Ogniwa litowe. materiały elektrolitowe, anodowe, katodowe. Wykład V

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ogniwa litowe. materiały elektrolitowe, anodowe, katodowe. Wykład V"

Transkrypt

1 Ogniwa litowe materiały elektrolitowe, anodowe, katodowe Wykład V

2 Baterie litowe e - e - Stan naładowania Katoda Anoda = Li + = LiPF 6 LiC 6 (grafitowa anoda) Li 2 O/Co o (tlenek kobaltu anoda) FePO 4 katoda CoO 2 katoda

3 Okno elektrochemiczne elektrolitu Ważne kryterium dla zastosowań elektrochemicznych DEFINICJA : różnica pomiędzy potencjałami katody i anody, dla których następuje odpowiednio redukcja i utlenianie elektrolitu Stabilną pracę można uzyskać jedynie w przypadku odpowiedniego wzajemnego położenia poziomów energetycznych anody, katody oraz elektrolitu Wysokie napięcie pracy ogniwa zostaje osiągnięte, jeżeli poziomy LUMO i HOMO elektrolitu są rozdzielone dużą przerwą energetyczną Poziomy energetyczne związane z reakcjami elektrodowymi (poziomy redoks) powinny znajdować się odpowiednio blisko, ale poniżej LUMO w przypadku anody, oraz powyżej poziomu HOMO w przypadku katody.

4 E g of electrolyte

5 Praca wyjścia C Diagram energetyczny- okno elektrochemiczne SEI LUMO H + /H 2 Anoda A A Praca wyjścia C Potencjał Elektrochemiczny katody Katoda Utleniacz SEI solid/electrolite interface LUMO najniższy nieobsadzony orbital cząsteczkowy HOMO najwyższy obsadzony orbital cząsteczkowy O 2 /H 2 O HOMO SEI Elektrolit E g Reduktor V OC Potencjał Elektrochemiczny anody Warunek termodynamicznej trwałości ev OC = A - C E g

6 Kompatybilność elektroda/elektrolit Termodynamiczna stabilność elektrolitu względem elektrod jest możliwa jeżeli potencjały elektrochemiczne elektrod A, B leżą w oknie elektrochemicznym (jednak reakcje chemiczne pomiędzy elektrodą i elektrolitem mogą zachodzić). Jeżeli potencjały A, B znajdują się poza oknem elektrolitu stabilność można osiągnąć przez formowanie warstwy pasywacyjnej SEI na powierzchni elektrody Warstwa SEI powinna przewodzić tylko kationy Li + Ponadto w czasie szybkiego ładowania, na warstwie SEI może powstawać pęknięcie. Metaliczny lit tworzy dendryty poza SEI (zanim nastąpi naprawa pęknięć)

7 Elektrolit-wymagania Wysokie przewodnictwo jonów Li + Li >10-4 S/cm w zakresie temperatur pracy ogniwa Zaniedbywalnie niskie przewodnictwo elektronowe e <10-10 S/cm Liczba przenoszenia jonów Li / tot 1 Stabilność chemiczna Stabilność chemiczna w stosunku do materiału elektrody obejmująca możliwość szybkiego tworzenia warstwy posywacyjnej na interfejsie ciało stałe/elektrolit (SEI) (wymagana jest kinetyczna stabilność ponieważ potencjał elektrody leży poza oknem elektrolitu ).

8 Elektrolit-wymagania cd Materiały bezpieczne preferowane są materiały niepalne oraz niewybuchowe w przypadku zwarcia Nie toksyczne, tanie Zachowanie interfejsu elektroda/elektrolit podczas cyklów ładowania/rozładowania

9 Klasyfikacja rozpuszczalników Ze względu na własności fizyczne niepolarne (apolarne) posiadające zerowy albo bardzo mały moment dipolowy (mała przenikalność dielektryczna) polarne posiadające znaczny moment dipolowy (duża przenikalność dielektryczna) Ze względu na własności chemiczne protonowe (protyczne) posiadające w swojej strukturze protony mogące ulegać oderwaniu przez cząsteczkę zasady, a także mogą brać udział w tworzeniu wiązań wodorowych. Do grupy tej należą: woda, alkohole, aldehydy, kwasy aprotonowe (aprotyczne) nieposiadające w swojej strukturze protonów. Zasadniczo wszystkie rozpuszczalniki protonowe są też polarne, natomiast aprotonowe mogą być zarówno polarne jak i niepolarne. Daje to razem trzy główne grupy rozpuszczalników: protonowe, aprotonowe polarne i aprotonowe niepolarne.

10 Organiczne elektrolity ciekłe TETRAHYDROFURAN (THF) 7,4 2-METYLOTETRAHYDROFURAN 6,24 CH 3 CH 2 OCH 2 CH 2 OCH 2 CH 3 DIEETOKSYETAN 7,02 WĘGLAN ETYLENU (EC) 89,6 (40 o ) WĘGLAN PROPYLENU (PC) 65,4 DIMETYLOSULFOTLENEK (DMSO) 46,5 SOCl 2 SO 2 CL 2 CHLOREK TIONYLU CHLOREK SULFURYLU 9,15 9,05

11 Organiczne elektrolity ciekłe Organiczne ciecze które są dobrymi rozpuszczalnikami soli litu Potencjał utleniania (HOMO) 4.7V, potencjał redukcji (LUMO) 1.0 V ( w stosunku do potencjału Li + /Li 0 ) Relatywnie niska lepkość, która jest odpowiedzialna za niską energię aktywacji dyfuzji jonów Li + Zastosowanie grafitu jako materiału anody, który ma elektrochemiczny potencjał powyżej niż LUMO dla elektrolitu (węglanów) wymaga, aby rozpuszczalnik zawierał węglan etylenu (EC) (w większości przypadków) ponieważ EC dostarcza warstwę pasywacyjną na interfejsie ciało stałe/elektrolit na grafitowej anodzie, co przeciwdziała dalszemu rozkładowi elektrolitu Rozpuszczalniki te jednak są łatwo palne, temperatura zapłonu poniżej 30 o C

12 Organiczne elektrolity ciekłe Preferowane sole litu LiPF 6 mogą ulegać autokatalitycznej reakcji rozkładu na LiF i PF 5 Nieznaczna ilość wody powoduje nieodwracalną reakcję PF 5 + H 2 O=PF 3 O + 2HF (powyżej 60 o C reakcja EC) Reakcje te są odpowiedzialne za zniszczenie baterii oraz stwarzają niebezpieczeństwo Poprzez dobór dodatków można obniżyć temperaturę autokatalitycznej reakcji rozkładu LiPF 6

