ISBN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISBN 978 83 89914 53 8"

Transkrypt

1

2

3

4 RADA WYDAWNICZA Michał Czakowski, Agnieszka Florczak, Krystyna Kwaśniewska, Anna Matuszczak, Igor Taranov RECENZENT ks. dr hab. Marian Włosiński PROJEKT OKŁADKI Małgorzata Truskawa Copyright by Kujawsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Bydgoszczy ISBN ADRES REDAKCJI Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy ul. Piotrowskiego 12 14, Bydgoszcz tel ;

5 Spis treści Wstęp Giuseppe A. Scotti Różne kultury w poszukiwaniu prawdy ROZDZIAŁ I RELIGIA I CHRZEŚCIJAŃSTWO JAKO FUNDAMENT DIALOGU międzykulturowego Henryk J. Muszyński Chrześcijańskie wartości jako fundament tożsamości Europy według Benedykta XVI Maximilian Heim Miejsce teologii wśród nauk uniwersyteckich Maximilian Heim Der Platz der theologie in der universitas scientiarum Adam Machowski Dialog Konfucjusza i Tomasza z Akwinu. Życie moralne jako podstawa otwarcia się na dialog z innymi Wojciech Szukalski Wolność religijna jako niezbywalny warunek dialogu międzyreligijnego w nauczaniu Jana Pawła II Michał Sołomieniuk Diachroniczny i synchroniczny dialog filozofów w łacińskim średniowieczu Tomasz Kalociński Nauka społeczna Kościoła w służbie dialogu Kościoła ze światem współczesnym Krzysztof Gorlewski Dialog między chrześcijaństwem a taoizmem jako poszukiwanie prawdy

6 ROZDZIAŁ II RÓŻNORODNOŚĆ KULTUR BOGACTWEM CZY ZAGROŻENIEM DLA SPOŁECZEŃSTWA Lech Rynkiewicz Konfrontacja kultur a Radio Watykańskie Michał Drożdż Dialog i spotkanie z człowiekiem fenomen pielgrzymowania Jana Pawła II Janusz Balicki, Anne Wells Young Muslim Immigrants in Western Culture. A case study from East London Aleksandra Chylewska-Tölle Gregors vergebliche Reise (Nadaremna podróż Gregora) Kurta Ihlenfelda jako przykład literackiej rekonstrukcji wielokulturowości dawnej Bydgoszczy Jolanta Kociuba Kryzys tożsamości a kryzys kultury Mariusz Kuciński Różnorodność kultur a tożsamość człowieka w zglobalizowanym świecie Kristine Kunicka Poles in Daugavpils: retrospectives and perspectives Aleksandra Brochocka Ruch Indian w Polsce podobieństwo kultur Stanisław Kobus Warunki brzegowe skutecznych projektów międzykulturowych Stanisław Kobus Die rahmenbedingungen effektiver interkultureller projekte Katarzyna Jelinska Performanse międzykulturowe alternatywne medium, pośredniczące w transkulturowym dialogu Joanna Mikulska Wilno jedno miasto, wiele kultur ROZDZIAŁ III DIALOG KULTUR I CYWILIZACJI DROGĄ DO POKOJU Massimiliano Signifredi Religia źródłem nadziei na pokój. Dwadzieścia pięć lat Ducha Asyżu

7 Salidin Kaldybaev Epos Manas artystyczny pomnik narodu kirgiskiego Maria Giedz Kurdowie i ich religia, a dążenia do niepodległości Grzegorz Ciechanowski Żołnierze WP w operacjach pokojowych w XX wieku zderzenia kulturowe i cywilizacyjne Ewa Głażewska Kompetencje międzykulturowe w komunikacji Kinga Armacka Z wizytą w Polsce. Rasizm Polaków wobec czarnoskórych przybyszy Paula Kuziemska The born of muslim feminism Bibliografia

8

9 WSTĘP Dialog to budowanie wzajemności ks. prof. J. Tischner W dzisiejszych czasach stajemy wobec różnych nowych i trudnych sytuacji, których rozwiązania należy szukać w coraz bardziej zglobalizowanym świecie. Jednym z najważniejszych, wyzwań zintegrowanego świata, stawianym przed człowiekiem, jest to nazwane kryzysem sensu, co oznacza pewne pęknięcie kulturowe, które zaczyna się od pojmowania człowieka. Co znaczy być człowiekiem? 1. Pluralizm religijny nie jest czymś nowym. Rodzące się chrześcijaństwo musiało, już od epoki apostolskiej, usytuować swoje przesłanie, najpierw w relacji do judaizmu, z którego wyszło, a potem w relacji do innych religii, jakie spotykało na swojej drodze. Nowość natomiast stanowi świadomość, że nasz świat osiągnął pluralizm kultur i tradycji religijnych, jak też prawo do różnorodności dla każdej z nich. Nie ma potrzeby rozwijać wielu racji, dla których tak się dzieje. Są one dobrze znane i przynależą do porządku politycznego i ekonomicznego, jak też do wymiaru kulturowego i religijnego. Jakiej zatem postawy wobec innych (kimkolwiek by byli, muzułmanami, buddystami, wyznawcami hinduizmu, judaizmu,czy innymi) domaga się od nas współczesny świat? Nie należy się dziwić, jeśli dzisiejsze mówienie o dialogu międzyreligijnym nosi znamiona nowości. Nie było o nim mowy przed Soborem Watykańskim II. Encyklika Ecclesiam Suam papieża Pawła VI, opublikowana dokładnie w czasie Soboru w 1964 roku, posłużyła za impuls do dialogu. Wyznaczał on cztery centryczne kręgi komunikacji ze strony Kościoła: dialog z całym światem, dialog z wyznawcami innych religii, dialog z innymi chrześcijanami, i wreszcie dialog wewnątrz Kościoła. 1 Mons. Giuseppe A. Scotti, Przewodniczący Fundacji Watykańskiej J. Ratzinger Benedykt XVI. 9

