CHROŃMY PRZYRODĘ OJCZYSTĄ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CHROŃMY PRZYRODĘ OJCZYSTĄ"

Transkrypt

1

2 I N S T Y T U T O C H R O N Y P R Z Y R O D Y P O L S K I E J A K A D E M I I N A U K CHROŃMY PRZYRODĘ OJCZYSTĄ Dwumiesięcznik R. LX (60) Zeszyt 2 (Marzec-Kwiecień) ORGAN PAŃSTWOWEJ RADY OCHRONY PRZYRODY Member of The World Conservatłon Union KRAKÓW

3 Redaktor naczelny: Zygmunt Sekretarz Redakcji: Agata Denisiuk Skoczylas Zespół redakcyjny: Zofia Alexandrowicz, Jerzy Fabijanowski, Róża Kaźmierczakowa, Stefan Michalik, Henryk Okarma, Halina Piękoś-Mirkowa, Piotr Profus W Chrońmy Przyrodę Ojczystą" są publikowane oryginalne prace naukowe i artykuły przeglądowe z zakresu podstaw ochrony przyrody, podlegające recenzji. Zamieszcza się również artykuły popularnonaukowe, doniesienia i opinie dotyczące ochrony przyrody w Polsce i na świecie Adres Redakcji: Kraków, al. A. Mickiewicza 33 Wydawnictwo polecone pismem Ministerstwa Oświaty nr VIII-Oc: 3055/47 z 18 lutego 1948 roku do bibliotek szkół wszystkich typów Tytuł włączony do rejestru czasopism cytowanych w "Zoological Record" (W. Brytania) Druk i oprawa: Wydawnictwo i Drukarnia Secesja" Kraków, ul. Sławkowska 17 Nakład: 1000 egz.

4 W Polsce stał się Pawlikowski wielkim wychowawcą narodowym. Zakorzenione silnie w duszy polskiej uczucie przywiązania do ziemi rodzinnej rozwinął w nowe przykazanie polskiego patriotyzmu: Chrońmy przyrodę ojczystą" (A. Wodziczko). TREŚĆ ZESZYTU DRUGIEGO Zofia Alexandrowicz: Wspomnienie o mgr Alinie Kwiatkowskiej 5 ARTYKUŁY NAUKOWE Iwona Wróbel: Mniszek pieniński Taraxacum pieninicum PAWŁ. - gatunek specjalnej troski w Pienińskim Parku Narodowym 11 Katarzyna Bzdęga, Andrzej Pasierbiński, Damian Chmura: Rola hałd pogórniczych w utrzymaniu regionalnej różnorodności florystycznej Górnego Śląska 17 Kinga Kostrakiewicz: Wpływ zwierząt i drobnoustrojów na populacje kosaćców 34 Piotr Zieliński, Agnieszka Łabęcka: Płazy Żabiego Stawu w Załęczańskim Parku Krajobrazowym 43 ARTYKUŁY POPULARNONAUKOWE Alicja Buczek: Stanowiska dzwonecznika wonnego Adenophora liliifolia na Równinie Bełżyckiej (Zachodnia Lubelszczyzna) 53 3

5 Joanna Malara, Marzena Gancarczyk-Gola, Tomasz Gola: Charakterystyka populacji cieszynianki wiosennej Hacąuetia epipactis (SCOP.) DC. w Porębie koło Zawiercia 61 Zbigniew Celka, Alina Szyszka: Walory przyrodnicze parku przypałacowego w Rydzynie (pow. leszczyński) 69 Artur Golis, Maria Szyszkiewicz-Golis: Stanowiska storczykowatych w okolicy Ostroroga 74 Paweł Pawlikowski: Walory szaty roślinnej projektowanego użytku ekologicznego Kobyla Góra" na Bagnie Całowanie w Mazowieckim Parku Krajobrazowym 81 WIADOMOŚCI Z KRAJU I ZE ŚWIATA Ochrona roślin Aldona K. Uziębło, Stanisław Wika, Agnieszka Chmielewska: Stanowisko obuwika pospolitego Cypńpedium calceolus L. w gminie Ogrodzieniec (Wyżyna Śląsko-Krakowska) Anna M. Stebel, Adam Stebel: Nawodnik naprzeciwlistny Elatine hydropiper w Beskidzie Małym (Karpaty Zachodnie) Andrzej Trzeciak: Nowe stanowisko zimowi ta jesiennego Colchicum autumnale na Pogórzu Strzyżowskim Krzysztof Spałek: Nowe stanowisko ożanki nierównoząbkowej Teucrium scorodonia na Śląsku Opolskim Ewa Witkowska: Stanowiska dziewięćsiłu bezłodygowego Carlina acaulis w okolicy Żarek na Wyżynie Częstochowskiej KORESPONDENCJE Piotr Witosławski: Stanowisko zastępcze zimoziołu północnego Linnaea borealis w rezerwacie Jawora 105 Emil Hernik: Niszczenie ostańców wapiennych na terenie Zawiercia : 107

6 Wspomnienie o mgr Alinie Kwiatkowskiej niezwykle zasłużonej dla ochrony ojczystej przyrody ( ) W dniu 4 lipca 2003 roku zmarła w Krakowie mgr Alina Kwiatkowska, której całe dorosłe życie i zawodowa działalność były związane z ochroną przyrody, zwłaszcza z ochroną flory. Przez wiele lat współpracowałyśmy w badaniach terenowych oraz w publikowaniu osiągnięć naukowych. Ala urodziła się w Kępnie (województwo wielkopolskie), a w okresie dzieciństwa i lat szkolnych mieszkała z rodzicami kolejno w kilku miastach położonych w dolinie Wisły na Pojezierzu Południowobałtyckim, a następnie w Piekarach Śląskich, aby po przymusowym przesiedleniu w czasie wojny, osiąść na stałe w Krakowie. Tu ukończyła liceum i podjęła studia biologiczne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Już jako studentka pracowała w Komitecie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Umiejętności, gdzie była zatrudniona aż do momentu zawieszenia działalności tej instytucji w związku z powołaniem Polskiej Akademii Nauk (1951 r.). Po kilkuletniej przerwie, trwającej do 1956 roku Ala rozpoczęła pracę w Zakładzie Ochrony Przyrody PAN na stanowisku asystenta. Nieprzerwanie była tu zatrudniona do 1991 roku, nawet po przejściu na emeryturę (1986 r.), będąc światkiem kolejnych reorganizacji tej placówki, aż do przekształcenia jej w Instytut Ochrony Przyrody PAN. Botaniczka z wykształcenia, Alina posiadała szeroką wiedzę przyrodniczą, a dzięki życzliwemu usposobieniu i wysokiej kulturze osobistej, stwarzała w pracy miłą atmosferę dobrych kontaktów, wzajemnej pomocy i rady. Z właściwym sobie optymizmem i pracowitością obowiązki swoje, wykonywane z zamiłowaniem i zaangażowaniem, godziła z domowymi kłopotami, wiążącymi się od wczesnych lat z samotnym wychowywaniem dwóch synów. Ta sytuacja skłoniła Ją do podjęcia bardziej wy- 5

7 Fot. 1. Pożegnanie Aliny Kwiatkowskiej z przyrodą okolic Olkusza - Alina Kwiatkowska's farewell to the nature of the vicinity of Olkusz. Photo Z. Alexandrowicz miernej w czasie, a także lepiej opłacanej pracy redakcyjnej. Od 1964 roku pełniła Ona funkcję sekretarza redakcji rocznika Ochrona Przyrody, zdobywając biegłość i doświadczenie dzięki uprzedniej współpracy z Wandą Kulczyńską, która od początku prowadziła wydawnictwa związane z ochroną przyrody pod redakcją prof. Władysława Szafera i była w tym zakresie wybitną profesjonalistką. Przejmując zadania, redakcyjne Alina starała się dorównać staranności swojej poprzedniczce. W okresie przygotowała do druku 20 tomów Ochrony Przyrody. Na lata osiemdziesiąte przypadał kryzys wydawniczy naukowych czasopism, co częściowo usprawiedliwia luki w ciągłości publikowania poszczególnych roczników. Obok zajęć redakcyjnych rozwijała Ala swoje własne zainteresowania badawcze, mając jednak ograniczone możliwości ich pełnej realizacji. Nie ukończyła pracy doktorskiej, która mia- 6

