Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Instytut Geografii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Instytut Geografii"

Transkrypt

1 Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Instytut Geografii skrypt dla studentów II roku studiów I stopnia kurs: Systemy Informacji Geograficznej w geografii fizycznej program ILWIS (15h) prowadzący: R. Kroczak kontakt: 1

2 Słowo wstępne Na pierwsze/drugie zajęcia każdy student musi przynieść: - mapę topograficzną, skala 1:10000, układ 1992, w wersji geotiff (załącznik1, przykład 1) - dla tego samego terenu zdjęcie lotnicze/ortofotmapę najlepiej kolorową. Ortofotomapy dla Małopolski były wykonane w roku ~1998 (raster 75 cm) te polecam. Oprócz tego w ~2003 i ~2009 (raster 25 cm). Proszę sobie wybrać dowolną ortofotmapę. Oczywiście format geotiff. Ortofotomapy z roku 2003 i 2009 cięte są według układu 1992 ale do skali 1:5000 czyli na 1 arkusz mapy topograficznej przypadają 4 zdjęcia. Ortofotomapa z 1998 cięta jest do skali 1:10000 czyli jedno zdjęcie na jeden arkusz mapy topograficznej (załącznik1, przykład 2) Powyższe materiały można pobrać z: - platformy MOODLE, kurs GIS dla GP i GEO, - mapy dla obszaru Małopolski dostępne są w Urzędzie Marszałkowskim w Krakowie (ul. Racławicka). W pozostałych województwach również w Urzędach Marszałkowskich, - materiały powyższe dla całego kraju można nabyć również w Centralnym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Warszawie (www.codgik.gov.pl), - dla części Karpat polskich i okolic Krakowa mapy i zdjęcia dostępne są w Zbiorach Kartograficznych naszego Instytutu, Nie posiadanie materiałów na zajęciach uniemożliwia studentowi pracę, a w efekcie zaliczenie. Proszę zwrócić uwagę, że mapy w skali 1:10000 w układzie 1992 zostały wykonane tylko dla części Polski. Miejsca nie objęte tą mapą zostały wypełnione dociętymi mapami z układu 1965 (załącznik1, przykład 3). Osobiście nie polecam tych map ale jak ktoś chce pracy na pewno będzie więcej. Jesteście Państwo na II roku więc zapewne się już znacie. Proszę podzielić się tak, żeby na jednym arkuszu pracowały maksymalnie dwie osoby. Zwracam uwagę, że nie wszyscy i nie wszystko wykonają na zajęciach. Dlatego proponuję zaopatrzyć się w pamięć flash. Ta instrukcja dotyczy programu ILWIS, aczkolwiek to samo będziemy robić w QGISie, częściowo GM i innych programach w zależności od tempa pracy. Na zaliczenie (db i bdb) można oddać kompletny projekt wykonany w dowolnym programie. Szczegóły zaliczenia zapisane są w karcie kursu. Literatura obowiązkowa Urbański J., 2008, GIS w badaniach przyrodniczych, Wydawnictwo UG, Gdańsk Quick introduction to ILWIS 3.X (do wygooglowania) + inne materiały proponowane w tekście Literatura dodatkowa dla zainteresowanych Paul A. Longley, Michael F. Goodchild, David J. Maguire, David W. Rhind, 2008, GIS - Teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe PWN. Leszek Litwin, Grzegorz Myrda, 2005, Systemy Informacji Geograficznej. Zarządzanie danymi przestrzennymi w GIS, SIP, SIT, LIS, Wydawnictwo Helion. 2

3 Wstęp dowiązanie mapy do układu współrzędnych Przed tą częścią zajęć należy przeczytać: Gałach H., Pozyskiwania danych rastrowych i ich przetwarzanie (http://zk.gik.pw.edu.pl/edukacja/wyklady/rastry.pdf) Urbański J, 2008, Gis W badaniach przyrodniczych (rozdziały: 3.1, 3.3.4, 3.3.6) Przed przystąpieniem do pracy w programach GIS musimy odpowiedzieć sobie na pytanie w jakim układzie odniesienia chcemy/musimy pracować. Do wyboru mamy układ geograficzny, układy topograficzne/geodezyjne oraz w specyficznych sytuacjach własne układy hipotetyczne. Najczyściej wybór pada na układ najpopularniejszy, w którym najłatwiej jest zdobyć dane przestrzenne. Kupując dane/mapy np. w Urzędzie Marszałkowskim mamy do wybory m.in. tify i geotify. Różnica między jednymi a drugimi polega na nadaniu gereferencji (z ang. georefernces) czyli określeniu współrzędnych każdego z rastrów budujących obraz. Mapy z georeferncjami (geotif) tylko importujemy do programów GIS (ewentualnie transformując je do innego układu) natomiast tif niczym nie różni się od naszego zdjęcia z wakacji. Jest to zbiór rastrów bez odniesienia do lokalizacji na powierzchni ziemi czyli bez georeferencji. Posiadając te drugie dane zanim zaczniemy budować swoją bazę musimy dowiązać mapę do układu współrzędnych (często używa się sformułowania nadać współrzędne jest to określenie niepoprawne ale powszechnie zrozumiałe). Mapy w formacie geotif dostępna są dla danych opracowanych w ostatnich latach (choć są programy nadawania georeferencji mapom historycznym, np. tzw. Mapie Miega z XVIII wieku) dlatego umiejętność dowiązywania tifów do układy współrzędnych oraz późniejszego transformowania danych i eliminacji błędów każdemu może się przydać. Georeferencje możemy nadać na dwa sposoby. W pierwszym przypadku mapę tif (np. skan) przypisujemy do układu wykorzystując dane zawarte na innej mapie, bądź dane zgromadzone bezpośrednio w terenie za pomocą gpsa (współrzędne konkretnych obiektów). Natomiast w drugiej opcji korzystamy ze współrzędnych zawartych na ramce mapy topograficznej (w drugim wariancie do dyspozycji mamy tylko współrzędne przecięci linii siatki oraz ramki). Na naszych zajęciach wypróbujemy obydwa podejścia. Skoro wszyscy są po lekturze Quick introduction to ILWIS 3.X otwórzmy program i ustawmy się w swoim katalogu. W pierwszym kroku zdefiniujemy układ odniesienia, w którym będziemy pracować do końca kursu. Mapy i ortofotomapy są w układzie PUWG 1992 więc oczywistym jest że my pracować będziemy w układzie innym (żeby przypomnieć sobie przeliczanie). Wybór jest oczywisty UTM. Aby zdefiniować układ w głównym oknie wybierz File->Create->Coordinate System. W nowo otwartym oknie wpisz nazwę układu (czyli UTM) oraz zaznacz CoorSystem Projection, OK. Teraz musimy wybrać nasz układ (Projection) oraz jego Ellipsoid i Datum (<-przypomnienie z kartografii). W tym oknie powinniśmy też zdefiniować nasz obszar roboczy (Define Coordinate Boundaries). Jeżeli zrobimy to na tym etapie oszczędzimy sobie pracy przy kolejnych 3

4 procedurach. W tym celu zaznaczamy ptaszka i wpisujemy współrzędną X i Y dla min i max. Sytuację w tym przypadku mamy o tyle ułatwioną, że współrzędne granic naszego obszaru pokrywają się z współrzędnymi rogów podanych na mapie. Współrzędna min to lewy dolny róg natomiast max prawy górny. Jeżeli mamy już zdefiniowany układ, w którym będziemy pracować przystępujemy do dowiązywania mapy. W pierwszej kolejności importujemy nasz obraz (najlepiej wcześniej w dowolnym programie zmienić rozszerzenie na BMP i taki format importować). Wybierz File- >Import->Map, z rozwijanej format pliku a następnie zaznacz swoją mapę i wpisz nazwę mapy po zaimportowaniu (lub zostaw domyślną). Okno przedstawiające zdefiniowany układ UTM dla arkusza z okolic Krakowa (po lewej) oraz okno importu (po prawej) Jeżeli pomyślnie zaimportowaliśmy mapę klikamy prawym przyciskiem i wybieramy właściwości. W okienku georeference jest napis none. Gdybyśmy zaimportowali geotifa w czasie importu program stworzyłby georeference o nazwie takiej jak mapa. W tym przypadku importowaliśmy tif/bmp więc georeference musimy stworzyć ręcznie. W tym celu klikamy w żółte słoneczko po prawej stronie box a. Otwiera nam się kolejne okno w którym wpisujemy nazwę (taka sama jak mapa której dotyczy), zaznaczamy GeoRef Tiepoints oraz wybieramy nasz układ. OK, OK. Teraz przystępujemy do właściwego dowiązywania mapy do układu czyli pokazujemy programowi, które wybrane przez nas punkty mają znane współrzędne. Technicznie czynność ta polega na kliknięciu narzędziem strzałka na punkcie o znanych współrzędnych i ich wpisaniu X i Y w box ach nowo otwieranego okienka. Wpisujemy oczywiście współrzędne przeliczone do układu, w którym pracujemy w naszym przypadku jest to UTM (proszę sobie przeliczyć w dowolny 4