10 Dialog kultur, cywilizacji i religii Dialog międzykulturowy nie oznacza rezygnacji z własnych przekonań, ani utraty własnej tożsamości. Może być cennym źródłem wiedzy o wartościach innych kultur, jednocześnie przyczynić się do poszerzenia wiedzy o sobie samym oraz własnej tradycji kulturowej. Celem niniejszej publikacji jest zwrócenie uwagi na strukturalną różnorodność cywilizacji i kultur występujących we współczesnym świecie, przy jednoczesnym uwypukleniu wspólnych systemów, zasad i ideałów. Procesom takim jak globalizacja, migracje, integracja oraz pluralizm kulturowy, niejednokrotnie towarzyszy wiele obaw. Stają się one źródłem braku tolerancji, ekskluzji, ksenofobii. Dialog zatem staje się życiową koniecznością i nakazem czasów, w których żyjemy. Autorzy artykułów zamieszczonych w niniejszej publikacji dali impuls stworzenia płaszczyzny dla wymiany poglądów, co miejmy nadzieję zaowocuje, odejściem od uproszczonych schematów i reguł w postrzeganiu świata oraz przyczyni się do przełamywania dotychczasowych stereotypów. Publikacja została podzielona na trzy rozdziały. Pierwszy Religia i chrześcijaństwo jako fundament dialogu międzykulturowego rozpoczyna się artykułem Henryka Józefa Muszyńskiego Chrześcijańskie wartości jako fundament tożsamości Europy według Benedykta XVI. Autor ukazuje wkład myśli Papieża w budowanie duchowej jedności Europy. Artykuł Maximiliana Heima określa wiarę i rozum, ducha i umysł jako podstawę otwarcia na dialog w poszukiwaniu wolności religijnej, społecznej i intelektualnej. Wskazuje, że Inspiracja wszelką filozoficzną mądrością, ( ) może nadać nowego rozmachu europejskiej debacie naukowej. Adam Machowski w swoim artykule ukazuje podobieństwo w nauczaniu św. Tomasza z Akwinu i Konfucjusza. U obu znajdujemy silne przekonanie, że dialog jest możliwy dzięki moralnemu rozwojowi człowieka, który kształtując w sobie cnoty szacunku, zaufania i sprawiedliwości może budować trwałe relacje z innymi. Wojciech Szukalski wskazując na znaki czasu, nawołuje do przybliżenia i kontynuacji dziedzictwa pontyfikatu Papieża-Polaka w dziedzinie zapewnienia każdej osobie ludzkiej nietykalności, która zaowocuje dialogiem międzyreligijnym. Kolejny artykuł Michała Sołomeniuka prezentuje łacińskie Średniowiecze jako epokę intensywnego dialogu międzykulturowego. Interdyscyplinarny charakter nauki społecznej Kościoła ukazany został przez Tomasza Kalocińskiego, który określa ją jako narzędzie Kościoła w dialogu ze społeczeństwem. Artykuł Krzysztofa Gorlewskiego podejmuje próbę ukazania dialogu między chrześcijaństwem a taoizmem, a także znalezienia prawdy na obu tych płaszczyznach. Rozdział drugi Różnorodność kultur bogactwem czy zagrożeniem dla społeczeństwa tematycznie oscyluje wokół problemów współczesnej imigracji, zderzenia kultur, funkcjonowania człowieka w zglobalizowanym świecie. 10

11 Wstęp Autorzy artykułów, paradoksalnie, upatrują jedności w różnorodności religijno-społeczno- kulturowej. Tekst Lecha Rynkiewicza traktuje o wpływie Radia Watykańskiego na konfrontację kultur. Wskazuje, że Radio Watykańskie będące na służbie misji papieskiej i misji Kościoła, ze swego powołania staje się narzędziem w budowaniu jedności międzyludzkiej. Próbę analizy i syntetycznego spojrzenia na podstawy komunikowania międzykulturowego z perspektywy personalistycznej filozofii i aksjologii komunikowania podejmuje Michał Drożdż. Jako źródło inspiracji autorowi posłużyło mistrzostwo dialogu i fenomen pielgrzymowania Jana Pawła II. Autorzy kolejnego artykułu Janusz Balicki i Anne Wells stawiają pytanie jak duża różnica występuje między młodymi muzułmanami i kulturą Zachodu, w podejściu do edukacji, pracy, aktywności społecznej i politycznej, a także tożsamości i religijności. Dawna Bydgoszcz zrekonstruowana w powieści Kurta Ihlenfelda i zapamiętana przez tytułową postać utworu jako kraina przenikania się tradycji polskich i niemieckich to temat przewodni artykułu Aleksandry Chylewskiej-Tölle. Kryzys tożsamości a kryzys kultury jest tezą, którą stara się naświetlić w artykule Jolanta Kociuba. Mariusz Kuciński pisze o globalizacji, która jako zjawisko współczesnego świata postrzegana jest w różnoraki sposób. Artykuł wskazuje w jakich aspektach wpływa ona na różnorodność kulturową i tożsamość człowieka. Retrospektywy i perspektywy Polaków mieszkających w Daugavpils, drugim, co do wielkości mieście na Łotwie to temat przewodni tekstu Kristine Kunickiej. Fascynacja Indianami stała się przyczynkiem do powstania artykułu Aleksandry Brochockiej. Autorka podejmuje próbę zestawienia różnic i podobieństw między kulturą indiańską a polską. Zagadnienie wielokulturowości jest myślą przewodnią artykułu Stanisława Kobusa. Myśl autora wiąże się z ideą wielokulturowej Europy, która realizowana jest na różnych płaszczyznach i w ramach wielu projektów. Katarzyna Jelinska prezentuje analizę możliwości zastosowania performensów międzykulturowych, jako nowej metody realizacji dialogu. Autorka rozważa stosowalność i skuteczność performensów jako alternatywnego medium. Studentka międzynarodowej wymiany młodzieży Erazmus Joanna Mikulska po półrocznym pobycie w Wilnie postanowiła podzielić się swoimi spostrzeżeniami. W artykule zamykającym drugi rozdział opisała swoisty fenomen wielkiej różnorodności kulturowej, która występuje w tak małym obszarowo mieście jakim jest Wilno. Rozdział trzeci Dialog kultur i cywilizacji drogą do pokoju wskazuje na zagrożenia dla wolności religijnej, społecznej i kulturowej. Ich nośnikami są konflikty religijne, polityczne, ekonomiczne, etniczne, narodowościowe a także rasistowskie. Massimiliano Signifredi, uważa, że Aby prowadzić dialog należy być sobą a jednocześnie nauczyć się sztuki rozumienia racji naszego rozmówcy. Z innymi trzeba się konfrontować i dzielić wyzwanie wspólnego 11