8 ła dotyczyć roślinności piasków czwartorzędowych pokrywających Wyżynę Olkuską, aczkolwiek w tym celu zebrała w terenie dużo podstawowych materiałów. Głównym obszarem jej badań stała się Pustynia Błędowska i pobliskie okolice, z uwagi na występujący tu i zagrożony wyginięciem endemiczny gatunek warzuchy polskiej Cochleańa polonica Fröhlich. Przez około 40 lat obserwowała i badała przyczyny zaniku stanowisk tej rośliny. Zajmowała się jej biologią i możliwościami adaptacji oraz przesiedleń w warunkach drastycznie zmieniającego się środowiska piaszczystych obszarów rejonu Olkusza i Bukowna, w związku z podziemną eksploatacja rud cynku i ołowiu, powierzchniowym pozyskiwaniem piasków podsadzkowych i sztucznym zalesianiem terenów. Nieuchronne zanikanie wywierzyska rzeki Białej na skraju Pustyni Błędowskiej, gdzie jeszcze na początku lat sześćdziesiątych ub. wieku obficie rosła warzucha polska, wymagało szybkiej decyzji ratowania tego gatunku poprzez przesiedlanie go na inne miejsca, spełniające jego wymogi ekologiczne. Nieoceniona to zasługa Ali, że mimo sprzecznych opinii o takim zabiegu, udało się Jej introdukować gatunek na nowe siedliska. Poszukiwania zastępczych stanowisk, ich zabezpieczanie i przez długie lata kontrolowanie wyników, były pasją Ali do końca Jej sił witalnych. Niestety ta czasochłonna praca 0 niezwykłej wadze dla ochrony rodzimej przyrody, zastosowana metodyka badań i udane próby konserwatorskie jedyne w swoim rodzaju, nie doczekały się monograficznego opracowania. Wyniki poszczególnych etapów prac są treścią publikowanych, nielicznych artykułów i referatów, a najbardziej skondensowana ich forma została przedstawiona w ostatniej edycji Polskiej Czerwonej Księgi Roślin (2001). Moje osobiste kontakty z Alą były niemal codzienne, zarówno dzięki bardzo długiemu okresowi współpracy redakcyjnej, jak i znacznie wcześniejszych wspólnych badań, wówczas gdy obie pracowałyśmy na Pustyni Błędowskiej. Obszar ten był trwałym łącznikiem między nami - botanicznych badań Ali 1 moich - geomorfologicznych. Często razem przebywałyśmy w terenie pomagając sobie wzajemnie, a zawsze naszą troską i staraniem była ochrona Pustyni Błędowskiej, przeznaczonej do eksploatacji piasków podsadzkowych dla śląskich kopalni. Na początku lat sześćdziesiątych wspólnie opracowałyśmy wstępny projekt rezerwatu, który został włączony do materiałów Komisji d.s. Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), działającej wówczas pod kierunkiem prof. Walerego Go- 7

9 Fot. 2. Endemiczna warzucha polska Cochleańa polonica na zastępczym stanowisku u źródeł Centurii koło Olkusza. Przykład udanej introdukcji gatunku zagrożonego wyginięciem - An endémie Cochleańa polonica species in the transplant site in the Centuria River spring near Olkusz town. Exemple of successful introduction of an endangered species. Photo J. Perzanowska etla. Brałyśmy udział w realizacji filmu o Pustyni Błędowskiej, zmieniając całkowicie jego wcześniejszy scenariusz, aby ukazać wyjątkowość krajobrazu tego obszaru, co nie było pierwotną intencją redaktora, który chciał wyeksponować przede wszystkim rzekome zagrożenia powodowane zasypywaniem okolicznych miejscowości przez wywiewane piaski. Ostatni raz byłam z Alą oraz dr Janem Urbanem na Pustyni Błędowskiej w lipcu 1994 roku i z tego czasu pochodzi zamieszczona tu fotografia. Zmieniony krajobraz i efekty postępującego zalesiania prowadzące do zaniku jedynej w swoim rodzaju śródlądowej pustyni" z typowymi dla niej naturalnymi procesami i formami eolicznymi oraz całkowicie wyschnięte wywierzysko Białej, były dla nas smutnym obrazem i bolesnym przeżyciem. Mam nadzieję, że inny wizerunek tego obszaru przechowała Ala w swojej podświadomości: pola wydm ze skąpą, typową roślinnością piaskową, obfite źródlisko Białej z płatami kwitnącej warzuchy oraz starorzecze Przemszy - Staw Jandy, otoczony stromymi, piaszczystymi brzegami. 8

10 Ala miała łatwość w popularyzacji wiedzy przyrodniczej i swoją pasję realizowała z przekonaniem, że jest to skuteczny sposób zainteresowania społeczeństwa problemami ochrony przyrody. Być może to przekonanie ugruntowało się pod wpływem prof. Władysława Szafera, który zawsze zachęcał swoich asystentów do uprawiania również tego rodzaju działalności publicystycznej, obok innych jej form. Preferowanym czasopismem Ali było więc Chrońmy Przyrodę Ojczystą, gdzie chętnie zamieszczała recenzje i notatki na temat rozwoju ochrony przyrody w kraju i za granicą oraz artykuły dotyczące ochrony roślin, zwłaszcza gatunków zagrożonych. Rezultaty studiów w zakresie ochrony gatunkowej roślin zawarte są również w rozdziałach książek o charakterze podręczników akademickich, a także stanowią treść map tematycznych. Wprawdzie z biegiem lat informacje podane w publikacjach dezaktualizują się i przechodzą do historii nauki, ale nadal są niezbędne do porównań i oceny postępu zmian środowiska przyrodniczego. Trwałym pomnikiem pamięci o Mgr Alinie Kwiatkowskiej jest zespół zastępczych stanowisk, zapewniający przetrwanie populacji bardzo zagrożonego, endemicznego gatunku flory polskiej jakim jest Cochleańa polonica wraz z przesłaniem kierowanym do następców o potrzebie kontynuacji swoistego monitoringu, będącego pierwowzorem tego typu badań w ochronie przyrody. Zofia Alexandrowicz Wybrane publikacje Mgr Aliny Kwiatkowskiej Kwiatkowska A Rozmieszczenie Cochleańa polonica (E. FRÖHLICH) w okolicy Olkusza. Fragm. Flor. et Geobot. 3: Kwiatkowska A Rozporządzenie o ochronie gatunkowej roślin w Czechach. Chrońmy Przyr. Ojcz. 15, 3: Kwiatkowska A Mapa rozmieszczenia cisa pospolitego (Taxus baccata L.) w Polsce. W: Szafer W. (red.). Szata roślinna Polski, t. II. PWN, Warszawa. Kwiatkowska A Zagadnienie ochrony przyrody w perspektywicznym rozwoju botaniki w Polsce. Chrońmy Przyr. Ojcz. 16, 1: Kwiatkowska A Nowe kierunki ochrony przyrody w Rumunii. Chrońmy Przyr. Ojcz. 16, 3: Greszta J., Kwiatkowska A Kamień Śląski" - rezerwat brzęku Sorbus torminalis w województwie opolskim. Chrońmy Przyr. Ojcz. 18, 2:

11 Kwiatkowska A Warzucha polska - ginący gatunek endemiczny. Chrońmy Przyr. Ojcz. 18, 3: Kwiatkowska A., Szafer W Zasięgi i ochrona niektórych roślin. W: Leszczycki S. (red.). Narodowy Atlas Polski: plansza 37. Wyd. Inst. Geografii PAN, Z-d Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk. Kwiatkowska A Ochrona gatunkowa roślin. W: Szafer W. (red.). Ochrona przyrody i jej zasobów - problemy i metody. T. 1: PWN, Kraków. Kwiatkowska A Ochrona gatunkowa roślin. W: Michajłow W. (red.). Ochrona przyrodniczego środowiska człowieka. PWN, Warszawa, ss Kwiatkowska A Cochlearia polonica Fróhlich - warzucha polska. W: Kaźmierczakowa R., Zarzycki K. (red.). Polska Czerwona Księga Roślin. Wyd. Inst. Botaniki PAN i Inst. Ochrony Przyrody PAN, Kraków, ss

12 ARTYKUŁY NAUKOWE IWONA WRÓBEL Pieniński Park Narodowy Krościenko n/d, ul. Jagiellońska 107 D/4 Mniszek pieniński Taraxacum pieninicum PAWŁ. - gatunek specjalnej troski w Pienińskim Parku Narodowym Mniszek pieniński jest prawdopodobnie najstarszym endemitem pienińskim (Pawłowski 1970, Zarzycki 1976, 1982). Badania kariologiczne i embriologiczne wykonane na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX w. przez Małecką (1958, 1962, 1963) wykazały, że jest gatunkiem diploidalnym o liczbie chromosomów 2n=16, jedynym dotychczas znanym taksonem Taraxacum w Polsce, rozmnażającym się generatywnie. Spokrewniony jest z mniszkami grupy hoppeanum. Jej przedstawiciele występują w rejonach, które - podobnie jak Pieniny - nie były pokryte lodowcami i stanowiły ostoje flory (Banat, Półwysep Bałkański, pd-zach Słowacja); rośliny mogły tam przetrwać niekorzystne warunki klimatyczne w okresach zlodowaceń. Wskazuje to na reliktowy, prawdopodobnie trzeciorzędowy charakter ich stanowisk (Pawłowski 1931, Pogan 1972, Zarzycki 1976, 1982). W Pieninach Taraxacum pieninicum został odnaleziony i opisany w latach dwudziestych XX w. przez prof. Bogumiła Pawłowskiego (1924, 1931) z masywu Trzech Koron. W literaturze pojawiła się również błędna informacja o występowaniu tego gatunku na obszarze byłej Czechosłowacji (Richards, Sell 1976). Mimo że w późniejszych opracowaniach botanicznych informacja ta była wielokrotnie prostowana (Zarzycki 1981, 1993, Dostał 1989, Prochazka i in. 1999, Zarzycki 11

