THE CURRENT CONDITION AND POSSIBILITIES OF DEVELOPMENT OF FESTIVAL TOURISM IN THE LUBLIN REGION

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "THE CURRENT CONDITION AND POSSIBILITIES OF DEVELOPMENT OF FESTIVAL TOURISM IN THE LUBLIN REGION"

Transkrypt

1 119 Pol. J. Sport Tourism 14, 1, THE CURRENT CONDITION AND POSSIBILITIES OF DEVELOPMENT OF FESTIVAL TOURISM IN THE LUBLIN REGION KATARZYNA PIOŒ, KAROLINA SKOCZYLAS, TERESA BRZEZIÑSKA-WÓJCIK Maria Curie-Sk³odowska University in Lublin, Faculty of Earth Sciences and Spatial Management, Department of Regional Geography and Tourism Mailing address: Teresa Brzeziñska-Wójcik, Maria Curie-Sk³odowska University, Department of Regional Geography and Tourism, cd Kraœnicka Avenue, -71 Lublin, tel.: , fax: , Abstract Introduction. The number, range, and diversity of events with a character of festivals have been growing in the Lublin Region over the last several years. The events are organised by various entities and institutions. Information about them is largely dispersed. No study has been conducted so far determining the spatial distribution of festivals at the regional scale, and analysing their offer in the context of possibilities of development of festival tourism. Therefore, a study in the scope was undertaken with consideration of the cultural conditionings of some of the events. Material and methods. In periods from July to December and from September to December 13, secondary information was analysed (statistics, records, and scientific studies), and original material was collected (field inventory, interview, and diagnostic survey) regarding the current condition of festival tourism in the Lublin Region. Results. The collected data on festival tourism offers suggest that the number of festivals in the Lublin Region has been continuously increasing from year to year. According to the obtained data, festivals with a duration of 3 and 5 days are dominant. The majority of festivals are held in summer months, usually on weekends. Music and interdisciplinary festivals with international, national, and regional range are prevalent. Some of them already have a history of 47 years. The analysis of the spatial distribution of the festivals subject to the inventory suggests that the majority of them are organised in the largest cities of the region, namely Lublin, Zamoœæ, and Kazimierz Dolny. Conclusions. Due to the very diverse offer of festivals, and the manner of their promotion, they play an important role in the promotion of the Lublin Region. The offer, spatial distribution, and dynamics in the scope of organisation of festivals provide good perspectives for the development of festival tourism in the Lublin Region. Key words: festivals, festival tourism, Lublin Region Introduction Participation in festivals is currently one of popular ways of spending free time [1]. Festivals have also been of high importance for the history of all cultural circles determining the modern understanding of reality and relations with others. The name itself refers to the category of holidays. The general definition of a festival describes it as an unusual activity with religious, social, or political character, related to the natural rhythm and historical past of an area []. A definition of a festival specifically for the purposes of tourism is provided by Jêdrysiak: A festival (lat. festivus cheerful, joyful, festive) is a cycle of artistic events, usually of a single sort (e.g. film, music, theatre), constituting a review of achievements in a given field, organised in a single period of time and under a common name, frequently treated as a competition [3]. The Anglo-Saxon explanation of the term festival is presented by Mika [4]. The term denotes apart from cultural events, also events organised for entertainment purposes, such as concerts, outdoor shows, picnics, and sports competitions [4]. In a wider scope, in the context of tourism itself, a festival denotes cultural events, award presentation ceremonies (in film and music), religious ceremonies, carnivals, parades, concerts, anniversary celebrations, cultural exhibitions, trade shows, sports competitions (professional and amateur), and organised outdoor activities [5]. According to Gibson and Stewart, an event can be called a festival if at least one (preferably more than one) of the following criteria is met: use of the term festival in the title of the event; its cyclical or non-cyclical character (irregular/regular, one-off, annual, or biannual event); emphasis on the appreciation, promotion, or discovering of a certain aspect of local culture, or [ ] reference to the identification with a specific subculture []. The term festival also refers to the English term event. The term is translated into the Polish language ( impreza or wydarzenie ), but is usually encountered in the original form. The meaning of an event is not related to festivity, i.e. the original factor accounting for the importance of mass events [7]. Various interpretations of the term event are provided by Ratkowska, among others mentioning the expansion of the scope of use of the term, originally associated with music events []. According to Mika, the term event in relation to tourism refers to any event with a character of planned gathering held just once or cyclical drawing the attention of people from the outside, and becoming a reason for travelling [4]. In relation to the Lublin Region, cultural events with a character of festivals seem to be the most adequately described by Jêdrysiak [3]. For the purpose of a fuller analysis of the phenomenon, the definition should be expanded by the elements of cyclical entertainment events, such as: concerts, parades, outdoor shows, and picnics. According to various classifications, festival tourism is recognised as a form of cultural tourism [3, 4,, 9]. The role of festival tourism in studies in the scope of tourism geography Copyright 14 by Józef Pi³sudski University of Physical Education in Warsaw, Faculty of Physical Education and Sport in Bia³a Podlaska

2 Pioœ et al.: THE CURRENT CONDITION AND... Pol. J. Sport Tourism 14, 1, was analysed in detail by Cudny []. In many cases, definitions of cultural tourism itself emphasise the cognitive aspect and element of meeting the needs and expectations of tourists in the scope of culture through among others participation in cultural events. One of fuller definitions of cultural tourism is proposed by Marciszewska [], describing it as: activity of people at their place of tourist stay and during their travel from the place of permanent residence, permitting the cognition or experiencing of various lifestyles of other people, reflecting social customs, religious traditions, intellectual culture, and cultural heritage, and aiming at meeting human needs, desires, and expectations in the scope of culture. A definition with a similar semantic scope was proposed by Mika [4], emphasising the participation in cultural events, and drawing attention to the importance of tangible and intangible cultural values (cultural heritage tourism). An equally brief definition of cultural tourism was presented by Kowalczyk [9], describing it as a set of behaviours of tourists related to their authentic interest in cultural heritage (historical monuments, folklore, places related to important events, etc.), and their participation in broadly defined cultural life. A number of authors explaining the term emphasise the emotional involvement of tourists participating in the discussed form of tourism, e.g. Quinn [11]. Event tourism is related to, and in many elements even the same as festival tourism (among others Mikos von Rohrscheidt [1], Buczkowska [13], Ratkowska [], Borzyszkowski [14]). Although this form of tourism has existed for several decades [15], an increased interest of researchers in event tourism has th st been observed since the turn of the and 1 century. Still in 1995, the scientific environment postulated that research should be more focused on any forms of live entertainment [1]. Due to the last approximately dozen years of intensive studies on event tourism, it is currently firmly grounded among subtypes of cultural tourism. It is still questionable, however, whether it should be treated as a separate area of analyses. According to Getz [15], event tourism belongs to the scope of studies on tourism management and event management. According to Ratkowska [], it is possible to separate a number of specialisations of event tourism, because any type of an organised event can become an objective of travel. One of the fullest definitions of event tourism was presented by Buczkowska [13, 17]. According to the author, event and cultural tourism involves the participation of tourists in various events in the scope of theatre, film, cinema, festival, carnival, literature, music, dance, photography, concerts, shows, parades, fiestas, picnics, art exhibitions (in museums, galleries, and other spaces), ceremonies of opening and closing of sports events, initiatives accompanying fares, and trade exhibitions themselves, and national celebrations. According to the opinions and definitions cited above, festival tourism includes not only participation in events described as festivals (although they constitute the main goal of this form of tourism), but also in many other cultural, entertainment, and sports events. Therefore, this form of tourism modifies the physical, social, and economic aspects of space. The Anglo-Saxon definition of a festival in the context of tourism is not fully applicable to the definition of festival tourism in the Lublin Region due to the too broad range of meaning. It includes a number of types of events not meeting the criteria of the Polish meaning of the term festival. The classification of events important for the festival tourism in the Lublin Region, presented further in the article, is particularly based on the definition of festival tourism by Mika [4]. Definitions of event tourism additionally include elements such as: art exhi-bitions, ceremonies related to sports events, fares, and national celebrations, not meeting the strict criteria of festival tourism adopted in this paper. Each of the events can be classified to a different form of tourism in which it plays a much more substantial role than in festival tourism. For example, participation in art exhibitions can be treated as a kind of cultural-artistic tourism [9], and participation in fares as a type of fare or business tourism [4]. The increasing popularity of festivals among tourists [], and their significance for the promotion of regions [1, 19, ] generate the need for analysing the current condition of festival tourism in the Lublin Region and conditions of its further development. The objective of the article is therefore to present the quantitatively, qualitatively, and spatially varied offer in the scope of cultural events provided to tourists visiting the Lublin Region, and to present the possibilities of development of this form of tourism. Material and methods The detailed analysis of the potential of the Lublin Region in the scope of the development of festival tourism was conducted in several stages. At the first stage, secondary information was obtained as a result of the analysis of the subject literature, data available in records and registers, thematic content of websites, programmes of cultural events, and promotional materials. Then, an inventory of festivals was performed (in the periods from July to December and from September to December 13), accompanied by observation and interviews with organisers of festivals (among others with employees of the Lublin Regional Tourism Organisation). The study applied the form of a free interview with a standardised list of searched information [1]. The list of cultural events included in the Cultural Calendar 13 of the Lublin Region was compared with lists of events presented in other official sources, such as: the tourist information guide and website run and prepared by the Department of Promotion and Tourism of the Marshall's Office of the Lublin Region in Lublin, and the website of the Municipal Office of Lublin []. A detailed analysis of the mentioned sources showed that the most complete list of events was presented in the Cultural Calendar. It also included cultural events mentioned in other sources. The classification of festivals in the Lublin Region was performed based on the definition of terms festival [3] and festival tourism [4] expanded by the elements of cyclical entertainment events, and excluding the aspect of sports events and events related to sport. At the next stage, the obtained data were subject to statistical analysis (percent contribution in their total number; their ranges, and the lowest and highest values in the data set). Next, the spatial distribution of festivals in the Lublin Region was presented. The role of festivals in the region's promotion was also analysed, as well as the perspectives of development of the discussed form of tourism. Features of the Lublin Region The Lublin Region, diverse in physiographic terms, is currently associated with the Lublin Province. The organisation of many events with a character of festivals is supported by varied environmental and cultural resources. The region comprises of three distinguishable parts included in landscape belts with an East-West orientation: in the North Central Polish Plains (South Podlasie Plain, West Polesie, Polesie Wo³yñskie), in the middle part South Polish Uplands (Lublin Upland, Roztocze, Wo³yñ Upland, Pobu a Basin), and in the South submontane depressions (Sandomierz Basin) [3, 4]. The analysed region is transformed anthropogenically to a low degree. Areas with unique environmental and cultural values are preserved, contributing to the region's tourism and recreation attractiveness. The natural resources (peculiarities

3 11 Pol. J. Sport Tourism 14, 1, Pioœ et al.: THE CURRENT CONDITION AND... of flora and fauna, rock outcrops, gullies, gorges, waterfalls, springs, caves, and vantage points) are among others subject to legal protection as: national parks, 17 landscape parks, 5 reserves, and 154 nature monuments [5, ]. The Lublin Region, constituting.% of the territory of Poland, was inhabited by 5.% of Poland's population in 11. The contribution of urban population in the Lublin Region amounted to 4.5%, whereas for Poland.7%. It is traditionally assumed to be an agricultural region; 3.3% of professionally active people are employed in agriculture and forestry. The value for Poland amounts to 1.3% [5, ]. The area is distinguished by the co-existence of the West and East Slavic cultures. The immigration of Russian, Jewish, Tatar, Armenian, or German communities contributed to the multicultural landscape of the Lublin Region. The region's historical past and the related heritage preserved in the remains of monuments of tangible culture from various times (from Early Medieval settlements, through architectural complexes associated with aristoth th cratic families, to the post-industrial monuments of the 19 / century) develop a cultural group of tourism resources [7, ]. The region includes one World Heritage Cultural Site (Old Town in Zamoœæ) and three historical monuments (palace and park complex in Koz³ówka, Kazimierz Dolny on the Vistula River, and the former urban complex in Lublin) [9, 3, 31]. The region boasts 4 museums, including: regional, historical, 7 interdisciplinary, 5 biographic, 4 artistic, 4 martyrological, and ethnographic. Numerous cultural institutions are also active here: 3 community centres, 13 culture centres, and 15 culture clubs. Moreover, 4 theatres ( dramatic, 1 puppet, and 1 music theatre), and 1 philharmonic function here [5]. In 11, 51 various events were organised in reference to the environmental and cultural heritage, attended by. million people, including 1. million in cities, and. in the countryside [5]. Results Potential of the Lublin Region in the scope of festival tourism Out of 574 cultural events included in the Cultural Calendar 13 (44 in ), only 44 events met the definition of a festival according to the adopted classification of festival tourism. The analysis excluded religious events, except for festh tivals related to religion at an international scale (e.g. 1 International Festival of East Slavic Christmas Carols in Terespol). The subject of the analysis also excluded handicraft workshops, declamatory, art, and photography competitions, vernissages, rallies, library meetings, and celebrations of national holidays, theatre premieres, and single music recitals. Meetings and events concerning only a small potential group of participants and interested parties were also omitted, such as e.g. ritual and rural theatres reviews, or children's theatres with a range of several communes or districts (e.g. Theatre Spring on the Borderland in Bi³goraj), or those assumed to only involve people inhabiting a given village/town and its vicinity (e.g. Family Picnic in Trawniki). This type of events aim at the integration of local communities, supporting their cultural development, presentation of own output, and meeting the needs in the scope of entertainment, and not at drawing tourists. It is worth mentioning that not every event called a festival is actually a festival. Therefore, the word festival in the title of an event is not its strict determinant. Many cultural events with such a title do not meet the definition adopted herein, and have no actual effect on the development of tourism. An example is the Na³êczów Dance Festival. In reality, it is rather a local dance competition combined with workshops. Another example is the Harmony of the Old Town in Lublin, in reality constituting cyclical monthly concerts held among others in the building of the Crown Tribunal. The concerts are of unquestionable cultural significance and value for the inhabitants of Lublin, but they are not a tourist attraction aimed at drawing tourists from outside the Lublin Region. This paper classifies 44 festivals according to the following criteria: term and duration, type, range, and number of editions. In aspect of the term, the majority of festivals (59% of the events in 13, and 5% in ) are organised in the Lublin Region in the spring-summer season, from May to August. The highest number of festivals are held in June, July, and August, and the lowest number in the winter season in January, February, and March. A slight increase in the number of events is also observed in the autumn season in October and November (fig. 1). Number of festivals Source: Own elaboration based on [, 3, 33, 34, 35, 3]. year 13 year Figure 1. Number of festivals in the Lublin Region in particular months in and 13 The variation of the number of festivals at the annual scale results directly from the atmospheric conditions and features of places of organisation of the events. The majority of them are held in the open space when the potential weather conditions are the most favourable. It is also important that in the summer season, many people, including entire families, have more spare time (vacations, holidays) which they can use for practic-ing tourism. Festivals held in the autumn season are particu-larly targeted at adults. Such events are largely held in closed objects. Therefore, their organisation is independent of the weather. According to the analysed data, the contribution of festival days in terms of duration is quite high in the Lublin Region. In, festivals were held on approximately 3% of days, and in 13, 44% of days. The total number of days with events amounts to, respectively: in and 1 in 13. Considering the difference between the total number of festival days and the number of days on which several events were held simultaneously, the resulting values are 13 days in and 1 in 13. Moreover, a considerable progress is observed in 13 in relation to (fig. 1). Festivals in were dominated by events with a duration of 3 days (1/3 of the total number of events), and in 13, the highest number of events lasted for more than 5 days (almost 1/3 of the total number of festivals). The longest events in 13 included among others the Festival of Art in Public Space Open City (3 days), the Lublin Days of Student Culture (9 days), nd the Zamoœæ Theatre Summer ( days), the International Festival Andrzej Nikodemowicz Time and Sound (15 days), the th 19 Polish Meetings of Blacksmiths, the Polish Fairs of Blacksmith Art (13 days), the LandArt Festival (11 days), and the Polish Summer Film Academy in Zwierzyniec ( days) (fig. ).