12 Dialog kultur, cywilizacji i religii życia. Poetycka opowieść o bohaterze narodu kirgiskiego Manasie zaszczepiła w tej ludności wspólną tożsamość i poczucie jedności. Uświadamia nam to Salidin Kaldybaev, który w swoim artykule analizuje rolę eposu w budowaniu wspólnego dziedzictwa i pamięci zbiorowej ludu kirgiskiego. Artykuł Marii Giedz podejmuje wyzwanie odpowiedzi na pytanie dlaczego Kurdowie, naród o blisko trzytysięcznej tradycji nie zbudował swojej państwowości? Autorka wskazuje kwestie religijne jako istotny czynnik takiego stanu rzeczy. Grzegorz Ciechanowski stara się uświadomić czytelnikowi z jak wielkim szokiem kulturowym zmagają się polscy żołnierze przebywający na misjach pokojowych na Bałkanach, Bliskim Wschodzie czy w Azji. Odkąd świat stał się globalną wioską nabycie kompetencji międzykulturowych, polegających na umiejętności skutecznej komunikacji z ludźmi pochodzącymi z innych kultur stało się absolutną koniecznością taką tezę wysuwa Ewa Głażewska. Wskazuje ogromną ważność komunikatów niewerbalnych w nabywaniu kompetencji międzykulturowych. Kolejny artykuł autorstwa Kingi Armackiej porusza problem rasizmu, który wraz z upływem czasu staje się coraz bardziej widoczny i groźny. Główną tezą stawianą w artykule jest fakt, iż każdy człowiek skrywa w sobie cechy rasisty, nawet gdy się tego wypiera. Paula Kuziemska zamykająca swoim artykułem trzeci, ostatni rozdział publikacji stara się przybliżyć czytelnikowi sytuację feministek w krajach muzułmańskich. Ciekawie ukazuje aspekt narodzin jednego z najbardziej zagadkowych i wzbudzających kontrowersję ruchów społecznych na świecie. Dążenie do otwartego dialogu kultur, cywilizacji i religii determinuje naszą przyszłość. Papież Benedykt XVI podczas swojego wykładu w Tübingen powiedział: ( ) W miejscu, gdzie przestaje się stawiać pytania, pytania fundamentalne i esencjalne dla każdej z dziedzin, w miejscu tym nie można otrzymać odpowiedzi. Redaktorzy

13 Giuseppe A. Scotti*1 Różne kultury w poszukiwaniu prawdy Dzisiejszy świat staje wobec różnych wyzwań, których rozwiązania należy szukać w coraz bardziej zglobalizowanym świecie. Ta sytuacja wymaga od nas szukania nowych dróg jej rozwiązywania. Jednym z najważniejszych wyzwań dzisiejszego zglobalizowanego świata stawianym przed człowiekiem jest to, które możemy nazwać Kryzysem sensu, a oznacza to pęknięcie kulturalne, które zaczyna się od samego pojmowania człowieka. Co znaczy być człowiekiem. Właśnie dlatego w takim kontekście historycznym i kulturowym trzeba ciągle podejmować pogłębioną refleksję nad nadawaniem rzeczom ich nazwy i znaczenia. Mówimy więc między innymi o wyzwaniu komunikacyjnym, ponieważ, jest to decyzja, którą nasza epoka musi jak najszybciej wziąć pod uwagę. Od komunikacji więc, od nadania nazwy i znaczenia rzeczom i życiu, zależy nasza przyszłość, którą programujemy, o której myślimy, której chcemy i którą ostatecznie tworzymy dla ludzkości. Jak jednak komunikować się w świecie, który zmienia się z coraz większą prędkością? Jak przekazywać myśli, historię, ideały i wartości pokoleniom, które zamiast słuchać rodziców i nauczycieli, szukają sensu swojego życia i swojej historii w głosie płynącym z nowych mediów? Jak mówić do młodych, którzy szukają w Internecie nie tylko pomocy do ich prac szkolnych, ale również motywacji do życia, do zabawy i do kochania? W jaki sposób uczyć wierności, którą ich rodzice zazdrośnie zachowywali jako bardzo cenny dar, jako bogactwo własnego życia, przeżywając czasami bolesne chwile, dla niektórych naznaczone męczeństwem, w czasie rozwoju kultury cyfrowej? * Mons. Giuseppe A. Scotti, Przewodniczący Fundacji Watykańskiej J. Ratzinger Be nedykt XVI. 13