13 Elektrolit niewodny, aprotyczny, PC, THF, BL, ACN, z solami LiAsF 6, - LiPF 6, LiClO 4 Reakcje metalicznego litu z eterami cyklicznymi prowadzą do pasywacji elektrody produktami rozkładu rozpuszczalnika i anionów Przykładowe reakcje litu metalicznego z rozpuszczalnikiem + Li Li 2 CO 3 + CH 3 CH=CH 2 + Li (CH 2 =CH-CH 2 CH 2 O) - + Li + + ½ H 2

14 Powierzchnia litu pokryta jest warstwą pasywacyjną t e =0 t + =1 SEI Solid electrolyte interface t - =0 Li Li x O A SEI SEI B C Elektro lit

15 Rozkład anionów na powierzchni litu LiAsF 6 + (2e, 2Li + ) 3LiF + AsF 3 AsF 3 + (2xe, 2xLi + ) xlif + Li x AsF 3 x 2LiCF 3 SO 3 + (2e, 2Li + ) 2Li 2 SO 3 + C 2 F 6 C 2 F 6 +(2e, 2Li + ) CF 3 CF 2 Li + LiF Li 2 SO 3 +(6e, 6Li + ) Li 2 S +3Li 2 O Na powierzchni litu tworzy się warstwa pasywacyjna o charakterze elektrolitu stałego Sole nieorganiczne, typu LiF, LiCl stanowią pożądany składnik warstw pasywacyjnych.

16 Definicja Ciecz jonowa to związek chemiczny, organiczny składający się z kationu i anionu. Sól ta charakteryzuje się temperaturą topnienia poniżej temperatury wrzenia wody. Ciecz jonowa nie jest stopioną solą, nie jest wodnym roztworem Słowo kluczowe ciecz jonowa ionic liquid Chemical Abstracts

17 Ciecze jonowe RTILs: Room-temperature ionic liquids, alternatywne elektrolity dla jonowych baterii jonowych o następujących zaletach w stosunku do elektrolitów ciekłych: Wysoki potencjał utleniania (5.3 V vs Li + /Li 0 ) Niepalne, niska prężność parowania Lepsza stabilność termiczna Nietoksyczne Wysoka temperatura wrzenia Duża rozpuszczalność soli Li Duża lepkość obniża przewodnictwo jonów Li +

18 Ciecze jonowe (imidazole) Ciecze jonowe na bazie związków imidazoli wykazują niższą lepkość oraz wysoką rozpuszczalność soli jonów Li + w temperaturze pokojowej przy jednak niskiej stabilności dla potencjałów poniżej 1.1V Dodatek EC lub PC powoduje powstanie stabilnej warstwy SEI na grafitowej anodzie Dodatek ciekłych węglanów organicznych ( w ilości niepowodującej palność) powoduje wzrost Li

19 Nieorganiczne ciekłe elektrolity Elektrolity na bazie LiAlCl 4 i SO 2 są niepalne i wykazują w temperaturze pokojowej przewodnictwo jonowe Li = S/cm Za wąskie okno elektrolitu

20 Stałe elektrolity polimerowe Elektrolity stałe mogą nie tylko pełnić rolę membrany pomiędzy elektrodami ale również zachowywać interfejs elektroda/elektrolit w czasie niedużych zmian objętościowych elektrody w stanie ładowania ogniwa PEO - poli(tlenek etylenu-c 2 H 4 O) zawierający sole litu LiPF 6 lub LiAsF 6 : niskie przewodnictwo jonów Li + Li <10-5 S/cm nietoksyczne i tanie oraz wykazują dobrą chemiczną stabilność

21 Stałe elektrolity polimerowe W celu poprawy przewodnictwa jonów Li + wprowadza się cząstki tlenków (Al 2 O 3, TiO 2, SiO 2 lub ZrO 2 ), które tworzą amorficzną matrycę polimeru poprzez spowolnienie procesu tworzenia łańcuchów krystalizacji oraz przyciągają jony Li + z soli. Przewodnictwo jonów w polimerowym elektrolicie zazwyczaj odbywa się w fazie amorficznej z powodu segmentowego ruchu łańcuchów polimerowych

22 Nieorganiczne elektrolity stałe Nieorganiczne materiały przewodzące jonami litu ( Li >10-4 S/cm) znalazły zastosowanie w ogniwach litowych z powodu szerokiego okna elektrochemicznego oraz faktu spełnienia prawie wszystkich wymogów określonych dla elektrolitu Problem z interfejsem elektroda/elektrolit w czasie cyklów ładowania, gdzie następuje zmiana objętości cząstek elektrody Zastosowanie tylko w technologii cienkowarstwowej

23 System elektrolitów hybrydowych Elektrolity hybrydowe powstają w wyniku zmieszania organicznych elektrolitów ciekłych, cieczy jonowych, elektrolitów polimerowych lub/i nieorganicznych elektrolitów stałych Polimer + ciekły elektrolit organiczny (gel polimerowy) Ciecz jonowa + elektrolit polimerowy Ciecz jonowa + elektrolit polimerowy + ciekły elektrolit organiczny Ciecz jonowa + ciekły elektrolit organiczny Elektrolit polimerowy + nieorganiczne elektrolity stałe

24 System elektrolitów hybrydowych

25

26 Materiały anodowe Obecnie Węglowe Grafit Węgiel twardy Węgiel miękki Tlenek litowo-tytanowy (Li 4 Ti 5 O 12 -LTO) Materiały przyszłości Krzem nanomateriały

27 Anody węglowe a) Grafit HOPG (highly ordered pyrolytic graphite) rozmiar płatków 5 50 m b) grafit naturalny, włókna grafitowe (stechiometria do LiC 6 ) c) nieregularne węgle tzw. miękkie jak np.: węgle pirolityczne z rozkładu ropy d) nieregularne węgle twarde tzw. hard carbons Otrzymywanie piroliza m.in. żywności powyżej 1000 o C (ziarno kawowe, herbata, cukier, bawełna, żywice fenolowe i inne) Stechiometria LiC 3, LiC 2 lit jest zawarty pomiędzy płaszczyznami grafenowymi

28 Struktura grafitu pozwala na wprowadzenie do wnętrza materiału pomiędzy warstwy grafenowe kationów litu. WPROWADZENIE LITU ZMIENIA STRUKTURĘ GRAFITU: AAA -2