4 Pioœ et al.: THE CURRENT CONDITION AND... Pol. J. Sport Tourism 14, 1, Number of festivals Source: Own elaboration based on [, 3, 33, 34, 35, 3]. Figure. Duration of festivals in the Lublin Region in and 13 The adopted classification distinguishes eight types of festivals: music, theatre, dance, folklore, literature, film, interdisciplinary, and other (remaining) (fig. 3). Both in and 13, music festivals were dominant, reaching the number of 15 (in both cases). Many among the total number of the events were also of interdisciplinary character (9 in, and 11 in 13). They involved entertainment in the scope of concerts, theatre, and film, competitions, degustation, and other accompanying attractions. The lowest number of the recorded festivals were organised in the field of dance and literature only one event each. Such a variation results from a number of reasons. Dance events are usually organised in the form of dance competitions, and are not addressed to artists, but largely to amateurs of dance and people related to dance to a lower or higher degree. Cultural events strictly referring to literature may turn out to be insufficiently attractive in perceptive terms for a potential artist. This type of events or meetings rather appeal to a group of people interested in literature (scientific employees, authors and their readers). Music plays the paramount role in music festivals [37]. Due to its universal character, it becomes a specific link between various communities and cultural systems [3]. Therefore, music events enjoy the most interest among tourists and inhabitants. They constituted 34% of festivals in the Lublin Region in 13, and 3% in, respectively. Number of festivals year 13 year 1 day days 3 days 4 days 5 days more than 5 days year 13 year 5 1 The other or remaining category includes events such as among others the Archaeological Picnic in Chodlik, the Festival of Art in Public Space Open City, the S³owodajê Storyth teller Festival, the 1 Polish Meetings of Blacksmiths, and the Polish Fairs of Blacksmith Art, as well as Carnaval Sztuk-Mistrzów. Each of the events has its unique character exceeding the category specified above. The first event, organised at the site of a medieval settlement in Chodlik, combines concerts, historical reconstructions, handicraft shows, and numerous attractions addressed to visitors at any age [3]. The Festival of Art in Public Space and the S³owodajê Storyteller Festival are innovative cultural undertakings. The former aims at the introduction of elements of art to the public space of the city of Lublin [39]. The latter attempts to restore the tradition of storytelling [4]. The Polish Meetings of Blacksmiths in Wojciechów enjoy high popularity due to their established reputation and workshop character. Carnaval Sztuk-Mistrzów, one of the youngest events (since ), is unique at the Polish, or even European scale. It has a form of a carnival with participation of circus artists, jugglers, and acrobats [41]. In terms of range, approximately half of the festivals in the Lublin Region are international. The events usually enjoy the most presence in mass media. This directly contributes to their popularity, and draws tourists from abroad. National and regional festivals constitute approximately 5% of the total number of festivals. National events mostly draw tourists from across Poland, and regional ones are an attraction for visitors from the city's vicinity. The high number of international events suggests the region's considerable potential in the scope of festival tourism. It should be emphasised, however, that not every international festival held in the region is sufficiently known to draw a high number of artists. Some events, in spite of their international character, are not prepared to host a high number of visitors. An example is the Lublin Jazz Festival. As a relatively young event, it still does not have an established reputation, and objects hosting the festival events could not seat a large audience. The festival has a chance of development, however. Every year, it offers a richer programme, encouraging jazz enthusiasts to visit Lublin. In terms of number of editions, the oldest event in the Lublin Region is the Polish Festival of Folklore Bands and Singers th (its 47 edition was held in 13). The youngest events are the nd Bialski Sêkacz Festival and the International Festival Andrzej Nikodemowicz Time and Sound. Their first editions were held in 1. According to the classification (seven groups by number of editions, fig. 4), the majority of the festival art events in the Lublin Region are relatively young. Most of the festivals (1% of the total number of events held in 13) are within the first three ranges: from 1 to 1 editions. The remaining 19% of events are distributed over the four remaining ones from to 44 editions. Each of the editions is held not more than once per year, and annual events prevail in the full classification. This suggests that over the last 1 years, the number of festivals in the Lublin Region has been systematically increasing. The systematic expansion of the offer of events important from the point of view of festival tourism is a positive phenomenon, assuming that their level keeps increasing. Source: Own elaboration based on [, 3, 33, 34, 35, 3]. Figure 3. Number of festivals in the Lublin Region in and 13 by type

5 13 Pol. J. Sport Tourism 14, 1, Pioœ et al.: THE CURRENT CONDITION AND... Number of festivals I-VII VII-XIV XV-XXI XXII- XXVIII Source: Own elaboration based on [, 3, 33, 34, 35, 3]. year 13 year XXIX- XXXV XXXVI- XLII XLIII-> Figure 4. Number of festivals in the Lublin Region in and 13 by number of editions Number of festivals year 13 year Source: Own elaboration based on [, 3, 33, 34, 35, 3]. It is interesting that some of the events have been organised in the Lublin Region for, 3, and even 4 years. They include: the Polish Festival of Folklore Bands and Singers, the Interregional Meeting of Rural Theatre Groups, The Polish Festival of Hop Farmers and Brewmasters, the Zamoœæ Theatre Summer, Jazz on the Borderland, the Polish Meeting of Theatres of the Polish Countryside, the International Festival of Folk Music Miko- ³ajki Folkowe, and the Lublin Days of Student Culture. This reflects the long-lasting tradition of festival organisation in the Lublin Region. Four out of eight oldest events are national festivals, two are international, and two regional. Three theatre festivals as well as music, interdisciplinary, and folklore festivals have the longest history. Younger events include festivals of every type and range. This suggests a wide scope of the offer in the region. Spatial distribution of festivals in the Lublin Region According to the criteria of classification of festival tourism events, urban areas are more abundant in festivals than rural ones. This is reflected in the spatial distribution of festivals in the Lublin Region. Festivals were held in 1 (in 15 including townships) out of districts of the Lublin Region ( rural districts and 4 townships). The majority of festivals (approximately 4% of their total number in 13) were held in the Lublin district (including in the rural areas, and 1 in the township). The second highest number of festivals, although considerably lower, were held in the Zamoœæ ( events in 13) and Pu³awy districts (4 events in 13). In the remaining districts, only three, two, or single events take place (fig. 5). The spatial distribution of festival tourism events in particular districts and communes of the Lublin Region is directly related to the cultural resources resulting from the historical past of individual towns. In 13, the highest number of events ( festivals of various types almost half of all of the analysed festivals) were held in the city of Lublin. Four festivals were held in Zamoœæ, three in Kazimierz Dolny, two in Tarnogród and Zwierzyniec, and one in each of the remaining towns (fig. ). Figure 5. Number of festivals in particular districts of the Lublin Region in and 13 Source: Own elaboration based on [, 3, 33, 34, 35, 3]. Figure. Number of festivals in particular cities/towns of the Lublin Region in and 13 on the background of physico-geographical macro-regions [4] The towns hosting festivals are distinguished in the region in a number of terms. Lublin dominates over the other towns in terms of the number of festivals. The capital of the Lublin province is the largest city in eastern Poland. It has approximately 35 thousand inhabitants, occupying an area of 147 km² th []. The city has an interesting history dating back to the 11 th th century. In the 1 and 13 century, a settlement complex and

6 Pioœ et al.: THE CURRENT CONDITION AND... Pol. J. Sport Tourism 14, 1, a castle was constructed. In 1317, Lublin obtained the Magdeburg rights granted by W³adys³aw the Short [43]. The Polish- Lithuanian Union, concluded in 135, was of key importance for the city's development, locating it at the boundary of three economic zones. This also caused an increase in the city's administrative significance. Another breakthrough in the history of Lublin was the Union of Lublin of 159, resulting in the establishment of the Polish-Lithuanian Commonwealth. Another important event was the privilege granted by King Stephen Báthory in 157, establishing the Crown Tribunal. The appearance of the institution as well as gentry and aristocracy resulted in the development of trade, services, and handicraft. In that period, a number of palaces, mansions, and tenement houses were constructed in the city and its vicinity. A Jewish community was also active in Lublin, establishing among others the Talmudic Academy. This and other later events considerably affected the development of the city's cultural heritage [44]. Today, Lublin constitutes not only the administrative centre, but also the largest cultural-educational centre in the region. The academic environment largely contributes to such a situation (5 state universities: the Maria Curie-Sk³odowska University, the John Paul II Lublin Catholic University, the Medical University, the Technical University of Lublin, and the University of Life Sciences) due to the activity of numerous research clubs and organisations. The academic environment initiates various cultural events, including the Lublin Days of Student Culture and the Polish Student Theatre Festival Kontestacje. The capital of the province is also distinguished by the high number of cultural institutions. It includes 1 community and culture centres, including 1 regional and 4 local community centres. All of the 4 theatres located in the Lublin Region are located in Lublin. Moreover, the Philharmonic of Henryk Wieniawski functions in the city [45]. Lublin's current cultural image is also influenced by its multicultural character. For ages, the city has been a place combining the cultural influences from the West and East [34]. The city, located between the two capitals of the Polish-Lithuanian Commonwealth (Cracow and Vilnius), became a place of co-existence of cultures. The national and cultural diversity is reflected among others in the sacred architecture. The city includes Roman-Catholic, Orthodox, and Protestant churches (Evangelical, Mariavite, Polish Catholic, and Adventist) [4]. The city's candidacy for the title of the European Capital of Culture 1 (along with Gdañsk, Katowice, and Wroc³aw) was of high importance for its cultural development. In the period of application for the title, the city's funding for the organisation and promotion of events, including the cyclical ones, initiated still before the period, largely increased [45]. Festivals held in Lublin are events of various types: music, interdisciplinary 5, theatre 3, other 3 (Carnaval Sztuk- Mistrzów, Festival of Art in Public Space Open City, S³owodajê Storyteller Festival), as well as single dance, literature, and film festivals. As many as 14 out of are international festivals, national, and 4 regional. The majority of festivals in Lublin are relatively young (14 events), with the first edition organised within the last 7 years. The oldest ones include the International Festival of Folk Music Miko³ajki Folkowe and the Lublin rd Days of Student Culture, held for the 3 time in 13. Among other towns, the highest number of festivals is organised in Zamoœæ and Kazimierz Dolny. The remaining towns Tarnogród and Zwierzyniec host single events. Zamoœæ, called the Pearl of the Renaissance or the Padova of Europe, known for its Renaissance and Baroque monuments, is recognised as a city ideal in terms of urban layout. Today, like in the past, it is an important cultural centre. It hosts numerous festivals: the Zamoœæ Theatre Summer, the International Festival of Folklore Bands Eurofolk-Zamoœæ, Jazz on the Borderland, and the Hetmañski Fare Local Produce Festival. The two former events are international. During the Zamoœæ Theatre Summer, in the space of the Old Town (the Great Market, Old Town patios, parks, and casemates), plays of classical and avant-garde theatres are presented [47]. The Eurofolk Festival refers to the multicultural character of the city of Zamoœæ which has always been open to various cultures (although initially it was assumed to be inhabited exclusively by Catholics). Folklore groups from across the World participate in the festival. Zamoœæ organises many jazz concerts and events, with Jazz on the Borderland being the most important one. The festival hosts concerts of a number of outstanding artists, such as e.g. Jan Ptaszyn Wróblewski [4]. The Hetmañski Fare refers to the tradition of fares and markets held in Zamoœæ in the past [47]. Kazimierz Dolny in the Pu³awy district is an important town in the tourist triangle of the Lublin Region (Kazimierz Dolny- Pu³awy-Na³êczów). It has long been a favourite town of artists, and particularly painters. In the past, among others J.P. Norblin (13) and M.E. Androlli (1) created their works there [49]. Three festivals are currently organised in Kazimierz Dolny: the Film and Art Festival Two Riversides, the Polish Festival of Folklore Bands and Singers, and the May Music Festival. During the international Two Riversides Festival, works of foreign and Polish cinematography are presented. The other one has a national character, and belongs to the oldest festivals in the Lublin Region. The May Music Festival has a regional range. Discussion The role of festival tourism events in the promotion of the Lublin Region Materials promoting the Lublin Region (websites, folders, leaflets, and information guides) present festivals as a separate type of cultural tourism attractions. This suggests their high value for tourism [5], and significant role in the process of tourist promotion of certain cities and the region. Similarly as other European cities [51], by presenting a number of cultural events in its promotional materials, Lublin promotes itself through its festivals []. Zamoœæ also actively advertises its cultural offer. Folders and information guides are partly devoted to cultural events, among others the Tourist Information Guide 11 [5]. The values of festivals are also emphasised by folders promoting the entire Lublin Region. For example, the folder issued by the Lublin Regional Tourism Organisation, entitled Lublin Region. More than Tradition [53], presents specific places in the region by among others mentioning cultural events related to them. The region's promotion is supported by festivals with a national and international range, drawing a high number of visitors from outside the region. Such festivals usually host wellknown artists, which directly results in the increasing popularity of a given festival, and frequently its prestigious character. A special role in the region's promotion is played by untypical events with a unique character, such as e.g. Carnaval Sztuk-Mistrzów. Due to its specificity, the event gained impressive recognition, although its first edition was organised in. The festival was rewarded in 11 in the competition Poland is Becoming More Beautiful [54] in the region's promotional product category. Sightseeing frequently becomes an important reason for participation in festivals [55]. Therefore, organisers promoting a given event by means of advertisements in the press, radio, television, outdoor advertising or otherwise, also indirectly promote the tourism resources/values/attractions of the city and region hosting a given festival. Due to the participation in festivals currently becoming one of the most rapidly developing form of cultural tourism, it is