14 Giuseppe A. Scotti W jaki sposób uczyć wiary Kościoła, kiedy sam Kościół, również ten w Polsce, jest pod obstrzałem mediów znajdując się często w oblężeniu przez media. Jest to zaproszenie dla wszystkich, aby zastanawiać się, jak żyć godnie i budować w sposób odpowiedzialny przyszłość jak mówił w jednej ze swych wypowiedzi papież Benedykt XVI. W czasie swojego wykładu na Uniwersytecie Tübingen Benedykt XVI powiedział do studentów i wykładowców: Uniwersytet, ludzkość, potrzebują stawiania pytań. W miejscu, gdzie przestaje się stawiać pytania, pytania fundamentalne i esencjalne dla każdej z dziedzin, w miejscu tym nie można otrzymać odpowiedzi. Nie możemy zapomnieć, że żyjąc w jednym świecie, jednocześnie spotykamy w nim współżyjące ze sobą różne kultury. Kultury te nie tylko współistnieją, ale czasami zwalczają się. Spotykamy dzisiaj tych, którzy konflikty przypisują różnicom etnicznym, różnorodności religijnej, politycznej, a nawet kulturowej. Są również tacy, i wydaje się że się nie mylą, którzy przyczyny konfliktów widzą w niesprawiedliwym podziale ekonomicznym i w przynależności politycznej. Musimy zdawać sobie sprawę z tej różnorodności opinii, bo to pokazuje jak bardzo potrzebne są dzisiaj nowe programy edukacyjne, biorące pod uwagę te narastające problemy. W takim właśnie kontekście trzeba ukazywać fakt, że różne kultury, każda na swój sposób, są wyrazem poszukiwania prawdy, która może jedynie wypełnić serce człowieka i dać sens jego życiu. Jednak po to by poznać prawdę, również dzisiaj, potrzebni są wiarygodni świadkowie, jak mówił o tym Paweł VI. Spotkanie ze świadectwem, jest dzisiaj, jak się wydaje, jeszcze bardziej konieczne niż w przeszłości, szczególnie gdy chcemy dać odpowiedzi dostosowane do młodzieży, która szuka prawdziwego i głębokiego sensu, dla którego pragnie poświęcić życie. Jest to tak ważne w dzisiejszym zglobalizowanym świecie ponieważ mass media próbują zredukować człowieka do rzeczywistości podlegającej manipulacji, próbującej ograniczyć człowieka do eksperymentu na nim samym. Pragną pokazać człowieka bez historii, bez odniesienia do wartości, bez przeszłości i bez przyszłości, co nie jest tym co on sam chce ofiarować i tworzyć. Człowiek, który nie jest w stanie zorientować się, że w świecie cyfrowej globalizacji odkrycie Boga przynosi ze sobą wspaniałe odkrycie godności każdego człowieka, całej ludzkości i ochronę jego godności. Nie wiecie, że jesteście świątynią Boga? Święty jest świątynią Boga, którą wy jesteście. (1 Kor 3,16 17). We fragmencie tym jednoczy się prawda o Bogu i Jego godność z prawdą o człowieku i jego godności, przypomniał ostatnio Benedykt XVI konsekrując katedrę w Barcelonie, dzieło wspaniałego Gaudiego. 14

15 Różne kultury w poszukiwaniu prawdy Czyli człowiek nie tyle jako eksperyment, ale wspaniały i wielki, w którym Bóg, nieskończona miłość i darmowość, pragnął zamieszkać i uczynić z niego swoją świątynię. Oczywiście można o tym wspaniale mówić, ale można również uczynić to stwierdzenie prawdą i ciałem własnej egzystencji, które dotkną i przemienią całe nasze życie. Aby tak się stało potrzebni są bracia i siostry, nowi prawdziwi ojcowie i matki, którzy pomogą nowym pokoleniom rozróżniać i wybierać, rozumieć co jest prawdziwe a co nie prawdziwe, czemu warto poświęcić własne życie i siebie samego, a co tylko ulotne i się wymyka. To właśnie mogliśmy zobaczyć dzięki życiu świętych, którzy oświecają historię dwóch tysięcy lat Kościoła. Tej umiejętności krytycznego wyboru a jednocześnie przeżywania własnej codzienności doświadczyły narody europejskie, które odkrywając, że są stworzone na obraz i podobieństwo Boga jak mówi księga Rodzaju Bóg stworzył człowieka na swój obraz i swoje podobieństwo, stworzył go mężczyzną i kobietą dały okazję wielu kulturom i cywilizacjom żyć w harmonii. Ludzie, którzy umieją przez długi czas, patrzeć sobie w twarz bez strachu, ponieważ potrafią rozpoznać w niej nie tylko twarz brata, ale również Stwórcy. Ludzi którzy podziwiają w godności człowieka godność samego Boga. Dlatego też papież przypomina, że Bóg nie objawia się człowiekowi w rzeczach abstrakcyjnych, ale przyjmując konkretny język, obrazy i wyobrażenia dostosowane do różnych kultur. Mówimy o rzeczywistości urodzajnej, która wspaniale poświadczona jest w historii Kościoła. Jakiego świadectwa potrzebujemy dzisiaj? Jaką prawdę możemy przekazać młodym? Jak możemy przekroczyć barierę podejrzliwości w stosunku do ofiarowywanej godności tak wspaniałej i zobowiązującej? W ostatnich dniach towarzyszyłem młodemu przyjacielowi, ojcu wspaniałego dwuletniego dziecka, w zwiedzaniu ogrodów watykańskich i zatrzymaliśmy się przed darem, który otrzymał Jan Paweł II, było to fragment muru berlińskiego. Z boku tego muru znajduje się fragment homilii wygłoszonej w czasie rozpoczęcia pontyfikatu 22 października 1978 roku. Chcieliśmy razem, na nowo odczytać to co Jan Paweł II chciał powiedzieć w tamtych czasach. Czasach oczywiście pod wieloma aspektami różnych, ale tak bardzo podobnych w rzeczach najważniejszych. Tymi słowami, które oceniam jako prorockie chciałbym zakończyć moje krótkie rozważanie, ponieważ z intuicji tej wypływa świadectwo, do którego jesteśmy zobowiązani. Świadectwo mężczyzn i kobiet, którzy również dzisiaj z coraz większym zrozumieniem ofiarują swoje siły fizyczne i intelektualne, aby powiedzieć, że jest możliwe budowanie świata, w którym różne kultury nie tylko się integrują, ale ubogacają i pełniej wyrażają prawdziwe oblicze człowieka. Oblicze, które nie jest niczym innym jak odbiciem świetlanego oblicza Boga. Również dzisiaj, 15

16 Giuseppe A. Scotti prowadzeni za rękę przez Jana Pawła II musimy powiedzieć: Nie lękajcie się przyjąć Chrystusa i akceptować Jego mocy... Nie lękajcie się. Otwórzcie, otwórzcie na oścież drzwi Chrystusowi. Otwórzcie granice państw, systemy ekonomiczne jak i polityczne, różne pola kultury, cywilizacji i rozwoju na Jego moc zbawczą. Nie lękajcie się! Chrystus wie co znajduje się w człowieku, tylko On to wie. Kultura jak i ludzie w poszukiwaniu sensu życia i prawdy o rzeczach, o świecie i o człowieku potrzebują prawdziwych intuicji. Dlatego Benedykt XVI przypomina nam, że zdobywanie nowych metod przekazu przesłania ewangelicznego jest częścią samej ewangelizacji i dzisiaj komunikacja wykorzystuje sieć, która oplata cały glob ziemski. Właśnie dlatego, również dzisiaj młodzi szukają ojca i matki, brata i siostry, którzy są w stanie świadczyć nie tylko słowem, ale również życiem, że jest możliwy jeden świat i różne kultury.