13 i in. 2001), błąd ten nadal pojawia się w najnowszych publikacjach (Tasenkevich 2003). Klasyczne stanowisko tego gatunku, mieszczące się na urwistej skale Trzech Koron, przestało istnieć w latach siedemdziesiątych XX w., kiedy po ulewnych deszczach oberwał się fragment skały razem z porastającymi ją roślinami (Tacik 1980). Przez szereg lat gatunek traktowany był jako wymarły lub prawdopodobnie wymarły. W swojej publikacji z 1981 roku prof. Kazimierz Zarzycki nie wykluczał jednak, że może on rosnąć gdzieś na niedostępnych stromych ścianach skalnych Trzech Koron. Taka sugestia i podkreślany przez niego fakt, że łatwiej stwierdzić, iż gatunek występuje na danym terenie, niż wiarygodnie udowodnić, że już tam nie rośnie, zainspirowało pracowników Pienińskiego Parku Narodowego do dokładnej penetracji skał górnych partii tego masywu. Przypuszczenia te sprawdziły się i w roku 1999, jedna z wypraw zaowocowała odnalezieniem mniszka pienińskiego poniżej szczytu Okrąglicy. W dniu 21 maja 1999 r. pracownik Parku Sławomir Wróbel natrafił na pierwszą grupę roślin. W momencie znalezienia, rośliny już owocowały, więc możliwe było zebranie nasion. Teren, na którym mniszek został znaleziony jest trudno dostępny i poruszanie się w sąsiedztwie stanowiska jest dość niebezpieczne, dlatego kontrolę stanowiska, przeprowadzoną 30 maja 1999 r., wykonano korzystając ze sprzętu asekuracyjnego. S. Wróbel zanotował wówczas 14 osobników rosnących w 7 kępach. Rośliny kwitły wówczas bardzo obficie - wytworzyły łącznie 45 owocostanów. Kolejne poszukiwania prowadzone były w tym rejonie w następnym roku. Dnia 1 maja 2000 r. na znanym już stanowisku zaobserwowano tylko jeden okaz w fazie kwitnienia. Kilka dni później na tym stanowisku kwitły już trzy okazy, natomiast większość pozostałych okazów miała pąki kwiatostanowe. Penetracja sąsiednich załomów i półek skalnych doprowadziła do znalezienia kolejnego skupienia, obejmującego około 25 okazów. Nie zaobserwowano wówczas okazów w pełni kwitnienia, jednak większość osobników zawiązała już pąki. Skupienie to znajduje się w obrębie półki skalnej położonej kilka metrów poniżej pierwszej grupy. Kolejną kontrolę przeprowadzono w czerwcu tego samego roku. Okazało się, że często trudno określić, ile osobników tworzy poszczególne kępy, zwłaszcza że bardzo trudne warunki terenowe uniemożliwiały dotarcie do wszystkich kęp na tak bliską odległość, by jednoznacznie stwierdzić, ile jest w nich 12

14 rozetek liściowych. Liczenie przeprowadzono w kępach, notując równocześnie liczbę kwiatostanów lub owocostanów. W obrębie skupienia znalezionego w 1999 r. zanotowano ponownie 7 kęp, jednakże liczba owocostanów była o ponad połowę niższa niż w roku poprzednim i wynosiła tylko 17. Ponadto zaobserwowano jedną młodą roślinę. W obrębie drugiego skupienia zanotowano 7 kęp owocujących (11 owocostanów) oraz 11 kęp płonnych. Ze względu na bardzo trudne warunki terenowe, w kolejnych latach kontrolę prowadzono tylko w obrębie górnego skupienia mniszka pienińskiego. Tam też wykonano dokumentację fitosocjologiczną. Stanowisko Taraxacum pieninicum znajduje się w miejscu o pełnym nasłonecznieniu, w obrębie górskiej murawy naskalnej Dendranthemo-Sesleńetum, posiadającej tutaj typowy skład florystyczny. Poniżej zamieszczono zdjęcie fitosocjologiczne wykonane na opisywanym stanowisku, metodą Braun-Blanqueta. Nazwy roślin naczyniowych podane są za Mirkiem i in. (2002). Data: , półka skalna o szerokości około lm i nachyleniu 15, w obrębie pionowej ściany skalnej, ekspozycja: SE, wys. 960 m n.p.m., pokrycie roślin zielnych - 70%, drzew i krzewów brak, powierzchnia zdjęcia 2 m. 2 Allium montanum 1, Alyssum saxatile +, Aster alpinus +, Campanula rapunculoides +, Centaurea tnumfettiivaí. pieninica +, Dendranthema zawadzkii 1, Erysimum wittmannii+, Festuca pallens 2, Gypsophila repens 1, Helianthemum alpestre subsp. rupifragum +, Javibarba hirta +, Saxífragapaniculata +, Sesleńa vana 2, Taraxacum pieninicum + (13 okazów w 6 kępach), Teucńum montanum \, Thymus carpaticus +. Poza zdjęciem w szczelinie skalnej rośnie ponadto 1 kępa i 1 młody okaz mniszka. W sąsiedztwie stanowiska rosły także Euphorbia cyparissias, Laserpitium latifolium, Polygonatum odoratum, Epipactis atrorubens, a na położonych niżej półkach skalnych Juniperus communis. W 2002 r. nie znaleziono nowych okazów, natomiast w roku następnym ( ) zidentyfikowano jedną siewkę mniszka w obrębie półki skalnej. Młody okaz znaleziony w 2000 r. posiadał już owocostan. Mając na względzie wagę znaleziska oraz możliwość kwestionowania jego wiarygodności, poproszono prof. K. Zarzyckiego o weryfikację oznaczenia znalezionych okazów. Identyfikację gatunku potwierdziła również analiza kariologiczna, wykonana w 2002 r. przez panią prof. Romanę Czapik z Zakładu Cytolo- 13

15 gii i Embriologii Roślin Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Badania potwierdziły diploidalność znalezionych osobników i liczbę chromosomów (2n=16) podawaną wcześniej przez Małecką. Niedostępność ścian skalnych, na których rośnie mniszek pieniński oraz naturalny charakter muraw stanowiących jego biotop zadecydowały, że za najlepszy sposób ochrony stanowiska uznano ochronę ścisłą, prowadzoną tutaj już od kilkudziesięciu lat. Pomimo względnej stabilności siedliska, w jakim występuje mniszek pieniński, jego populacja należy do skrajnie zagrożonych z uwagi na jej bardzo ograniczoną wielkość. W przypadku tak niewielkiej populacji, do jej wyginięcia mogą się przyczynić trudne do przewidzenia zdarzenia losowe, jak to już miało miejsce w przypadku locus classicus tego gatunku. Mniszek pieniński ma zdolność rozmnażania generatywnego. Potwierdziło się to w trakcie uprawy w ogródku skalnym przy siedzibie dyrekcji Pienińskiego Parku Narodowego, gdzie został wyhodowany z nasion pozyskanych na stanowisku naturalnym. Uzyskane z nasion osobniki zakwitły już po dwóch latach od wysiania. Gatunek jest dość odporny na niekorzystne warunki klimatyczne. Po wydaniu nasion, poszczególne rośliny prawie całkowicie zanikają, by pod koniec lata ponownie wypuścić nowe liście, różniące się często kształtem i wielkością od wiosennych. Zabezpiecza je to przed letnimi upałami i niedoborem wody w tym okresie. Skuteczność rozmnażania generatywnego Taraxacum pieninicum, zdecydowała o umieszczeniu nasion mniszka pienińskiego w banku nasion w Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej przy Ogrodzie Botanicznym Polskiej Akademii Nauk w Powsinie koło Warszawy. Pomimo niewielkiej liczby nasion, jaką udało się zebrać, przynajmniej częściowo została zabezpieczona pula genetyczna populacji. Umożliwi to, w przypadku zaistnienia takiej konieczności, wspomaganie populacji naturalnej osobnikami z uprawy. Zmieniając status gatunku jako prawdopodobnie wymarłego (EX) na gatunek krytycznie zagrożony wymarciem (CR), mniszek pieniński trafił na listę gatunków specjalnego zainteresowania Pienińskiego Parku Narodowego (Zarzycki i in. 2000), a od 2003 r. objęty jest również ogólnopolskim monitoringiem przyrodniczym. Systematycznie kontrolowana jest kondycja roślin i bezpośrednie sąsiedztwo stanowiska. Ma to na celu zapobieganie potencjalnym zagrożeniom. 14

16 SUMMARY Taraxacum pieninicum PAWL. - a special care species in the Pieniny National Park Taraxacum pieninicum Pawł. is the oldest endemic plant occurring in the Pieniny Mountains, which was described in the 1920s by Prof. B. Pawłowski. Since the 1970s the species had been considered as extinct or probably extinct (EX). In 1999 it was found again in the Three Crowns massif. The presently known population includes two clusters with number of 14 and 25 plants. Taraxacum pieninicum was put down on the list of special care species" of Pieniny National Park. PIŚMIENNICTWO Dostał J Nova kvetena ĆSSR. T. I, II. Academia, Praha. Małecka J Liczby chromosomów niektórych polskich gatunków Taraxacum. Acta bioł. cracov., Ser. bot. 1: Małecka J Studies in the mode of reproduction of the diploid endemic species Taraxacum pieninicum Pawł. (Badania embńologiczne nad diploidalnym endemicznym gatunkiem Taraxacum pieninicum Pawł.) Acta biol. crac, Ser. bot. 4, 1: Małecka J Cytological studies in the genus Taraxacum (Badania cytologiczne nad rodzajem Taraxacum.). Acta biol. cracov., Ser. bot. 5, 2 (1962): Mirek Z., Piękoś-Mirek H., Zając A., Zając M Floweńng plants and pteńdophytes of Poland. A checklist. Biodiversity of Poland. Vol. 1: W. Szafer Inst, of Bot. PAS, Kraków. Pawłowski B Mniszek pieniński. Taraxacum pieninicum n. sp. Bull. Inter. Acad. Pol. Sci. Lett. Cracovie. Ser. Sci. nat. 3-4: Pawłowski B Mniszek pieniński (Taraxacum hoppeanum Gńs. ssp. pieninicum Pawł.). Ochr. Przyr. 11: Pawłowski B Remarques sur I'endemisme dans la florę des Alpes et des Carpates. Vegetatio 21: Pogan E Kariologia flory polskiej. W: Szafer W., Zarzycki K. (red). Szata roślinna Polski. T.l. PWN. Warszawa, ss Prochazka F, Stepanek J., Kirschner J Taraxacum ery- 15