7 15 Pol. J. Sport Tourism 14, 1, Pioœ et al.: THE CURRENT CONDITION AND... important to keep including this type of events in the city's promotion. Summary and conclusions Out of 574 cultural events held in the Lublin Region in 13, only 44 met the criteria of the definition of a festival adopted in this article. The results of the analysis of festivals by the specified criteria (term, duration, type, range, number of editions, and spatial distribution) suggest the existence of certain patterns. 1. In reference to term, seasonality is observed; the majority of festivals are held in summer months in the form of outdoor events, favoured by good weather conditions. Most of them are held on weekends from Friday to Sunday.. The high potential of the Lublin Region in the scope of development of festival tourism is reflected in long duration of festivals in a year. Festivals lasting for 3 and 5 days reach a high contribution. 3. Festivals are also varied in terms of their type, although music and interdisciplinary events are prevalent. The latter, the most easily approachable by the potential visitor, enjoy particular popularity. 4. Approximately half of the festival offer of the Lublin Region constitutes international events, followed by a slightly lower number of events with the national and regional range. 5. The high dynamics and living tradition of the region in the scope of organisation of festivals is reflected in the number of their editions. The oldest festival in the region has a history of 47 years, and the youngest years.. The largest cities of the region, constituting its cultural centres, are dominant in terms of the spatial distribution of festivals. Smaller towns and villages are distinguished in the region by the organisation of festivals with unique values related to nature and culture (e.g. the Gryczaki Groats Festival in Janów Lubelski). The continuously growing number of events and their diversity are present in the promotion of the Lublin Region, both in the direct (through cultural values), and indirect manner (the promotion of the event itself also promotes the place, city, or region of its organisation). The diverse offer of cultural events, their spatial distribution, and dynamics in the scope of organisation provide good perspectives for the development of festival tourism in the Lublin Region Literature Prentice R., Andersen V. (3). Festival as a creative destination. Annals of Tourism Research 3(1), 7-3. Ratkowska P. (). On the festival in the cultural tourism context the event tourism once more. Turystyka Kulturowa 4-, [in Polish] Jêdrysiak T. (). Cultural tourism. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne. [in Polish] Mika M. (7). Kinds and types of tourism. In W. Kurek (Ed.), Tourism (pp ). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. [in Polish] Jafari J. (Ed.) (). Encyclopedia of tourism. New York: Routledge, London. Gibson C., Stewart A. (9). Reinventing rural places. The extent and impact of festivals in rural and regional Australia. Research Report. Wollongong: Australian Research Council, University of Wollongong. Fischer-Lichte E., Warstat M. (9). Staging festivity. Theater and feast in Europe. Basel, Tübingen: A. Francke Verlag. [in German]. Marciszewska B. (). Socio-economic conditions of the development of cultural tourism in Poland. Problemy Turystyki i Hotelarstwa 3, 5-9. [in Polish] 9. Kowalczyk A. (Ed.) (). Cultural tourism. Warszawa: Wydzia³ Geografii i Studiów Regionalnych UW. [in Polish]. Cudny W. (13). Festival tourism the concept, key functions and dysfunctions in the context of tourism geography studies. Geografický Èasopis/Geographical Journal 5(), Quinn B. (). Arts festivals, urban tourism and cultural policy. Journal of Policy Research in Tourism, Leisure & Events, Mikos von Rohrscheidt A. (). Cultural tourism. Phenomenon. Potential. Opportunities. Gniezno: Wydawnictwo KMB, GnieŸnieñska Wy sza Szko³a Humanistyczno-Mened erska Milenium. [in Polish] 13. Buczkowska K. (9). Cultural events tourism. In K. Buczkowska, A. Mikos von Rohrscheidt (Eds.), Contemporary forms of cultural tourism (pp ). Poznañ: AWF Poznañ. [in Polish] 14. Borzyszkowski J. (11). Influence of the event on the tourism market by the example of Prince William and Kate Middleton wedding. Turystyka Kulturowa 4-, [in Polish] 15. Getz D. (). Event tourism: Definition, evolution, and research. Tourism Management 9, Hughes H.L. (1995). Redefining cultural tourism. Annals of Tourism Research 3(3), Buczkowska K. (). Cultural tourism. The methodical guide. Poznañ: AWF Poznañ. [in Polish] 1. Cudny W. (). Four Cultures Dialogue Festival as an example of the strategic tourist product for ódÿ. Turystyka i Hotelarstwo, [in Polish] 19. Kaczmarek J., Stasiak A., W³odarczyk B. (). Tourism product. The concept, organization, management. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne. [in Polish]. Cudny W., Gosik B., Rouba R. (11). Christian culture's festival in ódÿ as an example of tourism product event. Ekonomiczne Problemy Us³ug (4), 9-. [in Polish] 1. Przyby³owska I. (197). Free-form interview with a standardized list of required information and possibility of its application in sociological studies. Przegl¹d Socjologiczny XXX, 53-. [in Polish]. Retrieved December, Œwieca A., Brzeziñska-Wójcik T. (9). Regional diversity of geosystems of river catchments of central-eastern Poland in view of studies on outflow of solutions. Prace i Studia Geograficzne 41, 5-1. [in Polish] 4. Brzeziñska-Wójcik T., Baranowska M. (1). The state of development of equestrian tourism in the Lublin Region in the context of environmental conditions. Polish Journal of Sport and Tourism 19(4), Statistical Office. (1). Statistical yearbook of the lubelskie voivodeship 1. Lublin: Urz¹d Statystyczny w Lublinie. [in Polish]. Central Statistical Office. (13). Statistical yearbook of the Republic of Poland 13. Warszawa: GUS. [in Polish] 7. Skowronek E., Wo³oszyn W. (). Socio-economic factors effect on the cultural landscape development of the Roztocze region. In E. Skowronek, W. Wo³oszyn, T. Speck, K.M. Born (Eds.), Cultural landscapes of the Lublin Upland and Roztocze (pp. 1-97). Lublin: Kartpol s.c.. Skowronek E., Wojciechowski K.H., Œwieca A. (). The history of the ethnic transformations of the Lublin Region. In E. Skowronek, W. Wo³oszyn, T. Speck, K.M. Born (Eds.), Cultural landscapes of the Lublin Upland and Roztocze (pp ). Lublin: Kartpol s.c. 9. Decree of the President of the Polish Republic of September 1994 on the recognition of a historical monument. Monitor

8 Pioœ et al.: THE CURRENT CONDITION AND... Pol. J. Sport Tourism 14, 1, Polski no. 5 item 417, [in Polish] 3. Regulation of the President of the Polish Republic of 5 April 7 on the recognition of the historical monument Lublin historical architectural-urban ensemble. Official Journal of Laws No. item 574, [in Polish] 31. Retrieved December, Kistelska A. (Ed.) (). Calendar of culture, lubelskie voivodeship. Lublin: Wojewódzki Oœrodek Kultury. [in Polish] 33. Kistelska A. (Ed.) (13). Calendar of culture 13, lubelskie voivodeship. Lublin: Wojewódzki Oœrodek Kultury. [in Polish] 34. Rogalska B. (Ed.) (). Tourism newsletter, lubelskie voivodeship. Lublin: Departament Promocji i Turystyki, Urz¹d Marsza³kowski Województwa Lubelskiego. [in Polish] 35. Rogalska B. (Ed.) (13). Tourism newsletter, lubelskie voivodeship 13. Lublin: Departament Promocji i Turystyki, Urz¹d Marsza³kowski Województwa Lubelskiego. [in Polish] 3. Retrieved February 1, Jab³oñska E., Kubecka-Tomi³o D. (). Music in Zamoœæ as part of city's tourism product. In B. Kawa³ko, S.J. Pastiszko (Eds.), Tourism and national heritage. (p. 155). Zamoœæ: Wy sza Szko³a Zarz¹dzania i Administracji. [in Polish] 3. Retrieved April, Retrieved April, Retrieved April, Retrieved April, Kondracki J., Richling A. (1994). Physicogeographical regions. In Atlas of the Republic of Poland Warszawa: G³ówny Geodeta Kraju. [in Polish] 43. Nowak B. (1997). Craft Lublin during the pre-partition period. In T. Radzik, A.A. Witusik (Eds.), Lublin in the history and culture of Poland (pp. 1-7). Lublin: Polskie Towarzystwo Historyczne Oddzia³ w Lublinie, Krajowa Agencja Wydawnicza. [in Polish] 44. Œwieca A. (9). Lublin city as a tourist space. In J. Styk, A. Œwieca (Eds.), Lublin's space in assessments of its users. Old and new social structures in Poland (vol. VIII) (pp. 9-9). Lublin: UMCS. [in Polish] 45. Kamola M. (Ed.) (11). Lublin the city of culture. The most important cultural events in 11. Lublin: Wydzia³ Kultury Urzêdu Miasta. [in Polish] 4. Lewandowski J. (9). The interpenetration of cultures. Tourist routes in lubelskie region. Lublin: Urz¹d Marsza³kowski Województwa Lubelskiego. [in Polish] 47. Jawor A. (11). Zamoœæ. The ideal town. Zamoœæ: ATUT. [in Polish] 4. Retrieved December, Madejski A., Kseniak M. (1995). Kazimierski Natural Landscape Park. Guide. Kazimierz Dolny: Zarz¹d Zespo³u Lubelskich Parków Krajobrazowych. [in Polish] 5. Liu Y., Chen C. (7). The effects of festivals and special events on city image design. Frontiers of Architecture and Civil Engineering in China 1(), Popescu R.I., Corbos R.A. (1). The role of festivals and cultural events in the strategic development of cities. Recommendations for urban areas in Romania. Informatica Economica 1(4), Jawor M. (Ed.) (11). Tourist guide. Zamoœæ The ideal town 11. Zamoœæ: Biuro Promocji Miasta. [in Polish] 53. Niedba³ A. (Ed.) (). Lubelskie. More than tradition. Lublin: Lubelska Regionalna Organizacja Turystyczna. [in Polish] 54. Carnaval Sztuk-Mistrzów has won Polska Piêknieje contest. (11, May 5). Dziennik Wschodni. [in Polish] 55. Bochenek M. (13). Festival tourism of folk group dancers from selected countries of the world. Polish Journal of Sport and Tourism (), DOI:.47/pjst Submitted: March, 14 Accepted: May 9, 14

9 17 Pol. J. Sport Tourism 14, 1, AKTUALNY STAN I MO LIWOŒCI ROZWOJU TURYSTYKI FESTIWALOWEJ W WOJEWÓDZTWIE LUBELSKIM KATARZYNA PIOŒ, KAROLINA SKOCZYLAS, TERESA BRZEZIÑSKA-WÓJCIK Uniwersytet Marii Curie-Sk³odowskiej w Lublinie, Wydzia³ Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej, Zak³ad Geografii Regionalnej i Turyzmu Adres do korespondencji: Teresa Brzeziñska-Wójcik, Uniwersytet Marii Curie-Sk³odowskiej, Zak³ad Geografii Regionalnej i Turyzmu, al. Kraœnicka cd, -71 Lublin, tel.: , fax: 1 537, Streszczenie Wprowadzenie. W ostatnich latach w województwie lubelskim zwiêksza siê liczba, zasiêg i ró norodnoœæ imprez o charakterze festiwalowym. Wydarzenia te s¹ organizowane przez bardzo ró ne podmioty i instytucje, a informacja o nich jest znacznie rozproszona. Jak dot¹d brakuje opracowania pokazuj¹cego przestrzenne rozmieszczenie festiwali w skali województwa, a tak e analizuj¹cego ich ofertê w kontekœcie mo liwoœci rozwoju turystyki festiwalowej. W zwi¹zku z tym, podjêto badania w tym zakresie, z uwzglêdnieniem kulturowych uwarunkowañ niektórych spoœród nich. Materia³ i metody. W okresach lipiec-grudzieñ oraz wrzesieñ-grudzieñ 13 przeanalizowano informacje wtórne (statystyki, rejestry, opracowania naukowe) oraz zebrano materia³y pierwotne (inwentaryzacja terenowa, wywiad i sonda diagnostyczny) dotycz¹ce aktualnego stanu turystyki festiwalowej w województwie lubelskim. Wyniki. Z zestawienia ofert w zakresie turystyki festiwalowej, wynika, i na przestrzeni lat liczba festiwali w województwie lubelskim ci¹gle siê zwiêksza. W œwietle uzyskanych danych okazuje siê, e przewa aj¹ festiwale 3- i 5-dniowe. Wiêkszoœæ festiwali odbywa siê w miesi¹cach letnich, zwykle w czasie weekendu. Przewa aj¹ imprezy muzyczne i interdyscyplinarne, o zasiêgu miêdzynarodowym, ogólnopolskim i regionalnym. Niektóre maj¹ ju 47-letni¹ historiê. Z analizy przestrzennego rozmieszczenia zinwentaryzowanych festiwali wynika, e najwiêcej organizuje siê ich w trzech miastach Lublinie, Zamoœciu i Kazimierzu Dolnym. Wnioski. Bardzo zró nicowana oferta festiwali i sposób, w jaki s¹ promowane powoduj¹, e odgrywaj¹ one wa n¹ rolê w promocji województwa lubelskiego. Zarówno oferta, przestrzenne rozmieszczenie oraz dynamika w zakresie organizacji festiwali tworz¹ dobre perspektywy dla rozwoju turystyki festiwalowej w województwie lubelskim. S³owa kluczowe: festiwale, turystyka festiwalowa, województwo lubelskie Wstêp Wspó³czeœnie udzia³ w imprezach o charakterze festiwalowym nale y do popularnych form spêdzania czasu wolnego [1]. Festiwale mia³y tak e istotne znaczenie w historii wszystkich krêgów kulturowych, które kszta³towa³y wspó³czesne pojmowanie rzeczywistoœci i relacje z innymi. Sama nazwa odnosi siê do kategorii œwiêta, a ogólna definicja festiwalu okreœla go jako niecodzienne dzia³anie o charakterze religijnym, spo³ecznym, politycznym, zwi¹zane z rytmem przyrody i przesz³oœci¹ historyczn¹ obszaru []. Szczegó³ow¹ definicjê festiwalu na potrzeby turystyki podaje Jêdrysiak: Festiwal (³ac. festivus radosny, weso³y, œwi¹teczny) to cykl imprez artystycznych przewa nie jednego typu (np. filmowych, muzycznych, teatralnych), bêd¹cych przegl¹dem osi¹gniêæ w danej dziedzinie, zorganizowanych w jednym czasie i pod wspóln¹ nazw¹, czêsto ujêtych w ramy konkursu [3]. Anglosaskie wyjaœnienie terminu festival prezentuje Mika [4]. Termin ten obejmuje oprócz wydarzeñ o charakterze kulturalnym tak e imprezy organizowane w celach rozrywkowych, jak: koncerty muzyczne, widowiska plenerowe, festyny, a tak e zawody sportowe [4]. W szerszym znaczeniu, w kontekœcie samej turystyki mianem festiwalu okreœla siê m.in. wydarzenia kulturalne, ceremonie rozdania nagród (filmowych, muzycznych), ceremonie religijne, karnawa³y, parady, koncerty rozrywkowe, obchody rocznicowe, wystawy kulturalne, wystawy handlowe, zawody sportowe (zawodowe i amatorskie), zorganizowane zabawy na wolnym powietrzu [5]. Zdaniem Gibsona i Stewarta, aby zdarzenie mo na by³o nazwaæ festiwalem, powinno byæ spe³nione co najmniej jedno (a najlepiej wiêcej ni jeden) z nastêpuj¹cych kryteriów: u ycie s³owa festiwal w nazwie imprezy; cyklicznoœæ lub nie (wydarzenie nieregularne/regularne, jednorazowe, coroczne lub co dwa lata); nacisk na docenianie, promowanie lub odkrywanie pewnego aspektu kultury lokalnej, lub [ ] odniesienie do konkretnej identyfikacji subkulturowej []. Pojêcie festiwal nawi¹zuje tak e do anglojêzycznego terminu event. Termin ten bywa t³umaczony na jêzyk polski jako impreza lub wydarzenie, najczêœciej jednak wystêpuje w brzmieniu oryginalnym. Rozumienie eventu nie jest powi¹zane ze œwiêtem, czyli pierwotnym czynnikiem t³umacz¹cym rangê imprez o charakterze zbiorowym [7]. Ró ne sposoby interpretowania eventu przytacza Ratkowska, pisz¹c miêdzy innymi o poszerzeniu zakresu u ycia tego terminu, ³¹czonego pocz¹tkowo z imprezami o charakterze muzycznym []. Zdaniem Miki termin event w stosunku do turystyki odnosi siê do wszelkich wydarzeñ maj¹cych charakter zaplanowanych spotkañ jednorazowych lub okresowych które przyci¹gaj¹ uwagê osób z zewn¹trz i staj¹ siê motywem podejmowania podró y [4]. W odniesieniu do województwa lubelskiego, dla imprez kulturalnych o charakterze festiwalowym, najbardziej adekwatne wydaje siê byæ objaœnienie Jêdrysiaka [3]. Jednak w celu pe³niejszej analizy zjawiska nale y je poszerzyæ o element cyklicznych wydarzeñ rozrywkowych, takich jak: koncerty muzyczne, parady, widowiska plenerowe i festyny. Copyright 14 by Józef Pi³sudski University of Physical Education in Warsaw, Faculty of Physical Education and Sport in Bia³a Podlaska