5 poznany sposób). Żeby nasz zbiór rastrów mógł nazywać się mapą potrzebne są minimum 4 takie punkty, oddalone maksymalnie daleko od siebie. W praktyce do 4 punktów możemy się ograniczyć tylko korzystając z map elektronicznych, które zostały jedynie wyeksportowane z programów, w których je narysowano. Jeżeli do czynienia mamy ze skanem, przy dowiązywaniu do układu współrzędnych, musimy uwzględnić wszystkie przecięcia siatki na treści mapy oraz przecięcia siatki z ramką. Okno pokazujące etap dowiązywania mapy do układu współrzędnych. Miarą precyzji wykonania czynności jest SIGMA wyrażona w rastrach mapy. Im wartość sigmy jest bliższa zeru tym dokładniej wykonaliśmy zadanie (na zaliczenie sigma musi być poniżej 1 rastra). Wielkość rastra podstawowego możemy odczytać z właściwości mapy po nadaniu współrzędnych (przy docelowej sigmie). Informacji o wielkości rastra podstawowego powinien nam również udzelić sprzedwca map bądź możemy obliczyć ją sami mnożąc raster eksportu/skanowania mapy przez mianownik skali mapy. O ostatecznym wyniku i dopasowaniu mapy decyduje również użyta transformacja. W tym przypadku domyślna jest transformacja afiniczna bazująca na 3 punktach. Proszę porównać jak zmienia się dopasowanie przy innych wariantach. Po zakończeniu wszystkich prac wychodzimy z trybu edycji mapy. 5

6 Tworzenie warstw i digitalizacja Przed tą częścią zajęć należy przeczytać: Urbański J, 2008, Gis W badaniach przyrodniczych (rozdział: 3.3.5) Głażewski A., Wektorowy zapis danych w systemach informacji geograficznej (http://zk.gik.pw.edu.pl/edukacja/instrukcje/wektoryzacja.pdf) W pierwszym etapie pracy zbudujemy bazę danych. Budowa polegać będzie na utworzeniu warstw a następnie digitalizacji treści mapy tzn. zrysowaniu interesujących nas obiektów/wektorów/obszarów. W sumie założymy 5 warstw: rzeki, drogi, poziomice, zasięg interesującego nas obszaru i użytkowanie. 1. Na początek warstwa moj_teren (nazwa zawsze bez polskich znaków i bez spacji). W głównym oknie Ilwisa wybierz File->Create Segment Map. Teraz wypełnij box y w oknie. Nazwa: moj_teren, wybierz Coordinate System UTM. Trzeci box to domena. Domeną w Ilwisie jest dziedzina, w której poruszają się wartości prezentowane na mapach lub w tabelach. Mamy 4 możliwości: a) Class domena class, zawiera listę nazw jakie mogą przyjmować obiekty na mapie. W tym miejscu zdefiniujemy, że rzeki będą się dzielić na główne i dopływy. Może występować z opcją Group, wtedy oprócz nazwy definiować można górna granicę przedziału wartości jakie może przyjmować domena. b) Identifier w tym typie domeny każdemu elementowi na mapie przypisywany jest unikalny numer bądź wartość. Np. jeżeli wektorowi reprezentującemu jedną krakowską ulicę nadamy wartość Podchorążych drugi raz już na tej mapie ulicy tą wartością nie opiszemy. c) Bool domena zawiera rodzaje wartości: True oraz False, czyli prawda i fałsz. d) Value w tej domenie każdemu elementowi na mapie przyporządkowana jest jakaś konkretna wartość. Domena ta najczęściej wykorzystywana do prezentacji danych wysokościowych Dla warstwy moj_teren tworzymy domenę typu class i dodajemy wartości: granica. (nazwę domeny zawsze nadajemy taką jak nazwa warstwy, której dotyczy). Aby dodać wartości wybierz Add Item w górnym menu okna. 6

7 1. Gdy warstwa jest gotowa możemy przystąpić do jej rysowania. Otwórz swoją mapę a używając Layers->Add Layer nałóż warstwę moj_teren. Następnie wybierz Layer->Edit Layer w celu edycji warstwy. Gdy warstwa jest w trybie edycji przystępujemy do jej digitalizacji używając do tego narzędzia Insert Mode. W programach GIS każdy odcinek kończy się, zaczyna i łączy przez węzeł. Przy pomocy rysika narysuj obszar, na którym będziesz pracował (min. 10 km²) tak aby każdy odcinek łączył się i zaczynał w węźle. Zwróć uwagę na pozostałe aktywne narzędzia w górnym pasku szczególnie: Move Points, Split/Merge, Select. 2. Dla warstwy rzeki również utworzymy domenę typu class i dodamy wartości: glowne i doplywy. Analogicznie proszę utworzyć warstwę drogi dzieląc je na główne i poboczne. Przy każdej warstwie wektorowej w opcji File->Customize ustal parametry najwygodniejsze dla siebie. Zwróć uwagę na opcję snap, którą regulujesz odległość w jakiej przyciągany jest rysik do węzła co ułatwia digitalizację. Tunnel tolarance określa najkrótszy rysowany odcinek. Im wartość jest wyższa tym np. rzeka będzie składać się z dłuższych jednostkowych odcinków. W literaturze podanej powyżej przeczytałeś o zasadach digitalizacji i często popełnianych błędach. Ilwis ma funkcję pozwalającą na wyłapanie większości pomyłek File->Check Segments. Każdą narysowaną warstwę należy skontrolować sprawdzając mogące na niej wystąpić typy błędów (oczywiście nie należy sprawdzać Dead Endów na mapie dróg czy rzek ale jest to już konieczne na warstwie moj_teren czy uzytkowanie, zawsze trzeba sprawdzić Intersctions i Self Overlap). 3. Po narysowaniu warstw w oknie Layer Menagement poprzez dwukrotne kliknięcie w legend na symbol rzeki ustaw grubość rzek głównych na 0.7 a dopływów na 0.4, w obydwu przypadkach ustaw odcienie niebieskiego. Podobne grubości ustał dla dróg nadając im odcienie brązu. 4. Kolejna warstwa to poziomice. Tym razem musimy użyć domeny typu value i wpisać dodatkowe dane takie jak zakres wartości, w których będziemy się poruszać. 7

8 5. Po ustawieniu wszystkich parametrów nałóż warstwę poziomice na mapę i przystąp do zrysowywania warstwic. W opcji Customize ustal parametry najwygodniejsze dla siebie, szczególnie istotny jest w tym przypadku Tunnel Tolerance. Rysując poziomice zwróć uwagę, że po zakończeniu każdego odcinka program pyta się jaką mu nadać wartość. 6. Zrysuj jakiś obszar testowy (proponują zacząć rysować od poziomic pogrubionych) i powiedz na jakie problemy natrafiłeś. Ustal jakie cięcie rysujesz. Zobacz załącznik Jeżeli już zdigitalizowałeś pierwszy fragment przyjrzyj się legendzie, a szczególnie kolorom warstwic. Kolory zaczynają się od niebieskiego, poprzez pomarańcz kończą się na fiolecie. Kłóci się to z barwami używanymi w polskich atlasach. Dlatego ustalmy własną skalę - representation. 8. W tym celu w głównym oknie Ilwisa kliknij prawym przyciskiem na domenie przypisanej poziomicom i wybierz Properties. Otworzy się okno. Załóż nową Representation i nazwij ją tak jak warstwa której dotyczy czyli poziomice. Po kliknięciu OK. otwiera się domyślna skala rozpoczynająca się od koloru czarnego a kończąca na białym. Kolory pośrednie stanowi mieszanina tych barw o czym świadczy słówko stretch (żółta obwódka) umieszczone pomiędzy najwyższą i najniższą wartością. 8

9 Aby zmienić skalę barw najpierw zmień kolory skrajne. W tym celu kliknij dwa razy na początku skali (dolny czerwony krzyżyk) i wybierz kolor, np. DarkGreen, następnie na końcu skali (górny czerwony krzyżyk) i wybierz kolor krańcowy, np. OrangeRed. W kolejnym kroku dodaj kolory pośrednie, dla tej przykładowej skali najlepiej jest co 100 metrów - kliknij Insert Limit i dodaj wartość oraz jej kolor (tu wartość 300, kolor YellowGreen). Pozostałe dodane kolory i wartości to: wartość 400; kolor Yellow, wartość 500; kolor Orange. W ten sposób ustalona została nowa skala barw. Kolory pomiędzy przedziałami będą pośrednie w 5 przedziałach (liczba przedziałów jest ustalana w Edit-> Strech Steps) Nowe Representation Przed tą częścią zajęć należy przeczytać: Budowa numerycznego modelu terenu (DEM) oraz wygląd legendy w Layer Menagement przed i po zmianie skali kolorów Przed tą częścią zajęć należy przeczytać: Urbański J, 2008, Gis W badaniach przyrodniczych (rozdział: 6.1, 6.2) Jeżeli już mamy zdigitalizowane wszystkie poziomice możemy przystąpić do wypełniania przestrzeni pomiędzy nimi i budowy DEM-u (Digital Elevation Model). W pierwszym kroku musimy sprawdzić czy poziomice gdzieś przypadkiem na siebie nie nachodzą (File->Check Segments-> Self Overlap i Intersection). Gdy wszystko jest już sprawdzone w głównym oknie Ilwisa klikamy prawym przyciskiem na Segment Map poziomice i wybieramy Contour Interpolation. Otwiera się okno z ustawieniami. W pierwszej kolejności musimy zmienić nazwę mapy wynikowej - wpisujemy poziomice_proba1. Klikając w słoneczko tworzymy GeoReference czyli definiujemy wielkość podstawowego rastra budującego nasz model - rozdzielczość ustalamy na 5 metrów (czerwona obwódka) i wpisujemy nazwę np. model_ter_5m (zielona obwódka). OK., OK. i czekamy na efekt 9

10 Ważne! jest żeby jasno nazywać poszczególne pliki, wkrótce zrobią nam się ich dziesiątki i musimy wiedzieć co w każdym z nich jest, szczególnie groźne jest wyrzucenie dobrego pliku ponieważ w tym programie nie ma KOSZA. Zwróć uwagę, że program wyinterpolował cały obszar a nas interesuje tylko teren w zasięgu warstwy moj_teren. Wycinanie Przed tą częścią zajęć należy przeczytać: Urbański J, 2008, Gis W badaniach przyrodniczych (rozdział: 5.7) Teraz musimy wyciąć z naszego obszaru roboczego jedynie fragment, dla którego zdigitalizowaliśmy poziomice i stworzyliśmy DEM. Żeby to zrobić musimy stworzyć matrycę czyli obszar wzorcowy, proces można porównać do wycinanek z nieodległej szkoły podstawowej. Źródło W pierwszej kolejności trzeba ustalić zamknięty obszar (u nas będzie to już gotowy moj_teren) a następnie wypełnić go rastrami o rozdzielczości DEM-u. Na podstawie tej foremki będziemy wycinać wszystkie mapy. 10