17 throcarpum Kirschner et Stépánek. W: Ceíovsky J., Feráková V., Maglocky S. Procházka F Úerveny kniha ohrozenych a vzácnych druhov raslín a zivocichov SR a ĆR. Vol. 5. Vyssie rastliny. Priroda a. S., Bratislava, s Richards A.J., Sell P.D Taraxacum. W: T.G. Tutin, V.E. Heywood, N.A. Burges i in. (red). Flora Europaea Cambridge University Press, Cambridge, London, New York, Melbourne, 4: Tacik T Taraxacum jiggers, Mniszek (Dmuchawiec). W: A. Jasiewicz (red.). Flora Polska. PWN, Warszawa-Kraków. Tasenkevich L Vascular Plants. W: Witkowski Z.J., Król W., Solarz W. (eds.). Carpatian List of Endangered Species. WWF and Institute of Nature Conservation PAS, Vienna-Krakow, ss Zarzycki K Małe populacje pienińskich roślin reliktowych i endemicznych, ich zagrożenie i problemy ochrony. Ochr. Przyr. 41: Zarzycki K Rośliny naczyniowe Pienin. Rozmieszczenie i warunki występowania. PWN, Warszawa-Kraków, s Zarzycki Rośliny rodzime. W: K. Zarzycki (red.). Przyroda Pienin w obliczu zmian. Studia Nat. B, 30: Zarzycki K Taraxacum pieninicum Pawi W: Zarzycki K., Kaźmierczakowa R. (red.). Polska Czerwona Księga Roślin. Inst. Bot. i Inst. Ochr. Przyr. PAN, Kraków, s Zarzycki K., Wróbel I., Korzeniak U., Szeląg Z Operat ochrony flory i grzybów. Tom II. Operat ochrony paprotników i roślin kwiatowych. W: Plan Ochrony Pienińskiego Parku Narodowego na okres Inst. Bot. PAN, Pieniński Park Narodowy, msc, Kraków-Krościenko n/d. Zarzycki K., Wróbel I., Wróbel S Taraxacum pieninicum Pawi. W: Kaźmierczakowa R., Zarzycki K. (red). Polska Czerwona Księga Roślin. Inst. Bot. im. W. Szafera PAN, Inst. Ochr. Przyr. PAN, Kraków ss

18 KATARZYNA BZDĘGA*, ANDRZEJ PASIERBIŃSKI*, DAMIAN CHMURA** *Katedra Botaniki Systematycznej, Uniwersytet Śląski, Katowice, ul. Jagiellońska 28 **Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków, al. A. Mickiewicza 33 Rola hałd pogórniczych w utrzymaniu regionalnej różnorodności florystycznej Górnego Śląska 1. Wstęp. Region konurbacji górnośląskiej należy do obszarów, na których antropogeniczne przekształcenia środowiska przyrodniczego osiągają niespotykane rozmiary. Przyczyną tego stanu jest między innymi wydobywanie na powierzchnię górnokarbońskich łupków i piaskowców razem z pozyskiwaniem węgla kamiennego, warunkującego rozwój energetyki oraz różnych dziedzin przemysłu ciężkiego. W wyniku eksploatacji złóż mineralnych dochodzi do zmian rzeźby powierzchni, czego wyrazem jest powstawanie wypukłych form terenu, utworzonych przez człowieka (hałdy, zwałowiska, nasypy, śmietniska), a także pośrednio - form wklęsłych terenu (zapadliska pourobkowe, osadniki, rowy, wykopy, odkrywki). W wyniku tych procesów zniszczeniu ulega naturalna pokrywa roślinna, a w jej miejsce powstaje nowa, o charakterze synantropijnym (Szczypek 1997). Hałdy pogórnicze powstają na skutek wydobywania i składowania znacznych ilości skały płonnej, w procesie eksploatacji węgla. W ten sposób tworzą się rozległe obszary pozbawione warstwy próchniczej, których podłoże stanowią głównie łupki karbońskie. Wśród wielu gatunków roślin naczyniowych zasiedlających sukcesywnie zwałowiska pogórnicze, pojawiają się również rośliny wrażliwe na czynniki antropogeniczne, w tym chronione i rzadkie w skali regionu. Chronione i rzadkie gatunki roślin 17

19 Rye. 1. Lokalizacja badanych obiektów (H1-H9) na terenie konurbaacji górnośląskiej - Localization of the examined objects (H1-H9) in the area of the Upper Silesian Conurbation były już obiektem wcześniejszych badań jednak głównie w odniesieniu do pełnej skali siedlisk i większych terenów takich jak: województwo śląskie (Bernacki i in. 2000) Górny Śląsk (Parusel i in. 1996) Górnośląski Okręg Przemysłowy (Tokarska-Guzik i in. 2001), oraz wybranych siedlisk antropogenicznych (Woźniak, Kompała 2000). Pomimo trudnych warunków glebowych i wodnych panujących na hałdach pogórniczych, rzadkie gatunki mogą stać się stałym elementem flory, co niewątpliwie przyczyniłoby się do zwiększenia różnorodności biologicznej regionu Górnego Śląska. Celem prezentowanych tu badań było ustalenie udziału gatunków chronionych, zagrożonych i rzadkich w składzie flory wybranych hałd pogórniczych regionu górnośląskiego i ich roli w utrzymywaniu różnorodności biologicznej badanego terenu. 2. Metodyka badań. Region Górnego Śląska jest kojarzony przede wszystkim z górnictwem i obecnością wielu hałd poprzemysłowych (zwłaszcza pogórniczych). Jednakże tylko nieliczne z nich są nadal czynne i użytkowane jako zwałowiska odpadów przemysłowych. W ostatnich latach większość hałd została poddana rozbiórce, a pochodzący z nich materiał wykorzystuje się między innymi przy budowie dróg i autostrad. W związku z tym, niewiele obiektów spełniało kryteria, jakimi kierowali 18

20 się autorzy przy ich wyborze do badań florystycznych. W sferze zainteresowań znalazło się 9 hałd pogórniczych, mających wiek powyżej 25 lat od momentu zakończenia zwałowania. Przyjęto, że taki okres czasu był potrzebny, aby powstały na nich warunki umożliwiające wykształcenie się roślinności spontanicznej. Na większości badanych hałd pogórniczych (7 obiektów), po zaprzestaniu eksploatacji przeprowadzono rekultywację, polegającą głównie na introdukcji obcych i rodzimych gatunków drzewiastych (tab.l). Badaniami objęto podstawy, wierzchowiny oraz zbocza dziewięciu hałd na terenie trzech miast: Jaworzna (6 obiektów), Rudy Śląskiej (1 obiekt) i Mikołowa (2 obiekty) (ryc. 1). Status ochronny gatunków roślin podano wg Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 września 2001 r. (Dz.U ), natomiast status zagrożenia gatunków przyjęto za Czerwoną Listą Roślin Naczyniowych Górnego Śląska (Parusel i in. 1996). Nazewnictwo łacińskie roślin podano wg Mirka i in. (2002), a przynależność syntaksonomiczną według Matuszkiewicza (2002). Ponadto podano wskaźnikowe gatunki starych lasów za Dzwonko i Loster (2001). 3. Opis badanych obiektów. Wśród 9 badanych hałd pogórniczych 6 znajduje się na terenie Jaworzna. Obiekty oznaczone jako HI, H2 są najstarsze i należą do Kopalni Węgla Kamiennego (KWK) Jan Kanty" i znajdują się na przeciwległych stronach ulicy Szczotki. Każda z nich posiada taką samą powierzchnię (0,47 ha), a ich czas powstania i okres zwałowania datuje się na lata (tab. 1). Hałdy H3-H6 należące do KWK Jaworzno" pochodzą z późniejszego okresu. Były one zwałowane w okresie międzywojennym, aż do wczesnych lat 70. XX wieku. Materiałem zwałowanym były: skała płonna, żużel paleniskowy, gruz budowlany, a w przypadku obiektu H4, znajdującego się w pobliżu Zakładu Chemicznego Organika - Azot", także odpady przemysłowe tego przedsiębiorstwa. Na hałdach tych rekultywacja polegała na wprowadzeniu gatunków leśnych z przewagą drzew liściastych. Na terenie Rudy Śląskiej w dzielnicy Kochłowice, usytuowana jest hałda H7 o powierzchni blisko 12 ha, należąca do KWK Halemba". Była ona zwałowana w latach Zbudowana jest z różnego rodzaju łupków. W rekultywacji nasadzono głównie drzewa liściaste. Na granicy Katowic, Rudy Śląskiej oraz Mikołowa zlokalizowana jest największa hałda (ponad 118 ha), stanowiąca drugi 19