10 Pioœ et al.: AKTUALNY STAN I MO LIWOŒCI... Pol. J. Sport Tourism 14, 1, Turystyka festiwalowa, wed³ug ró nych klasyfikacji, zaliczana jest do form turystyki kulturowej [3, 4,, 9]. Miejsce turystyki festiwalowej w studiach z zakresu geografii turyzmu przeanalizowa³ szczegó³owo Cudny []. W wielu przypadkach, w definicjach samej turystyki kulturowej, podkreœlany jest aspekt poznawczy oraz element zaspokojenia potrzeb i oczekiwañ turystów w zakresie kultury poprzez m.in. udzia³ w imprezach kulturalnych. Jedn¹ z pe³niejszych definicji turystyki kulturowej podaje Marciszewska [], okreœlaj¹c j¹ jako: aktywnoœæ osób w ich miejscu pobytu turystycznego oraz podczas podró y z miejsca sta³ego zamieszkania, która pozwala na poznanie lub doœwiadczenie ró nych sposobów ycia innych ludzi sposobów odzwierciedlaj¹cych obyczaje spo³eczne, tradycje religijne, myœl intelektualn¹, dziedzictwo kulturowe i maj¹cych na celu zaspokojenie ludzkich potrzeb, pragnieñ oraz oczekiwañ w zakresie kultury. Definicjê o podobnym zakresie znaczeniowym zaproponowa³ Mika [4], który podkreœli³ w niej uczestnictwo w imprezach o charakterze kulturalnym oraz zwróci³ uwagê na istotê materialnych i niematerialnych walorów kulturowych turystyka dziedzictwa kulturowego (ang. cultural heritage tourism). Równie zwiêz³¹ definicjê turystyki kulturowej przedstawi³ Kowalczyk [9], okreœlaj¹c j¹ jako zespó³ zachowañ turystów zwi¹zanych z ich autentycznym zainteresowaniem dziedzictwem kulturowym (zabytkami, folklorem, miejscami zwi¹zanymi z wa nymi wydarzeniami itp.) oraz ich uczestnictwem w szeroko rozumianym yciu kulturalnym. Wielu autorów, wyjaœniaj¹c to pojêcie, k³adzie nacisk na zaanga owanie emocjonalne turystów bior¹cych udzia³ w omawianej formie turystyki, np. Quinn [11]. Pokrewna w stosunku do turystyki festiwalowej, a w wielu elementach nawet to sama, jest turystyka eventowa (ang. event tourism), m.in. Mikos von Rohrscheidt [1], Buczkowska [13], Ratkowska [], Borzyszkowski [14]. Mimo, i ta forma turystyki istnieje od kilku dekad [15], to jednak wzmo one zainteresowanie badaczy turystyk¹ eventow¹ obserwuje siê od prze³omu wieków XX i XXI. Jeszcze w 1995 roku w œrodowisku naukowym postulowano, aby wiêcej uwagi w badaniach poœwiêciæ wszelkim formom wystêpów na ywo (ang. live entertainment) [1]. Ostatnich kilkanaœcie lat intensywnych studiów nad turystyk¹ wydarzeñ zaowocowa³o tym, e aktualnie zajmuje ona ugruntowan¹ pozycjê wœród podtypów turystyki kulturowej. Pojawiaj¹ siê jednak w¹tpliwoœci, czy nale y traktowaæ j¹ jako samodzielny obszar analiz. Getz [15] przyjmuje, i turystyka eventowa znajduje siê w krêgu studiów nad zarz¹dzaniem turystyk¹ oraz zarz¹dzaniem eventami. Zdaniem Ratkowskiej [] mo liwe jest wydzielenie wielu specjalizacji turystyki eventowej, poniewa ka dy typ zorganizowanej imprezy mo e staæ siê celem wyjazdów turystycznych. Jedn¹ z najpe³niejszych definicji turystyki eventowej prezentuje Buczkowska [13, 17]. Zdaniem tej autorki turystyka imprez i wydarzeñ kulturalnych polega na udziale turystów w ró norodnych przedsiêwziêciach teatralnych, filmowych, kinowych, festiwalowych, karnawa³owych, literackich, muzycznych, tanecznych, fotograficznych, koncertach, widowiskach, paradach, fiestach, festynach, wystawach sztuki (w muzeach, galeriach i innych przestrzeniach), uroczystoœciach rozpoczynania i koñczenia imprez sportowych, inicjatywach towarzysz¹cych targom oraz samych wystawach targowych, uroczystoœciach pañstwowych. Jak wynika z przytoczonych pogl¹dów i definicji, turystyka festiwalowa obejmuje nie tylko uczestnictwo w wydarzeniach okreœlanych mianem festiwali (chocia stanowi¹ one g³ówny cel tej formy turystyki), ale te w wielu innych imprezach oraz wydarzeniach kulturalnych, rozrywkowych i sportowych. Tym samym, ta forma turystyki modyfikuje fizyczne, spo³eczne i gospodarcze aspekty przestrzeni. Do zdefiniowania turystyki festiwalowej w województwie lubelskim anglosaska definicja festiwalu, w kontekœcie turystyki, nie znajduje zastosowania w pe³ni, ze wzglêdu na zbyt szeroki obszar znaczeniowy. Zawiera ona wiele typów imprez i wydarzeñ, które nie mieszcz¹ siê w kryteriach polskiego znaczenia terminu festiwal. Klasyfikacja wydarzeñ wa nych dla turystyki festiwalowej w województwie lubelskim, przedstawiona w dalszej czêœci artyku³u, bêdzie opieraæ siê g³ównie na definicji turystyki festiwalowej Miki [4]. W definicjach turystyki imprez i wydarzeñ kulturalnych (eventowej) pojawiaj¹ siê dodatkowo elementy, takie jak: wystawy sztuki, uroczystoœci zwi¹zane z imprezami sportowymi, targami oraz uroczystoœci pañstwowe, które nie wpisuj¹ siê œciœle w ramy turystyki festiwalowej przyjête w niniejszej pracy. Ka de z tych wydarzeñ mo na przyporz¹dkowaæ do innej formy turystyki, w której odgrywa ono znacznie wiêksz¹ rolê, ni w turystyce festiwalowej np. uczestnictwo w wystawach sztuki mo na by traktowaæ jako rodzaj turystyki kulturalno-artystycznej [9], a udzia³ w targach jako typ turystyki targowej czy te biznesowej [4]. Wzrastaj¹ca wœród turystów popularnoœæ festiwali [] oraz ich znaczenie w promocji regionów [1, 19, ] powoduj¹, e istnieje potrzeba przeanalizowania aktualnego stanu turystyki festiwalowej w województwie lubelskim i uwarunkowañ jej dalszego rozwoju. Celem opracowania jest zatem pokazanie zró nicowanej pod wzglêdem iloœciowym, jakoœciowym i przestrzennym oferty w zakresie wydarzeñ kulturalnych, proponowanej turystom odwiedzaj¹cym Lubelszczyznê oraz zaprezentowanie mo liwoœci rozwoju tej formy turystyki. Materia³ i metody Szczegó³ow¹ analizê potencja³u województwa lubelskiego w zakresie rozwoju turystyki festiwalowej przeprowadzono w kilku etapach. Na pierwszym pozyskano informacje wtórne w wyniku analizy: literatury przedmiotu, danych dostêpnych w spisach i rejestrach, treœci tematycznych stron internetowych, programów imprez kulturalnych oraz materia³ów promocyjnych. Nastêpnie wykonano inwentaryzacjê festiwali (w okresach lipiec-grudzieñ oraz wrzesieñ-grudzieñ 13), dokonano obserwacji i przeprowadzono wywiady z organizatorami festiwali (m.in. z pracownikami Lubelskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej). W badaniach zastosowano odmianê wywiadu swobodnego ze standaryzowan¹ list¹ poszukiwanych informacji [1]. Wykaz imprez kulturalnych zawarty w Kalendarzu Kultury 13 Województwa Lubelskiego porównano z listami wydarzeñ podawanymi przez inne oficjalne Ÿród³a, takie jak: informator turystyczny i serwis internetowy prowadzone i opracowane przez Departament Promocji i Turystyki Urzêdu Marsza³kowskiego Województwa Lubelskiego w Lublinie oraz portal Urzêdu Miasta Lublin lublin.eu []. Szczegó³owa analiza wymienionych Ÿróde³ wykaza³a, i najpe³niejszy wykaz imprez przedstawiono w Kalendarzu Kultury. Zawiera³y siê w nim równie wydarzenia kulturalne przywo³ane w innych Ÿród³ach. Klasyfikacjê festiwali w województwie lubelskim przeprowadzono na podstawie definicji pojêæ festiwal [3] oraz turystyka festiwalowa [4] z uwzglêdnieniem rozwiniêcia definicji o elementy cyklicznych imprez rozrywkowych oraz pominiêcia aspektu imprez sportowych i zwi¹zanych ze sportem. W kolejnym etapie uzyskane dane poddano analizie statystycznej (procentowy udzia³ wydarzeñ w ogólnej ich liczbie; szerokoœci przedzia³ów, najmniejsze i najwiêksze wielkoœci w zbiorze danych). Nastêpnie zaprezentowano przestrzenne rozmieszczenie festiwali w województwie lubelskim. Przeanalizowano równie rolê festiwali w promocji województwa, a tak e perspektywy rozwoju omawianej formy turystyki. Cechy regionu lubelskiego Region lubelski (Lubelszczyzna), zró nicowany pod wzglê-