29 Stechiometria LiC 6 teoretyczna pojemność ładunku- 332 mah/g Obserwowana dla grafitu i HOPG Stechiometria LiC 2 odpowiada węglom szklistym (odległość Li-Li 2,46 A) teoretyczna pojemność ładunku- 864 mah/g, praktyczna mah/g

30 Li + + e - + C 6 = LiC 6

31 Tworzenie warstwy SEI

32 Materiały anodowe: Li 4 Ti 5 O 12 Li 4 Ti 5 O Li = Li 7 Ti 5 O 12 Teoretyczna pojemność 175mAh/g Napięcie vs Li wynosi 1.5V Nie powstają warstwy SEI, tak więc pojemność nieodwracalna jest niska Zmiany wolumetryczne mniejsze od 0.2% pomiędzy całkowitym rozładowaniem Li 4 Ti 5 O 12 do całkowitego naładowania Li 3 Ti 5 O 12 Bezpieczny, długi czas życia

33 Stopowe materiały anodowe Li y M ; M= Sn, Pb, Si, In, Al Li 4,4 Sn Ah g -1 Tlenkowe materiały anodowe SnO Li + + e - = Sn + 2 Li 2 O Sn + 4,4 Li = Li 4,4 Sn Pomimo ogromnej korzyści wynikającej ze zwiększenia pojemności właściwej ładunku, materiał ten ulega ekspansji, 300% zmienia się objętość stąd straty w kontakcie elektrycznym.

34 Materiał katody-kryteria Materiał musi zawierać jony chętnie biorące udział w reakcji utleniania/redukcji Materiał musi reagować z litem odwracalnie i bez znaczących zmian strukturalnych umożliwiających odwracalność pracy ogniwa Materiał musi reagować z litem, dając wysoką wartość G a więc i E Reakcja intekalacji (wprowadzania/wyprowadzania) litu powinna zachodzić z dużą szybkością Materiał powinien być przewodnikiem elektronowojonowym co zapewnia szybką kinetykę reakcji elektrodowych

35 Materiał katody-kryteria Szeroki zakres interkalacji, a więc duża dopuszczalna zmiana zawartości litu w materiale. Zakres ten zależy od ilości oraz dostępności pozycji strukturalnych dla jonów Li + oraz możliwości ilości przyjęcia elektronów Małe zmiany napięcia ogniwa w funkcji stopnia naładowania, co oznacza słabą zależność SEM ogniwa od zawartości litu. Podyktowane jest to specyfiką urządzeń zasilanych (laptopy, telefony komórkowe), które w większości przypadków wymagają zasilania o określonym napięciu Tani, nietoksyczny, w zgodzie ze środowiskiem

36 TiS 2 :pierwsza demonstracja interkalacji Li Struktura warstwowa: 2D 1972 rok- anoda Li, katoda TiS 2 5.7Å Siły van der Waalsa Li 6.2Å xli + TiS 2 =Li x TiS 2

37 TiS 2 :pierwsza demonstracja interkalacji Li Dla 0<x<1 Li x TiS 2 materiał jednofazowy Szybka dyfuzja jonów Li + Odwracalny proces, Duża efektywność

38 TiS 2 :pierwsza demonstracja interkalacji Li Dla 0<x<1 Li x TiS 2 materiał jednofazowy Dla x>1: Zmniejszenie ruchliwości jonów Li + Zmniejszenie odległości pomiędzy warstwami

39 Struktury warstwowe 2D, izostrukturalne z TiS 2 : LiCoO 2, LiNiO 2, LiMnO 2, LiCoO 2 Wyższy potencjał od TiS 2 Dobra odwracalność Brak możliwości zmiany zawartości Li - zmiany struktury

40 Struktury warstwowe 2D, izostrukturalne z TiS 2 : LiCoO 2, 0.1 V vs. Li V vs. Li V vs. Li

41 Struktury warstwowe 2D, izostrukturalne z TiS 2 : LiNiO 2 ; LiCoO 2, LiNiO 2, LiMnO 2, Tańszy od LiCoO 2 Niebezpieczny dla małych wartości x Ciśnienie parcjalne tlenu bardzo wysokie dla NiO 2 Można kontrolować przez domieszkowanie (Co, Mn)

42 Struktury warstwowe 2D, izostrukturalne z TiS 2 : LiMnO 2 ; LiCoO 2, LiNiO 2, LiMnO 2, Niestabilny dla niskich zawartości Li Niestabilny dla wysokich zawartości Li w wysokich temperaturach Problem z otrzymaniem LiMnO 2

43 Struktury warstwowe 2D, izostrukturalne z TiS 2 : LiCoO 2, LiNiO 2, LiMnO 2, Katoda x Ah/kg U Wh/kg Li x CoO Li x MnO Li 2x Mn 2 O Li x FePO Warstwowa struktura MnO 2 jest niestabilna dla niskich koncentracji litu. Strukturę można stabilizować poprzez tworzenie struktury spinelu

44 Struktury MnO 2

45 Stabilne fazy Li x MnO 2 funkcją stechiometrii Li?

46 LiMnO 2 vs LiMn 2 O 4 Proces rozładowania zachodzi 2 stopniowo Zazwyczaj używany jest zakres plateau 4V Ładowanie: LiMn 2 O 4 Mn 2 O 4 + Li Efektywne ładowanie zależy od Średniego stopnia utlenienia jonów Mn 4+ /Mn 3+ (który związany jest bezpośrednio z parametrem struktury krystalograficznej (regularnej)) Preferuje się parametr sieci nie większy niż 8.23Å

47 LiMnO 2 vs LiMn 2 O 4 Dla parametru sieci 8.23Å średni stopień utleniania 3.58 co minimalizuje rozpuszczanie manganu

48 LiFePO 4 Tani, przyjazny środowisku, odpowiednia pojemność (110 mahg -1 vs 130 mahg -1 dla LiCoO 2 ) Problem: niskie przewodnictwo elektronowe, niska dyfuzja jonów Li + Rozwiązanie : nanocząstki węgla na graniach ziaren

49 Sample grubość (mm) Modyfikacja LiFePO 4 opór (kω) (S cm 1 ) LFP (0 wt.% HC) LFP (6.0 wt.% HC) LFP (8.0 wt.% HC) LFP (10 wt.% HC) LFP (12 wt.% HC)

50 Materiały katodowe LiFePO 4 Li 2 MnSiO 4 1. Ohzuku, T.; Brodd, R. J., J.Power Sources 2007, 174, (2), ; 2. Amatucci, G. G.; Pereira, N., J. Fluorine Chemistry 2007, 128, (4), ; 3. Howard, W. F.; Spotnitz, R. M., J. Power Sources 2007, 165, (2),