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Bioróżnorodność środowisk przyrodniczych Biodiversity of Natural Environments Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner Zespół dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

dr Rafał Szymczyk Olsztyn 7.01.2011r.

dr Rafał Szymczyk Olsztyn 7.01.2011r. Inwentaryzacja bioty porostów chronionych na drzewach przeznaczonych do wycięcia w związku z rozbudową drogi wojewódzkiej nr 527 na odcinku Jelonki Rychliki od km 14+500 do km 22+815 dr Rafał Szymczyk

Bardziej szczegółowo

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Jest to obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIAR SZCZEGÓŁOWY DRZEW W WIEKU DO 10 LAT

PRZEDMIAR SZCZEGÓŁOWY DRZEW W WIEKU DO 10 LAT PRZEDMIAR SZCZEGÓŁOWY DRZEW W WIEKU DO 10 LAT Drzewa miękkie: osika, topola, brzoza, wierzba Drzewa twarde: dąb, klon, wiąz, jesion, buk, grusza, robinia, grab, głóg, śliwa, jabłoń, czeremcha, bez czarny

Bardziej szczegółowo

ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe

ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe 1. BARWINEK POSPOLITY Roślina o wysokości do 20 cm. Pędy płożące się. Liście lancetowate i zimozielone. Kwiaty niebiesko-fioletowe na szypułkach, pojedyncze w kontach

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Biologii i Ochrony Środowiska

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom drugi Sylabus modułu: Ekologia miasta. kod modułu: 2BL_52 1. Informacje ogólne koordynator modułu Dr hab. Ryszard Ciepał

Bardziej szczegółowo

Przykładowe wymiary drzew, kwalifikujące je do ochrony, według propozycji sformułowanych dla wybranych kompleksów leśnych w Polsce.

Przykładowe wymiary drzew, kwalifikujące je do ochrony, według propozycji sformułowanych dla wybranych kompleksów leśnych w Polsce. Tab. 1. Przykładowe wymiary drzew, kwalifikujące je do ochrony, według propozycji sformułowanych dla wybranych kompleksów leśnych w Polsce. GATUNEK Kwalifikujące na pomnik przyrody - obowiązujące obecnie

Bardziej szczegółowo

Dziewięćsił popłocholistny Carlina onopordifolia

Dziewięćsił popłocholistny Carlina onopordifolia Dziewięćsił popłocholistny Carlina onopordifolia Informacja o zakresie przeprowadzonych prac W ramach prac terenowych przeprowadzono obserwacje gatunku i jego siedliska we wszystkich czterech obszarach

Bardziej szczegółowo

Projekt Budowlany i Wykonawczy Nr projektu: PBW Z Data: 11 maj mgr inŝ. arch. kraj. Natalia Jakubas

Projekt Budowlany i Wykonawczy Nr projektu: PBW Z Data: 11 maj mgr inŝ. arch. kraj. Natalia Jakubas Projekt Budowlany i Wykonawczy Nr projektu: PBW-093019-Z Data: 11 maj 2009 Temat: Przebudowa ul. Tynieckiej w Skawinie Inwestor: Zarząd Dróg Powiatu Krakowskiego, 30-138 Kraków, ul. Włościańska 4. Obiekt:

Bardziej szczegółowo

ZAGROŻENIA I ZADANIA OCHRONNE DLA SIEDLISK PRZYRODNICZYCH I GATUNKÓW ROŚLIN Ewa Jabłońska wraz z zespołem botanicznym

ZAGROŻENIA I ZADANIA OCHRONNE DLA SIEDLISK PRZYRODNICZYCH I GATUNKÓW ROŚLIN Ewa Jabłońska wraz z zespołem botanicznym PRZYGOTOWANIE PROJEKTÓW PLANÓW ZADAŃ OCHRONNYCH DLA OBSZARÓW NATURA 2000: SOO DOLINA BIEBRZY I OSO OSTOJA BIEBRZAŃSKA ZAGROŻENIA I ZADANIA OCHRONNE DLA SIEDLISK PRZYRODNICZYCH I GATUNKÓW ROŚLIN Ewa Jabłońska

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 20/0210/2011 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY. z dnia 28 grudnia 2011 r.

ZARZĄDZENIE NR 20/0210/2011 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY. z dnia 28 grudnia 2011 r. ZARZĄDZENIE NR 20/0210/2011 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Las Mariański Na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 16

Bardziej szczegółowo

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222.

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222. projekt ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Grabowiec Na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 5 lipca 2013 r. Poz. 3525 ZARZĄDZENIE NR 31/2013 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W ŁODZI Na podstawie art. 19 ust. 6 oraz w związku z art. 20

Bardziej szczegółowo

INWENTARYZACJA ZIELENI

INWENTARYZACJA ZIELENI Lp. Nazwa polska Nazwa ³aci ska Obw d [cm] Uwagi 1 Jarz b pospolity, Jarz bina Sorbus aucuparia 57 2 Jarz b pospolity, Jarz bina Sorbus aucuparia 42 3 Jesion wynios³y Fraxinus excelsior 63 4 Jesion wynios³y

Bardziej szczegółowo

I. Podstawy opracowania: II. Zakres i cel inwentaryzacji. Zestawienie wyników. - 1 -

I. Podstawy opracowania: II. Zakres i cel inwentaryzacji. Zestawienie wyników. - 1 - - 1 - OPIS TECHNICZNY I. Podstawy opracowania: Zlecenie na wykonanie prac projektowych, Aktualna mapa sytuacyjno-wysokościowa w skali 1:500, Koncepcja drogowa, Spis z natury oraz domiary w terenie, Przepisy

Bardziej szczegółowo

OPERAT DENDROLOGICZNY

OPERAT DENDROLOGICZNY Pracownia Projektowa Niweleta mgr inż. Tomasz Gacek ul. Jesionowa 14/131 NIP 937-243-05-52 43-303 Bielsko Biała Tel. 605 101 900 Fax: 33 444 63 69 www.pracownia-niweleta.pl OPERAT DENDROLOGICZNY Budowa

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI PRZYRODY W KLASIE 5

SCENARIUSZ LEKCJI PRZYRODY W KLASIE 5 SCENARIUSZ LEKCJI PRZYRODY W KLASIE 5 przygotowany na podstawie podręcznika Przyroda 5 WSiP nr DKW 4014-39/99 Temat lekcji : Rozpoznawanie roślin w najbliŝszej okolicy Klasa 5 SP Czas 45 minut autor: mgr

Bardziej szczegółowo

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody Ochrona przyrody ma w Polsce długie tradycje. Według niektórych źródeł pierwsze decyzje związane z nią pochodzą z X wieku - np. w sprawie ochrony bobrów. W kolejnych wiekach zaczęto chronić nadmiernie

Bardziej szczegółowo

Karta pracy nr 5. Materiały dodatkowe do scenariusza: Poznajemy różnorodność biologiczną Doliny Środkowej Wisły. Anna Janowska.

Karta pracy nr 5. Materiały dodatkowe do scenariusza: Poznajemy różnorodność biologiczną Doliny Środkowej Wisły. Anna Janowska. Akademia EduGIS Technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) oraz geoinformacyjne (GIS) w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych w gimnazjum i liceum oraz w edukacji środowiskowej Karta pracy nr 5 Materiały

Bardziej szczegółowo

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym

Bardziej szczegółowo

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 6 ochrona przyrody Na tle ukształtowania powierzchni kraju małopolskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym wysokościowo, mając

Bardziej szczegółowo

Przytulia krakowska (małopolska) Galium cracoviense (2189)

Przytulia krakowska (małopolska) Galium cracoviense (2189) Przytulia krakowska (małopolska) Galium cracoviense (2189) Koordynator: Edward Walusiak Ekspert lokalny: Walusiak Edward Badania gatunku prowadzono w 2009 roku. Liczba i lokalizacja stanowisk i obszarów

Bardziej szczegółowo

Pomniki Przyrody W Gdyni

Pomniki Przyrody W Gdyni Pomniki Przyrody W Gdyni Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno - pamiątkowej i krajobrazowej odznaczające

Bardziej szczegółowo

INWENTARYZACJA ZIELENI GOSPODARKA DRZEWOSTANEM

INWENTARYZACJA ZIELENI GOSPODARKA DRZEWOSTANEM INWENTARYZACJA ZIELENI GOSPODARKA DRZEWOSTANEM TEMAT Inwentaryzacja zieleni Gospodarka drzewostanem INWESTYCJA Gdański Park Naukowo - Technologiczny Rozbudowa Etap III AUTOR OPRACOWANIA inż. Arkadiusz

Bardziej szczegółowo

Ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności Województwa Śląskiego - integralna część Otwartego Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej

Ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności Województwa Śląskiego - integralna część Otwartego Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej Temat projektu: Ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności Województwa Śląskiego - integralna część Otwartego Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską

Bardziej szczegółowo

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie ul. Sosnowa 5, 43-190 Mikołów Centrum Edukacji Przyrodniczej i Ekologicznej Śląskiego Ogrodu Botanicznego w Mikołowie www.sibg.org.pl Nasi członkowie: Województwo śląskie

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Populacja bobra w Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, w ostatnich 30 latach odnotowała nagły wzrost liczebności z 270 do ponad???