11 19 Pol. J. Sport Tourism 14, 1, Pioœ et al.: AKTUALNY STAN I MO LIWOŒCI... dem fizjograficznym, jest uto samiany aktualnie z województwem lubelskim. Organizacji wielu imprez o charakterze festiwali sprzyjaj¹ zró nicowane zasoby przyrodnicze i kulturowe. W granicach regionu mo na wyró niæ trzy czêœci wchodz¹ce w sk³ad równole nikowo rozci¹gaj¹cych siê pasów krajobrazowych: na pó³nocy niziny œrodkowopolskie (Nizina Po³udniowopodlaska, Polesie Zachodnie, Polesie Wo³yñskie) w czêœci œrodkowej wy yny po³udniowopolskie (Wy yna Lubelska, Roztocze, Wy yna Wo³yñska, Kotlina Pobu a) na po³udniu obni enia przedgórskie (Kotlina Sandomierska) [3, 4]. Analizowany region jest w niewielkim stopniu przekszta³cony antropogenicznie. Zachowa³y siê obszary o unikatowych walorach przyrodniczych i kulturowych wp³ywaj¹ce na atrakcyjnoœæ turystyczn¹ i rekreacyjn¹. Przyrodnicze zasoby (osobliwoœci flory i fauny, ska³ki, w¹wozy, doliny prze³omowe, wodospady, Ÿródliska, jaskinie, punkty widokowe) s¹ m.in. objête ochron¹ prawn¹ jako: parki narodowe, 17 parków krajobrazowych, 5 rezerwatów, 154 pomniki przyrody [5, ]. W granicach województwa lubelskiego, stanowi¹cego,% powierzchni Polski, w roku 11 zamieszkiwa³o 5,% ludnoœci Polski. Udzia³ ludnoœci miejskiej w województwie lubelskim wynosi³ 4,5%, przy przeciêtnym dla Polski,7%. Tradycyjnie przyjmuje siê, e jest to region rolniczy; 3,3% ludzi czynnych zawodowo zatrudniona jest w rolnictwie i leœnictwie, podczas gdy w Polsce jest to 1,3% [5, ]. Obszar cechuje wzajemne przenikanie kultur S³owiañszczyzny Zachodniej i Wschodniej, a nap³yw ludnoœci rusiñskiej, ydowskiej, tatarskiej, ormiañskiej, czy niemieckiej rzutuje na wielokulturowy krajobraz regionu lubelskiego. Przesz³oœæ historyczna Lubelszczyzny oraz zwi¹zane z ni¹ dziedzictwo, jako pozosta³oœæ po zabytkach kultury materialnej ró nego wieku (od osad wczesnoœredniowiecznych, przez za³o enia architektoniczne zwi¹zane z rodami magnackimi, po zabytki poprzemys³owe XIX/XX w.), tworz¹ kulturow¹ grupê zasobów turystycznych [7, ]. W regionie znajduje siê jeden Obiekt Œwiatowego Dziedzictwa Kulturowego (Stare Miasto w Zamoœciu) oraz trzy pomniki Historii (zespó³ pa³acowo-parkowy w Koz³ówce, Kazimierz Dolny nad Wis³¹, Historyczny zespó³ miejski w Lublinie) [9, 3, 31]. Na terenie województwa znajduje siê 4 muzeów, w tym: regionalnych, historycznych, 7 interdyscyplinarnych, 5 biograficznych, 4 artystyczne, 4 martyrologiczne i etnograficzne. Znajduj¹ siê tutaj równie liczne instytucje kultury: 3 domów kultury, 13 oœrodki kultury oraz 15 klubów kultury. Ponadto dzia³aj¹ 4 teatry ( dramatyczne, 1 lalkowy, 1 muzyczny), oraz 1 filharmonia [5]. W nawi¹zaniu do dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, w roku 11 zorganizowano 51 ró nych imprez, w których uczestniczy³o, mln osób, w tym w miastach 1,, zaœ na wsi, [5]. Wyniki Potencja³ województwa lubelskiego w zakresie turystyki festiwalowej Spoœród wszystkich 574. wydarzeñ kulturalnych, wymienionych w Kalendarzu Kultury 13 (44 w roku ), tylko 44 imprezy mieœci³y siê w definicji festiwalu w odniesieniu do przyjêtej klasyfikacji turystyki festiwalowej. Z analizy wy- ³¹czono wydarzenia o wydÿwiêku religijnym, z wyj¹tkiem festiwali zwi¹zanych z religi¹ o zasiêgu miêdzynarodowym (np. XVIII Miêdzynarodowy Festiwal Kolêd Wschodnios³owiañskich w Terespolu). Przedmiotem analizy nie by³y tak e warsztaty rêkodzielnicze, konkursy recytatorskie, plastyczne oraz fotograficzne, wernisa e, rajdy, spotkania biblioteczne i obchody œwi¹t narodowych, premiery teatralne czy pojedyncze recitale muzyczne. Pominiêto te spotkania i wydarzenia, dotycz¹ce tylko niewielkiej potencjalnej grupy uczestników i zainteresowanych, takie jak np. przegl¹dy teatrów obrzêdowych, wiejskich, teatrzyków dzieciêcych obejmuj¹ce swym zasiêgiem teren kilku gmin lub powiatów (np. Wiosna z Teatrem na Kresach w Bi³goraju), czy anga uj¹ce w swym za³o eniu tylko osoby zamieszkuj¹ce dan¹ miejscowoœæ i okolice (np. Festyn Rodzinny w Trawnikach). Tego typu imprezy maj¹ na celu integracjê spo³ecznoœci lokalnej, umo liwianie jej rozwoju kulturalnego, prezentacjê swojej twórczoœci i zaspokajanie potrzeb w zakresie rozrywki, nie zaœ przyci¹gniêcie turystów. Warto zwróciæ te uwagê na to, i nie ka de wydarzenie nazwane festiwalem w rzeczywistoœci nim jest. Zatem samo s³owo festiwal w nazwie imprezy nie jest jej œcis³ym wyznacznikiem. Wiele spoœród tak nazwanych imprez kulturalnych swym charakterem nie odpowiada przyjêtej tutaj definicji i w praktyce nie wp³ywa na rozwój turystyki. Do przyk³adów nale y Na³êczowski Festiwal Tañca, który w rzeczywistoœci jest raczej lokalnym konkursem tanecznym, po³¹czonym z warsztatami, czy Harmonia Starego Miasta w Lublinie, która w rzeczywistoœci stanowi cykl comiesiêcznych koncertów, odbywaj¹cych siê m.in. w Trybunale Koronnym. Koncerty te niew¹tpliwie maj¹ du e znaczenie kulturalne i s¹ cenne dla Lublinian, ale nie s¹ atrakcj¹ turystyczn¹, przyci¹gaj¹c¹ docelowo turystów spoza województwa lubelskiego. W niniejszej pracy, sklasyfikowano 44 festiwale wed³ug nastêpuj¹cych kryteriów: termin i czas trwania, typ, zasiêg i liczba edycji festiwalu. Pod wzglêdem terminu wiêkszoœæ festiwali (59% imprez w roku 13; 5% w roku ) organizowana jest w regionie lubelskim w sezonie wiosenno-letnim, od maja do sierpnia. Najwiêcej festiwali odbywa siê w czerwcu, lipcu i sierpniu, a najmniej w okresie zimowym w styczniu, lutym oraz w marcu. Niewielki wzrost liczby imprez widoczny jest tak e w okresie jesiennym w paÿdzierniku i listopadzie (ryc. 1). Liczba festiwali ród³o: Opracowanie w³asne na podstawie [, 3, 33, 34, 35, 3]. rok 13 rok Rycina 1. Liczba festiwali w województwie lubelskim w poszczególnych miesi¹cach w oraz w 13 roku Zró nicowanie liczby festiwali w skali roku wynika bezpoœrednio z warunków atmosferycznych oraz cech miejsc, w których s¹ organizowane imprezy. Wiêkszoœæ spoœród nich odbywa siê na otwartej przestrzeni, kiedy najkorzystniejsze s¹ potencjalne warunki pogodowe. Istotne jest tak e to, e w okresie letnim wiele osób, w tym ca³ych rodzin, dysponuje czasem wolnym (wakacje, urlopy), który mog¹ wykorzystaæ na uprawianie turystyki. Festiwale, odbywaj¹ce siê w okresie jesiennym, skierowane s¹ g³ównie dla osób doros³ych. Zdarzenia z nimi zwi¹zane odbywaj¹ siê w wiêkszoœci w obiektach zamkniêtych, zatem ich przebieg nie jest zale ny od pogody. Z przeanalizowanych danych wynika, e w województwie lubelskim pod wzglêdem czasu trwania odsetek dni festiwalo-

12 Pioœ et al.: AKTUALNY STAN I MO LIWOŒCI... Pol. J. Sport Tourism 14, 1, wych jest dosyæ wysoki; przez oko³o 3% dni w roku oraz 44% dni w roku 13 odbywa³y siê festiwale. Przy czym ³¹czna liczba dni, w których odby³y siê imprezy wynosi odpowiednio: w roku oraz 1 w 13. Przy uwzglêdnieniu ró nicy miêdzy ogóln¹ liczb¹ dni festiwalowych a liczb¹, kiedy to kilka imprez odbywa³o siê równolegle, otrzymujemy wynik 13 dni w roku oraz 1 dni w roku 13. Ponadto w roku 13 zauwa alny jest progres wzglêdem roku (ryc. 1). Wœród imprez o cechach festiwalu w roku dominowa³y imprezy 3-dniowe (1/3 wszystkich imprez ogó³em), natomiast w 13 roku najwiêcej by³o imprez trwaj¹cych d³u ej ni 5 dni (prawie 1/3 ogó³u festiwali). Do najd³u szych imprez w roku 13 nale a³y m.in. Festiwal Sztuki w Przestrzeni Publicznej Open City/Miasto Otwarte (3 dni), Lubelskie Dni Kultury Studenckiej (9 dni), Zamojskie Lato Teatralne ( dni), II Miêdzynarodowy Festiwal Andrzej Nikodemowicz Czas i DŸwiêk (15 dni), XIX Ogólnopolskie Spotkania Kowali, Ogólnopolskie Targi Sztuki Kowalskiej (13 dni), Land Art Festival (11 dni) oraz Ogólnopolska Letnia Akademia Filmowa w Zwierzyñcu ( dni) (ryc. ). Liczba festiwali rok 13 rok ród³o: Opracowanie w³asne na podstawie [, 3, 33, 34, 35, 3]. Rycina 3. Liczba festiwali w województwie lubelskim w i w 13 roku wed³ug typu Liczba festiwali dzieñ 7 rok 13 rok dni 3 dni 4 dni 5 dni powy ej 5 dni ród³o: Opracowanie w³asne na podstawie [, 3, 33, 34, 35, 3] Rycina. Czas trwania festiwali w województwie lubelskim w i w 13 roku W przyjêtej klasyfikacji wyró niono osiem typów festiwali: muzyczne, teatralne, taneczne, folklorystyczne, literackie, filmowe, interdyscyplinarne i inne (pozosta³e) (ryc. 3). Zarówno w roku, jak i 13, najwiêcej by³o festiwali muzycznych a 15 (w obu przypadkach). Wiele spoœród wszystkich imprez mia³o te charakter interdyscyplinarny (9 w roku, 11 w roku 13). Obejmowa³y one zarówno wystêpy zespo³ów muzycznych, teatralnych, pokazy filmowe, konkursy, degustacje i inne atrakcje towarzysz¹ce. Najmniej w podanym zestawieniu by³o festiwali tanecznych i literackich tylko po 1 imprezie tego rodzaju. Takie zró nicowanie wynika z kilku powodów. Imprezy taneczne zazwyczaj organizowane s¹ w formach konkursów czy turniejów tanecznych i nie s¹ zaadresowane do turystów, ale w g³ównej mierze do pasjonatów tañca i ludzi zwi¹zanych z tañcem w mniejszym b¹dÿ wiêkszym stopniu. Natomiast wydarzenia kulturalne nawi¹zuj¹ce bezpoœrednio do literatury mog¹ okazaæ siê niewystarczaj¹co atrakcyjne pod wzglêdem percepcyjnym dla potencjalnego turysty. Tego typu imprezy czy spotkania skupiaj¹ raczej grono osób zainteresowanych literatur¹ (pracowników naukowych, autorów, twórców i ich czytelników). W nawi¹zaniu do festiwali typu muzycznego warto zwróciæ uwagê, i ogromn¹ rolê odgrywa w nich muzyka [37]. Uniwersalny charakter muzyki powoduje, e staje siê ona swoistym ³¹cznikiem pomiêdzy ró nymi spo- ³ecznoœciami i systemami kulturowymi [3]. Dlatego to w³aœnie imprezy muzyczne ciesz¹ siê najwiêkszym zainteresowaniem wœród turystów i mieszkañców; stanowi³y one odpowiednio 34% w 13 i 3% w roku festiwali Lubelszczyzny. 5 1 Kategoria inne lub pozosta³e obejmuje takie wydarzenia, jak m.in. Majówka Archeologiczna w Chodliku, Festiwal Sztuki w Przestrzeni Publicznej Open City/Miasto Otwarte, Festiwal Opowiadaczy S³owodajê, XVIII Ogólnopolskie Spotkania Kowali i Ogólnopolskie Targi Sztuki Kowalskiej oraz Carnaval Sztuk-Mistrzów. Ka da z tych imprez ma swój unikatowy, niepowtarzalny charakter, który wychodzi poza ramy przywo³anej wczeœniej kategorii. Pierwsza impreza, organizowana w miejscu œredniowiecznego grodziska w Chodliku, ³¹czy wystêpy muzyczne, rekonstrukcje historyczne, pokazy rêkodzie³a oraz liczne atrakcje skierowane do odwiedzaj¹cych w ka - dym wieku [3]. Festiwale Sztuki w Przestrzeni Publicznej oraz Opowiadaczy S³owodajê s¹ nowatorskimi przedsiêwziêciami kulturalnymi. Pierwsze ma na celu wprowadzenie elementów sztuki do przestrzeni u ytkowej miasta Lublin [39], drugie natomiast przywrócenie tradycji opowiadania historii na ywo (ang. storytelling revival) [4]. Z kolei Ogólnopolskie Spotkania Kowali w Wojciechowie ciesz¹ siê du ym zainteresowaniem ze wzglêdu na wypracowan¹ renomê i warsztatowy charakter wydarzenia. Natomiast Carnaval Sztuk-Mistrzów, jedna z m³odszych imprez (od r.), jest unikatowa w skali Polski, a nawet Europy, poniewa ma formê swoistego karnawa³u z udzia³em artystów sztuki cyrkowej, kuglarskiej i akrobatycznej [41]. Pod wzglêdem zasiêgu, oko³o po³owa festiwali w województwie lubelskim ma charakter miêdzynarodowy. Imprezy te ciesz¹ siê zazwyczaj najwiêkszym rozg³osem w mediach, co wp³ywa bezpoœrednio na ich popularnoœæ i przyci¹ga turystów z zagranicy. Festiwale ogólnopolskie oraz regionalne stanowi¹ po oko³o 5% ogólnej liczby festiwali. Imprezy o zasiêgu ogólnopolskim przyci¹gaj¹ w wiêkszej mierze turystów krajowych, a festiwale regionalne stanowi¹ atrakcjê dla odwiedzaj¹cych z najbli - szych okolic. Du a liczba imprez miêdzynarodowych wskazuje na znaczny potencja³ województwa w zakresie turystyki festiwalowej. Nale y jednak podkreœliæ, e nie ka dy festiwal miêdzynarodowy, odbywaj¹cy siê w województwie jest na tyle znany, aby przyci¹gn¹æ bardzo wielu turystów, a niektóre imprezy mimo charakteru miêdzynarodowego z za³o enia nie s¹ nastawione na przyjêcie du ej liczby odwiedzaj¹cych. Przyk³adem mo e tu byæ Lublin Jazz Festiwal, który jako stosunkowo m³oda impreza, nie ma jeszcze du ego rozg³osu, a obiekty, w których odbywa³y siê wydarzenia festiwalowe, nie mieœci³y zbyt wielu widzów. Ma on jednak szansê siê rozwin¹æ, gdy z roku na rok oferuje coraz bogatszy program, który mo e zachêciæ osoby zainteresowane muzyk¹ jazzow¹ do odwiedzenia Lublina.