11 Żeby nasza warstwa typu segment moj_teren stała się rastrem musimy po drodze zrobić z niej poligon. W tym celu klikamy na niej prawym przyciskiem myszy i wybieramy Vectorize ->Segment to Poligon. W oknie, które się otworzyło zaznaczamy Unique Identifiers co oznacza, że nasz poligon dostanie unikatowy identyfikator (możemy go sobie oczywiście nazwać dowolnie ale nie jest to potrzebne i szkoda czasu). W Output Poligon Map wpisujemy nazwę warstwy wynikowej czyli również moj_teren i klikamy OK. Gdy poligon jest już gotowy tym razem klikamy na nim prawym przyciskiem i wybieramy Poligon to Raster w celu transformacji wartości wypełniającej poligon do rastra o rozdzielczości DEM-u. W wyskakującym oknie wybieramy nasz georeference (czyli teren_5m) i opcjonalnie zmieniamy Output Raster Map, po akceptacji nasza foremka do wycinania jest gotowa. Zastosowanie formuł cz. 1 (wycinanie) Aby wyciąć z obszaru roboczego jedynie fragment nas interesujący zastosujemy formułę jak poniżej. Formuła jest to język w jakim komunikujemy się z programem. Formułę wpisujemy w górnym pasku - poszczególne jej składowe wyjaśniono poniżej. Wycięty DEM można oglądnąć w wersji 3D. W tym celu z Operation-List wybierz Dem Visualisation i ustaw jako plik źródłowy swój model terenu. Na DEM można nałożyć poziomice, żeby się upewnić, że wszystkie są dobrze zdigitalizowane (bardzo dobrze widać tu błędy popełnione w czasie rysowania poziomic). 11

12 Mapę wynikową możemy również wyeksportować do uniwersalnego formatu (np. File->Export format ARC/Info ASCII.ASC) i otworzyć np. w GM. Widok z góry (z cieniowaniem) widok 3D Widok 3D (z cieniowaniem) w programie GM Zastosowanie formuł cz. 2 (mapa nachyleń) Przed tą częścią zajęć należy przeczytać: Urbański J, 2008, Gis W badaniach przyrodniczych (rozdział: 6.3) Żeby zbudować mapę nachyleń najpierw musimy przefiltrować nasz DEM. Jest wiele filtrów i stosujemy je w zależności od tego co chcemy wychwycić na mapie poddawanej obróbce. Na nasze potrzeby w tym punkcie użyjemy dwóch najprostszych filtrów liniowych (LINEAR) o nazwie DFDX i DFDY. W tym celu klikamy prawym przyciskiem na naszym wyciętym DEMie i wybieramy Image Processing->Filter. Zanim jednak to zrobimy wyczyśćmy nasz DEM z rastrów o przypadkowych-odstających wartościach, z terenów bezodpływowych i rastrów bez wartości. W tym celu kliknij na swoim DEMie, wybierze z rozwijanej listy DEM hydro-processing a następnie Fill Sinks. Mapę wynikową nazwij np. model_terenu_popr. 12

13 W Filter name wybieramy DFDX i wpisujemy nazwę pliku wynikowego (np. dem1_dx). Po przeliczeniu analogiczne obliczenie robimy przy użyciu filtra DFDY. Jeżeli już mamy nasze dwa przefiltrowane pliki (dem1_dx i dem1_dy) możemy przystąpić do wpisywania formuły, za pomocą której program wykona nam mapę nachyleń terenu. Obejrzyj dokładnie mapę, zwróć uwagę, że wśród rastrów o zbliżonych nachyleniach jak rodzynki w cieście w niektórych miejscach tkwią rastry o innych znacznie odstających wartościach (jest to konsekwencja zastosowanych uogólnień matematycznych). W łatwy sposób możemy mapę wygładzić stosując kolejny z filtrów. Klikając na mapie wynikowej wybierz Image Processing->Filter, Filter type AVERAGE -> Rows, Columns 3X3. Output Map nazwij mapa_nach_filtr1 Zastosowanie formuł cz. 3 (mapa ekspozycji) Mapa ekspozycji (ang. slope aspect) wykonuje się na bazie tych samych plików źródłowych, które służyły do budowy mapy nachyleń. Podobnie jak w przypadku wcześniejszym wykorzystamy formułę, która może wyglądać tak: mapa_ekspozycja_1=raddeg(atan2(dem1_dx,dem1_dy)+pi) Obejrzyj mapę pomyśl skąd się wzięły rastry bez wartości (białe pola)i jak się ich pozbyć. UWAGA, wycina się zawsze mapy gotowe, tzn mapę nachyleń, ekspozycji itp. My zaczęliśmy od wycinania ze względu na ograniczenia sprzętowe i czasowe. Żeby zrozumieć dlaczego tak jest na mapę nachyleń nałóż mapę wektorową moj_teren i zrób zbliżenie na granice. 13

14 Skoro używanie formuł jest już jasne przejdźmy do grupowania czyli SLICING. Przed tą częścią zajęć należy przeczytać: Urbański J, 2008, Gis W badaniach przyrodniczych (rozdział: 5.2.1) W tym przypadku sytuacja jest prostsza gdyż będziemy korzystać z Operation-List zamiast samodzielnie wpisywać formuły. Na początek pogrupujmy mapę nachyleń. Stwórzmy przedziały 0-5, 5-10, 10-15, 15-30, powyżej 30 (w stopniach). Z Operation-List wybierz slicing. W otworzonym oknie wpisz nazwę mapy wynikowej (map_nach_slicing1) oraz stwórz nową domenę o nazwie nachylenia_przedzialy i zaznacz Group W oknie domeny należy dodać przedziały (Add Item) podając ich górną granicę a w polu Name nazwę przedziału (czyli przedział pierwszy ma górną granicę 5 a nazwę 0-5). Po dodaniu wszystkich przedziałów zamykamy okno domeny, a w głównym oknie operacji Slicing klikamy Show. Po otwarciu mapy z przedziałami proszę zmienić kolory na czytelniejsze. Następnie wykonaj samodzielnie grupowanie dla mapy ekspozycji. Ustal tylko 4 główne kierunki. 14

15 Mapa użytkowania Przed tą częścią zajęć należy przeczytać: Urbański J, 2008, Gis W badaniach przyrodniczych (rozdział: 4.1) Kolejna warstwa, którą założymy będzie tworzyć obszary zamknięte poligony. Warstwę będziemy rysować na podkładzie zortorektyfikowanego zdjęcia lotniczego w granicach Segment Map moj_teren. 2. Zaimportuj zdjęcie lotnicze. Zwróć uwagę, że zdjęcie nie jest dowiązane do układu współrzędnych. Dowiąż je do układu UTM wykorzystując swoją mapę topograficzną (dopuszczalna sigma to 2). 3. Podobnie jak tworzyliśmy warstwy drogi, rzeki, moj_teren itp utwórz Segment Map uzytkowanie. Warstwa ta ma składać się z zamkniętych obszarów (to nie będzie jeszcze poligon) obejmujących tereny o jednolitym użytkowaniu (File->Create Segment Map, następnie domena o tej samej nazwie co warstwa). W domenie utwórz element granica (Add Item). Obszary o jednolitym użytkowaniu proszę zaznaczać kierując się poniższymi kryteriami podziału: lasy grunty orne łąki/pastwiska/ugory rzeki/stawy/jeziora drogi/place nieużytki/tereny przemysłowe i pokopalniane ogrody/sady/obejścia zabudowania Elementy linijne taki jak drobne cieki, drogi polne itp. proszę zgeneralizować 4. Ustaw wygodne dla siebie parametry w Customize. Po zakończeniu rysowania warstwy uzytkowanie sprawdź wszystkie trzy rodzaje błędów 15

16 Mapa użytkowania (tworzenie poligonów) Jeżeli mapa z granicami typów użytkowania jest już gotowa przystąpmy do wypełniania poligonów. Aby przypisać typ użytkowania do poszczególnych obszarów musimy stworzyć mapę typu Point (mapa punktowa). W File wybierz Create->Point Map (typ class). Mapę nazwijmy uzytkowanie_punkty, oczywiście domena pod tą samą nazwą. W domenie tworzymy typy: lasy grunty orne łąki/pastwiska/ugory rzeki/stawy/jeziora drogi/place nieużytki/tereny przemysłowe i pokopalniane ogrody/sady/obejścia zabudowania Gdy mapy są gotowe na zdjęcie lotnicze nakładamy warstwę uzytkowanie oraz Point Map uzytkowanie_punkty i edytujemy tą ostatnią. Używając pisaka w każdym z wyznaczonych obszarów zaznaczamy punkt i wybieramy typ użytkowania właściwy dla danego obszaru (jak poniżej) Tak postępujemy z każdym wyznaczonym obszarem. Gdy przyporządkujemy punkty wszystkim obszarom możemy przystąpić do zrobienia właściwej mapy poligonów uzytkowanie. Na mapie uzytkowanie typu segment klikamy prawy przyciskiem i wybieramy opcję Vectorize->Segment to Polygon. W rubryce Label Points musimy wskazać typy użytkowania przypisane do każdego z wyznaczonych przez nas obszarów, czyli wybieramy mapę uzytkowanie_punkty. Wpisujemy nazwę mapy wynikowej (może być wciąż 16