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku Ochrona lasów Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku glebowym. Działanie bezpośrednie, jak

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja zieleni wzdłuż drogi powiatowej nr 2201W

Inwentaryzacja zieleni wzdłuż drogi powiatowej nr 2201W 2011 Inwentaryzacja zieleni wzdłuż drogi powiatowej nr 2201W edek Agor Wykonie: Czysta Energia PV Sebastian Machnowski Warszawa, luty 2011 1. OPIS OPRACOWANIA.... 3 1.1. PRZEDMIOT OPRACOWANIA.... 3 1.2.

Bardziej szczegółowo

INWENTARYZACJA DENDROLOGICZNA WYBRANYCH FRAGMENTÓW TERENU OPRACOWANIA. dla polany rekreacyjnej w ramach zadania dot.

INWENTARYZACJA DENDROLOGICZNA WYBRANYCH FRAGMENTÓW TERENU OPRACOWANIA. dla polany rekreacyjnej w ramach zadania dot. INWENTARYZACJA DENDROLOGICZNA WYBRANYCH FRAGMENTÓW TERENU OPRACOWANIA dla polany rekreacyjnej w ramach zadania dot.: Zagospodarowanie terenu polany rekreacyjnej za Szkołą Podstawową nr 8 w Policach Stanowisko

Bardziej szczegółowo

Gnidosz sudecki Pedicularis sudetica

Gnidosz sudecki Pedicularis sudetica Gnidosz sudecki Pedicularis sudetica Informacja o zakresie przeprowadzonych prac W ramach prac terenowych przeprowadzono obserwacje taksonu oraz jego siedlisk w Karkonoszach, będących jedynym obszarem

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ochrona przyrody cz.1 Rok akademicki: 2015/2016 Kod: HKL-2-109-OD-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Humanistyczny Kierunek: Kulturoznawstwo Specjalność: Ochrona dóbr natury i dóbr kultury Poziom

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. OPIS TECHNICZNY.. str. 2 1.1. PRZEDMIOT OPRACOWANIA. str. 2 1.2. ZAKRES OPRACOWANIA str. 2 1.3. TABELE... str. 4. 2. RYSUNKI. str.

Spis treści. 1. OPIS TECHNICZNY.. str. 2 1.1. PRZEDMIOT OPRACOWANIA. str. 2 1.2. ZAKRES OPRACOWANIA str. 2 1.3. TABELE... str. 4. 2. RYSUNKI. str. Spis treści 1. OPIS TECHNICZNY.. str. 2 1.1. PRZEDMIOT OPRACOWANIA. str. 2 1.2. ZAKRES OPRACOWANIA str. 2 1.3. TABELE.... str. 4 2. RYSUNKI. str. 378 2.1. SPIS RYSUNKÓW. str. 378 Strona 1 1. OPIS TECHNICZNY

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu: Zagrożenia i ochrona różnorodności przyrodniczej (2OS_12)

Sylabus modułu: Zagrożenia i ochrona różnorodności przyrodniczej (2OS_12) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Ochrona Środowiska, II Sylabus modułu: Zagrożenia i ochrona różnorodności przyrodniczej (2OS_12) 1. Informacje ogólne koordynator modułu/wariantu

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja dendrologiczna wzgórza zabudowanego Pawilonem w Bukowcu z projektem gospodarki drzewostanem

Inwentaryzacja dendrologiczna wzgórza zabudowanego Pawilonem w Bukowcu z projektem gospodarki drzewostanem REWALORYZACJA ZAŁOŻENIA PARKOWEGO W BUKOWCU ETAP I.1. Rewaloryzacja wzgórza z pawilonem (herbaciarnią) Inwentaryzacja dendrologiczna wzgórza zabudowanego Pawilonem w Bukowcu z projektem gospodarki drzewostanem

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH FORMULARZ DANYCH 1 NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH DLA OBSZARÓW SPECJALNEJ OCHRONY (OSO) DLA OBSZARÓW SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA OBSZARÓW O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM (OZW) I DLA SPECJALNYCH OBSZARÓW

Bardziej szczegółowo

Projektowanie Konstrukcyjno Inżynieryjne Bronisław Waluga z siedzibą w Rudzie Śl. ul.niedurnego 30 tel 0-32 2-444-666

Projektowanie Konstrukcyjno Inżynieryjne Bronisław Waluga z siedzibą w Rudzie Śl. ul.niedurnego 30 tel 0-32 2-444-666 Plan wyrębu " P K I " B R O N I S Ł A W W A L U G A 4 1-7 0 9 R U D A Ś L. U L. N I E D U R N E G O 3 0 T E L. / F A X. ( 0-3 2 ) 2 4-4 4-6 6 6 e - m a i l : W a l u g a @ w p. p l ; NAZWA ZAMÓWIENIA,

Bardziej szczegółowo

Ochrona przyrody. Test podsumowujący rozdział III. Wersja A

Ochrona przyrody. Test podsumowujący rozdział III. Wersja A ..................................... Imię i nazwisko Wersja A Test podsumowujący rozdział III Ochrona przyrody.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 15 zadań. rzy każdym poleceniu

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja Pomników Przyrody i Użytków Ekologicznych - element Bazy Danych CRFOP

Inwentaryzacja Pomników Przyrody i Użytków Ekologicznych - element Bazy Danych CRFOP Inwentaryzacja Pomników Przyrody i Użytków Ekologicznych - element Bazy Danych CRFOP 1 CEL PROJEKTU Jednolita w skali całego kraju baza danych dotycząca: Lech PomnikiPrzyrody Art. 40, ustawa z dnia 16

Bardziej szczegółowo

Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego. Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku

Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego. Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne 1. Szkolna ścieżka przyrodniczo-ekologiczna

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY W ROKU 2008

PLAN PRACY W ROKU 2008 CENTRUM DZIEDZICTWA PRZYRODY GÓRNEGO ŚLĄSKA PLAN PRACY W ROKU 2008 KATOWICE 2008 CENTRUM DZIEDZICTWA PRZYRODY GÓRNEGO ŚLĄSKA PLAN PRACY NA ROK 2008 I. Budowanie bazy danych o przyrodzie 1. Bibliografia

Bardziej szczegółowo

Lindernia mułowa Lindernia procumbens (1725)

Lindernia mułowa Lindernia procumbens (1725) Lindernia mułowa Lindernia procumbens (1725) Koordynator: Agnieszka Nobis Eksperci lokalni : Marcin Nobis, Arkadiusz Nowak, Joanna-Zalewska Gałosz Liczba i lokalizacja stanowisk i obszarów monitoringowych

Bardziej szczegółowo

Integracja danych o środowisku województwa śląskiego i ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności w ORSIP

Integracja danych o środowisku województwa śląskiego i ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności w ORSIP Integracja danych o środowisku województwa śląskiego i ogólnodostępna baza danych bio- i georóżnorodności w ORSIP Ryszard Chybiorz Uniwersytet Śląski, Międzywydziałowy Zespół ds. Geoinformacji Przyrodniczej

Bardziej szczegółowo

Metoda pracy: Praca z mapą, praca z tekstem (analiza opisu wybranych parków narodowych), rozmowa dydaktyczna.

Metoda pracy: Praca z mapą, praca z tekstem (analiza opisu wybranych parków narodowych), rozmowa dydaktyczna. Scenariusz lekcji I. Cele lekcji 1) Wiadomości Uczeń: a) wymienia nazwy polskich parków narodowych; definiuje pojęcia: park narodowy, park krajobrazowy, rezerwat; b) zna symbole poszczególnych parków narodowych;

Bardziej szczegółowo

FORMY OCHRONY PRZYRODY

FORMY OCHRONY PRZYRODY Ryszard Kapuściński FORMY OCHRONY PRZYRODY Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 z 30 kwietnia 2004 r. z późniejszymi zmianami) wymienia 10 form ochrony przyrody,

Bardziej szczegółowo

Zawartość inwentaryzacji

Zawartość inwentaryzacji Załącznik nr 4 do SIWZ Zawartość inwentaryzacji Inwentaryzacja przyrodnicza powinna składać się z: 1) części opisowej; 2) części graficznej; 3) dokumentacji fotograficznej. Część opisowa powinna obejmować:

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZYRODY W POWIECIET KUTNOWSKIM. Rezerwaty przyrody w gminie Nowe Ostrowy

OCHRONA PRZYRODY W POWIECIET KUTNOWSKIM. Rezerwaty przyrody w gminie Nowe Ostrowy OCHRONA PRZYRODY W POWIECIET KUTNOWSKIM Na podstawie www.gios.gov.pl Rezerwaty przyrody w gminie Nowe Ostrowy Rezerwat Przyrody Dąbrowa Świetlista rodzaj rezerwatu: leśny data utworzenia: 25.06.1990 r.