17 Rozdział I Religia i chrześcijaństwo jako fundament dialogu międzykulturowego

18

19 Henryk J. Muszyński* Chrześcijańskie wartości jako fundament tożsamości Europy według Benedykta XVI Problem czym jest, czym może być i czym powinna być Europa 1 od wczesnych lat naukowej działalności kard. J. Ratzingera stanowi jeden z istotnych zagadnień jego zainteresowania. Chrześcijaństwo pisze kard. Ratzinger nie wywodzi się z Europy, więc nie może być klasyfikowane jako religia europejska, religia europejskiego kręgu kulturowego. Mimo to jednak właśnie w Europie otrzymała swoje kulturalne i intelektualne znamię, ( ) splatając się w sposób szczególny z Europą. Z drugiej strony jest także prawdą, że ta sama Europa, począwszy od czasów odrodzenia, a w ostatecznej postaci od czasów oświecenia, ( ) rozwinęła kulturę, która w nieznany dotąd dla ludzkości sposób wyklucza Boga z publicznej świadomości 2. Od czasu wyboru na papieża w roku 2005, chrześcijańskie korzenie jako fundament tożsamości i duchowej jedności Europy to jeden z głównych wątków jego przepowiadania i orędzia do Europy i świata. Niniejszy tekst ukazuje główne punkty ciężkości i wkład papieża Benedykta XVI w budowaniu duchowej jedności Europy. 1. Papież Benedykt XVI kontynuatorem europejskiego orędzia Jana Pawła II Benedykt XVI jest wiernym kontynuatorem nauki i orędzia Jana Pawła II dotyczącego duchowych podwalin Europy dziś i jutra, które stanowiło również * Ks. abp. prof. dr hab. Henryk J. Muszyński, Arcybiskup Gnieźnieński Senior, Gniezno. 1 J. Ratzinger (opr. przedmowy), Europa. Jej podwaliny dziś i jutro, JEDNO, Kielce 2005, s J. Ratzinger, Europa Benedykta w kryzysie kultur, Częstochowa 2005, s

20 Henryk J. Muszyński główny przedmiot treści jego nauczania 3. Rodzaj duchowego europejskiego testamentu stanowią słowa wypowiedziane w Gnieźnie dnia 3 czerwca 1997 roku i wyryte potem na granitowej tablicy pomniku na Wzgórzu Lecha: NIE BĘDZIE JEDNOŚCI EUROPY, JEŚLI NIE STANIE SIĘ ONA WSPÓLNOTĄ DUCHA. Jednakże Europa w wymiarze cywilizacyjnym jako wspólnota historii, tradycji kultury i określonego systemu wartości, nie jest wielkością statyczną daną raz na zawsze. Jest to rzeczywistość dynamiczna i rozwijająca się ustawicznie, a równocześnie pozostająca sobą, zachowująca znamiona stałości, które odróżniają ją od innych cywilizacji. Peter Hünermann określa tożsamość właśnie jako zespół przymiotów osoby lub społeczności, które sprawiają, że pozostaje ona ta sama (co niekoniecznie oznacza taka sama) mimo zmieniających się różnorodnych warunków i sytuacji 4. Temat tożsamości i chrześcijańskich korzeni Europy w nowych, zmienionych warunkach, w obliczu kryzysu wartości europejskich wobec wyzwań globalizacji, postępującego indyferentyzmu i pragmatyzmu w ślad za Janem Pawłem II podejmuje i rozwija także Benedykt XVI. Trudno zaprzeczyć, że znamię duchowej jedności cywilizacyjnej nadało Europie chrześcijaństwo ze swoim systemem wartości religijnych, duchowych i moralnych. Potrafiło ono harmonijnie złączyć ze sobą elementy duchowości judaistycznej z wolnością i niezbywalną godnością człowieka jako ikony samego Boga, poszanowanie prawa, elementy starożytnej Hellady z dorobkiem humanizmu oświecenia. W okresie nowożytnym, skrajny racjonalizm XIX wieku, marksizm i komunizm XX wieku, doprowadziły nie tylko do rozdziału, ale i do zderzenia świata i wartości materialnych z uniwersalnym systemem wartości europejskich, a w konsekwencji także do kryzysu kultury europejskiej. Skrajna laickość (laicité), zakorzeniona w Wielkiej Rewolucji Francuskiej, doprowadziła do tego, że zabrakło odniesienia do Boga w Konstytucji Europejskiej. Oznaką pewnej refleksji nad cywilizacyjnymi i kulturowymi korzeniami własnej tożsamości można uznać fakt, że określenie w propozycji preambuły Traktatu Europejskiego: Europa zjednoczona w różnorodności uzupełniono 3 Nauczanie Jana Pawła II dotyczące Europy zostało zebrane m.in. w książkach: L. Sosnowski, G. Turowski (oprac.), Europa zjednoczona w Chrystusie, Kraków 2002; S. Sowiński, R. Zenderowski, Jan Paweł II o Europie i europejskości, Wrocław Warszawa Kraków P. Hünermann, Die Christlichen Wurzeln der europäischen Identität, [w:] Europa zadanie chrześcijańskie, Warszawa 1998, s