13 131 Pol. J. Sport Tourism 14, 1, Pioœ et al.: AKTUALNY STAN I MO LIWOŒCI... Pod wzglêdem liczby edycji, wœród festiwali najstarsz¹ imprez¹ w województwie lubelskim jest Ogólnopolski Festiwal Kapel i Œpiewaków Ludowych (w roku 13 odbywa³ siê on po raz 47.), najm³odszymi imprezami s¹ natomiast Bialski Festiwal Sêkaczy oraz II Miêdzynarodowy Festiwal Andrzej Nikodemowicz Czas i DŸwiêk, których pierwsze edycje odby³y siê w roku 1. Jak wynika z przeprowadzonej klasyfikacji (siedem grup wed³ug liczby ich edycji, ryc. 4), wiêkszoœæ imprez turystyki festiwalowej w województwie lubelskim to wydarzenia stosunkowo m³ode. Wiêkszoœæ festiwali 1% wszystkich imprez, które odby³y siê w 13 roku mieœci siê w trzech pierwszych przedzia³ach: od 1. do 1. edycji. Pozosta³e 19% imprez rozk³ada siê na cztery kolejne od. do 44. edycji. Ka da z edycji odbywa siê nie czêœciej ni raz w roku, a w pe³nej klasyfikacji przewa aj¹ imprezy coroczne. Mo na zatem wnioskowaæ, i w ci¹gu ostatnich 1 lat liczba festiwali w województwie lubelskim systematycznie wzrasta³a. Systematyczne poszerzanie oferty wydarzeñ istotnych z punktu widzenia turystyki festiwalowej jest efektem korzystnym, przy za³o eniu, e ich poziom bêdzie coraz wy szy. Przestrzenne rozmieszczenie festiwali w województwie lubelskim Pod wzglêdem kryteriów, wed³ug których klasyfikowano imprezy turystyki festiwalowej, zasobniejsze s¹ obszary miejskie, ni wiejskie. Ma to swoje odzwierciedlenie w przestrzennym rozmieszczeniu festiwali w województwie lubelskim. Festiwale odbywa³y siê w 1 (z uwzglêdnieniem powiatów grodzkich w 15) spoœród powiatów województwa lubelskiego ( ziemskich i 4 grodzkich). Wiêkszoœæ imprez festiwalowych (oko³o 4% spoœród wszystkich w 13 roku) odbywa³a siê w powiecie lubelskim (w tym na terenie powiatu grodzkiego i 1 na terenie ziemskiego). Kolejne miejsce pod wzglêdem liczby festiwali, jednak ze znacznie mniejsz¹ ich liczb¹, zajmuj¹ powiaty zamojski ( imprez w 13 roku) i pu³awski (4 imprezy w 13 roku). W pozosta³ych powiatach odbywaj¹ siê zaledwie po trzy, dwie lub po jednej imprezie (ryc. 5). Liczba festiwali rok 13 rok Liczba festiwali I-VII VII-XIV XV-XXI XXII- XXVIII ród³o: Opracowanie w³asne na podstawie [, 3, 33, 34, 35, 3]. rok 13 rok XXIX- XXXV XXXVI- XLII XLIII-> ród³o: Opracowanie w³asne na podstawie [, 3, 33, 34, 35, 3]. Rycina 5. Liczba festiwali w poszczególnych powiatach województwa lubelskiego w i w 13 roku Rycina 4. Liczba festiwali w województwie lubelskim w i w 13 roku wed³ug liczby edycji Interesuj¹ce jest równie to, e niektóre imprezy organizowane s¹ na LubelszczyŸnie od ponad, 3, a nawet 4 lat. S¹ wœród nich: wspomniany wczeœniej Ogólnopolski Festiwal Kapel i Œpiewaków Ludowych, Miêdzywojewódzki Sejmik Wiejskich Zespo³ów Teatralnych, Ogólnopolskie Œwiêto Chmielarzy i Piwowarów, Zamojskie Lato Teatralne, Jazz na Kresach, Ogólnopolski Sejmik Teatrów Wsi Polskiej, Miêdzynarodowy Festiwal Muzyki Folkowej Miko³ajki Folkowe oraz Lubelskie Dni Kultury Studenckiej. Œwiadczy to o wieloletnich tradycjach organizacji festiwali w województwie lubelskim. Cztery spoœród oœmiu najstarszym imprez to festiwale ogólnopolskie, dwa miêdzynarodowe i dwa regionalne. Najd³u sz¹ historiê maj¹ trzy imprezy teatralne oraz festiwale: muzyczne, interdyscyplinarne i folklorystyczne. Wœród m³odszych imprez s¹ festiwale ka dego typu i zasiêgu, co œwiadczy o proponowanej szerokiej ofercie województwa w tym zakresie. ród³o: Opracowanie w³asne na podstawie [, 3, 33, 34, 35, 3]. Rycina. Liczba festiwali w poszczególnych miejscowoœciach województwa lubelskiego w i w 13 roku na tle makroregionów fizycznogeograficznych [4] Przestrzenne rozmieszczenie imprez turystyki festiwalowej w poszczególnych powiatach i gminach województwa lubelskiego wi¹ e siê bezpoœrednio z zasobami kulturowymi wyni-

14 Pioœ et al.: AKTUALNY STAN I MO LIWOŒCI... Pol. J. Sport Tourism 14, 1, kaj¹cymi z przesz³oœci historycznej poszczególnych miejscowoœci. W roku 13 najwiêcej imprez, a festiwali ró nego typu (prawie po³owa wszystkich analizowanych), odbywa siê w mieœcie Lublin. Cztery festiwale odbywaj¹ siê w Zamoœciu, trzy w Kazimierzy Dolnym, po dwa w Tarnogrodzie i Zwierzyñcu, zaœ po jednym w pozosta³ych miejscowoœciach (ryc. ). Miejscowoœci, w których odbywaj¹ siê festiwale, wyró niaj¹ siê na tle regionu pod wieloma wzglêdami. Pod wzglêdem liczby festiwali wyraÿnie nad innymi dominuje Lublin. Stolica województwa lubelskiego jest najwiêkszym miastem we wschodniej Polsce; liczy blisko 35 tysiêcy mieszkañców, zamieszkuj¹cych powierzchniê 147 km² []. Miasto ma ciekaw¹ historiê siêgaj¹c¹ XI wieku. W wiekach XII i XIII utworzono tutaj zespó³ osadniczy i gród obronny, a w roku 1317 uzyska³ miejskie prawo magdeburskie nadane przez W³adys³awa okietka [43]. Kluczowe znaczenie dla rozwoju miasta mia³a unia polsko-litewska zawarta w 135 roku, poprzez któr¹ Lublin znalaz³ siê na styku trzech stref gospodarczych. Spowodowa³o to tak e wzrost znaczenia administracyjnego tego miasta. Kolejnym prze³omowym wydarzeniem w historii Lublina by³a Unia lubelska z 159 roku, w wyniku której utworzono Rzeczpospolit¹ Obojga Narodów. Nastêpnym niezwykle istotnym wydarzeniem dla miasta by³ przywilej króla Stefana Batorego z 157 roku, dziêki któremu w Lublinie powo³ano Trybuna³ Koronny. Pojawienie siê tej instytucji oraz szlachty i magnaterii, spowodowa³o rozwój handlu, us³ug i rzemios³a. W tym to okresie wybudowano wiele pa- ³aców, dworów i kamienic w mieœcie i jego okolicach. Na terenie Lublina aktywnie dzia³a³a w tamtym czasie tak e spo³ecznoœæ ydowska, tworz¹c m.in. Akademiê Talmudyczn¹. Te oraz inne póÿniejsze wydarzenia mia³y istotny wp³yw na rozwój dziedzictwa kulturowego miasta [44]. Wspó³czeœnie Lublin stanowi nie tylko centrum administracyjne, ale tak e najwa niejszy oœrodek kulturalno-oœwiatowy regionu. Przyczynia siê do tego równie œrodowisko studenckie (5 pañstwowych uczelni wy szych: Uniwersytet Marii Curie- Sk³odowskie, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Paw³a II, Akademia Medyczna, Politechnika Lubelska, Uniwersytet Przyrodniczy), dziêki dzia³alnoœci licznych kó³ naukowych i organizacji. Œrodowisko to inicjuje ró ne wydarzenia kulturalne, m.in. Lubelskie Dni Kultury Studenckiej, Studencki Ogólnopolski Festiwal Teatralny Kontestacje. Na tle województwa, stolica wyró nia siê równie pod wzglêdem liczby instytucji kultury. Dzia³a tu 1 centrów i domów kultury, w tym 1 wojewódzki oraz 4 kluby osiedlowe. Wszystkie spoœród 4 teatrów znajduj¹cych siê na terenie Lubelszczyzny, usytuowane s¹ w³aœnie w Lublinie. Ponadto w mieœcie dzia³a Filharmonia im. Henryka Wieniawskiego [45]. Na obecny obraz kulturalny Lublina ma wp³yw równie jego wielokulturowoœæ. Od wieków miasto by³o miejscem, w którym ³¹czy³y siê pr¹dy kulturowe z zachodu i wschodu [34]. Miasto, po³o one pomiêdzy dwiema stolicami Rzeczypospolitej Obojga Narodów (Krakowem i Wilnem), sta³o siê miejscem przenikania kultur. Zró nicowanie narodowoœciowe i kulturowe, przejawia siê m.in. w budownictwie sakralnym, na terenie miasta znajduj¹ siê œwi¹tynie rzymsko-katolickie, prawos³awne cerkwie oraz koœcio³y protestanckie (ewangelicki, mariawitów, polskokatolicki, adwentystów) [4]. Niema³e znaczenie dla rozwoju kulturalnego Lublina mia³o to, i by³ on kandydatem do tytu³u Europejskiej Stolicy Kultury 1 (obok Gdañska, Katowic, Warszawy i Wroc³awia). W okresie starañ o tytu³ ESK1, znacznie wzros³y nak³ady miasta na tworzenie i promowanie imprez, w tym cyklicznych, zapocz¹tkowanych jeszcze przed okresem starañ [45]. Festiwale odbywaj¹ce siê w Lublinie s¹ imprezami ró nego typu: muzyczne, interdyscyplinarne 5, teatralne 3, innego typu 3 (Carnaval Sztuk-Mistrzów, Festiwal Sztuki w Przestrzeni Publicznej Open City/Miasto Otwarte, Festiwal Opowiadaczy S³owodajê) oraz pojedyncze taneczne, literackie i filmowe. A 14 spoœród to festiwale o zasiêgu miêdzynarodowym, ogólnopolskim i 4 regionalnym. Wiêkszoœæ spoœród lubelskich festiwali to imprezy stosunkowo m³ode (14 imprez), które w ci¹gu ostatnich 7 lat zorganizowano po raz pierwszy. Zaœ do najstarszych nale ¹ Miêdzynarodowy Festiwal Muzyki Folkowej Miko³ajki Folkowe oraz Lubelskie Dni Kultury Studenckiej, które w roku 13 mia³y swoj¹ 3. edycjê. Spoœród pozosta³ych miejscowoœci, w których organizowane s¹ festiwale, najwiêksz¹ ich liczb¹ charakteryzuj¹ siê Zamoœæ i Kazimierz Dolny. W pozosta³ych miejscowoœciach Tarnogród, Zwierzyniec odbywaj¹ siê pojedyncze imprezy. Zamoœæ, nazywany Per³¹ Renesansu czy Padw¹ Europy, znany z zabytków renesansowych i barokowych, okreœlany jest jako miasto idealne pod wzglêdem urbanistycznym. Wspó³czeœnie, podobnie jak dawniej, jest on wa nym oœrodkiem kultury. Odbywaj¹ siê tu liczne imprezy kulturalne o charakterze festiwalowym: Zamojskie Lato Teatralne, Miêdzynarodowy Festiwal Zespo³ów Folklorystycznych Eurofolk-Zamoœæ, Jazz na Kresach oraz Jarmark Hetmañski-Festiwal Produktu Lokalnego. Dwie pierwsze maj¹ zasiêg miêdzynarodowy. Podczas Zamojskiego Lata Teatralnego, w przestrzeni Starego Miasta (Rynek Wielki, staromiejskie podwórka, parki oraz kazamaty), prezentowane s¹ spektakle teatrów klasycznych i awangardowych [47]. Festiwal Eurofolk nawi¹zuje do wielokulturowoœci miasta Zamoœcia, które zawsze by³o otwarte na ró ne kultury (choæ pocz¹tkowo w za³o eniach mieli je zamieszkiwaæ tylko katolicy). W festiwalu bior¹ udzia³ zespo³y ludowe z ca³ego œwiata. Zamoœæ organizuje wiele koncertów i imprez jazzowych, spoœród których najwa niejsz¹ jest Jazz na Kresach. Podczas festiwalu odbywaj¹ siê wystêpy wielu wybitnych artystów, takich jak np. Jan Ptaszyn Wróblewski [4]. Jarmark Hetmañski w swym za³o eniu nawi¹zuje natomiast do tradycji jarmarków i bazarów, odbywaj¹cych siê niegdyœ w Zamoœciu [47]. Kazimierz Dolny w powiecie pu³awskim jest wa n¹ miejscowoœci¹ w trójk¹cie turystycznym Lubelszczyzny (Kazimierz Dolny-Pu³awy-Na³êczów). Od lat nale y do ulubionych miast artystów, w szczególnoœci malarzy; w przesz³oœci tworzyli tutaj m.in. J.P. Norblin (13 r.) oraz M.E. Androlli (1 r.) [49]. Obecnie organizowane s¹ tutaj 3 festiwale: Festiwal Filmu i Sztuki Dwa Brzegi, Ogólnopolski Festiwal Kapel i Œpiewaków Ludowych, Majowy Festiwal Muzyczny. Podczas Festiwalu Dwa Brzegi, o zasiêgu miêdzynarodowym, prezentowane s¹ dzie³a kinematografii zagranicznej i krajowej. Drugi ma charakter ogólnopolski i nale y do najstarszych wœród festiwali w województwie lubelskim. Majowy Festiwal Muzyczny ma zasiêg regionalny. Dyskusja Rola imprez turystyki festiwalowej w promocji województwa lubelskiego W materia³ach promuj¹cych województwo lubelskie (strony internetowe, foldery, ulotki, informatory) festiwale przedstawiane s¹ jako oddzielny typ kulturowych atrakcji turystycznych. Œwiadczyæ to mo e o ich wysokiej wartoœci dla turystyki [5] i równoczeœnie o tym, e ju pe³ni¹ istotn¹ rolê w procesie turystycznej promocji niektórych miast oraz regionu. Lublin, prezentuj¹c wiele wydarzeñ kulturalnych w swoich materia³ach promocyjnych, podobnie jak inne miasta europejskie [51], promuje siê poprzez swoje festiwale []. Podobnie Zamoœæ, eksponuje swoj¹ ofertê kulturaln¹ w sposób bardzo aktywny. W folderach i informatorach znajduj¹ siê czêœci poœwiêcone wydarzeniom kulturalnym, m.in. w Informatorze turystycznym 11 [5] Do walorów imprez festiwalowych nawi¹zuj¹ tak e foldery promuj¹ce ca³y region lubelski. Na przyk³ad w folderze wydanym przez Lubelsk¹ Regionaln¹ Organizacjê Turystyczn¹ pod has³em Lubelskie. Wiêcej ni tradycja [53], konkretne miejsca

