza i certyfikująca

Institut pro testování a certifikaci, a.s. Nowoczesna firma badawcza i certyfikująca Institut pro testování a certifikaci, a.s. Nowoczesna firma badawcza i certyfikująca Institut pro testování a certifikaci, a.s. Niezależna badawcza, certyfikująca i inspekcyjna firma działająca w zakresie

Bardziej szczegółowo

Deklaracja zgodności EC

Deklaracja zgodności EC Deklaracja zgodności EC Firma, 5616 LW Eindhoven, The Netherlands Dokument odniesienia AR18-03-Q021 deklaruje, biorąc na siebie wyłączną odpowiedzialność, że następujące urządzenie elektryczne: Philips

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DYREKTYWY 2004/104/WE W ZAKRESIE BADAŃ KOMPATYBILNOŚCI ELEKTROMAGNETYCZNEJ (EMC) KOMPONENTÓW STOSOWANYCH W POJAZDACH A WYMAGANIA KONCERNÓW

WYMAGANIA DYREKTYWY 2004/104/WE W ZAKRESIE BADAŃ KOMPATYBILNOŚCI ELEKTROMAGNETYCZNEJ (EMC) KOMPONENTÓW STOSOWANYCH W POJAZDACH A WYMAGANIA KONCERNÓW Maszyny Elektryczne - Zeszyty Problemowe Nr 2/205 (06) 25 Roman Pietrzak Instytut Technik Innowacyjnych EMAG, Katowice WYMAGANIA DYREKTYWY 2004/04/WE W ZAKRESIE BADAŃ KOMPATYBILNOŚCI ELEKTROMAGNETYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

System monitoringu jakości energii elektrycznej

System monitoringu jakości energii elektrycznej System monitoringu jakości energii elektrycznej Pomiary oraz analiza jakości energii elektrycznej System Certan jest narzędziem pozwalającym na ciągłą ocenę parametrów jakości napięć i prądów w wybranych

Bardziej szczegółowo

Od autora... 13. Spis wybranych oznaczeñ i symboli... 15

Od autora... 13. Spis wybranych oznaczeñ i symboli... 15 Tytu³ rozdzia³u Spis treœci Od autora... 13 Spis wybranych oznaczeñ i symboli... 15 1. Wprowadzenie... 21 1.1. Kompatybilnoœæ elektromagnetyczna... 21 1.1.1. Dyrektywa europejska... 24 1.2. Jakoœæ dostawy

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) 1.6.2016 L 144/27 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) 2016/863 z dnia 31 maja 2016 r. zmieniające załączniki VII i VIII do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji,

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Plan Prezentacji Cel artykułu Dlaczego działalność przemysłowa wiąże się z ryzykiem?

Bardziej szczegółowo

Technika ochrony roślin w pracach Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego (CEN) Artur Godyń

Technika ochrony roślin w pracach Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego (CEN) Artur Godyń IX Konferencja Racjonalna Technika Ochrony Roślin" Poznań, 12-13 października 2010 r. Technika ochrony roślin w pracach Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego (CEN) Artur Godyń Instytut Sadownictwa i

Bardziej szczegółowo

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r.

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA POLSKIEGO CENTRUM AKREDYTACJI DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. 1. Wstęp Niniejsza Polityka jest zgodna z dokumentem ILAC-P10:2002

Bardziej szczegółowo

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Inteligentne budynki (2) Źródła Loe E. C., Cost of Intelligent Buildings, Intelligent Buildings Conference, Watford, U. K., 1994 Nowak M., Zintegrowane systemy zarządzania inteligentnym budynkiem, Efektywność

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Wiesław Paluszyński Prezes zarządu TI Consulting Plan prezentacji Zdefiniujmy

Bardziej szczegółowo

Kompatybilność elektromagnetyczna (EMC)

Kompatybilność elektromagnetyczna (EMC) 1 PN-EN 617+A1:2011 Urządzenia i systemy transportu ciągłego -- Wymagania bezpieczeństwa i EMC dotyczące urządzeń do magazynowania materiałów masowych w silosach, zasobnikach, zbiornikach i lejach samowyładowczych

Bardziej szczegółowo

KOMISJA. (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2008/432/WE) (7) Środki przewidziane w niniejszej decyzji są zgodne z opinią Komitetu ds.