21 Chrześcijańskie wartości jako fundament tożsamości Europy formułą inspirowani kulturowym, religijnym i humanistycznym dziedzictwem Europy, z którego wynikają powszechne wartości, stanowiące nienaruszalne i niezbywalne prawa człowieka, jak również wolność, demokracja, równość oraz państwo prawne oraz odwołanie się do solidarności pomiędzy narodami: Pragnąc pogłębić solidarność między swymi narodami w poszanowaniu ich historii, kultury i tradycji 5. Z zadowoleniem należy przyjąć uznanie tożsamości i szczególnego wkładu Kościołów i organizacji w budowanie jedności oraz deklarację prowadzenia z nimi otwartego, transparentnego i regularnego dialogu 6. Powyższe określenia wyrażone w preambule, z założenia mają jednak charakter wyłącznie deklaratywny a nie aksjologiczny, gdyż taki walor ma sama preambuła. Ponadto w praktyce treści te często nie tylko nie są respektowane, ale wręcz lekceważone lub nawet zastępowane przeciwnymi, które zmierzają do wyeliminowania wartości chrześcijańskich z życia publicznego. Papież Benedykt XVI aktualną sytuację Europy charakteryzuje w następujących słowach: Europa rozwinęła kulturę, która w nieznany dotąd ludzkości sposób wyklucza Boga z publicznej świadomości, zarówno negując Go zupełnie, jak też uznając Jego istnienie za niemożliwe do udowodnienia, niepewne, a więc należące do zakresu subiektywnych wyborów, zatem mało ważne dla publicznego życia. Ten racjonalizm czysto użyteczny, by tak rzec, doprowadził do wstrząsu świadomości moralnej, co również jest czymś nowym dla kultur istniejących dotychczas, ponieważ utrzymuje, że rozumne jest tylko to, co można udowodnić za pomocą eksperymentów. Z uwagą na to, że moralność należy do zupełnie innej sfery to jako kategoria sama w sobie znika i musi być odnaleziona w inny sposób, ponieważ należy przyjąć, że mimo wszystko moralność w jakiś sposób jest potrzebna 7. Dodajmy: moralność jest potrzebna, ponieważ człowiek to istota wartościująca i musi mieć jasne kryteria odróżnienia dobra od zła, w przeciwnym razie, dobro i zło, prawda i kłamstwo, świętość i grzech a nawet życie i śmierć są jednakowo daremne i bezsensowne. Papież Benedykt XVI zwraca uwagę na swoisty paradoks występujący w życiu publicznym. Czyż nie dziwi fakt pyta Papież że dzisiejsza Europa z jednej strony chce się uważać za wspólnotę wartości, a z drugiej strony jak się wydaje coraz częściej neguje istnienie wartości uniwersalnych i absolutnych. W tym fakcie postrzega nawet pewną formę apostazji Europy od samej siebie i to jeszcze przed apostazją od Boga, gdyż te wartości należą 5 Preambuła, Wersja skonsolidowana Traktatu o Unii Europejskiej, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg 2010, s Art. 52 Traktatu Konstytucyjnego dla Europy. 7 J. Ratzinger, Europa Benedykta w kryzysie kultur, Częstochowa 2005, s

22 Henryk J. Muszyński właśnie do uniwersalnych wartości europejskich: czyż nie jest to szczególna forma apostazji najpierw od samej siebie, a potem od Boga i nie prowadzi do zwątpienia we własną tożsamość? 8 pyta Papież. Współczesny człowiek żyje często etsi Deus non daretur jak gdyby Bóg nie istniał. Papież za Blaise Pascalem proponuje odwrócić aksjomat: należy żyć tak, jak gdyby Bóg istniał veluti si Deus daretur. Taki Bóg nie ma co prawda określonego oblicza, ale niczym się nie ryzykuje, życie zachowuje swoją wartość, a jeżeli niebo nie jest całkiem puste, można zdobyć wieczność, bo każde prawdziwe bezinteresowne dobro prowadzi do Boga. 2. Kryzys kultury europejskiej i jego konsekwencje Głównym źródłem kryzysu europejskiego jest zderzenie dwóch diametralnie różnych koncepcji człowieka: biblijnej człowieka jako obrazu i podobieństwa samego Boga (por. Rdz 1,27) i koncepcji antropologicznej, według której sam człowiek jest jedyną miarą wszechrzeczy. Tylko oparta na Biblii koncepcja człowieka zapewnia jemu niezbywalną godność, którą otrzymuje przez sam fakt bycia człowiekiem. Nie pochodzi ona z nadania żadnej władzy i nie może być przez nikogo odebrana. Ten fakt pociąga za sobą daleko idące skutki: jeżeli każdy człowiek ma godność niezbywalną, jest niepowtarzalny, to nie wolno go reprodukować, a życie ludzkie jest najwyższą stworzoną wartością, nie wolno człowieka uśmiercać. Taką godność posiada każdy człowiek od pierwszej chwili poczęcia aż do naturalnej śmierci. Stworzenie człowieka ciągle pozostaje poza możliwościami ludzkimi. Jednakże współczesna biotechnologia daje człowiekowi ogromne możliwości, tak że stawia on siebie w miejsce Boga i uzurpuje sobie prawo do decydowania o tym, kto ma żyć, a kto musi umierać. Paradoks wyraża się w tym, że człowiek, który sam nie umie siebie zdefiniować: kim jest, po co żyje, dokąd zdąża, pragnie tworzyć drugą istotę na swój wzór i podobieństwo. Prawdziwe, najpoważniejsze niebezpieczeństwo naszych czasów przypomina Papież tkwi właśnie w owym braku równowagi pomiędzy możliwościami technicznymi a siłą moralną. Bezpieczeństwo, którego potrzebujemy jako podstawy naszej wolności i godności, nie może ostatecznie pochodzić od technicznych systemów kontroli, ale może wypływać tylko z siły moralnej człowieka. Kiedy 8 Benedykt XVI, Przemówienie do Uczestników Episkopatów Wspólnoty Europejskiej COMECE z okazji 50 rocznicy Traktatów Rzymskich, ORP 2007, nr 6, s

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Ks. dr Jacek Czaplicki KS-4 Wychowanie ku wartościom - szanse i zagrożenia" 1 G. C. Berkouwer konstatuje: "Dziś bardziej niż kiedykolwiek, pytanie

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne.