51 Magazynowanie energii Ilość energii zawartej w bateriach można zwiększyć poprzez: 1. Uzyskanie maksymalnej różnicy potencjałów pomiędzy elektrodami wybór katody, anody, elektrolitu 2. Jak najmniejszy stosunek masy (objętości) reagentów na liczbę elektronów dla elementarnej reakcji redox 3. Ograniczenie konsumowania elektrolitu Akumulator ołowiowy Akumulator niklowo-kadmowy Akumulatory Ni-MX Ogniwa litowe 5-krotny wzrost

52 Moore s law- nie dla ogniw litowych Image courtesy: Intel Corporation Li ion cell 53

53 Batteries timeline now years from now M. Armand & J.-M. Tarascon, Nature 451, (2008) 54

54 Lithium-air (lithium-oxygen batteries) 2Li + O 2 Li 2 O mah/g Pierwsza demonstracja 1996 Katoda; nanomateriał 10-20nm warstwy MnO 2 wprowadzone do gąbki weglowej

55 Lithium-air (lithium-oxygen batteries) Grawimetryczna gęstość energii Wh/kg teoretyczna-praktyczna Benzyna % Li-air % Zinc-air %

56 Rozwiązania konstrukcyjne Li-air batteries

57 Rozwiązania konstrukcyjne Li-air batteries Rozpusczalnik aprotyczny Reakcja rozładowania: 2Li + O 2 Li 2 O 2 2Li +1/2O 2 LiO 2 Elektrolit protonowy Odczyn kwaśny: 2Li +1/2 O 2 +H + 2Li + +H 2 O Odczyn zasadowy 2Li +1/2O 2 + H 2 O 2 LiOH Elektrolit-ciało stałe Brak jasnego opisu

58 Warstwa na interfejsie anoda/elektrolit SEI

59 Li-air aprotyczny Proces rozładowania: anoda Li Li + + e katoda 2Li + O 2 Li 2 O 2 Proces ładowania Li 2 O 2 2Li + O 2 Budowa: anoda-folia litowa, 250 m separator, katoda (porowata)- Super P (sadza)+ nanocząstki -MnO 2

Katody do ogniw Li-ion. Akumulatory Wydział SiMR, kierunek IPEiH III rok I stopnia studiów, semestr V. Katody do ogniw litowo-jonowych

Katody do ogniw Li-ion. Akumulatory Wydział SiMR, kierunek IPEiH III rok I stopnia studiów, semestr V. Katody do ogniw litowo-jonowych Akumulatory Wydział SiMR, kierunek IPEiH III rok I stopnia studiów, semestr V dr inż. Leszek Niedzicki Katody do ogniw litowo-jonowych Wymagane cechy katody w ogniwie: Wysoka pojemność (gęstość energii);

Bardziej szczegółowo

Nowe kierunki rozwoju technologii superkondensatorów

Nowe kierunki rozwoju technologii superkondensatorów Nowe kierunki rozwoju technologii superkondensatorów Radosław Kuliński Instytut Elektrotechniki, Oddział Technologii i Materiałoznawstwa Elektrotechnicznego we Wrocławiu Politechnika Wrocławska, Instytut

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu) Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach

Bardziej szczegółowo

Kondensatory = D C = Pojemność elektryczna. Kondensator płaski. Rozdzielając ładunki wykonujemy pracę gromadzimy energię elektryczną.

Kondensatory = D C = Pojemność elektryczna. Kondensator płaski. Rozdzielając ładunki wykonujemy pracę gromadzimy energię elektryczną. Kondensatory Pojemność elektryczna C = Q U U = D 0 E( x) dx Kondensator płaski Sεε C = 0 D Rozdzielając ładunki wykonujemy pracę gromadzimy energię elektryczną. 2 2 q Q CU W EL = Vdq = dq = = = C 2C 2

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIENIE DO WYKŁADÓW

UZUPEŁNIENIE DO WYKŁADÓW UZUPEŁNIENIE DO WYKŁADÓW Idea ogniwa paliwowego 1839 r. (demonstracja). Praktyczne zastosowanie ogniwa paliwowego statki termiczne. Ogólne zastosowanie ogniw paliwowych: - napęd samochodu, by zastąpić

Bardziej szczegółowo

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:...

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:... Zadanie: 1 Spaliny wydostające się z rur wydechowych samochodów zawierają znaczne ilości tlenku węgla(ii) i tlenku azotu(ii). Gazy te są bardzo toksyczne i dlatego w aktualnie produkowanych samochodach

Bardziej szczegółowo

Część 3. Magazynowanie energii. Akumulatory Układy ładowania

Część 3. Magazynowanie energii. Akumulatory Układy ładowania Część 3 Magazynowanie energii Akumulatory Układy ładowania Technologie akumulatorów Najszersze zastosowanie w dużych systemach fotowoltaicznych znajdują akumulatory kwasowo-ołowiowe (lead-acid batteries)

Bardziej szczegółowo

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Nanomateriałów Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej POLITECHNIKA GDAŃSKA Centrum Zawansowanych Technologii Pomorze ul. Al. Zwycięstwa 27 80-233

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

P r a c a d y p l o m o w a m a g i s t e r ska

P r a c a d y p l o m o w a m a g i s t e r ska AKADEMIA GÓRNICZO - HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie WYDZIAŁ ENERGETYKI I PALIW P r a c a d y p l o m o w a m a g i s t e r ska Imię i nazwisko: Kierunek studiów: Łukasz Kondracki Energetyka

Bardziej szczegółowo

SUPERKONDENSATORY JAKO MATERIAŁY DO MAGAZYNOWANIA ENERGII

SUPERKONDENSATORY JAKO MATERIAŁY DO MAGAZYNOWANIA ENERGII 71 SUPERKONDENSATORY JAKO MATERIAŁY DO MAGAZYNOWANIA ENERGII prof. dr hab. Anna Lisowska-Oleksiak / Politechnika Gdańska dr inż. Andrzej P. Nowak / Politechnika Gdańska mgr inż. Monika Wilamowska / Politechnika

Bardziej szczegółowo

Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV. Treść wykładu

Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV. Treść wykładu Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV dr inż. Leszek Niedzicki Sprawy organizacyjne 30 godzin wykładu Zaliczenie na ostatnim wykładzie Poprawa (jeśli będzie potrzebna)

Bardziej szczegółowo

INDEKS ALFABETYCZNY 119 60050-482 CEI:2004

INDEKS ALFABETYCZNY 119 60050-482 CEI:2004 119 60050-482 CEI:2004 INDEKS ALFABETYCZNY A aktywacja aktywacja... 482-01-19 aktywacyjny polaryzacja aktywacyjna... 482-03-05 aktywny materiał aktywny... 482-02-33 mieszanina materiałów aktywnych... 482-02-34

Bardziej szczegółowo

Czym się różni ciecz od ciała stałego?