17 uzytkowanie) i po chwili nasza mapa jest gotowa. Teraz trzeba zmienić kolory warstw na bliższe rzeczywistości (kojarzone). Aby upewnić się, że dobrze przyporządkowaliśmy typ użytkowania do danego poligonu na zdjęcie lotnicze nakładamy mapę poligonów. Zmieniając kolor warstwy w Layer Management możemy ustawić również Transparent (przezroczystość). Proszę tak zrobić z każdym rodzajem użytkowania i sprawdzić czy to co jest pod mapą odpowiada przyporządkowanemu typowi użytkowania. W ostatnim kroku przekształć mapę wektorową w rastrową używając georefernce (czyli naszej macierzy ) tego samego co w wcześniejszych przypadkach ->teren_5m (klikając na prawym przyciskiem na Polygon Map uzytkowanie ->Polygon to Raster). 17

18 Statystyka (import do Excela) Program Ilwis umożliwia łatwy i szybki podgląd danych dotyczących stworzonych warstw. Dane można skopiować do Excela celem dalszej obróbki. Na początek sprawdzimy jaki udział mają nachylenia terenu w wyznaczonych przedziałach. Na mapie nachyleń z przedziałami (mapa_nach_slicing1) kliknij prawym i wybierz Statistics->Histogram. Z nowo otwartego okna skopiuj kolumnę Area do Excela a następnie zbuduj wykres kołowy pokazujący rozkład. Kolory w Excelu ustaw takie same jakie były w Ilwisie Do rysunku dodaj tytuł oraz etykiety z wartościami procentowymi W analogiczny sposób zrób wykres pokazujący jaki procent powierzchni zajmują poszczególne użytki 18

19 Ekwidystanty (buforowanie) Przed tą częścią zajęć należy przeczytać: Urbański J, 2008, Gis W badaniach przyrodniczych (rozdział: 4.6) W tej części zrobimy analizę bazując na zgromadzonym materiale. W pierwszej kolejności sprawdzimy w jaki sposób jest użytkowane sąsiedztwo rzek. W tym celu musimy wzdłuż rzek wyznaczyć bufory. Żeby wyznaczyć bufor nasza mapa typu Segment musi zostać przerobiona na Raster (klikając na prawym przyciskiem na warstwie rzeki wybieramy Rasterize->Segment to Raster i georefernce teren_5m). Następnie w Operation-List wybieramy Distance Calculation a jako mapę źródłową rzeki. W Output Map wpisujemy rzeki_bufor. Dla gotowej mapy proszę zrobić reklasyfikację (SLICING) wyznaczając następujące przedziały: 0-20, 20-50, , , metrów). Jeżeli nasze mapy są już gotowe możemy rozpocząć procedurą ich krzyżowania co oznacza sprawdzenie jakie typu użytkowania występują w wyznaczonych buforach. Z Operation-List wybierz CROSS. Jako pierwsza mapę ustal mapę rzeki_bufor_przedzialy a drugą uzytkowanie. Nazwę tabeli wynikowej wpisz cross_uzyt_rzeki_bufor. W tabeli, będącej wynikiem tej procedury widoczny jest udział poszczególnych użytków w przedziałach odległości od rzeki. Skopiuj te dane do Excela i zrób z nich wykres obrazujący zależność. 19

20 Sprawdź również: - w jaki sposób nachylenie wpływa na użytkowanie - czy użytkowanie zależy od ekspozycji Do każdego wykresu napisz krótką analizę i określ zależności bądź wykaż ich brak. Mapy gęstości W tym punkcie zrobimy mapę gęstości (na początek sieci rzecznej). Z Operation-List wybieramy Segment Density. W otwartym oknie jako mapę źródłową wskazujemy Segment Map rzeki. W oknie gereference tym razem nie wybieramy teren_5m. Musimy stworzyć georefernce o wielkości rastra takiej dla jakiej chcemy uzyskać gęstość zjawiska (z względów oczywistych nie praktykuje się map gęstości w komórce 5x5 metrów). Klikamy w słoneczko i zakładamy nowy georefernce o nazwie gestosc_500m ustawiając wielkość komórki (pixel size) na 500 metrów. Plik wynikowy proszę nazwać rzeki_gestosc_500m. Możemy zrobić mapę tylko jednej wartości, np. dopływów. W tym celu w polu mask wpisz nazwę wartości dla której chcesz policzyć gęstość. Następnie zrób mapę gęstości wszystkich dróg oraz dróg polnych/pobocznych. Gotowe mapy zreklasyfikuj dobierając adekwatne do zjawiska przedziały. Aby gotową mapę można było dociąć do terenu badań należy zmienić jej georefrence na zgodne z naszą matrycą. W tym celu wybierz z Operation List->Resample i przelicz mapę. 20

21 Layout Ostatnim etapem prac jest eksport i wizualizacja stworzonych danych. Na nasze potrzeby wykorzystamy sobie Layout wbudowany w program (warstwy można eksportować do uniwersalnych rozszerzeń typu.shp i obrabiać w innych programach). Aby stworzyć mapę końcowa np. sieci drogowej i rzecznej należy te dwie warstwy nałożyć na siebie a następnie w menu wybrać File->Create Layout. W czasie eksportu do layouta program zapyta się o skalę (domyślna jest ta w której otwarto mapę), należy wtedy ustawić preferowaną. Jeżeli zależy nam na optymalizacji czytelności mapy skalę możemy zmieniać/ustawiać w kolejnym oknie. W oknie layouta w pierwszej kolejności należy dopasować wielkość mapy do wielkości obszaru roboczego (zmieniając skalę w kolumnie scale i przycinając obszar wyeksportowany do layouta). Jeżeli mapa jest już gotowa uzupełniamy ją o legendę [2], skalę liniową [5], kierunek północy [4], tytuł [1] i co najważniejsze o linie siatki topograficznej oraz jej opis. Do tego ostatniego służy rozbudowana opcja MapBorder [3]. Proszę zwrócić uwagę na to żeby wszystkie elementy dodane współgrały z sobą i jedne nie tłumiły drugich. Gdy wszystkie ustawienia są gotowe mapę eksportujemy do formatu.bmp (File->Export to bitmap). W wszystkich przypadkach proszę stosować rozdzielczość w granicach dpi. A teraz wypełnij tabelkę zaliczenie i oddaj całość celem oceny Osoby nieobecne raz na zajęciach proszę o zbadanie użytkowanie wzdłuż dróg w przedziałach odległości: 0-5, 5-20, i metrów. (na zal. wykres w Excelu wraz z komentarzem). Nieobecnych dwa razy proszę o zbadanie dodatkowo użytkowania terenu przy granicy z lasem (te same przedziały i forma zaliczenia). Trzy nieobecności dyskwalifikacja. 21

Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Instytut Geografii

Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Instytut Geografii Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Instytut Geografii skrypt dla studentów II roku studiów I stopnia kurs: Systemy Informacji Geograficznej program ILWIS prowadzący: D.

Bardziej szczegółowo

Generowanie fotomapy i ortofotomapy ze zdjęcia lotniczego z wykorzystaniem oprogramowania ILWIS

Generowanie fotomapy i ortofotomapy ze zdjęcia lotniczego z wykorzystaniem oprogramowania ILWIS Generowanie fotomapy i ortofotomapy ze zdjęcia lotniczego z wykorzystaniem oprogramowania ILWIS 2008-12-18 Generowanie fotomapy i ortofotomapy ze zdjęcia lotniczego z wykorzystaniem oprogramowania ILWIS

Bardziej szczegółowo

Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt

Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt Zadanie: Utwórz szablon rysunkowy składający się z: - warstw - tabelki rysunkowej w postaci bloku (według wzoru poniżej)

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do formuł i funkcji

Wprowadzenie do formuł i funkcji Wprowadzenie do formuł i funkcji Wykonywanie obliczeń, niezależnie od tego, czy są one proste czy złożone, może być nużące i czasochłonne. Przy użyciu funkcji i formuł programu Excel można z łatwością

Bardziej szczegółowo

Podczas tej lekcji przyjrzymy się, jak wykonać poniższy rysunek przy pomocy programu BobCAD-CAM

Podczas tej lekcji przyjrzymy się, jak wykonać poniższy rysunek przy pomocy programu BobCAD-CAM Rysowanie Części 2D Lekcja Pierwsza Podczas tej lekcji przyjrzymy się, jak wykonać poniższy rysunek przy pomocy programu BobCAD-CAM Na wstępie należy zmienić ustawienia domyślne programu jednostek miary

Bardziej szczegółowo

Jak uzyskać efekt 3D na zdjęciach z wykorzystaniem programu InkScape

Jak uzyskać efekt 3D na zdjęciach z wykorzystaniem programu InkScape Jak uzyskać efekt 3D na zdjęciach z wykorzystaniem programu InkScape Program InkScape jest bezpłatnym polskojęzycznym programem grafiki wektorowej do pobrania ze strony http://www.dobreprogramy.pl/inkscape,program,windows,12218.html.

Bardziej szczegółowo

ArcGIS. Jakub Nowosad

ArcGIS. Jakub Nowosad 2013 ArcGIS Jakub Nowosad ArcGIS 10 to oprogramowanie GIS od firmy ERSI (ang. Environmental System Research Institute). Dzieli się ono na trzy licencje o różnych możliwościach: Basic (ArcView), Standard

Bardziej szczegółowo

Skalowanie i ustawianie arkuszy/układów wydruku w AutoCAD autor: M. Motylewicz, 2012

Skalowanie i ustawianie arkuszy/układów wydruku w AutoCAD autor: M. Motylewicz, 2012 1 z 72 Rysunek rysujemy w skali rzeczywistej tzn. jeżeli pas ruchu ma szerokość 3,5m to wpisujemy w AutoCAD: 3,5 jednostki (mapa oczywiście również musi być wstawiona w skali 1:1). Opisany w dalszym ciągu

Bardziej szczegółowo

RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA DOM Z DRABINĄ I KOMINEM W 2D

RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA DOM Z DRABINĄ I KOMINEM W 2D Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Zakład Informacji Przestrzennej Inżynieria Środowiska INSTRUKCJA KOMPUTEROWA z Rysunku technicznego i geometrii wykreślnej RYSUNEK TECHNICZNY

Bardziej szczegółowo

W tym celu korzystam z programu do grafiki wektorowej Inkscape 0.46.