Bardziej szczegółowo

Na terenie Nadleśnictwa Strzałowo występują następujące formy ochrony przyrody:

Na terenie Nadleśnictwa Strzałowo występują następujące formy ochrony przyrody: Podstawą działań Nadleśnictwa na rzecz ochrony przyrody jest Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16.04.2004 r. (Dz. U. 04.92.880), Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie gatunków dziko występujących

Bardziej szczegółowo

Łanowo, gatunek częsty, dynamika rozwojowa na stałym poziomie

Łanowo, gatunek częsty, dynamika rozwojowa na stałym poziomie Wykaz chronionych i rzadkich gatunków roślin naczyniowych (wg wzoru nr 11 Instrukcji sporządzania Programu Ochrony Przyrody) występujących na terenie Nadleśnictwa Myszyniec stan na 30.09.2014 r. Lp. Gatunek

Bardziej szczegółowo

dr Anna Krzysztofiak dr Lech Krzysztofiak Wigierski Park Narodowy 13-14.10.2015 r. GDOŚ Warszawa

dr Anna Krzysztofiak dr Lech Krzysztofiak Wigierski Park Narodowy 13-14.10.2015 r. GDOŚ Warszawa dr Anna Krzysztofiak dr Lech Krzysztofiak Wigierski Park Narodowy 13-14.10.2015 r. GDOŚ Warszawa Działania dotyczące ograniczania populacji roślin obcego pochodzenia podejmowane na terenie Wigierskiego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Dziennik Ustaw Nr 64 5546 Poz. 401 401 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Na podstawie art. 29 ust. 10 ustawy

Bardziej szczegółowo

Ankieta oceny stanu siedlisk na stanowisku

Ankieta oceny stanu siedlisk na stanowisku Ankieta oceny stanu siedlisk na WGS) / Nazwa stanowiska (jeżeli istnieje) Zbiorowisko(a)/ nr zdjęcia fitosocjologicznego 990 nr Stok południowo-zachodni, okolice wzniesień Dębnik i Wysoki Kamień w pobliżu

Bardziej szczegółowo

"On reconnaît l'arbre à ses fruits"

On reconnaît l'arbre à ses fruits "On reconnaît l'arbre à ses fruits" KRUSZYWA I BETON "Poznajemy wartość drzewa po jego owocach" Dział Gospodarowania Zasobami i Środowiskiem To francuskie przysłowie możemy tłumaczyć jako: Poznajemy wartość

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 19 grudnia 2014 r.

Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 19 grudnia 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie ustanowienia planu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA BIAŁYSTOK. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA BIAŁYSTOK. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA BIAŁYSTOK z dnia... 2016 r. w sprawie zaopiniowania projektu zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku w sprawie ustanowienia planu ochrony dla

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKI PARK NARODOWY jako miejsce edukacji ekologicznej

WIELKOPOLSKI PARK NARODOWY jako miejsce edukacji ekologicznej WIELKOPOLSKI PARK NARODOWY jako miejsce edukacji ekologicznej Czym są parki narodowe? park narodowy obejmuje obszar chroniony, wyróżniający się szczególnymi wartościami naukowymi, przyrodniczymi, społecznymi,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/68/15 RADY MIEJSKIEJ GMINY GRYFÓW ŚLĄSKI. z dnia 27 listopada 2015 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody

UCHWAŁA NR XIV/68/15 RADY MIEJSKIEJ GMINY GRYFÓW ŚLĄSKI. z dnia 27 listopada 2015 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody UCHWAŁA NR XIV/68/15 RADY MIEJSKIEJ GMINY GRYFÓW ŚLĄSKI z dnia 27 listopada 2015 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt. 1 i art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Projekt LIFE12 NAT/PL/000081 Ochrona zbiorowisk nieleśnych na terenie Beskidzkich Parków Krajobrazowych

Projekt LIFE12 NAT/PL/000081 Ochrona zbiorowisk nieleśnych na terenie Beskidzkich Parków Krajobrazowych Projekt LIFE12 NAT/PL/000081 Ochrona zbiorowisk nieleśnych na terenie Beskidzkich Parków Krajobrazowych Beskidy Zachodnie walory przyrodnicze, kulturowe, krajobrazowe Nieleśne zbiorowiska roślinne efektem

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA

KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA wg art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH FORMULARZ DANYCH 1 NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH DLA OBSZARÓW SPECJALNEJ OCHRONY (OSO) DLA OBSZARÓW SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA OBSZARÓW O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM (OZW) I DLA SPECJALNYCH OBSZARÓW

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXI/239/2013 RADY MIEJSKIEJ W DREZDENKU. z dnia 30 stycznia 2013 r.

UCHWAŁA NR XXXI/239/2013 RADY MIEJSKIEJ W DREZDENKU. z dnia 30 stycznia 2013 r. UCHWAŁA NR XXXI/239/2013 RADY MIEJSKIEJ W DREZDENKU z dnia 30 stycznia 2013 r. w sprawie ustanowienia użytku ekologicznego Jelenie Bagna położonego na terenie Nadleśnictwa Karwin, Gmina Drezdenko. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. Wykonał: Firma Handlowo-Usługowa UNIDOM Adam Natkowski

SPRAWOZDANIE. Wykonał: Firma Handlowo-Usługowa UNIDOM Adam Natkowski SPRAWOZDANIE z oceny udatności przesadzenia Rokitnika zwyczajnego (Hippophae rhamnoides L.) z terenów przeznaczonych pod realizację przedsięwzięcia pn. Zagospodarowanie rejonu Nabrzeża Bułgarskiego w Porcie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna Przyrodnicze uwarunkowania gospodarki przestrzennej Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna analiza uwarunkowań sozologicznych zagospodarowania i użytkowania terenu czyli stan i ochrona środowiska, formy, obiekty

Bardziej szczegółowo

Nowe zasady ochrony gatunkowej grzybów - założenia merytoryczne i prawne. Andrzej Kepel

Nowe zasady ochrony gatunkowej grzybów - założenia merytoryczne i prawne. Andrzej Kepel Nowe zasady ochrony gatunkowej grzybów - założenia merytoryczne i prawne Andrzej Kepel Zadania ochrony gatunkowej Początkowo: zabezpieczanie okazów (zakazy) Od kilku lat także: ochrona siedlisk gatunków

Bardziej szczegółowo

Zielona infrastruktura w Województwie Podlaskim: plany, zapotrzebowanie i wyzwania.

Zielona infrastruktura w Województwie Podlaskim: plany, zapotrzebowanie i wyzwania. Zielona infrastruktura w Województwie Podlaskim: plany, zapotrzebowanie i wyzwania. dr inż. Lech Magrel Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Białymstoku Osowiec - Twierdza 04.11.2014r. Europie w znacznie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW. z dnia 23 grudnia 2015 r.

Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW. z dnia 23 grudnia 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie ustanowienia zespołu przyrodniczo

Bardziej szczegółowo

Załacznik do rozporządzenia Nr 25 Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 lipca 2009r. (Dz.Urz.Woj.Maz. Nr 124, poz. 3640)

Załacznik do rozporządzenia Nr 25 Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 lipca 2009r. (Dz.Urz.Woj.Maz. Nr 124, poz. 3640) Załacznik do rozporządzenia Nr 25 Wojewody ego z dnia 31 lipca 2009r. (Dz.Urz.Woj.Maz. Nr 124, poz. 3640) Lp. 1 miński Cegłów Kiczki Własność Gminy Cegłów / Szkoła Podstawowa w Kiczkach drzewo Wiąz szypułkowy

Bardziej szczegółowo

PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ

PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ Mariusz Włodarczyk Senior Consultant for Environment Protection Mott MacDonald Polska Sp. z o.o. PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA

Bardziej szczegółowo

Czytanie pobocza Z: Forman et al. 2003

Czytanie pobocza Z: Forman et al. 2003 Wykład 4 R.T.T Forman, D. Sperling, J. Bissonette, A.P. Clevenger, C. Cutshall, V. Dale, L. Fahrig, R. France, C. Goldman, K. Heanue, J. Jones, F. Swanson, T. Turrentine, T. Winter Mapy Polski Rozwój dróg

Bardziej szczegółowo

Czy obce może być naturalne? Rozważania na przykładzie robiniowych zadrzewień śródpolnych w okolicach Turwi

Czy obce może być naturalne? Rozważania na przykładzie robiniowych zadrzewień śródpolnych w okolicach Turwi Czy obce może być naturalne? Rozważania na przykładzie robiniowych zadrzewień śródpolnych w okolicach Turwi Krzysztof Kujawa, Jerzy Karg, Hanna Gołdyn, Anna Kujawa, Maria Oleszczuk Instytut Środowiska

Bardziej szczegółowo

Minimalizacja oddziaływania linii kolejowych na dziko żyjące zwierzęta

Minimalizacja oddziaływania linii kolejowych na dziko żyjące zwierzęta Minimalizacja oddziaływania linii kolejowych na dziko żyjące zwierzęta Metody, doświadczenia i problemy Rafał T. Kurek fot. Krzysztof Czechowski 1 Oddziaływanie infrastruktury liniowej Formy negatywnego

Bardziej szczegółowo

1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny)

1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny) 1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny) Przedmiotowe siedlisko przyrodnicze składa się z dwóch podtypów: 1150-1 Zalewy 1150-2 Jeziora przybrzeżne W roku 2008 prowadzono badania jezior przybrzeżnych,

Bardziej szczegółowo

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek.