Czym się różni ciecz od ciała stałego? Szkła Czym się różni ciecz od ciała stałego? gęstość Czy szkło to ciecz czy ciało stałe? Szkło powstaje w procesie chłodzenia cieczy. Czy szkło to ciecz przechłodzona? kryształ szkło ciecz przechłodzona

Bardziej szczegółowo

Ogniwo paliwowe typu PEM (ang. PEM-FC)

Ogniwo paliwowe typu PEM (ang. PEM-FC) OPRACOWALI: MGR INŻ. JAKUB DŁUGOSZ MGR INŻ. MARCIN MICHALSKI OGNIWA PALIWOWE I PRODUKCJA WODORU LABORATORIUM I- ZASADA DZIAŁANIA SYSTEMU OGNIW PALIWOWYCH TYPU PEM NA PRZYKŁADZIE SYSTEMU NEXA 1,2 kw II-

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2270900. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 15.06.2010 10354030.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2270900. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 15.06.2010 10354030. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2270900 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 15.06.2010 10354030.8

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Nanokompozytowe polikrzemianowe materiały katodowe dla nowej generacji akumulatorów litowych. Michał Świętosławski

Nanokompozytowe polikrzemianowe materiały katodowe dla nowej generacji akumulatorów litowych. Michał Świętosławski Uniwersytet Jagielloński Wydział Chemii Zakład Technologii Chemicznej Autoreferat rozprawy doktorskiej Nanokompozytowe polikrzemianowe materiały katodowe dla nowej generacji akumulatorów litowych Michał

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

HAZE BATTERY Company Ltd. Akumulatory ołowiowo kwasowe szczelne żelowe 15 letnie monobloki 2V. seria HZY-ŻELOWE

HAZE BATTERY Company Ltd. Akumulatory ołowiowo kwasowe szczelne żelowe 15 letnie monobloki 2V. seria HZY-ŻELOWE HAZE BATTERY Company Ltd Akumulatory ołowiowo kwasowe szczelne żelowe 15 letnie monobloki 2V seria HZY-ŻELOWE KONSTRUKCJA - Siatki płyt dodatnich i ujemnych odlewane są z ołowiuwapniowo-cynowego, aby zredukować

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Laboratorium ogniw paliwowych i produkcji wodoru

Laboratorium ogniw paliwowych i produkcji wodoru Instrukcja System ogniw paliwowych typu PEM, opr. M. Michalski, J. Długosz; Wrocław 2014-12-03, str. 1 Laboratorium ogniw paliwowych i produkcji wodoru System ogniw paliwowych typu PEM Instrukcja System

Bardziej szczegółowo

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA 1 OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA PRZEMIANY CHEMICZNE POWODUJĄCE PRZEPŁYW PRĄDU ELEKTRYCZNEGO. PRZEMIANY CHEMICZNE WYWOŁANE PRZEPŁYWEM PRĄDU. 2 ELEKTROCHEMIA ELEKTROCHEMIA dział

Bardziej szczegółowo

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie Podstawy chemii dr hab. Wacław Makowski Wykład 1: Wprowadzenie Wspomnienia ze szkoły Elementarz (powtórka z gimnazjum) Układ okresowy Dalsze wtajemniczenia (liceum) Program zajęć Podręczniki Wydział Chemii

Bardziej szczegółowo

Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska

Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska Spis treści Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne... 13 1.1. Historia... 13 1.2. Pierwiastek, związek chemiczny, mieszanina...

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii

Wewnętrzna budowa materii Atom i układ okresowy Wewnętrzna budowa materii Atom jest zbudowany z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Na jądro atomowe składają się protony oraz neutrony, zwane wspólnie nukleonami.

Bardziej szczegółowo

Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1.

Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. 2.1.1. Budowa ogniwa galwanicznego Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. Rysunek 1. Budowa ogniwa galwanicznego na przykładzie

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny Chemia Kl.1 I. Substancje chemiczne i ich przemiany Ocena dopuszczająca [1] zna zasady bhp obowiązujące w pracowni chemicznej nazywa sprzęt i szkło laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Kamil Wróbel Pracownia Elektrochemicznych Źródeł Energii Kierownik pracy: prof. dr hab. A. Czerwiński Opiekun pracy: dr M. Chotkowski

Bardziej szczegółowo

Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku

Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku Piotr Chojnacki IV rok, informatyka chemiczna Liceum Ogólnokształcące Nr I we Wrocławiu Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku Temat lekcji: Zjawisko korozji elektrochemicznej. Cel ogólny lekcji: Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

litowce -Występowanie i otrzymywanie potasu -Właściwości fizyczne i chemiczne potasu -Ważniejsze związki potasu

litowce -Występowanie i otrzymywanie potasu -Właściwości fizyczne i chemiczne potasu -Ważniejsze związki potasu Litowce potas i pozostałe litowce -Występowanie i otrzymywanie potasu -Właściwości fizyczne i chemiczne potasu -Ważniejsze związki potasu Występowanie potasu i otrzymywanie Występowanie: występuje wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Wytyczne techniczne dla baterii i akumulatorów w zakresie ich podlegania przepisom ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz.

Wytyczne techniczne dla baterii i akumulatorów w zakresie ich podlegania przepisom ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz. Wytyczne techniczne dla baterii i akumulatorów w zakresie ich podlegania przepisom ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz. U. Nr 79, poz. 666) Niniejsza informacja zawiera wytyczne

Bardziej szczegółowo

ELEKTROLIZA. Oznaczenie równoważnika elektrochemicznego miedzi oraz stałej Faradaya.

ELEKTROLIZA. Oznaczenie równoważnika elektrochemicznego miedzi oraz stałej Faradaya. ELEKTROLIZA Cel ćwiczenia Oznaczenie równoważnika elektrocheicznego iedzi oraz stałej Faradaya. Zakres wyaganych wiadoości. Elektroliza i jej prawa.. Procesy elektrodowe. 3. Równoważniki cheiczne i elektrocheiczne.