W tym celu korzystam z programu do grafiki wektorowej Inkscape 0.46. 1. Wprowadzenie Priorytetem projektu jest zbadanie zależności pomiędzy wartościami średnich szybkości przemieszczeń terenu, a głębokością eksploatacji węgla kamiennego. Podstawowe dane potrzebne do wykonania

Bardziej szczegółowo

Technologia wykrawania w programie SigmaNEST

Technologia wykrawania w programie SigmaNEST Technologia wykrawania w programie SigmaNEST 1. Wstęp Wykrawanie - obok cięcia plazmą, laserem, nożem, tlenem oraz wodą - jest kolejnym procesem, obsługiwanym przez program SigmaNEST. Jednak w tym przypadku,

Bardziej szczegółowo

Grafika komputerowa. Zajęcia IV

Grafika komputerowa. Zajęcia IV Grafika komputerowa Zajęcia IV Zadanie I Plik zad1.cdr zawiera miejscowy plan zagospodarowania. Rysunek jest wykonany w skali szarości. Celem zadania jest zmiana rysunku na wersje kolorową. Tak by przypominała

Bardziej szczegółowo

EXCEL. Diagramy i wykresy w arkuszu lekcja numer 6. Instrukcja. dla Gimnazjum 36 - Ryszard Rogacz Strona 20

EXCEL. Diagramy i wykresy w arkuszu lekcja numer 6. Instrukcja. dla Gimnazjum 36 - Ryszard Rogacz Strona 20 Diagramy i wykresy w arkuszu lekcja numer 6 Tworzenie diagramów w arkuszu Excel nie jest sprawą skomplikowaną. Najbardziej czasochłonne jest przygotowanie danych. Utworzymy następujący diagram (wszystko

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA CIĘCIA PO KONTURZE Z WYKORZYSTANIEM EASYSIGN ORAZ PLOTERA TNĄCEGO ULTIMA

INSTRUKCJA CIĘCIA PO KONTURZE Z WYKORZYSTANIEM EASYSIGN ORAZ PLOTERA TNĄCEGO ULTIMA INSTRUKCJA CIĘCIA PO KONTURZE Z WYKORZYSTANIEM EASYSIGN ORAZ PLOTERA TNĄCEGO ULTIMA STRONA 1/8 Drogi użytkowniku, w instrukcji tej zawarto informacje pozwalające przygotować pracę do wycięcia po konturze

Bardziej szczegółowo

Baza danych. Program: Access 2007

Baza danych. Program: Access 2007 Baza danych Program: Access 2007 Bazę danych składa się z czterech typów obiektów: tabela, formularz, kwerenda i raport (do czego, który służy, poszukaj w podręczniku i nie bądź za bardzo leniw) Pracę

Bardziej szczegółowo

Inkscape. Menu. 1 SVG (ang. Scalable Vector Graphics) uniwersalny format dwuwymiarowej, statycznej i

Inkscape. Menu. 1 SVG (ang. Scalable Vector Graphics) uniwersalny format dwuwymiarowej, statycznej i Inkscape Inkscape jest opesourceowym programem do tworzenia grafiki wektorowej. Autorzy Inkscape a twierdzą, że jego możliwości porównywalne są z możliwościami oferowanymi przez programy takie, jak Illustrator,

Bardziej szczegółowo

System imed24 Instrukcja Moduł Analizy i raporty

System imed24 Instrukcja Moduł Analizy i raporty System imed24 Instrukcja Moduł Analizy i raporty Instrukcja obowiązująca do wersji 1.8.0 Spis treści 1. Moduł Analizy i Raporty... 3 1.1. Okno główne modułu Analizy i raporty... 3 1.1.1. Lista szablonów

Bardziej szczegółowo

Praca w programie Power Draft

Praca w programie Power Draft Praca w programie Power Draft I. Przygotowanie foldera roboczego 1. Na ostatnim (alfabetycznie np. D) dysku komputera: - sprawdzić czy istnieje folder Geomat (jeŝeli nie proszę go utworzyć); - w folderze

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 8. do Studium Wykonalności projektu Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej województwo podkarpackie

Załącznik nr 8. do Studium Wykonalności projektu Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej województwo podkarpackie MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO Załącznik nr 8 do Studium Wykonalności projektu Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej Instrukcja obliczania wskaźnika pokrycia. Strona 2 z 24 Studium Wykonalności projektu

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt graficzny z metamorfozą (ćwiczenie dla grup I i II modułowych) Otwórz nowy rysunek. Ustal rozmiar arkusza na A4. Z przybornika wybierz rysowanie elipsy (1). Narysuj okrąg i nadaj mu średnicę 100

Bardziej szczegółowo

MODELER MODUŁ KOREKCJI DYSTORSJI SOCZEWKI WERSJA ZEWNĘTRZNA UPROSZCZONA INSTRUKCJA OBSŁUGI PROGRAMU

MODELER MODUŁ KOREKCJI DYSTORSJI SOCZEWKI WERSJA ZEWNĘTRZNA UPROSZCZONA INSTRUKCJA OBSŁUGI PROGRAMU BLUEPRINT MODELER MODUŁ KOREKCJI DYSTORSJI SOCZEWKI WERSJA ZEWNĘTRZNA UPROSZCZONA INSTRUKCJA OBSŁUGI PROGRAMU MAREK KUPAJ, ZIELONA GÓRA, 06/07/2005 WSTĘP Działania aparatu fotograficznego opiera się znacznie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2: Praca z obiektami geograficznymi

Ćwiczenie 2: Praca z obiektami geograficznymi Ćwiczenie 2: Praca z obiektami geograficznymi To ćwiczenie będzie polegać na wykonaniu mapy typów użytkowania terenu w obszarze hałasu. Należy najpierw dodać dane i sklasyfikować je według atrybutu typ

Bardziej szczegółowo

Instrukcja korzystania z serwisu Geoportal wybrane zagadnienia dotyczące ochrony przyrody (wersja 1.0)

Instrukcja korzystania z serwisu Geoportal wybrane zagadnienia dotyczące ochrony przyrody (wersja 1.0) Instrukcja korzystania z serwisu Geoportal wybrane zagadnienia dotyczące ochrony przyrody (wersja 1.0) Poznań, 25.07.2011 r. W połowie 2010 roku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska przygotowała interaktywną

Bardziej szczegółowo

edycja szablonu za pomocą serwisu allegro.pl

edycja szablonu za pomocą serwisu allegro.pl edycja szablonu za pomocą serwisu allegro.pl 2 Do obsługi Twojego szablonu nie jest wymagane żadne dodatkowe oprogramowanie - jedyne czego potrzebujesz to aktywne konto w serwisie allegro.pl. Dokładne

Bardziej szczegółowo

Arkusz kalkulacyjny EXCEL

Arkusz kalkulacyjny EXCEL ARKUSZ KALKULACYJNY EXCEL 1 Arkusz kalkulacyjny EXCEL Aby obrysować tabelę krawędziami należy: 1. Zaznaczyć komórki, które chcemy obrysować. 2. Kursor myszy ustawić na menu FORMAT i raz kliknąć lewym klawiszem

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Zestawienie rocznych kosztów ogrzewania domów

Rys. 1. Zestawienie rocznych kosztów ogrzewania domów :: Trik 1. Wykres, w którym oś pozioma jest skalą wartości :: Trik 2. Automatyczne uzupełnianie pominiętych komórek :: Trik 3. Niestandardowe sortowanie wg 2 kluczy :: Trik 4. Przeliczanie miar za pomocą

Bardziej szczegółowo

Po naciśnięciu przycisku Dalej pojawi się okienko jak poniżej,

Po naciśnięciu przycisku Dalej pojawi się okienko jak poniżej, Tworzenie wykresu do danych z tabeli zawierającej analizę rozwoju wyników sportowych w pływaniu stylem dowolnym na dystansie 100 m, zarejestrowanych podczas Igrzysk Olimpijskich na przestrzeni lat 1896-2012.