15 133 Pol. J. Sport Tourism 14, 1, Pioœ et al.: AKTUALNY STAN I MO LIWOŒCI... w województwie prezentowane s¹ m.in. przez pryzmat odbywaj¹cych siê w nich wydarzeñ kulturalnych. Du e znaczenie w promowaniu województwa maj¹ imprezy festiwalowe o zasiêgu ogólnopolskim i miêdzynarodowym, przyci¹gaj¹c du ¹ liczbê odwiedzaj¹cych spoza regionu. Podczas takich festiwali wystêpuj¹ zazwyczaj znani artyœci, co bezpoœrednio przek³ada siê na popularnoœæ konkretnego festiwalu, niekiedy i na jego presti. Szczególn¹ rolê w promocji województwa pe³ni¹ imprezy nietypowe, o unikatowym charakterze, jak np. Carnaval Sztuk-Mistrzów. Poprzez swoj¹ specyfikê wydarzenie to zyska³o du e uznanie, chocia po raz pierwszy zorganizowano j¹ w roku. Festiwal zosta³ nagrodzony w 11 roku w konkursie Polska Piêknieje [54] w kategorii produkt promocyjny regionu. Jednym z wa nych motywów uczestniczenia w festiwalach staj¹ siê czêsto treœci krajoznawcze [55]. Tote organizatorzy, promuj¹cy konkretn¹ imprezê poprzez reklamê prasow¹, radiow¹, telewizyjn¹, zewnêtrzn¹ czy te innego typu, poœrednio promuj¹ tak e turystyczne zasoby/walory/atrakcje miejscowoœci i regionu, w którym siê ona odbywa. Wspó³czeœnie, gdy udzia³ w festiwalach stanowi jedn¹ z najszybciej rozwijaj¹cych siê form turystyki kulturowej, wa ne jest, aby w promocji Lubelszczyzny nadal uwzglêdniæ w³aœnie tego typu imprezy. Podsumowanie i wnioski Spoœród 574 wydarzeñ kulturalnych odbywaj¹cych siê na LubelszczyŸnie, tylko 44 w roku 13 spe³nia³y kryteria definicji festiwalu, przyjête w niniejszym opracowaniu. Wyniki analizy festiwali, wed³ug okreœlonych kryteriów (termin, czas trwania, typ, zasiêg, liczba edycji, rozmieszczenie w przestrzeni regionu), sugeruj¹ pewne prawid³owoœci. 1. W zakresie terminu widoczna jest sezonowoœæ; wiêkszoœæ festiwali odbywa siê w miesi¹cach letnich w formie imprez plenerowych, czemu sprzyjaj¹ dobre warunki pogodowe. Wiêkszoœæ odbywa siê w czasie weekendu od pi¹tku do niedzieli.. O wysokim potencjale województwa lubelskiego w zakresie rozwoju turystyki festiwalowej œwiadczy d³ugi czas trwania festiwali w odniesieniu do ca³ego roku. Du- y udzia³ maj¹ w tym festiwale 3- i 5-dniowe. 3. Bardzo du a jest tak e ró norodnoœæ festiwali pod wzglêdem typu, chocia przewa aj¹ imprezy muzyczne i interdyscyplinarne. Zw³aszcza ostatnie, najbardziej przystêpne pod wzglêdem percepcyjnym dla potencjalnego widza, ciesz¹ siê sporym zainteresowaniem. 4. Oko³o po³owa lubelskiej oferty turystyki festiwalowej obejmuje wydarzenia miêdzynarodowe, zaœ nieco mniej jest wydarzeñ o zasiêgu ogólnopolskim i regionalnym. 5. Na du ¹ dynamikê i yw¹ tradycjê regionu w zakresie urz¹dzania festiwali wskazuje liczba ich edycji. Najstarsza impreza o charakterze festiwalu w województwie ma 47-letni¹ historiê, zaœ najm³odsza -letni¹.. Pod wzglêdem przestrzennego rozmieszczenia festiwali dominuj¹ miasta, bêd¹ce zarazem swoistymi centrami kultury. Niektóre miasteczka i miejscowoœci wyró niaj¹ siê na tle regionu organizacj¹ festiwali o unikatowych walorach zwi¹zanych z przyrod¹ i kultur¹ (np. Festiwal Kaszy Gryczaki w Janowie Lubelskim). Stale wzrastaj¹ca liczba imprez oraz ich zró nicowanie widoczne s¹ ju w promocji województwa lubelskiego, zarówno w sposób bezpoœredni (poprzez walory kulturowe), jak i poœredni (poprzez promocjê samej imprezy, promuje siê miejsce, miejscowoœæ czy region, w którym jest ona organizowana). Zró nicowana oferta wydarzeñ kulturowych, ich przestrzenne rozmieszczenie oraz dynamika w zakresie organizacji stwarzaj¹ dobre perspektywy dla rozwoju turystyki festiwalowej w województwie lubelskim. Piœmiennictwo 1. Prentice R., Andersen V. (3). Festival as a creative destination. Annals of Tourism Research 3(1), Ratkowska P. (). O festiwalu w kontekœcie turystyki kulturowej, czyli turystyka eventowa raz jeszcze. Turystyka Kulturowa 4-, Jêdrysiak T. (). Turystyka kulturowa. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne. 4. Mika M. (7). Rodzaje i formy turystyki. W W. Kurek (red.), Turystyka (s ). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. 5. Jafari J. (red.) (). Encyclopedia of tourism. New York: Routledge, London.. Gibson C., Stewart A. (9). Reinventing rural places. The extent and impact of festivals in rural and regional Australia. Research Report. Wollongong: Australian Research Council, University of Wollongong. 7. Fischer-Lichte E., Warstat M. (9). Staging Festivity. Theater und Fest in Europa. Basel, Tübingen: A. Francke Verlag.. Marciszewska B. (). Spo³eczno-ekonomiczne uwarunkowania rozwoju turystyki kulturowej w Polsce. Problemy Turystyki i Hotelarstwa 3, Kowalczyk A. (red.) (). Turystyka kulturowa. Warszawa: Wydzia³ Geografii i Studiów Regionalnych UW.. Cudny W. (13). Festival tourism the concept, key functions and dysfunctions in the context of tourism geography studies. Geografický Èasopis/Geographical Journal 5(), Quinn B. (). Arts festivals, urban tourism and cultural policy. Journal of Policy Research in Tourism, Leisure & Events, Mikos von Rohrscheidt A. (). Turystyka kulturowa. Fenomen. Potencja³. Perspektywy. Gniezno: Wydawnictwo KMB, GnieŸnieñska Wy sza Szko³a Humanistyczno-Mened erska Milenium. 13. Buczkowska K. (9). Kulturowa turystyka eventowa. W K. Buczkowska, A. Mikos von Rohrscheidt (red.), Wspó³czesne formy turystyki kulturowej (s ). Poznañ: AWF Poznañ. 14. Borzyszkowski J. (11). Wp³yw eventu na rynek turystyczny przyk³ad œlubu ksiêcia Williama i Kate Middleton. Turystyka Kulturowa 4-, Getz D. (). Event tourism: Definition, evolution, and research. Tourism Management 9, Hughes H.L. (1995). Redefining cultural tourism. Annals of Tourism Research 3(3), Buczkowska K. (). Turystyka kulturowa. Przewodnik metodyczny. Poznañ: AWF Poznañ. 1. Cudny W. (). Festiwal Dialogu Czterech Kultur jako przyk³ad strategicznego produktu turystycznego dla odzi. Turystyka i Hotelarstwo, Kaczmarek J., Stasiak A., W³odarczyk B. (). Produkt turystyczny. Pomys³, organizacja, zarz¹dzanie. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.. Cudny W., Gosik B., Rouba R. (11). Festiwal kultury chrzeœcijañskiej w odzi jako przyk³ad produktu turystycznego wydarzenie. Ekonomiczne Problemy Us³ug (4), Przyby³owska I. (197). Wywiad swobodny ze standaryzowan¹ list¹ poszukiwanych informacji i mo liwoœci jego zastosowania w badaniach socjologicznych. Przegl¹d Socjologiczny XXX, Wyszukane grudnia Œwieca A., Brzeziñska-Wójcik T. (9). Regionalne zró nicowanie geosystemów zlewni rzecznych œrodkowowschodniej

16 Pioœ et al.: AKTUALNY STAN I MO LIWOŒCI... Pol. J. Sport Tourism 14, 1, Polski w œwietle badañ odp³ywu roztworów. Prace i Studia Geograficzne 41, Brzeziñska-Wójcik T., Baranowska M. (1). Stan turystyki konnej w województwie lubelskim w kontekœcie uwarunkowañ przyrodniczych. Polish Journal of Sport and Tourism 19(4), Urz¹d Statystyczny. (1). Rocznik Statystyczny Województwa Lubelskiego 1. Lublin: Urz¹d Statystyczny w Lublinie.. G³ówny Urz¹d Statystyczny. (13). Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 13. Warszawa: GUS. 7. Skowronek E., Wo³oszyn W. (). Socio-economic factors effect on the cultural landscape development of the Roztocze region. W E. Skowronek, W. Wo³oszyn, T. Speck, K.M. Born (red.), Cultural landscapes of the Lublin Upland and Roztocze (s. 1-97). Lublin: Kartpol s.c.. Skowronek E., Wojciechowski K.H., Œwieca A. (). The history of the ethnic transformations of the Lublin Region. W E. Skowronek, W. Wo³oszyn, T. Speck, K.M. Born (red.), Cultural landscapes of the Lublin Upland and Roztocze (s ). Lublin: Kartpol s.c. 9. Zarz¹dzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia wrzeœnia 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii. Monitor Polski nr 5 poz. 417, Rozporz¹dzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 kwietnia 7 r. w sprawie uznania za pomnik historii Lublin historyczny zespó³ architektoniczno-urbanistyczny. Dz. U. Nr Poz. 574, towe-dziedzictwo/polskie-obiekty. Wyszukane grudnia Kistelska A. (red.) (). Kalendarz kultury, województwo lubelskie. Lublin: Wojewódzki Oœrodek Kultury. 33. Kistelska A. (red.) (13). Kalendarz kultury 13, województwo lubelskie. Lublin: Wojewódzki Oœrodek Kultury. 34. Rogalska B. (red.) (). Informator turystyczny, województwo lubelskie. Lublin: Departament Promocji i Turystyki, Urz¹d Marsza³kowski Województwa Lubelskiego. 35. Rogalska B. (red.) (13). Informator turystyczny, województwo lubelskie 13. Lublin: Departament Promocji i Turystyki, Urz¹d Marsza³kowski Województwa Lubelskiego. 3. Wyszukane 1 lutego Jab³oñska E., Kubecka-Tomi³o D. (). Muzyka w Zamoœciu jako element produktu turystycznego miasta. W B. Kawa³ko, S.J. Pastiszko (red.), Turystyka i dziedzictwo kulturowe (s. 155). Zamoœæ: Wy sza Szko³a Zarz¹dzania i Administracji. 3. Wyszukane kwietnia Wyszukane kwietnia Wyszukane kwietnia Wyszukane kwietnia Kondracki J., Richling A. (1994). Regiony fizycznogeograficzne. W Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: G³ówny Geodeta Kraju. 43. Nowak B. (1997). Rzemieœlniczy Lublin w okresie przedrozbiorowym. W T. Radzik, A.A. Witusik (red.), Lublin w dziejach i kulturze Polski (s. 1-7). Lublin: Polskie Towarzystwo Historyczne Oddzia³ w Lublinie, Krajowa Agencja Wydawnicza. 44. Œwieca A. (9). Miasto Lublin jako przestrzeñ turystyczna. W J. Styk, A. Œwieca (red.), Przestrzeñ Lublina w ocenach jej u ytkowników. Stare i nowe struktury spo³eczne w Polsce (t. VIII) (s. 9-9). Lublin: UMCS. 45. Kamola M. (red.) (11). Lublin miasto kultury. Najwa - niejsze wydarzenia kulturalne 11. Lublin: Wydzia³ Kultury Urzêdu Miasta. 4. Lewandowski J. (9). Przenikanie kultur. Szlaki regionu lubelskiego. Lublin: Urz¹d Marsza³kowski Województwa Lubelskiego. 47. Jawor A. (11). Zamoœæ. Miasto idealne. Zamoœæ: ATUT. 4. Wyszukane grudnia Madejski A., Kseniak M. (1995). Kazimierski Park Krajobrazowy. Informator. Kazimierz Dolny: Zarz¹d Zespo³u Lubelskich Parków Krajobrazowych. 5. Liu Y., Chen C. (7). The effects of festivals and special events on city image design. Frontiers of Architecture and Civil Engineering in China 1(), Popescu R.I., Corbos R.A. (1). The role of festivals and cultural events in the strategic development of cities. Recommendations for urban areas in Romania. Informatica Economica 1(4), Jawor M. (red.) (11). Informator turystyczny Zamoœæ Miasto idealne 11. Zamoœæ: Biuro Promocji Miasta. 53. Niedba³ A. (red.) (). Lubelskie. Wiêcej ni tradycja. Lublin: Lubelska Regionalna Organizacja Turystyczna. 54. Carnaval Sztuk-Mistrzów wygra³ konkurs Polska Piêknieje. (11, 5 maja). Dziennik Wschodni. 55. Bochenek M. (13). Turystyka festiwalowa tancerzy zespo- ³ów folklorystycznych z wybranych krajów œwiata. Polish Journal of Sport and Tourism (), DOI:.47/pjst Otrzymano:.3.14 Przyjêto:

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies 544524-TEMPUS-1-2013-1-PL-TEMPUS-SMHES Qualifications Frameworks for Environmental Studies at Ukrainian Universities Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

POLISH CULTURAL FOUNDATION

POLISH CULTURAL FOUNDATION 177 Broadway Clark, New Jersey 07066 Tel: 732-382-7197 Fax: 732-382-7169 web: www.pcfnj.org e-mail: pcf@pcfnj.org Accept our cordial invitation to JOIN TODAY! Come visit and experience our hospitality.

Bardziej szczegółowo

Liebrecht & wood Group, BBI Development Awards

Liebrecht & wood Group, BBI Development Awards www.placunii.pl Plac Unii City Shopping, opened in October 2013, is part of Plac Unii the largest mixed-use investment completed in Warsaw in the recent years. The three level shopping centre offers 15,500

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

First year of studies - Sculpture... 2. Second year of studies- Sculpture... 3. Third year of studies- Sculpture... 4

First year of studies - Sculpture... 2. Second year of studies- Sculpture... 3. Third year of studies- Sculpture... 4 Academic year 2014/2015 Academy of Fine Arts in Gdańsk Faculty of Sculpture and Intermedia Long-cycle Master s degree studies (5 years) The Faculty of Sculpture is divided into two fields of study: Sculpture

Bardziej szczegółowo

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland OECD Przegląd krajowej polityki miejskiej National Urban Policy Review of Poland 17-19 19 March 2010 ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland Zygmunt Ziobrowski Instytut Rozwoju Miast The

Bardziej szczegółowo

Galeria Handlowa Starogard Gdański

Galeria Handlowa Starogard Gdański Galeria Handlowa Starogard Gdański Parkridge Retail Miasto Starogard Gdański leży w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, w pobliżu Borów Tucholskich, nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim.

Bardziej szczegółowo

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) THE ANALYSIS CONCERNING THE DESIGNATION OF THE ROUTE THAT INTEGRATES THE SOUTH OF THE LOWER SILESIA PROVINCE TOGETHER WITH NORTH - SOUTHLINKS Analiza

Bardziej szczegółowo

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia!