Bardziej szczegółowo

Materiały interkalowane. Akumulatory Wydział SiMR, kierunek IPEiH III rok I stopnia studiów, semestr V

Materiały interkalowane. Akumulatory Wydział SiMR, kierunek IPEiH III rok I stopnia studiów, semestr V Akumulatory Wydział SiMR, kierunek IPEiH III rok I stopnia studiów, semestr V dr inż. Leszek Niedzicki Wstęp do ogniw litowo-jonowych. Anody do ogniw litowo-jonowych. Materiały interkalowane Materiały

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. Zielona chemia (część 2)

Wykład 3. Zielona chemia (część 2) Wykład 3 Zielona chemia (część 2) Glicerol jako zielony rozpuszczalnik Nietoksyczny, tani, łatwo dostępny, odnawialny, wysoka temp. wrzenia (nie jest klasyfikowany jako LZO/VOC), polarny, może być stosowany

Bardziej szczegółowo

CATA ASPEKTY TECHNICZNE WYKORZYSTANIA TECHNOLOGII MAGAZYNOWANIA ENERGII. Centrum Zastosowań Zaawansowanych Technologii MIECZYSŁAW KWIATKOWSKI

CATA ASPEKTY TECHNICZNE WYKORZYSTANIA TECHNOLOGII MAGAZYNOWANIA ENERGII. Centrum Zastosowań Zaawansowanych Technologii MIECZYSŁAW KWIATKOWSKI CATA Centrum Zastosowań Zaawansowanych Technologii ASPEKTY TECHNICZNE WYKORZYSTANIA TECHNOLOGII MAGAZYNOWANIA ENERGII MIECZYSŁAW KWIATKOWSKI CELE WYKORZYSTYWANIA TECHNOLOGII MAGAZYNOWANIA ENERGII 1. Technologie

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZED KOROZJĄ

OCHRONA PRZED KOROZJĄ OCHRONA PRZED KOROZJĄ Opracowanie: dr inż. Krystyna Moskwa, dr inż. Bogusław Mazurkiewicz, mgr Magdalena Bisztyga W przypadku większości materiałów nie jest możliwe całkowite usunięcie korozji, stąd też

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

Nauka przez obserwacje - Badanie wpływu różnych czynników na szybkość procesu. korozji

Nauka przez obserwacje - Badanie wpływu różnych czynników na szybkość procesu. korozji Nauka przez obserwacje - Badanie wpływu różnych czynników na szybkość procesu korozji KOROZJA to procesy stopniowego niszczenia materiałów, zachodzące między ich powierzchnią i otaczającym środowiskiem.

Bardziej szczegółowo

NIEKONWENCJONALNE ŹRÓDŁA ENERGII OGNIWA PALIWOWE

NIEKONWENCJONALNE ŹRÓDŁA ENERGII OGNIWA PALIWOWE NIEKONWENCJONALNE ŹRÓDŁA ENERGII OGNIWA PALIWOWE ZARYS HISTORYCZNY W roku 1839 fizyk brytyjski William R. Grove zademonstrował, że podczas elektrochemicznej reakcji łączenia wodoru z tlenem powstaje prąd

Bardziej szczegółowo

ZWIĄZKI MAGNEZOORGANICZNE. Krystyna Dzierzbicka

ZWIĄZKI MAGNEZOORGANICZNE. Krystyna Dzierzbicka ZWIĄZKI MAGNEZRGANIZNE Krystyna Dzierzbicka Związki metaloorganiczne, do których zaliczamy między innymi magnezo- i litoorganiczne są związkami posiadającymi bezpośrednie wiązanie węgiel-metal (np. Na,

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Szkło optyczne i fotoniczne, A. Szwedowski, R. Romaniuk, WNT, 2009 POLIKRYSZTAŁY - ciała stałe o drobnoziarnistej strukturze, które są złożone z wielkiej liczby

Bardziej szczegółowo

Instytut Elektrotechniki Oddział Technologii i Materiałoznawstwa Elektrotechnicznego we Wrocławiu

Instytut Elektrotechniki Oddział Technologii i Materiałoznawstwa Elektrotechnicznego we Wrocławiu Oddział Technologii i Materiałoznawstwa Elektrotechnicznego we Wrocławiu Superkondensatory zasada działania i możliwości zastosowań dr inż. Bronisław Szubzda Co to jest kondensator Jest to układ dwóch

Bardziej szczegółowo

Elektronika z plastyku

Elektronika z plastyku Elektronika z plastyku Adam Proń 1,2 i Renata Rybakiewicz 2 1 Komisariat ds Energii Atomowej, Grenoble 2 Wydział Chemiczny Politechniki Warszawskiej Elektronika krzemowa Krzem Jan Czochralski 1885-1953

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity.

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity. 1 Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych - elektrolity i nieelektrolity. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektrolit, - nieelektrolit, - dysocjacja elektrolityczna, - prąd, - jony.

Bardziej szczegółowo

2013-06-12. Konsolidacja Nanoproszków I - Formowanie. Zastosowanie Nanoproszków. Konsolidacja. Konsolidacja Nanoproszków - Formowanie

2013-06-12. Konsolidacja Nanoproszków I - Formowanie. Zastosowanie Nanoproszków. Konsolidacja. Konsolidacja Nanoproszków - Formowanie Konsolidacja Nanoproszków I - Formowanie Zastosowanie Nanoproszków w stanie zdyspergowanym katalizatory, farby, wypełniacze w stanie zestalonym(?): układy porowate katalizatory, sensory, elektrody, układy

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie wiadomości z kl. I

Powtórzenie wiadomości z kl. I Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Powtórzenie wiadomości z kl. I Na początku kl. I po kilku lekcjach przypominających materiał w każdej klasie przeprowadzam mini konkurs chemiczny.

Bardziej szczegółowo

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Kompozyty Większość materiałów budowlanych to materiały złożone tzw. KOMPOZYTY składające się z co najmniej dwóch składników występujących

Bardziej szczegółowo

Substancje i ich właściwości

Substancje i ich właściwości Pierwsza partia materiału i dobrane do nich zadania typu egzaminacyjnego. Materia jest to wszystko co nas otacza. Materię tworzą substancje, posiadające określony stały skład i określone właściwości. Właściwości

Bardziej szczegółowo

ZESTAW WYMAGAN DO KLASY I ZAKRES PODSTAWOWY

ZESTAW WYMAGAN DO KLASY I ZAKRES PODSTAWOWY ZESTAW WYMAGAN DO KLASY I ZAKRES PODSTAWOWY Dział I Przypomnienie wiadomości z gimnazjum Uczeń zna: makroskopowy opis substancji i przemian chemicznych; symbole i wzory chemiczne; co to są tlenki, wodorotlenki,

Bardziej szczegółowo

Katalog ogniw dla kolei

Katalog ogniw dla kolei Katalog ogniw dla kolei Systematyczny przegląd najnowszych rodzajów ogniw HOPPECKE Motive Power Systems Reserve Power Systems Special Power Systems Service Łatwa orientacja dzięki przejrzystej systematyce.