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. Spis treści: Przedmowa 11 Wstęp 13 Część II Zagadnienia historyczne. G. Wejman, Papież Jan Paweł II w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

TOTUS TUUS Cały twój

TOTUS TUUS Cały twój TOTUS TUUS Cały twój Przecież niecały umieram. To, co we mnie niezniszczalne, trwa Tryptyk rzymski W swoim właściwym i pełnym kształcie miłosierdzie objawia się jako dowartościowywanie, jako podnoszenie

Bardziej szczegółowo

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html Zakres tematyczny: Podczas powitalnego przemówienia Jana Pawła II na krakowskim lotnisku Balice, w czasie ostatniej Pielgrzymki do Ojczyzny, której główną myślą były słowa: Bóg bogaty w miłosierdzie, najmocniej

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II O NAUCE

JAN PAWEŁ II O NAUCE JAN PAWEŁ II O NAUCE (1978 2005) Wstęp Zenon Kardynał Grocholewski Słowo Arcybiskupa Metropolity Warszawskiego Arcybiskup Kazimierz Nycz Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem o to ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby poprzez

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW Initium Nr 41-42 (2010/2011) CZASOPISMO TEOLOGICZNYCH POSZUKIWAŃ PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH KATOWICE 2011 Spis treści Spis treści Redakcja

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07. KARTA PROJEKTU Informacje o projekcie Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.2013 Informacje o projektodawcy Nazwa

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 ( ) Jesteśmy zapraszani, by odnawiać swe osobiste spotkanie z Jezusem ( ) Inauguracja

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych J. T. Hryniewicz Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych Geneza współczesnych organizacji gospodarczych powstanie

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży. "Tacy jak my".

Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży. Tacy jak my. 1 Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży "Tacy jak my". Dialog oznacza, że ludzie wyszli z kryjówek, zbliżyli się do siebie, rozpoczęli wymianę zdań. ( ) Nikt nie zamyka się w kryjówce

Bardziej szczegółowo

Spis treści. V. Standardy chrześcijańskiej edukacji

Spis treści. V. Standardy chrześcijańskiej edukacji Spis treści I. Istota edukacji chrześcijańskiej I.1. Filozoficzne podstawy edukacji chrześcijańskiej 1.1.1. Główne założenia 1.1.2. Rola rodziny w realizacji idei wychowania chrześcijańskiego 1.1.3. Rola

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem. Justyna Kurtyka-Chałas

Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem. Justyna Kurtyka-Chałas Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem Justyna Kurtyka-Chałas Kryzys wychowania, o jakim dziś często mówimy w odniesieniu zarówno do domu rodzinnego jak i szkoły, jest przede wszystkim kryzysem

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

TEMAT LEKCJI: EUROPA CHRZEŚCIJAŃSKA CZY TYLKO ZJEDNOCZONA?

TEMAT LEKCJI: EUROPA CHRZEŚCIJAŃSKA CZY TYLKO ZJEDNOCZONA? TEMAT LEKCJI: EUROPA CHRZEŚCIJAŃSKA CZY TYLKO ZJEDNOCZONA? 1. GŁÓWNE ZAGADNIENIA LEKCJI Podczas lekcji uczniowie rozmawiają o ideowych źródłach procesu integracji europejskiej po II wojnie światowej. Próbują

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

MISJA UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA Gimnazjum im. Jana Pawła II w Iwierzycach 39-124 Iwierzyce 186 tel. 17 745 50 94 fax. 17 222 15 25 www.gimiwierzyce.pl adres e-mail: gimnazjum@iwierzyce.pl MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

Bardziej szczegółowo

Wstęp Człowiek żyje w określonym środowisku, które dostarcza mu wciąż nowych wrażeń, a nierzadko również problemów. Niekiedy środowisko jest dla niego nowym wyzwaniem, z jednej strony niesie wsparcie,

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II.

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II. DOBRA PRAKTYKA Nazwa szkoły: Imię i nazwisko dyrektora: Dobra praktyka(nazwa programu, działań): Ilość uczniów objętych programem/działaniami: Odpowiedzialni, organizatorzy i partnerzy: Okres czasowy realizacji:

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

BYĆ I MIEĆ - dlaczego chrześcijanin powinien troszczyć się o dobra materialne?

BYĆ I MIEĆ - dlaczego chrześcijanin powinien troszczyć się o dobra materialne? BYĆ I MIEĆ - dlaczego chrześcijanin powinien troszczyć się o dobra materialne? I. Pięć obszarów, w które warto w życiu "inwestować" 1. Związek z Bogiem - rozwój moralnoduchowy 2. Rozwój osobowościowy 3.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Co to są prawa dziecka?

Co to są prawa dziecka? Prawa Dziecka Co to są prawa dziecka? Każdy człowiek jest osobą, ale żaden człowiek nie rodzi się w pełni ukształtowany. Pełnię swojej osobowości musi rozwinąć. Każdy człowiek musi odpowiednio ukształtować

Bardziej szczegółowo

Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu. Jan Paweł II - odwaga świętości.

Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu. Jan Paweł II - odwaga świętości. Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu Jan Paweł II - odwaga świętości. W Was jest nadzieja, ponieważ Wy należycie do przyszłości, a zarazem przyszłość do Was należy. Nadzieja zaś jest zawsze

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy. Chrześcijańskiej Szkoły Podstawowej im. Króla Dawida oraz Chrześcijańskiego Gimnazjum im. Króla Dawida w Poznaniu

Program Wychowawczy. Chrześcijańskiej Szkoły Podstawowej im. Króla Dawida oraz Chrześcijańskiego Gimnazjum im. Króla Dawida w Poznaniu Program Wychowawczy Chrześcijańskiej Szkoły Podstawowej im. Króla Dawida oraz Chrześcijańskiego Gimnazjum im. Króla Dawida w Poznaniu I. PODSTAWA PRAWNA SZKOLNEGO PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO Podstawę prawną

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska RE Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A KLASY III D i III B KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska Duchu Święty przyjdź ZESŁANIE DUCHA ŚWIĘTEGO DOMINIKA CIBOROWSKA KL III D MODLITWA Przyjdź

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Program nauczania religii dla klasy III gimnazjum Chrystus mocą

Program nauczania religii dla klasy III gimnazjum Chrystus mocą Program nauczania religii dla klasy III gimnazjum Chrystus mocą Program nauczania religii w III klasie gimnazjum zmierza do przybliżenia prawdy wiary mówiącej o obecności i działaniu Jezusa Chrystusa w

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA Prawa człowieka Prawa i wolności człowieka występują wyłącznie w relacjach jednostki z państwem. Gdy mówimy o prawach człowieka ograniczamy się do stosunków między

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Janusza Kusocińskiego w Zambrowie. Zambrów, 2005 r.