Bardziej szczegółowo

Uzyskanie podkładu topograficznego z Geoportalu przy użyciu biblioteki GDAL. Krzysztof Kochan

Uzyskanie podkładu topograficznego z Geoportalu przy użyciu biblioteki GDAL. Krzysztof Kochan Uzyskanie podkładu topograficznego z Geoportalu przy użyciu biblioteki GDAL Krzysztof Kochan Cel zadania Uzyskanie zgeoreferencjowanego podkładu topograficznego z Geoportalu, o określonych granicach,przy

Bardziej szczegółowo

Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN

Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN Program GEOPLAN umożliwia zmianę układu współrzędnych geodezyjnych mapy. Można tego dokonać przy udziale oprogramowania przeliczającego

Bardziej szczegółowo

Microsoft Access zajęcia 3 4. Tworzenie i wykorzystanie kwerend, formularzy i raportów

Microsoft Access zajęcia 3 4. Tworzenie i wykorzystanie kwerend, formularzy i raportów Microsoft Access zajęcia 3 4 Tworzenie i wykorzystanie kwerend, formularzy i raportów Kwerendy służą do tworzenia unikalnych zestawów danych, niedostępnych bezpośrednio z tabel, dokonywania obliczeń zawartych

Bardziej szczegółowo

Jak rozpocząć pracę? Mapa

Jak rozpocząć pracę? Mapa Jak rozpocząć pracę? SWDE Manager jest aplikacją służącą do przeglądania graficznych i opisowych danych ewidencji gruntów i budynków zapisanych w formacie SWDE (.swd,.swg,.swde). Pracując w SWDE Managerze,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do rysowania w 3D. Praca w środowisku 3D

Wprowadzenie do rysowania w 3D. Praca w środowisku 3D Wprowadzenie do rysowania w 3D 13 Praca w środowisku 3D Pierwszym krokiem niezbędnym do rozpoczęcia pracy w środowisku 3D programu AutoCad 2010 jest wybór odpowiedniego obszaru roboczego. Można tego dokonać

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA RELACJAMI Z KLIENTEM CRM7

SYSTEM ZARZĄDZANIA RELACJAMI Z KLIENTEM CRM7 SYSTEM ZARZĄDZANIA RELACJAMI Z KLIENTEM CRM7 Administracja instrukcja Panel administracyjny jest dostępny z menu po lewej stronie ekranu. Użytkownicy bez uprawnień administracyjnych mają tylko możliwość

Bardziej szczegółowo

WIZUALIZER 3D APLIKACJA DOBORU KOSTKI BRUKOWEJ. Instrukcja obsługi aplikacji

WIZUALIZER 3D APLIKACJA DOBORU KOSTKI BRUKOWEJ. Instrukcja obsługi aplikacji /30 WIZUALIZER 3D APLIKACJA DOBORU KOSTKI BRUKOWEJ Instrukcja obsługi aplikacji Aby rozpocząć pracę z aplikacją, należy zarejestrować się w celu założenia konta. Wystarczy wpisać imię, nazwisko, adres

Bardziej szczegółowo

najlepszych trików Excelu

najlepszych trików Excelu 70 najlepszych trików W Excelu 70 najlepszych trików w Excelu Spis treści Formatowanie czytelne i przejrzyste zestawienia...3 Wyświetlanie tylko wartości dodatnich...3 Szybkie dopasowanie szerokości kolumny...3

Bardziej szczegółowo

Instrukcja importu dokumentów z programu Fakt do programu Płatnik 5.01.001

Instrukcja importu dokumentów z programu Fakt do programu Płatnik 5.01.001 1 Instrukcja importu dokumentów z programu Fakt do programu Płatnik 5.01.001 I. EKSPORT DANYCH Z PROGRAMU FAKT DO PŁATNIKA...2 I.1. WYSYŁANIE DEKLARACJI Z PROGRAMU FAKT....2 I.2. KATALOGI I ŚCIEŻKI DOSTĘPU....2

Bardziej szczegółowo

Płace Optivum. Jak wykonać eksport danych do SIO z programu Płace Optivum? Przygotowanie pliku dla SIO w programie Płace Optivum

Płace Optivum. Jak wykonać eksport danych do SIO z programu Płace Optivum? Przygotowanie pliku dla SIO w programie Płace Optivum Płace Optivum Jak wykonać eksport danych do SIO z programu Płace Optivum? Aby wyeksportować dane z programu Płace Optivum do SIO, należy wykonać następujące czynności: 1. Pobrać i zainstalować najnowsze

Bardziej szczegółowo

Uruchom polecenie z menu Wstaw Wykres lub ikonę Kreator wykresów na Standardowym pasku narzędzi.

Uruchom polecenie z menu Wstaw Wykres lub ikonę Kreator wykresów na Standardowym pasku narzędzi. Tworzenie wykresów w Excelu. Część pierwsza. Kreator wykresów Wpisz do arkusza poniższą tabelę. Podczas tworzenia wykresów nie ma znaczenia czy tabela posiada obramowanie lub inne elementy formatowania

Bardziej szczegółowo

KASK by CTI. Instrukcja

KASK by CTI. Instrukcja KASK by CTI Instrukcja Spis treści 1. Opis programu... 3 2. Pierwsze uruchomienie... 4 3. Okno główne programu... 5 4. Konfiguracja atrybutów... 6 5. Nadawanie wartości atrybutom... 7 6. Wybór firmy z

Bardziej szczegółowo

BAZY DANYCH Formularze i raporty

BAZY DANYCH Formularze i raporty BAZY DANYCH Formularze i raporty Za pomocą tabel można wprowadzać nowe dane, przeglądać i modyfikować dane już istniejące. Jednak dla typowego użytkownika systemu baz danych, przygotowuje się specjalne

Bardziej szczegółowo

Operacje na gotowych projektach.

Operacje na gotowych projektach. 1 Operacje na gotowych projektach. I. Informacje wstępne. -Wiele firm udostępnia swoje produkty w postaci katalogów wykonanych w środowisku projektowania AutoCad. Podstawowym rozszerzeniem projektów stworzonych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3 02-699 Warszawa, ul. Kłobucka 8 pawilon 119 tel. 0-22 853-48-56, 853-49-30, 607-98-95 fax 0-22 607-99-50 email: info@apar.pl www.apar.pl Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3 wersja 1.5 1. Opis Aplikacja ARSOFT-WZ3

Bardziej szczegółowo

Ocenianie opisowe Optivum. Jak przygotować i wydrukować świadectwa lub arkusze ocen?

Ocenianie opisowe Optivum. Jak przygotować i wydrukować świadectwa lub arkusze ocen? Ocenianie opisowe Optivum Jak przygotować i wydrukować świadectwa lub arkusze ocen? W programie Ocenianie opisowe Optivum można przygotowywać raporty w oparciu o wcześniej sporządzony szablon dokumentu,

Bardziej szczegółowo

Co to jest arkusz kalkulacyjny?

Co to jest arkusz kalkulacyjny? Co to jest arkusz kalkulacyjny? Arkusz kalkulacyjny jest programem służącym do wykonywania obliczeń matematycznych. Za jego pomocą możemy również w czytelny sposób, wykonane obliczenia przedstawić w postaci

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Rozpoczynamy rysunek pojedynczej części

Rys. 1. Rozpoczynamy rysunek pojedynczej części Inventor cw1 Otwieramy nowy rysunek typu Inventor Part (ipt) pojedyncza część. Wykonujemy to następującym algorytmem, rys. 1: 1. Na wstędze Rozpocznij klikamy nowy 2. W oknie dialogowym Nowy plik klikamy

Bardziej szczegółowo

Praca z tekstem: WORD Listy numerowane, wstawianie grafiki do pliku

Praca z tekstem: WORD Listy numerowane, wstawianie grafiki do pliku Praca z tekstem: WORD Listy numerowane, wstawianie grafiki do pliku W swoim folderze utwórz folder o nazwie 29_10_2009, wszystkie dzisiejsze zadania wykonuj w tym folderze. Na dzisiejszych zajęciach nauczymy

Bardziej szczegółowo

AutoCAD LT praca na obiektach rastrowych i nakładanie barw z palety RGB na rysunki.

AutoCAD LT praca na obiektach rastrowych i nakładanie barw z palety RGB na rysunki. AutoCAD LT praca na obiektach rastrowych i nakładanie barw z palety RGB na rysunki. Niniejsza instrukcja jest przewodnikiem po narzędziach służących do wstawiania i edycji obiektów rastrowych dostępnych

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja i robotyzacja procesów technologicznych

Automatyzacja i robotyzacja procesów technologicznych Automatyzacja i robotyzacja procesów technologicznych Obsługa grawerki Laser 500 i programu LaserCut 5.3 Dominik Rzepka, dominik.rzepka@agh.edu.pl Celem projektu jest wykonanie grawerunku na pleksi oraz

Bardziej szczegółowo

Trik 1 Autorejestrowanie zmian dokonanych w obliczeniach

Trik 1 Autorejestrowanie zmian dokonanych w obliczeniach :: Trik 1. Autorejestrowanie zmian dokonanych w obliczeniach :: Trik 2. Czytelne formatowanie walutowe :: Trik 3. Optymalny układ wykresu punktowego :: Trik 4. Szybkie oznaczenie wszystkich komórek z formułami

Bardziej szczegółowo

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania Excel Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz.4 Slajd 1 Slajd 2 Najlepszym sposobem prezentacji danych jest prezentacja graficzna. Z pomocą wykresu

Bardziej szczegółowo

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Zasady wypełniania i składania wniosków o przyznanie płatności na 2011 rok za pomocą formularza umieszczonego na stronie internetowej ARiMR w zakresie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja wprowadzania graficznych harmonogramów pracy w SZOI Wg stanu na 21.06.2010 r.

Instrukcja wprowadzania graficznych harmonogramów pracy w SZOI Wg stanu na 21.06.2010 r. Instrukcja wprowadzania graficznych harmonogramów pracy w SZOI Wg stanu na 21.06.2010 r. W systemie SZOI została wprowadzona nowa funkcjonalność umożliwiająca tworzenie graficznych harmonogramów pracy.

Bardziej szczegółowo

Kadry Optivum. Jak wykonać eksport danych do SIO z programu Kadry Optivum?