KOMISJA. (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2008/432/WE) (7) Środki przewidziane w niniejszej decyzji są zgodne z opinią Komitetu ds. 11.6.2008 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 151/49 KOMISJA DECYZJA KOMISJI z dnia 23 maja zmieniająca decyzję 2006/771/WE w sprawie harmonizacji widma radiowego na potrzeby urządzeń (notyfikowana jako

Bardziej szczegółowo

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003 Przegląd Perspektywy sektora telekomunikacyjnego w krajach OECD: edycja 2003 Overview OECD Communications Outlook: 2003 Edition Polish translation Przeglądy to tłumaczenia fragmentów publikacji OECD. Są

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

Znaki ostrzegawcze: Źródło pola elektromagnetycznego

Znaki ostrzegawcze: Źródło pola elektromagnetycznego Podstawowe wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy dla użytkowników urządzeń wytwarzających pole i promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie częstotliwości 0-300 GHz. Podstawy prawne krajowe uregulowania

Bardziej szczegółowo

Analiza ryzyka jako podstawa zabezpieczenia danych osobowych Maciej Byczkowski Janusz Zawiła-Niedźwiecki

Analiza ryzyka jako podstawa zabezpieczenia danych osobowych Maciej Byczkowski Janusz Zawiła-Niedźwiecki Analiza ryzyka jako podstawa zabezpieczenia danych osobowych Maciej Byczkowski Janusz Zawiła-Niedźwiecki Centrum Informatyzacji II Konferencja Zabezpieczenie danych osobowych Nowa rola ABI aspekty organizacyjne

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE POIG 2.8 nr 02/10/2015 POIG.01.04.00-24-275/13

ZAPYTANIE OFERTOWE POIG 2.8 nr 02/10/2015 POIG.01.04.00-24-275/13 Zabrze 2015-10-06 ZAPYTANIE OFERTOWE POIG 2.8 nr 02/10/2015 POIG.01.04.00-24-275/13 W związku z realizacją projektu badawczego Innowacyjne stanowisko sprzedaży detalicznej, w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Zastosowania mikrokontrolerów w przemyśle

Zastosowania mikrokontrolerów w przemyśle Zastosowania mikrokontrolerów w przemyśle Cezary MAJ Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych Literatura Ryszard Pełka: Mikrokontrolery - architektura, programowanie, zastosowania Projektowanie

Bardziej szczegółowo

Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych.

Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych. Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych. Potwierdzając swoje zaangażowanie w nowe normy o zasięgu europejskim EN

Bardziej szczegółowo

Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego. Kraków, 23 października 2014 r.

Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego. Kraków, 23 października 2014 r. Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego Kraków, 23 października 2014 r. Regulacje prawne dotyczące jakości dostaw energii Ustawa Prawo Energetyczne z dnia 10 kwietnia 1997 r.

Bardziej szczegółowo

Prezentacja specjalności Elektroenergetyka. Instytut Systemów Elektronicznych

Prezentacja specjalności Elektroenergetyka. Instytut Systemów Elektronicznych Prezentacja specjalności Elektroenergetyka Instytut Systemów Elektronicznych Plan prezentacji: Charakterystyka specjalności i profil absolwenta Wybrane realizowane przedmioty Współpracujące Instytucje

Bardziej szczegółowo

Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej

Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej ODDZIAŁ CERTYFIKACJI WYROBÓW PRZEMYSŁOWY INSTYTUT AUTOMATYKI I POMIARÓW, WARSZAWA Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej Stefan Kosztowski Targi Poleko Poznań, październik

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacje po polsku

Kwalifikacje po polsku Kwalifikacje po polsku Zarządzanie bezpieczeństwem przemysłowym dr inż. Zygmunt Niechoda Polski Komitet Normalizacyjny mgr inż. Wojciech Szczepka SIEMENS Poland VII Konferencja Bezpieczeństwa Maszyn, Urządzeń

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014. Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014. Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 21.11.2013 2013/0165(COD) PROJEKT OPINII Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

DECYZJA NR... MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI. z dnia... 2015 r.