Bardziej szczegółowo

W rozdziale tym omówione będą reakcje związków nieorganicznych w których pierwiastki nie zmieniają stopni utlenienia. Do reakcji tego typu należą:

W rozdziale tym omówione będą reakcje związków nieorganicznych w których pierwiastki nie zmieniają stopni utlenienia. Do reakcji tego typu należą: 221 Reakcje w roztworach Wiele reakcji chemicznych przebiega w roztworach. Jeżeli są to wodne roztwory elektrolitów wtedy faktycznie reagują między sobą jony. Wśród wielu reakcji chemicznych zachodzących

Bardziej szczegółowo

Metoda Elementów Skooczonych

Metoda Elementów Skooczonych Metoda Elementów Skooczonych Temat: Technologia wodorowa Prowadzący dr hab. Tomasz Stręk Wykonali Bartosz Wabioski Adam Karolewicz Wodór - wstęp W dzisiejszych czasach Wodór jest powszechnie uważany za

Bardziej szczegółowo

Mechanizm dehydratacji alkoholi

Mechanizm dehydratacji alkoholi Wykład 5 Mechanizm dehydratacji alkoholi I. Protonowanie II. odszczepienie cząsteczki wody III. odszczepienie protonu Etap 1 Reakcje alkenów Najbardziej reaktywne jest wiązanie podwójne, lub jego sąsiedztwo

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczenia WŁAŚCIWOŚCI WYBRANYCH ANIONÓW.

Instrukcja do ćwiczenia WŁAŚCIWOŚCI WYBRANYCH ANIONÓW. Instrukcja do ćwiczenia WŁAŚCIWOŚCI WYBRANYCH ANIONÓW. CHEMIA ANIONÓW W ROZTWORACH WODNYCH Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z właściwościami chemicznymi wybranych anionów pierwiastków I oraz II okresu

Bardziej szczegółowo

Od baterii z Bagdadu do ogniw paliwowych

Od baterii z Bagdadu do ogniw paliwowych Od baterii z Bagdadu do ogniw paliwowych Sławomir Domagała Akademia Ciekawej Chemii OGNIWA OGNIWA ELEKTROCHEMICZNE OGNIWA GALWANICZNE OGNIWA ELEKTROCHEMICZNE: Procesy elektrodowe nie są samorzutne są wymuszane

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

Akumulatory i nie tylko...

Akumulatory i nie tylko... Akumulatory i nie tylko... Aktualnie najpopularniejsze są trzy główne rodziny akumulatorów: kwasowo-ołowiowe, niklowe NiMH oraz litowe (Li-Ion, Li- Po, LiFePO 4 ). Wszystkie mają istotne wady i zalety.

Bardziej szczegółowo

PL 203790 B1. Uniwersytet Śląski w Katowicach,Katowice,PL 03.10.2005 BUP 20/05. Andrzej Posmyk,Katowice,PL 30.11.2009 WUP 11/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA

PL 203790 B1. Uniwersytet Śląski w Katowicach,Katowice,PL 03.10.2005 BUP 20/05. Andrzej Posmyk,Katowice,PL 30.11.2009 WUP 11/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203790 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 366689 (51) Int.Cl. C25D 5/18 (2006.01) C25D 11/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin Warunek zaliczenia wykłady: TEMATY LABORATORIÓW 15 godzin

Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin Warunek zaliczenia wykłady: TEMATY LABORATORIÓW 15 godzin Program zajęć: Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok Wykładowca: dr Jolanta Piekut, mgr Marta Matusiewicz Zaliczenie przedmiotu: zaliczenie z oceną TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin 1.

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI 62 200 Gniezno, ul. Pałucka 2733 tel./fax. (061) 667 53 33 do 34 Data aktualizacji: 2009.01.12 Data wydruku: 2009.01.12 KARTA CHARAKTERYSTYKI (podstawa: Rozporządzenie MZ. Dz. U. Nr 140. poz. 1171 z dnia

Bardziej szczegółowo

(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów

(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów (1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów 1. Naczyńko konduktometryczne napełnione 0,1 mol. dm -3 roztworem KCl w temp. 298 K ma opór 420 Ω. Przewodnictwo właściwe 0,1 mol. dm -3 roztworu KCl w tej temp.

Bardziej szczegółowo

HAZE BATTERY Company Ltd. Akumulatory ołowiowo kwasowe szczelne żelowe 12 letnie monobloki 6 i 12V. seria HZY-ŻELOWE

HAZE BATTERY Company Ltd. Akumulatory ołowiowo kwasowe szczelne żelowe 12 letnie monobloki 6 i 12V. seria HZY-ŻELOWE HAZE BATTERY Company Ltd Akumulatory ołowiowo kwasowe szczelne żelowe 12 letnie monobloki 6 i 12V seria HZY-ŻELOWE KONSTRUKCJA - Siatki płyt dodatnich i ujemnych odlewane są z ołowiu wapniowo-cynowego,

Bardziej szczegółowo

Materiał diagnostyczny poziom rozszerzony Kryteria oceniania model odpowiedzi

Materiał diagnostyczny poziom rozszerzony Kryteria oceniania model odpowiedzi Zdający otrzymuje punkty tylko za poprawne rozwiązania, precyzyjnie odpowiadające poleceniom zawartym w zadaniach. Odpowiedzi niezgodne z poleceniem ( nie na temat) są traktowane jako brak odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne.