Kadry Optivum. Jak wykonać eksport danych do SIO z programu Kadry Optivum? Kadry Optivum Jak wykonać eksport danych do SIO z programu Kadry Optivum? Aby wyeksportować dane z programu Kadry Optivum do SIO, należy wykonać następujące czynności: 1. Pobrać i zainstalować najnowsze

Bardziej szczegółowo

BIBLIOTEKA LOKALNE CENTRUM WIEDZY PRAKTYCZNEJ PRZEWODNIK PO NARZĘDZIACH WARSZTAT NR 1: ARKUSZE KALKULACYJNE - MINI SKRYPT

BIBLIOTEKA LOKALNE CENTRUM WIEDZY PRAKTYCZNEJ PRZEWODNIK PO NARZĘDZIACH WARSZTAT NR 1: ARKUSZE KALKULACYJNE - MINI SKRYPT BIBLIOTEKA LOKALNE CENTRUM WIEDZY PRAKTYCZNEJ PRZEWODNIK PO NARZĘDZIACH WARSZTAT NR 1: ARKUSZE KALKULACYJNE - MINI SKRYPT 1. Wprowadzenie Arkusze kalkulacyjne Google umożliwiają łatwe tworzenie, udostępnianie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA PORTALU SIDGG

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA PORTALU SIDGG INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA PORTALU SIDGG dla Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy Instytut Badawczy 1. Uruchomienie aplikacji. a. Wprowadź nazwę użytkownika w miejsce Nazwa użytkownika b. Wprowadź hasło

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1: Origin GUI GUI to Graficzny interfejs użytkownika (ang. GraphicalUserInterface) często nazywany też środowiskiem graficznym

Lekcja 1: Origin GUI GUI to Graficzny interfejs użytkownika (ang. GraphicalUserInterface) często nazywany też środowiskiem graficznym Lekcja 1: Origin GUI GUI to Graficzny interfejs użytkownika (ang. GraphicalUserInterface) często nazywany też środowiskiem graficznym jest to ogólne określenie sposobu prezentacji informacji przez komputer

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI PROGRAMU IRF DLA BIURA RACHUNKOWEGO Program Rachmistrz/Rewizor. Strona0

INSTRUKCJA OBSŁUGI PROGRAMU IRF DLA BIURA RACHUNKOWEGO Program Rachmistrz/Rewizor. Strona0 INSTRUKCJA OBSŁUGI PROGRAMU IRF DLA BIURA RACHUNKOWEGO Program Rachmistrz/Rewizor Strona0 1. Zaloguj się na konto IRF, na adres: http://irf-system.pl 2. Hasło można zmienić, klikając w ustawienia. Strona1

Bardziej szczegółowo

Studia doktoranckie - chemia III rok Wydział Chemii UJ 25.04.2014

Studia doktoranckie - chemia III rok Wydział Chemii UJ 25.04.2014 Bartosz Marszałek bartoszmarszalek.com/origin Studia doktoranckie - chemia III rok Wydział Chemii UJ 25.04.2014 Dla kogo przygotowane są te warsztaty? Origina czyli gdzie co jest : formaty i przeliczanie

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

Własna strona WWW w oparciu o CMS

Własna strona WWW w oparciu o CMS Własna strona WWW w oparciu o CMS 1. Uruchomienie własnej strony WWW w oparciu o CMS Do uruchomienia własnej strony WWW, służy Aplikacja do zarządzania kontem w Uczelnianej Sieci Komputerowej ZUT, dostępna

Bardziej szczegółowo

Arkusz Optivum. Jak eksportować do SIO dane z Arkusza Optivum?

Arkusz Optivum. Jak eksportować do SIO dane z Arkusza Optivum? Arkusz Optivum Jak eksportować do SIO dane z Arkusza Optivum? W celu eksportowania danych z Arkusza Optivum do SIO należy wykonać następujące czynności: 1. W programie Arkusz Optivum zaktualizować arkusz

Bardziej szczegółowo

Instrukcja. importu dokumentów. z programu Fakt do programu Płatnik. oraz. przesyłania danych do ZUS. przy pomocy programu Płatnik

Instrukcja. importu dokumentów. z programu Fakt do programu Płatnik. oraz. przesyłania danych do ZUS. przy pomocy programu Płatnik Fakt Dystrybucja, Instrukcja z dnia 06.2010 Instrukcja importu dokumentów z programu Fakt do programu Płatnik oraz przesyłania danych do ZUS przy pomocy programu Płatnik 1/22 1 Eksport danych z Programu

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla każdego po: Dla każdego coś miłego Microsoft Excel 2010

Przewodnik dla każdego po: Dla każdego coś miłego Microsoft Excel 2010 Przewodnik dla każdego po: Dla każdego coś miłego Microsoft Excel 2010 Czym jest Excel 2010 Excel jest programem umożliwiającym tworzenie tabel, a także obliczanie i analizowanie danych. Należy do typu

Bardziej szczegółowo

Pobierz plik z przykładem http://www.excelwpraktyce.pl/eletter_przyklady/eletter146/1_szacowanie_formuly.zip

Pobierz plik z przykładem http://www.excelwpraktyce.pl/eletter_przyklady/eletter146/1_szacowanie_formuly.zip :: Trik 1. Analiza działania formuły krok po kroku :: Trik 2. Przejrzysty harmonogram zadań :: Trik 3. Dane w kolejności losowej :: Trik 4. Najszybszy sposób utworzenia kopii arkusza :: Trik 5. Szybka

Bardziej szczegółowo

Sprawdziany w USOSweb instrukcja dla prowadzących zajęcia.

Sprawdziany w USOSweb instrukcja dla prowadzących zajęcia. Sprawdziany w USOSweb instrukcja dla prowadzących zajęcia. I. Wstęp Moduł Sprawdziany, służy do przekazywania w łatwy sposób, drogą elektroniczną zasad zaliczania przedmiotów oraz wyników kartkówek czy

Bardziej szczegółowo

Tworzenie dokumentacji 2D

Tworzenie dokumentacji 2D Tworzenie dokumentacji 2D Tworzenie dokumentacji technicznej 2D dotyczy określonej części (detalu), uprzednio wykonanej w przestrzeni trójwymiarowej. Tworzenie rysunku 2D rozpoczynamy wybierając z menu

Bardziej szczegółowo

Dopasowywanie czasu dla poszczególnych zasobów

Dopasowywanie czasu dla poszczególnych zasobów Dopasowywanie czasu dla poszczególnych zasobów Narzędzia Zmień czas pracy W polu dla kalendarza wybieramy zasób dla którego chcemy zmienić czas pracy, np. wpisać urlop albo zmienić godziny pracy itp. Dalej

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie serwisów WMS w oprogramowaniu GEO-MAP

Wykorzystanie serwisów WMS w oprogramowaniu GEO-MAP Wykorzystanie serwisów WMS w oprogramowaniu GEO-MAP 1. Informacje ogólne WMS (Web Map Service) to opracowany przez OGC (Open Geospatial Consortium) międzynarodowy standard publikacji danych przestrzennych

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować pliki gotowe do publikacji w sieci za pomocą DigitLabu?

Jak przygotować pliki gotowe do publikacji w sieci za pomocą DigitLabu? Jak przygotować pliki gotowe do publikacji w sieci za pomocą DigitLabu? Po zainstalowaniu DigitLabu na komputerze otrzymujemy pakiet programów niezbędnych do przygotowania cyfrowych wersji obiektów tekstowych.

Bardziej szczegółowo

Zajęcia nr 3_cz2 Praca z tekstem: WORD Wzory matematyczne. Tabele

Zajęcia nr 3_cz2 Praca z tekstem: WORD Wzory matematyczne. Tabele Zajęcia nr 3_cz2 Praca z tekstem: WORD Wzory matematyczne. Tabele W swoim folderze utwórz folder o nazwie 5_11_2009, wszystkie dzisiejsze zadania wykonuj w tym folderze. Na dzisiejszych zajęciach nauczymy

Bardziej szczegółowo

Opis ćwiczeń zrealizowanych podczas szkolenia

Opis ćwiczeń zrealizowanych podczas szkolenia Opis ćwiczeń zrealizowanych podczas szkolenia Szkolenie dedykowane dla pracowników JST I. Weryfikacja zapisów dokumentów planistycznych Wykorzystana funkcjonalność oprogramowania QGIS: Wizualizacja zasobów

Bardziej szczegółowo

Podstawowe operacje i rodzaje analiz dostępne w pakiecie Statistica

Podstawowe operacje i rodzaje analiz dostępne w pakiecie Statistica Podstawowe operacje i rodzaje analiz dostępne w pakiecie Statistica 1. Zarządzanie danymi. Pierwszą czynnością w pracy z pakietem Statistica jest zazwyczaj wprowadzenie danych do arkusza. Oprócz możliwości

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po soczewkach

Przewodnik po soczewkach Przewodnik po soczewkach 1. Wchodzimy w program Corel Draw 11 następnie klikamy Plik /Nowy => Nowy Rysunek. Następnie wchodzi w Okno/Okno dokowane /Teczka podręczna/ Przeglądaj/i wybieramy plik w którym

Bardziej szczegółowo

Rys. 6.2 Wizualizacja mapy DEM za pomocą palety odcieni szarości (lewa strona) i dodatkowo z wykorzystaniem cieniowania (prawa strona).

Rys. 6.2 Wizualizacja mapy DEM za pomocą palety odcieni szarości (lewa strona) i dodatkowo z wykorzystaniem cieniowania (prawa strona). a b c d e f Rys. 6. Tworzenie mapy EM z danych TE 2 i MPHP: a poziomice otrzymane z TE 2 (na rysunku przedstawiono co dziesiątą poziomicę); b rzeki i jeziora z mapy MPHP; c wynik działania narzędzia TOPO

Bardziej szczegółowo

Dla kas Nano E w wersjach od 3.02 oraz Sento Lan E we wszystkich wersjach.

Dla kas Nano E w wersjach od 3.02 oraz Sento Lan E we wszystkich wersjach. INSTRUKCJA KONFIGURACJI USŁUGI BUSOWEJ PRZY UŻYCIU PROGRAMU NSERWIS. Dla kas Nano E w wersjach od 3.02 oraz Sento Lan E we wszystkich wersjach. Usługa busowa w kasach fiskalnych Nano E oraz Sento Lan E

Bardziej szczegółowo

Cykl lekcji informatyki w klasie IV szkoły podstawowej. Wstęp

Cykl lekcji informatyki w klasie IV szkoły podstawowej. Wstęp Cykl lekcji informatyki w klasie IV szkoły podstawowej Wstęp Poniżej przedstawiam cykl początkowych lekcji informatyki poświęconym programowi Paint. Nie są to scenariusze lekcji, lecz coś w rodzaju kart

Bardziej szczegółowo

Jak korzystać z Excela?