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Janusza Kusocińskiego w Zambrowie. Zambrów, 2005 r. Szkoła Podstawowa nr 3 im. Janusza Kusocińskiego w Zambrowie PROGRAM EDUKACJI EUROPEJSKIEJ Młody Europejczyk to Ja Zambrów, 2005 r. I Wstęp. Głównym załoŝeniem edukacji europejskiej jest kształcenie poczucia

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z filozofii poziom podstawowy Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów A. Zenon z Kition

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

Hasło Roku: Wielkopolska da się lubić

Hasło Roku: Wielkopolska da się lubić Zintegrowany plan godzin wychowawczych dla Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Matki Jadwigi Borzęckiej Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego Rok szkolny 2010/2011 Hasło Roku: Wielkopolska

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

XXIV Niedziela Zwykła

XXIV Niedziela Zwykła XXIV Niedziela Zwykła Nikt inny jak tylko Pan Bóg wspomaga i prowadzi tych, którzy pragną Mu służyć. Ta droga wymaga ofiary i poświęcenia w pokonywaniu przeciwności. Ten duchowy trening wzmaga odwagę,

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Judaizm: Wybrane zagadnienia z antropologii filozoficznej. Kod modułu : 070 3. Rodzaj modułu : fakultatywny 4. Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Aleje Ujazdowskie 1/3 00-071 Warszawa W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na dzień 26 stycznia 2012 r. podpisaniu przez Polskę

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Małgorzata Rusiłowicz Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Czas trwania: 2 godziny lekcyjne (90 minut) Cele

Bardziej szczegółowo

Edukacja na rzecz Pokoju. Nauczanie rozwiązywania konfliktów wsród Dzieci ze szkoły podstawowej Tanya Ryskind tanyaryskind@gmail.

Edukacja na rzecz Pokoju. Nauczanie rozwiązywania konfliktów wsród Dzieci ze szkoły podstawowej Tanya Ryskind tanyaryskind@gmail. Edukacja na rzecz Pokoju Nauczanie rozwiązywania konfliktów wsród Dzieci ze szkoły podstawowej Tanya Ryskind tanyaryskind@gmail.com Zaproszenie do Pokojowej Edukacji Dr Maria Montessori (1870 1952) Znana

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

ISSUE SUMMARY. Etyka biznesu: nauczanie i uczenie się. Abstrakt. Cel. Metodologia. Wnioski. Oryginalność. MBA. CE 3/2012 Issue Summary 101

ISSUE SUMMARY. Etyka biznesu: nauczanie i uczenie się. Abstrakt. Cel. Metodologia. Wnioski. Oryginalność. MBA. CE 3/2012 Issue Summary 101 MBA. CE 3/2012 Issue Summary 101 Management and Business Administration. Central Europe 3/2012 (116): s. 101 108, ISSN 2084 3356, Copyright by Akademia Leona Koźmińskiego ISSUE SUMMARY Etyka biznesu: nauczanie

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTWOWA NR 84 W WARSZAWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ETYKI DLA KLASY I - III. Wymagania edukacyjne dla klas: I III (pierwszy etap edukacyjny)

SZKOŁA PODSTWOWA NR 84 W WARSZAWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ETYKI DLA KLASY I - III. Wymagania edukacyjne dla klas: I III (pierwszy etap edukacyjny) SZKOŁA PODSTWOWA NR 84 W WARSZAWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ETYKI DLA KLASY I - III Wymagania edukacyjne dla klas: I III (pierwszy etap edukacyjny) Na ocenę celującą: Uczeń opanował pełny zakres wiadomości

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie

Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie I. Wstęp: Każdy człowiek ma prawo do korzystania z uprawnień i wolności, bez względu na jakiekolwiek różnice

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

DR MIECZYSŁAW DUDEK ERSKA W WARSZAWIE. Idea wolonatriatu w aspekcie historycznym

DR MIECZYSŁAW DUDEK ERSKA W WARSZAWIE. Idea wolonatriatu w aspekcie historycznym DR MIECZYSŁAW DUDEK WYŻSZA SZKOŁA A MENEDŻERSKA ERSKA W WARSZAWIE Idea wolonatriatu w aspekcie historycznym Altruizm i bezinteresowne działanie jest nieodłącznym ogniwem każdego społeczeństwa występującym

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

Życie w starożytnych Chinach

Życie w starożytnych Chinach STAROŻYTNE CHINY Życie w starożytnych Chinach Ośrodek budowy państwowości chińskiej znajdował się w dolinie rzeki Huang-ho ( chiń. Żółta Rzeka). Pierwsze państwa powstały tam około połowy II tysiąclecia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Rozumienie EO i EPC Opracowały: Irena Denisoff Mirosława Horodok Cele spotkania: Omówienie kompetencji z grupy A:

Bardziej szczegółowo

Współczesny stosunek człowieka do kościoła. Przyczyny i skutki kryzysu wiary.

Współczesny stosunek człowieka do kościoła. Przyczyny i skutki kryzysu wiary. Współczesny stosunek człowieka do kościoła. Przyczyny i skutki kryzysu wiary. Michał Modzelewski Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Wydział Zarządzania i Administracji Instytut Zarządzania www.ujk.edu.pl/org/sknlider

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY

OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY Zasady oceniania: za rozwiązanie zadań z arkusza na poziomie podstawowym można uzyskać maksymalnie 00 punktów, model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

SpiS treści. Osoba ludzka

SpiS treści. Osoba ludzka SpiS treści Sło wo Bi sku pa Płoc kie go... 5 Sło wo Prze wod ni czą ce go Ze spo łu Re dak cyj ne go... 7 Od re dak cji... 9 Osoba ludzka Godność osoby ludzkiej... 13 Powołanie do szczęścia... 16 Wolność

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi. ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa tel. 18 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.pl okładka.indd 1 2015-03-03 08:10:05 Alicja Maksymiuk ŚWIĘTY JÓZEFIE,

Bardziej szczegółowo

Teoria potencjalności (capabilities approach)

Teoria potencjalności (capabilities approach) Teoria potencjalności (capabilities approach) 1987-1993: współpraca z Amartyą Senem w WIDER w Helsinkach Zdolności wewnętrzne własności człowieka, które przy odpowiednim jego funkcjonowaniu w ramach właściwych

Bardziej szczegółowo