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne. 1 Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów i pokrycia galwaniczne. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektroliza, - elektrody, - katoda, - anoda, - potencjał ujemny, - potencjał

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI 62 200 Gniezno, ul. Pałucka 2733 tel./fax. (061) 667 53 33 do 34 Data aktualizacji: 2009.01.12 Data wydruku: 2009.01.12 KARTA CHARAKTERYSTYKI (podstawa: Rozporządzenie MZ. Dz. U. Nr 140. poz. 1171 z dnia

Bardziej szczegółowo

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin 1. Zapisz konfigurację elektronową dla atomu helu (dwa elektrony) i wyjaśnij, dlaczego cząsteczka wodoru jest stabilna, a cząsteczka

Bardziej szczegółowo

pobrano z www.sqlmedia.pl

pobrano z www.sqlmedia.pl ODPOWIEDZI Zadanie 1. (2 pkt) 1. masy atomowej, ładunku jądra atomowego 2. elektroujemności, masy atomowej, ładunku jądra atomowego Zadanie 2. (1 pkt) 1. Pierwiastek I jest aktywnym metalem. Reaguje z

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05)

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) 1. Informacje ogólne koordynator modułu/wariantu rok akademicki 2014/2015

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Chemia Poziom podstawowy Listopad 03 W niniejszym schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe poprawne odpowiedzi. W tego typu

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Etap rejonowy rok szkolny 2011/2012 wylosowany numer uczestnika konkursu Dane dotyczące ucznia (wypełnia Komisja Konkursowa po rozkodowaniu

Bardziej szczegółowo

RYS. 1 Schemat poglądowy działania węglowego ogniwa paliwowego.

RYS. 1 Schemat poglądowy działania węglowego ogniwa paliwowego. CEL: Przetwarzać węgiel efektywnie Wysokosprawna, niskotemperaturowa konwersja węgla w węglowych ogniwach paliwowych Autorzy: prof. Zbigniew Bis, mgr inż. Andrzej Kacprzak - Katedra Inżynierii Energii,

Bardziej szczegółowo

Wymaganie edukacyjne z chemii z uwzględnieniem działów programowych

Wymaganie edukacyjne z chemii z uwzględnieniem działów programowych Wymaganie edukacyjne z chemii z uwzględnieniem działów programowych kształcenie ogólne w zakresie podstawowym nr DKOS-4015-46/02 w oparciu o program nauczania wg wydawnictwa Nowa Era Dział I. Budowa atomu.

Bardziej szczegółowo

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to...

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to... Karta pracy nr 73 Budowa i nazwy soli. 1. Porównaj wzory sumaryczne soli. FeCl 2 Al(NO 3 ) 3 K 2 CO 3 Cu 3 (PO 4 ) 2 K 2 SO 4 Ca(NO 3 ) 2 CaCO 3 KNO 3 PbSO 4 AlCl 3 Fe 2 (CO 3 ) 3 Fe 2 (SO 4 ) 3 AlPO 4

Bardziej szczegółowo

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej PUM

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej PUM Równowaga kwasowozasadowa Zakład Chemii Medycznej PUM Teorie kwasów i zasad Teoria dysocjacji elektrolitycznej Arheniusa: podczas rozpuszczania w wodzie wodzie kwas: dysocjuje z odszczepieniem kationu

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2009 CHEMIA POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Zadanie 1. a) Chemia poziom rozszerzony Opisanie stanu kwantowo-mechanicznego elektronów za pomocą liczb kwantowych. Zdający

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne)

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Zadanie 7 (1 pkt) Uporządkuj podane ilości moli związków chemicznych według rosnącej liczby

Bardziej szczegółowo

BATERIE TRAKCYJNE BPOWER MADE IN EUROPE. www.baterie.com.pl

BATERIE TRAKCYJNE BPOWER MADE IN EUROPE. www.baterie.com.pl BATERIE TRAKCYJNE BPOWER BPOWER Baterie trakcyjne Firma Baterie Przemysłowe Sp. z o.o. oferuje baterie trakcyjne BPower składane z ogniw Inci Aku, jednego z najważniejszych światowych producentów ogniw

Bardziej szczegółowo

Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii!

Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii! Chemia klasa II kwasy Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii! Cała Twoja kariera szkolna zależy tak naprawdę od Ciebie. Jeśli chcesz poszerzyć swoją wiedzę i umiejętności z zakresu chemii lub powtórzyć określoną

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY KATODOWE DLA NOWEJ GENERACJI AKUMULATORÓW TYPU LI-ION

MATERIAŁY KATODOWE DLA NOWEJ GENERACJI AKUMULATORÓW TYPU LI-ION Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ Nauki Ścisłe, Nr 9 (2/2014) MONIKA BAKIERSKA (UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI) MATERIAŁY KATODOWE DLA NOWEJ GENERACJI AKUMULATORÓW TYPU LI-ION STRESZCZENIE Od wielu

Bardziej szczegółowo

(1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca.

(1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca. (1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca. 1. Aby określić dokładną wartość stałej gazowej R, student ogrzał zbiornik o objętości 20,000 l wypełniony 0,25132 g gazowego

Bardziej szczegółowo

I Próbna Matura z portalem Chemia dla Maturzysty dla uczniów klas maturalnych POZIOM ROZSZERZONY Czas pracy: 150 minut

I Próbna Matura z portalem Chemia dla Maturzysty dla uczniów klas maturalnych POZIOM ROZSZERZONY Czas pracy: 150 minut I Próbna Matura z portalem Chemia dla Maturzysty dla uczniów klas maturalnych POZIOM ROZSZERZONY Czas pracy: 150 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz zawiera 17 stron. 2. Rozwiązania i

Bardziej szczegółowo

Warszawski konkurs chemiczny KWAS. Etap I szkolny. Zadanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

Warszawski konkurs chemiczny KWAS. Etap I szkolny. Zadanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Warszawa 17 marca 2009r. Warszawski konkurs chemiczny KWAS Etap I szkolny Kod ucznia: Zadanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Maksymalna ilość punktów 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Liczba

Bardziej szczegółowo

Fazy i ich przemiany

Fazy i ich przemiany Układy i fazy Fazy i ich przemiany Co to jest faza? 1. Faza to forma występowania materii jednolita w całej objętości pod względem składu chemicznego i właściwości fizycznych (Atkins) 2. Faza to część

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia. Poziom rozszerzony. Listopad 2014

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia. Poziom rozszerzony. Listopad 2014 Vademecum Chemia KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM nowa vademecum MATURA 205 CHEMIA zakres rozszerzony Chemia Poziom rozszerzony KOD WEWNĄTRZ Zacznij przygotowania do matury już dziś

Bardziej szczegółowo

Litowce i berylowce- lekcja powtórzeniowa, doświadczalna.

Litowce i berylowce- lekcja powtórzeniowa, doświadczalna. Doświadczenie 1 Tytuł: Badanie właściwości sodu Odczynnik: Sód metaliczny Szkiełko zegarkowe Metal lekki o srebrzystej barwie Ma metaliczny połysk Jest bardzo miękki, można kroić go nożem Inne właściwości

Bardziej szczegółowo