Jak korzystać z Excela? 1 Jak korzystać z Excela? 1. Dane liczbowe, wprowadzone (zaimportowane) do arkusza kalkulacyjnego w Excelu mogą przyjmować różne kategorie, np. ogólne, liczbowe, walutowe, księgowe, naukowe, itd. Jeśli

Bardziej szczegółowo

SPIS ILUSTRACJI, BIBLIOGRAFIA

SPIS ILUSTRACJI, BIBLIOGRAFIA SPIS ILUSTRACJI, BIBLIOGRAFIA Ćwiczenie 1 Automatyczne tworzenie spisu ilustracji 1. Wstaw do tekstu roboczego kilka rysunków (WSTAWIANIE OBRAZ z pliku). 2. Ustaw kursor w wersie pod zdjęciem i kliknij

Bardziej szczegółowo

Compas 2026 Vision Instrukcja obsługi do wersji 1.07

Compas 2026 Vision Instrukcja obsługi do wersji 1.07 Compas 2026 Vision Instrukcja obsługi do wersji 1.07 1 2 Spis treści Integracja...5 1.Compas 2026 Lan...5 Logowanie...7 Użytkownicy...8 Raporty...10 Tworzenie wizualizacji Widoki...12 1.Zarządzanie widokami...12

Bardziej szczegółowo

FORMUŁY AUTOSUMOWANIE SUMA

FORMUŁY AUTOSUMOWANIE SUMA Wskazówki do wykonania Ćwiczenia 1, ocena sprawdzianu (Excel 2007) Autor: dr Mariusz Giero 1. Pobierz plik do pracy. W pracy należy wykonać obliczenia we wszystkich żółtych polach oraz utworzyć wykresy

Bardziej szczegółowo

Księgowość Optivum. Jak wykonać eksport danych z programu Księgowość Optivum do SIO?

Księgowość Optivum. Jak wykonać eksport danych z programu Księgowość Optivum do SIO? Księgowość Optivum Jak wykonać eksport danych z programu Księgowość Optivum do SIO? Program Księgowość Optivum eksportuje do systemu informacji oświatowej dane, którymi wypełniana jest tabela KO1 koszty.

Bardziej szczegółowo

Podręcznik użytkownika programu. Ceremonia 3.1

Podręcznik użytkownika programu. Ceremonia 3.1 Podręcznik użytkownika programu Ceremonia 3.1 1 Spis treści O programie...3 Główne okno programu...4 Edytor pieśni...7 Okno ustawień programu...8 Edycja kategorii pieśni...9 Edytor schematów slajdów...10

Bardziej szczegółowo

Grażyna Koba. Grafika komputerowa. materiały dodatkowe do podręcznika. Informatyka dla gimnazjum

Grażyna Koba. Grafika komputerowa. materiały dodatkowe do podręcznika. Informatyka dla gimnazjum Grażyna Koba Grafika komputerowa materiały dodatkowe do podręcznika Informatyka dla gimnazjum Rysunki i animacje w Edytorze postaci 1. Rysunek w Edytorze postaci Edytor postaci (rys. 1.) jest częścią programu

Bardziej szczegółowo

narzędzie Linia. 2. W polu koloru kliknij kolor, którego chcesz użyć. 3. Aby coś narysować, przeciągnij wskaźnikiem w obszarze rysowania.

narzędzie Linia. 2. W polu koloru kliknij kolor, którego chcesz użyć. 3. Aby coś narysować, przeciągnij wskaźnikiem w obszarze rysowania. Elementy programu Paint Aby otworzyć program Paint, należy kliknąć przycisk Start i Paint., Wszystkie programy, Akcesoria Po uruchomieniu programu Paint jest wyświetlane okno, które jest w większej części

Bardziej szczegółowo

Metaliczny button z deseniem.

Metaliczny button z deseniem. Metaliczny button z deseniem. Tutorial w programie GIMP Niniejszy tutorial jest wyłączną własnością Doroty Ciesielskiej Zapraszam na moją stronę http://www.direktorek03.wm studio.pl oraz http://www.porady.wm

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI

UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI LABORATORIUM TECHNOLOGIA SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH W BIOTECHNOLOGII Aplikacja bazodanowa: Cz. II Rzeszów, 2010 Strona 1 z 11 APLIKACJA BAZODANOWA MICROSOFT ACCESS

Bardziej szczegółowo

1. Pobierz i zainstaluj program w 3 krokach : 2. Wybierz produkt -> FotoAlbum (Photo Books)

1. Pobierz i zainstaluj program w 3 krokach : 2. Wybierz produkt -> FotoAlbum (Photo Books) 1. Pobierz i zainstaluj program w 3 krokach : 2. Wybierz produkt -> FotoAlbum (Photo Books) 3. Wybór produktu w zależności od formatu, ceny : 4. Po wyborze formatu przechodzimy do okna z wyborem szablonu.

Bardziej szczegółowo

BAZA_1 Temat: Tworzenie i modyfikowanie formularzy.

BAZA_1 Temat: Tworzenie i modyfikowanie formularzy. BAZA_1 Temat: Tworzenie i modyfikowanie formularzy. Do wprowadzania danych do tabel słuŝą formularze. Dlatego zanim przystąpimy do wypełniania danymi nowo utworzonych tabel, najpierw przygotujemy odpowiednie

Bardziej szczegółowo

Praca w programie Power Draft

Praca w programie Power Draft Praca w programie Power Draft Tworzenie mapy cyfrowej w oparciu o wyznaczone w terenie współrzędne I. Przygotowanie foldera roboczego 1. Na ostatnim (alfabetycznie np. D) dysku komputera: - sprawdzić czy

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Skąd pobrać program do obsługi FTP? Logowanie

Wstęp. Skąd pobrać program do obsługi FTP? Logowanie Wstęp FTP - (ang. File Transfer Protocol - protokół transmisji danych) jest to protokół typu klient-serwer, który umożliwia przesyłanie plików na serwer, oraz z serwera poprzez program klienta FTP. Dzięki

Bardziej szczegółowo

Zastępstwa Optivum. Jak rozpocząć pracę z programem Zastępstwa Optivum w nowym roku szkolnym? Przewodnik. Zakładanie nowej księgi zastępstw

Zastępstwa Optivum. Jak rozpocząć pracę z programem Zastępstwa Optivum w nowym roku szkolnym? Przewodnik. Zakładanie nowej księgi zastępstw Zastępstwa Optivum Jak rozpocząć pracę z programem Zastępstwa Optivum w nowym roku szkolnym? Przewodnik Zanim zaczniemy posługiwać się programem w nowym roku szkolnym, musimy wykonać następujące czynności:

Bardziej szczegółowo

Serwis jest dostępny w internecie pod adresem www.solidnyserwis.pl. Rysunek 1: Strona startowa solidnego serwisu

Serwis jest dostępny w internecie pod adresem www.solidnyserwis.pl. Rysunek 1: Strona startowa solidnego serwisu Spis treści 1. Zgłoszenia serwisowe wstęp... 2 2. Obsługa konta w solidnym serwisie... 2 Rejestracja w serwisie...3 Logowanie się do serwisu...4 Zmiana danych...5 3. Zakładanie i podgląd zgłoszenia...

Bardziej szczegółowo

Animacje cz. 2. Rysujemy koło zębate

Animacje cz. 2. Rysujemy koło zębate Animacje cz. 2 1. Do wykonania poniższej animacji będziemy potrzebować dodatkowego desenia. Znajduje się on w folderze z instrukcją, żeby program Gimp mógł z niego skorzystać musimy wskazać mu ścieżkę

Bardziej szczegółowo

Aplikacja projektu Program wycinki drzew i krzewów dla RZGW we Wrocławiu

Aplikacja projektu Program wycinki drzew i krzewów dla RZGW we Wrocławiu Aplikacja projektu Program wycinki drzew i krzewów dla RZGW we Wrocławiu Instrukcja obsługi Aplikacja wizualizuje obszar projektu tj. Dorzecze Środkowej Odry będące w administracji Regionalnego Zarządu

Bardziej szczegółowo

10 Płatności [ Płatności ] 69

10 Płatności [ Płatności ] 69 10 Płatności [ Płatności ] 69 Ostatnia zakładka w oknie modułu Płatności pozwala na podgląd stanu konkretnego konta. Dodatkowo, możemy także filtrować te informacje, prosząc o wyświetlenie interesującego

Bardziej szczegółowo

Instrukcjaaktualizacji

Instrukcjaaktualizacji Instrukcja Instrukcjaaktualizacji aktualizacji oprogramowania oprogramowaniainpro InProBMS BMS SPIS TREŚCI 1. AKTUALIZACJA 3 1.1. ARCHIWIZACJA BAZY DANYCH...3 1.1.1. AUTOMATYCZNA...3 1.1.2. RĘCZNA...4

Bardziej szczegółowo

Opis funkcji modułu Konwerter 3D

Opis funkcji modułu Konwerter 3D Opis funkcji modułu Konwerter 3D www.cadprojekt.com.pl Kliknij na tytuł rozdziału, aby przejść do wybranego zagadnienia MODUŁ KONWERTER 3D...3 Wygląd i funkcje okna modułu Konwerter 3D...3 Konwertowanie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do aplikacji Trezor BUZA Moduł Wykonanie Planów Finansowych

Instrukcja do aplikacji Trezor BUZA Moduł Wykonanie Planów Finansowych Instrukcja do aplikacji Trezor BUZA Moduł Wykonanie Planów Finansowych Aplikacja współfinansowana przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Spis treści 1. Wymogi techniczne...

Bardziej szczegółowo