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! 1 st -3 rd May, 2009, Jadwisin by the Jezioro Zegrzyńskie Wikimedia Polska Conference 2009 is a fourth event organized by the

Bardziej szczegółowo

Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku. Morskie Oko (The Eye of the Sea) was developed. Nad wodą. By the water

Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku. Morskie Oko (The Eye of the Sea) was developed. Nad wodą. By the water Nad wodą Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku kamieniołomu w okolicy dzisiejszej ul.fabrycznej. Zbiornik wodny ze względu na częściowo skaliste brzegi nazywano Morskim Okiem. W latach 30. XX wieku przy

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

BULLETIN 2 II TRAINING CAMP POLISH OPEN MTBO CHAMPIONSHIPS 19-22.06.2014 MICHAŁOWO 23-29.06.2014 TRAINING CAMP WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS

BULLETIN 2 II TRAINING CAMP POLISH OPEN MTBO CHAMPIONSHIPS 19-22.06.2014 MICHAŁOWO 23-29.06.2014 TRAINING CAMP WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS BULLETIN 2 II TRAINING CAMP POLISH OPEN MTBO CHAMPIONSHIPS 19-22.06.2014 MICHAŁOWO 23-29.06.2014 TRAINING CAMP WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS MASTERS WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS MTB ORIENTEERING

Bardziej szczegółowo

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Jan Cetner Kazimierz Dyguś Marta Ogonowska Jerzy Wojtatowicz METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM CHRIS MILNES, HELLENIC ECOTOURISM SOCIETY Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Społeczny

Bardziej szczegółowo

POLAND TENDER. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY

POLAND TENDER. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY POLAND TENDER Złotów: Usługi kominiarskie wykonywane w budynkach administrowanych przez Miejski Zakład Gospodarki Lokalami w Złotowie Numer ogłoszenia: 422442-2009; data zamieszczenia: 09.12.2009 OGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

Your bridge to opportunities+

Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV 64,000 sqm warehouse space in strategic location Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV Wrocław, ul. Kwiatkowskiego Goodman Wrocław IV Wrocław, Kwiatkowskiego Street Zbliż

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia Poland Tender Oferta przetargu Nazwa Dostawa oprogramowania komputerowego umożliwiającego tworzenie opracowań statystycznych obrazujących gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Miejscowość

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

2010 Doctoral (PhD) student, Academy of Fine Arts in Cracow 2004 09 MA degree in Painting, Academy of Fine Arts in Gdańsk

2010 Doctoral (PhD) student, Academy of Fine Arts in Cracow 2004 09 MA degree in Painting, Academy of Fine Arts in Gdańsk Ewa Juszkiewicz / bio EWA JUSZKIEWICZ Born on 3 September 1984 in Gdańsk. Lives and works in Cracow. Engaged in painting, drawing and animation art. Co-founder of vj-collective AAA Tanie Wizualki. Education

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego The Institute of Journalism of Warsaw University Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego MEDIA STUDIES STUDIA MEDIOZNAWCZE Vol. 4 (39) 2009 Nr 4 (39) 2009 Warsaw 2009 Warszawa 2009 SPIS TREŒCI

Bardziej szczegółowo

Why choose No Hau Studio?

Why choose No Hau Studio? Why choose No Hau Studio? We ve been perfecting our skills for over 10 years. Branding and Communications are the core of our activities. B2B is our speciality. Customer s Satisfaction is our priority.

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Principles of Marketing on the study program: Administration I. General information

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

Wiejskie organizacje pozarządowe

Wiejskie organizacje pozarządowe Wiejskie organizacje pozarządowe Rural Non-Governmental Organisations Editor Maria Halamska Institute of Rural and Agricultural Development Polish Academy of Sciences Warsaw 2008 Wiejskie organizacje pozarządowe

Bardziej szczegółowo

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015 RAIL TARIFF This Rail Tariff is an integral part of intermodal transport arrangement service provided by PCC Intermodal S.A. and therefore it cannot be used as a standalone offer, only in combination with

Bardziej szczegółowo

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku I NSTYTUT GEOGRAFII I GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ W YŻSZEJ SZKOŁY GOSPODARKI W BYDGOSZCZY Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku Problemy rozwoju, przekształceń strukturalnych i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE EU SECURITY AND CRISIS MANAGEMENT FLOOD-2010 ATENEUM UNIVERSITY IN GDANSK P FUNDATION PRO POMERANIA NOTICE NO. 1 I International Scientific Conference EU SECURITY

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH INŻYNIERIA W ROLNICTWIE. MONOGRAFIE 16 ENGINEERING IN AGRICULTURE. MONOGRAPHS 16 WIESŁAW GOLKA TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH TRANSPORTATION IN RURAL FAMILY FARMS Falenty 2014 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Trend in drug use in Poland

Trend in drug use in Poland Prevalence and patterns of drug use among general population Indicator (GPS) Annual Expert Meeting 214 Trend in drug use in Poland Janusz Sierosławski Institute of Psychiatry i Neurology Warsaw Lisbon,

Bardziej szczegółowo

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household CENTRAL STATISTICAL OFFICE STATISTICAL OFFICE IN KATOWICE Sustainable Development Indicators. Regional module The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT 2. The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry. Conference information:

KOMUNIKAT 2. The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry. Conference information: AT 1 KOMUNIKAT 2 The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry Conference information: AT 1 PLACE OF CONFERENCE Address: ACH - DS "Krakowiak" 30-150 Kraków

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

STATISTICAL OFFICE IN WARSAW 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa POPULATION AND VITAL STATISTICS IN THE MAZOWIECKIE VOIVODSHIP IN 2014

STATISTICAL OFFICE IN WARSAW 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa POPULATION AND VITAL STATISTICS IN THE MAZOWIECKIE VOIVODSHIP IN 2014 STATISTICAL OFFICE IN WARSAW 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Brief information Prepared on: 29.05.2015 r. Contact: e-mail: sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15, 22 464 23 12 faks 22 846 76 67

Bardziej szczegółowo

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 25 LAT 27 LAT 1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 nasi klienci dobrze trafili... get your swing on with us... www.dyskret.com.pl 30-023 Kraków, ul. Mazowiecka 131 tel. +48 12 423 31 00, office@dyskret.com.pl

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE 3 (47) 2007

ZESZYTY NAUKOWE 3 (47) 2007 ZESZYTY NAUKOWE 3 (47) 2007 Warszawa 2007 SPIS TREŚCI I. ŚRODOWISKO, TURYSTYKA I REKREACJA Stefan Korycki ORGANY I INSTYTUCJE OCHRONY PRAWNEJ ŚRODOWISKA W POLSCE... 9 Zbigniew Krawczyk PODRÓŻE KRAJOWE

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market Dzień dobry Good morning Hyvää huomenta Buenos dĺas Projekt Partnerski Grundtviga Spotkanie w Katowicach 26-29 Listopad 2013 Grundtvig partnership project Kick off meeting in Katowice 26 29 November 2013

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

Studenci Students. w tym of which. kobiety

Studenci Students. w tym of which. kobiety STUDIÓW STUDIES OGÓ EM TOTAL 1995/96... 41020 23699 13176 4804 3144 2000/01... 81139 44901 24090 11851 8019... 93931 51724 24148 14620 9689 UNIWERSYTET ÓDZKI UNIVERSITY OF ÓD RAZEM...1995/96 Administracja...

Bardziej szczegółowo

HISTORYCZNE CENTRUM WARSZAWY MIEJSCE ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA HISTORIC CENTRE OF WARSAW WORLD HERITAGE SITE

HISTORYCZNE CENTRUM WARSZAWY MIEJSCE ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA HISTORIC CENTRE OF WARSAW WORLD HERITAGE SITE HISTORYCZNE CENTRUM WARSZAWY MIEJSCE ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA HISTORIC CENTRE OF WARSAW WORLD HERITAGE SITE KRÓTKA HISTORIA MIASTA BRIEF CITY HISTORY Założenie: 1280 r. przez książąt mazowieckich. Wznieśli

Bardziej szczegółowo

Metropolization : Local Development and Government in Poland

Metropolization : Local Development and Government in Poland Metropolization : Local Development and Government in Poland Lydia COUDROY DE LILLE Université Lumière-Lyon 2 & Centre Géophile - Ecole Normale Supérieure de Lettres et Sciences Humaines de Lyon OCDE-

Bardziej szczegółowo

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland Państwowa Inspekcja Pracy Annotation Główny Inspektorat Pracy ul. Barska 28/30 02-315 Warszawa Rzeczypospolita Polska Polska An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic

Bardziej szczegółowo

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name...

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... Child s surname........ Date and place of birth..... Citizenship.....

Bardziej szczegółowo

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges www.european-ecotourism.pl registration: office@european-ecotourism.pl enquires: biuro@sie.org.pl tel. +48 725 994 964 Social Ecological Institute is pleased to invite to III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE

Bardziej szczegółowo

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION 1. Applicant s data Company s name (address, phone) NIP (VAT) and REGON numbers Contact person 2. PPROPERTIES HELD Address Type of property Property

Bardziej szczegółowo

1 Nazwisko i imiona lub nazwa firmy będącej podmiotem uprawnionym /Surname and forenames or name of firm of applicant/

1 Nazwisko i imiona lub nazwa firmy będącej podmiotem uprawnionym /Surname and forenames or name of firm of applicant/ Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego 02-013 Warszawa-Śródmieście ul. Lindleya 14 Czy jest to twój pierwszy wniosek? Jeśli nie, należy podać numer ewidencyjny /Is this your first application? If not, please

Bardziej szczegółowo

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki.

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki. www.hersheypa.com Hershey Resort znajduje się w bliskim sąsiedztwie z Nowym Jorkiem, Baltimore i Waszyngtonem. Hershey w stanie Pennsylvania jest znane jako najsłodsze miejsce na ziemi, ponieważ słynie

Bardziej szczegółowo

ZASADZIMY WSPÓLNE DRZEWKO - JABŁONKĘ

ZASADZIMY WSPÓLNE DRZEWKO - JABŁONKĘ Projekty partnerskie to współpraca dwóch lub więcej szkół z różnych krajów UE, która skutkuje przede wszystkim wymienianą doświadczeń i uczeniem się od siebie nawzajem. Akcja ma na celu wzmacnianie europejskiego

Bardziej szczegółowo

Gmina Pruszcz Gdański. Przyjazna Oświacie Commune education friendly

Gmina Pruszcz Gdański. Przyjazna Oświacie Commune education friendly Gmina Pruszcz Gdański Przyjazna Oświacie Commune education friendly Gmina logistycznie idealna Gmina Pruszcz Gdański od kilku lat kładzie duży nacisk na inwestycje w oświacie. To szczególnie ważna dziedzina

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW

FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Wydział Administracji i Nauk Społecznych, Katedra Informacji Naukowej i Bibliologii. MIASTO: Bydgoszcz STANOWISKO: adiunkt DYSCYPLINA

Bardziej szczegółowo

Free global tenders for Medical Equipment by The Hospital. Charles Jonschera University Of Medical

Free global tenders for Medical Equipment by The Hospital. Charles Jonschera University Of Medical Poland tender Oferta przetargu Nazwa Dostawa niesterylnego sprzętu medycznego do Szpitala Klinicznego im. K. Jonschera UM w Poznaniu - PN 39/11 Miejscowość Poznań Numer ogłoszenia 275645 Data zamieszczenia

Bardziej szczegółowo

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF By 0 - Are you searching for Perspektywy pdf Books? Now, you will be happy that Perspektywy PDF is available at our online library

Bardziej szczegółowo

PRACE NAUKOWE Akademii im. Jana D ugosza w Cz stochowie KULTURA FIZYCZNA pod redakcj Joanny Rodziewicz-Gruhn Eligiusza Ma olepszego Cz stochowa 2012

PRACE NAUKOWE Akademii im. Jana D ugosza w Cz stochowie KULTURA FIZYCZNA pod redakcj Joanny Rodziewicz-Gruhn Eligiusza Ma olepszego Cz stochowa 2012 PRACE NAUKOWE Akademii im. Jana D ugosza w Cz stochowie KULTURA FIZYCZNA XI pod redakcj Joanny Rodziewicz-Gruhn Eligiusza Ma olepszego Cz stochowa 2012 SPIS TRE CI Wst p... 9 CZ I TRADYCJE I WSPÓ CZESNO

Bardziej szczegółowo

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989 Eustachy Kossakowski, 1983-1989 dimensions: 40 x 29 cm technique: 12 color prints on Hahnemuhle Photo Rag 308 g/m² paper made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN

Bardziej szczegółowo

POLSKA POŁOŻENIE KRAJOBRAZ TWOJEGO SUKCESU SITUATION ENVIRONMENT OF YOUR SUCCESS. Elbląg. Gdańsk 60 KM. Olsztyn 100 KM.

POLSKA POŁOŻENIE KRAJOBRAZ TWOJEGO SUKCESU SITUATION ENVIRONMENT OF YOUR SUCCESS. Elbląg. Gdańsk 60 KM. Olsztyn 100 KM. POŁOŻENIE KRAJOBRAZ TWOJEGO SUKCESU Gdańsk 60 KM Elbląg Kaliningrad 111 KM Olsztyn 100 KM ROSJA Elbląg położony jest: w północnej Polsce 60 km od Trójmiasta (Gdańsk, Sopot, Gdynia) w bezpośrednim sąsiedztwie

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

About the Program. Beneficiaries of the Program. Top 500 Innovators Society building modern science-industry collaboration

About the Program. Beneficiaries of the Program. Top 500 Innovators Society building modern science-industry collaboration Top 500 Innovators Society building modern science-industry collaboration Dariusz Janusek Science for Industry: Necessity is the mother of invention Second Networking Event in the field of modern techniques

Bardziej szczegółowo

III Scientific Conference of PhD Students of University of Bialystok

III Scientific Conference of PhD Students of University of Bialystok Białystok 18 th June 2014 III Scientific Conference of PhD Students of University of Bialystok International Cooperation and Regional Development Challenges, Perspectives Dear Sir/Madame, On behalf of

Bardziej szczegółowo

Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm

Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm The realization of the programme "The Whole World is One Big Chelm" March 2006 We have completed yet another stage of our programme.

Bardziej szczegółowo

MATEUSZ SZCZYPIŃSKI EDUCATION SOLO EXHIBITIONS SELECTED GROUP EXHIBITIONS ART FAIRS ACHIEVEMENTS

MATEUSZ SZCZYPIŃSKI EDUCATION SOLO EXHIBITIONS SELECTED GROUP EXHIBITIONS ART FAIRS ACHIEVEMENTS Mateusz Szczypiński / bio MATEUSZ SZCZYPIŃSKI Born in 1984 in Piekary Śląskie, lives ans works in Cracow. Mateusz Szczypiński, author of collages and oil paintings, serves anew the patterns that have already

Bardziej szczegółowo