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Lasy te były bogate w zwierzynę. Żyły w nich tury, żubry, niedźwiedzie,

Bardziej szczegółowo

Rola narodowego banku nasion w ochronie zagrożonych gatunków roślin Pienińskiego Parku Narodowego

Rola narodowego banku nasion w ochronie zagrożonych gatunków roślin Pienińskiego Parku Narodowego Pieniny Przyroda i Człowiek 9: 79 85 (2006) Rola narodowego banku nasion w ochronie zagrożonych gatunków roślin Pienińskiego Parku Narodowego The role of a national seed bank in conservation of threatened

Bardziej szczegółowo

Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych

Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych Leśny Bank Genów Kostrzyca, 26.06.2014 r. Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny Katedra

Bardziej szczegółowo

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie perspektywy rozwoju. ul. Sosnowa 5 43-190 Mikołów Tel. 32 779 76 02 E-mail: sibg@sibg.org.pl

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie perspektywy rozwoju. ul. Sosnowa 5 43-190 Mikołów Tel. 32 779 76 02 E-mail: sibg@sibg.org.pl Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie perspektywy rozwoju ul. Sosnowa 5 43-190 Mikołów Tel. 32 779 76 02 E-mail: sibg@sibg.org.pl Członkowie zwyczajni Związku Stowarzyszeń pn. Śląski Ogród Botaniczny Województwo

Bardziej szczegółowo

Gminny Konkurs Ekologiczny Rośliny i zwierzęta chronione Test dla klasy I. 1. Rozwiąż krzyżówkę, odczytaj hasło i zapisz je.

Gminny Konkurs Ekologiczny Rośliny i zwierzęta chronione Test dla klasy I. 1. Rozwiąż krzyżówkę, odczytaj hasło i zapisz je. Gminny Konkurs Ekologiczny Rośliny i zwierzęta chronione Test dla klasy I 1. Rozwiąż krzyżówkę, odczytaj hasło i zapisz je. 1 2 5 12 3 4 6 7 8 9 10 11 13 14 15 Hasło: 1. 3. 4. 2. 5. 7. 6. 9. 10. 8. 11.

Bardziej szczegółowo

Konserwatorska i czynna ochrona przyrody Czym jest ochrona przyrody? dr Wiktor Kotowski Zakład Ekologii Roślin i Ochrony Środowiska UW

Konserwatorska i czynna ochrona przyrody Czym jest ochrona przyrody? dr Wiktor Kotowski Zakład Ekologii Roślin i Ochrony Środowiska UW Konserwatorska i czynna ochrona przyrody Czym jest ochrona przyrody? dr Wiktor Kotowski Zakład Ekologii Roślin i Ochrony Środowiska UW 1 Czym jest przyroda? wszystko czego nie stworzył człowiek (Wikipedia)

Bardziej szczegółowo

4003 Świstak Marmota marmota latirostris

4003 Świstak Marmota marmota latirostris 4003 Świstak Marmota marmota latirostris Liczba i lokalizacja obszarów i stanowisk monitoringowych Gatunek występuje wyłącznie w regionie alpejskim. Monitoring obejmuje cały teren występowania świstaka

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ DO LEKCJI TRZECIEJ

SCENARIUSZ DO LEKCJI TRZECIEJ SCENARIUSZ DO LEKCJI TRZECIEJ Temat: Zwiastuny wiosny Adresat: Zajęcia są kierowane do uczniów Szkól Podstawowych. Miejsce: Park im. W. Szafera w Słocinie Czas realizacji: 2,5 godziny Cel główny zajęć:

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Ochrona Przyrody Protection of Nature Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Małgorzata Kłyś Zespół dydaktyczny dr Anna Chrzan, dr Małgorzata Kłyś Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

Lublin, dnia 11 maja 2016 r. Poz. 1914 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W LUBLINIE. z dnia 10 maja 2016 r.

Lublin, dnia 11 maja 2016 r. Poz. 1914 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W LUBLINIE. z dnia 10 maja 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO Lublin, dnia 11 maja 2016 r. Poz. 1914 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W LUBLINIE z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie ustanowienia planu zadań

Bardziej szczegółowo

OD SZCZEGÓŁU DO OGÓŁU CZYLI KRÓTKA HISTORIA OCHRONY PRZYRODY

OD SZCZEGÓŁU DO OGÓŁU CZYLI KRÓTKA HISTORIA OCHRONY PRZYRODY www.katowice. rdos.gov.pl OD SZCZEGÓŁU DO OGÓŁU CZYLI KRÓTKA HISTORIA OCHRONY PRZYRODY NA PRZEŁOMIE WIEKÓW Jolanta Prażuch Regionalny Konserwator Przyrody, Zastępca Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia?

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Dr inż. Krzysztof Klimaszewski Warszawa, 10.09.2014 r. Projekt "O bioróżnorodności dla przyszłości - czyli jak uczyć, że sarna nie jest żoną jelenia" korzysta

Bardziej szczegółowo

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich.

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich. Powstanie Parku Park Narodowy "Bory Tucholskie" jest jednym z najmłodszych parków narodowych w Polsce. Utworzono go 1 lipca 1996 roku. Ochroną objęto powierzchnię 4 798 ha lasów, jezior, łąk i torfowisk.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZYRODY. klasa V szkoły podstawowej

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZYRODY. klasa V szkoły podstawowej WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZYRODY klasa V szkoły podstawowej DZIAŁ 1 Odkrywamy tajemnice map Skala. Podziałka liniowa. Formy terenu. Pomiary w terenie, szacowanie odległości i wysokości. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE. Charakterystyka miasta

AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE. Charakterystyka miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 03 Charakterystyka miasta Katowice W-880.03 2/9 SPIS TREŚCI 3.1 Źródła informacji

Bardziej szczegółowo

POZNAJEMY LAS I JEGO MIESZKAŃCÓW.

POZNAJEMY LAS I JEGO MIESZKAŃCÓW. Scenariusz lekcji przyrody w kl. IV (2 jednostki lekcyjne). Temat: POZNAJEMY LAS I JEGO MIESZKAŃCÓW. Cele lekcji: Uczeń po lekcji: zna nazwy warstw lasu, potrafi wymienić rośliny i zwierzęta mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Współpraca organizacji ekologicznych i administracji publicznej na rzecz aktywizacji społeczeństwa dla ZR i ochrony różnorodności biologicznej

Współpraca organizacji ekologicznych i administracji publicznej na rzecz aktywizacji społeczeństwa dla ZR i ochrony różnorodności biologicznej Współpraca organizacji ekologicznych i administracji publicznej na rzecz aktywizacji społeczeństwa dla ZR i ochrony różnorodności biologicznej Anna Batorczak Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem

Bardziej szczegółowo

4080 Subalpejskie zarośla wierzby lapońskiej lub wierzby śląskiej (Salicetum lapponum, Salicetum silesiacum)

4080 Subalpejskie zarośla wierzby lapońskiej lub wierzby śląskiej (Salicetum lapponum, Salicetum silesiacum) 4080 Subalpejskie zarośla wierzby lapońskiej lub wierzby śląskiej (Salicetum lapponum, Salicetum silesiacum) Metodyka badań Autor: Krzysztof Świerkosz fot. K. Świerkosz Za stanowisko uznawano wystąpienia

Bardziej szczegółowo

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH NA 2015 ROK I. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

Formy i metody ochrony różnorodności biologicznej w LKP Puszcza Białowieska a zrównoważone leśnictwo w regionie

Formy i metody ochrony różnorodności biologicznej w LKP Puszcza Białowieska a zrównoważone leśnictwo w regionie Formy i metody ochrony różnorodności biologicznej w LKP Puszcza Białowieska a zrównoważone leśnictwo w regionie Białowieża Hajnówka, 9 lutego 2011 mgr inż. Andrzej Antczak RDLP w Białymstoku Ochrona przyrody

Bardziej szczegółowo

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI SZKOŁA NAUK TECHNICZNYCH MICHAŁ DRAB EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM MONOGRAFIA Redakcja Wydawnictw

Bardziej szczegółowo

Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes

Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes NOTATKI 186 Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes ROCZNIK DENDROLOGICZNY Vol. 55 2007 187-192 BRONISŁAW JAN SZMIT Dwie zapomniane Botaniki Leśne autorstwa Henryka Edera

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE

Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE Spis treści WSTĘP 3 Ogólna charakterystyka 4 Wymagania roślin cebulowych 6 Uprawa 7 Sadzenie roślin cebulowych 8 Pielęgnacja 10 Nawożenie 10 Podlewanie 11 Odchwaszczanie

Bardziej szczegółowo

The use of aerial pictures in nature monitoring

The use of aerial pictures in nature monitoring ROCZNIKI BIESZCZADZKIE 18 (2010), str. 403 408 Marcin Czerny Received: 5.05.2010 KRAMEKO sp. z o.o. Reviewed: 30.07.2010 30-023 Kraków, ul. Mazowiecka 108 m.czerny@krameko.com.pl WYKORZYSTANIE ZDJĘĆ LOTNICZYCH

Bardziej szczegółowo

M E T R Y K A P R O J E K T U

M E T R Y K A P R O J E K T U Usługi Projektowe i Nadzór Budowlany Ryszard Warmiński ul. Strażaków 15, Gierałtowice 47-208 Reńska Wieś NIP 749-125-36-93 tel./fax. (77) 4828180 M E T R Y K A P R O J E K T U NAZWA ZADANIA: PROJEKT PRZEBUDOWY

Bardziej szczegółowo

Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość

Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość Nr projektu : POKL.09.01.02-02-128/12 pt: Nasza szkoła-moja Przyszłość Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość Wstęp Coraz częściej pragniemy dalekich

Bardziej szczegółowo

Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym

Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym Przemysław Stachyra Roztoczański Park Narodowy, Stacja Bazowa ZMŚP Roztocze Tadeusz Grabowski Roztoczański Park Narodowy Andrzej Kostrzewski

Bardziej szczegółowo