DECYZJA NR... MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI. z dnia... 2015 r. DECYZJA NR... MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI z dnia... 2015 r. w sprawie zatwierdzenia statutu Instytutu Łączności Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie Na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy z

Bardziej szczegółowo

WERSJA SKRÓCONA ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH

WERSJA SKRÓCONA ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH Przy korzystaniu z instalacji elektrycznych jesteśmy narażeni między innymi na niżej wymienione zagrożenia pochodzące od zakłóceń: przepływ prądu przeciążeniowego,

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie terminologii stosowanej w punkcie 5.1 oraz wytyczne dotyczące ocenianych aspektów

Wyjaśnienie terminologii stosowanej w punkcie 5.1 oraz wytyczne dotyczące ocenianych aspektów Numer Publikacji EA-2/13M S1 2013 Wyjaśnienie terminologii stosowanej w punkcie 5.1 oraz wytyczne dotyczące ocenianych aspektów CEL Celem niniejszego suplementu jest dostarczenie wyjaśnień i udzielenie

Bardziej szczegółowo

Praktyczny przykład oceny zgodności zautomatyzowanego sytemu wytwarzania dr inż. Marek Dźwiarek V Sympozjum Bezpieczeństwa Maszyn, Urządzeń i Instalacji Przemysłowych, 22-23.04.2009 r. Zautomatyzowana

Bardziej szczegółowo

Podręcznik użytkownika TL-PoE 10R Adapter Odbiorczy PoE

Podręcznik użytkownika TL-PoE 10R Adapter Odbiorczy PoE Podręcznik użytkownika TL-PoE 10R Adapter Odbiorczy PoE Rev: 1.0.0 7106500684 PRAWA AUTORSKIE I ZNAKI HANDLOWE Charakterystyka produktu może ulec zmianie bez powiadomienia. jest zarejestrowanym znakiem

Bardziej szczegółowo

FUNKCJONOWANIE SŁUŻBY RADIOKOMUNIKACJI AMATORSKIEJ A OCHRONA ŚRODOWISKA

FUNKCJONOWANIE SŁUŻBY RADIOKOMUNIKACJI AMATORSKIEJ A OCHRONA ŚRODOWISKA Warszawa, dnia 2 sierpnia 2012 r. KANCELARIA SENATU BIURO KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ DZIAŁ PETYCJI I KORESPONDENCJI BKS/DPK-134/28211/12 MK Nr: 28211 Data wpływu 1 czerwca 2012 r. Data sporządzenia informacji

Bardziej szczegółowo

URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ. Warszawa, dnia 10 czerwca 2014 r.

URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ. Warszawa, dnia 10 czerwca 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ Warszawa, dnia 10 czerwca 2014 r. Poz. 29 Zarządzenie Nr 11 Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie planu zagospodarowania

Bardziej szczegółowo

MEMORANDUM. w sprawie współpracy na rzecz podnoszenia jakości świadczonych dla użytkowników usług na rynku telekomunikacyjnym

MEMORANDUM. w sprawie współpracy na rzecz podnoszenia jakości świadczonych dla użytkowników usług na rynku telekomunikacyjnym MEMORANDUM Warszawa, październik 2012 r. w sprawie współpracy na rzecz podnoszenia jakości świadczonych dla użytkowników usług na rynku telekomunikacyjnym Niniejsze Memorandum zostało zawarte w dniu..

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA ORGANIZATORÓW BADAŃ BIEGŁOŚCI WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE Wydanie 4 Warszawa, 1.08.2014 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Ogólne zasady udzielania i utrzymywania akredytacji

Bardziej szczegółowo

Zasilanie obiektów telekomunikacyjnych, wymagania

Zasilanie obiektów telekomunikacyjnych, wymagania Zasilanie obiektów telekomunikacyjnych, wymagania Ryszard Witczyński 2011-11-13 1 OCZEKIWANIE INFORMATYKA Rozdzielnica zasilająca Prosty przykład zasilania komputera rezerwowanego UPS-em, czas podtrzymania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r. Dz.U.UE.L.06.384.75 2008.04.17 zm. Dz.U.UE.L.2008.86.9 art. 15 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006 z dnia 22 grudnia 2006 r. w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej w odniesieniu do materiałów i wyrobów

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

Autor: Artur Lewandowski. Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski

Autor: Artur Lewandowski. Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Autor: Artur Lewandowski Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Przegląd oraz porównanie standardów bezpieczeństwa ISO 27001, COSO, COBIT, ITIL, ISO 20000 Przegląd normy ISO 27001 szczegółowy opis wraz

Bardziej szczegółowo

Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów

Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 2013/0027(COD) 2.9.2013 PROJEKT OPINII Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Centronic EasyControl EC541-II

Centronic EasyControl EC541-II Centronic EasyControl EC541-II pl Instrukcja montażu i obsługi Pilot Ważne informacje dla: montera / elektryka / użytkownika Prosimy przekazać je odpowiednim osobom! Użytkownik winien zachować niniejszą

Bardziej szczegółowo