ISBN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISBN 978 83 89914 53 8"

Transkrypt

1

2

3

4 RADA WYDAWNICZA Michał Czakowski, Agnieszka Florczak, Krystyna Kwaśniewska, Anna Matuszczak, Igor Taranov RECENZENT ks. dr hab. Marian Włosiński PROJEKT OKŁADKI Małgorzata Truskawa Copyright by Kujawsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Bydgoszczy ISBN ADRES REDAKCJI Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy ul. Piotrowskiego 12 14, Bydgoszcz tel ;

5 Spis treści Wstęp Giuseppe A. Scotti Różne kultury w poszukiwaniu prawdy ROZDZIAŁ I RELIGIA I CHRZEŚCIJAŃSTWO JAKO FUNDAMENT DIALOGU międzykulturowego Henryk J. Muszyński Chrześcijańskie wartości jako fundament tożsamości Europy według Benedykta XVI Maximilian Heim Miejsce teologii wśród nauk uniwersyteckich Maximilian Heim Der Platz der theologie in der universitas scientiarum Adam Machowski Dialog Konfucjusza i Tomasza z Akwinu. Życie moralne jako podstawa otwarcia się na dialog z innymi Wojciech Szukalski Wolność religijna jako niezbywalny warunek dialogu międzyreligijnego w nauczaniu Jana Pawła II Michał Sołomieniuk Diachroniczny i synchroniczny dialog filozofów w łacińskim średniowieczu Tomasz Kalociński Nauka społeczna Kościoła w służbie dialogu Kościoła ze światem współczesnym Krzysztof Gorlewski Dialog między chrześcijaństwem a taoizmem jako poszukiwanie prawdy

6 ROZDZIAŁ II RÓŻNORODNOŚĆ KULTUR BOGACTWEM CZY ZAGROŻENIEM DLA SPOŁECZEŃSTWA Lech Rynkiewicz Konfrontacja kultur a Radio Watykańskie Michał Drożdż Dialog i spotkanie z człowiekiem fenomen pielgrzymowania Jana Pawła II Janusz Balicki, Anne Wells Young Muslim Immigrants in Western Culture. A case study from East London Aleksandra Chylewska-Tölle Gregors vergebliche Reise (Nadaremna podróż Gregora) Kurta Ihlenfelda jako przykład literackiej rekonstrukcji wielokulturowości dawnej Bydgoszczy Jolanta Kociuba Kryzys tożsamości a kryzys kultury Mariusz Kuciński Różnorodność kultur a tożsamość człowieka w zglobalizowanym świecie Kristine Kunicka Poles in Daugavpils: retrospectives and perspectives Aleksandra Brochocka Ruch Indian w Polsce podobieństwo kultur Stanisław Kobus Warunki brzegowe skutecznych projektów międzykulturowych Stanisław Kobus Die rahmenbedingungen effektiver interkultureller projekte Katarzyna Jelinska Performanse międzykulturowe alternatywne medium, pośredniczące w transkulturowym dialogu Joanna Mikulska Wilno jedno miasto, wiele kultur ROZDZIAŁ III DIALOG KULTUR I CYWILIZACJI DROGĄ DO POKOJU Massimiliano Signifredi Religia źródłem nadziei na pokój. Dwadzieścia pięć lat Ducha Asyżu

7 Salidin Kaldybaev Epos Manas artystyczny pomnik narodu kirgiskiego Maria Giedz Kurdowie i ich religia, a dążenia do niepodległości Grzegorz Ciechanowski Żołnierze WP w operacjach pokojowych w XX wieku zderzenia kulturowe i cywilizacyjne Ewa Głażewska Kompetencje międzykulturowe w komunikacji Kinga Armacka Z wizytą w Polsce. Rasizm Polaków wobec czarnoskórych przybyszy Paula Kuziemska The born of muslim feminism Bibliografia

8

9 WSTĘP Dialog to budowanie wzajemności ks. prof. J. Tischner W dzisiejszych czasach stajemy wobec różnych nowych i trudnych sytuacji, których rozwiązania należy szukać w coraz bardziej zglobalizowanym świecie. Jednym z najważniejszych, wyzwań zintegrowanego świata, stawianym przed człowiekiem, jest to nazwane kryzysem sensu, co oznacza pewne pęknięcie kulturowe, które zaczyna się od pojmowania człowieka. Co znaczy być człowiekiem? 1. Pluralizm religijny nie jest czymś nowym. Rodzące się chrześcijaństwo musiało, już od epoki apostolskiej, usytuować swoje przesłanie, najpierw w relacji do judaizmu, z którego wyszło, a potem w relacji do innych religii, jakie spotykało na swojej drodze. Nowość natomiast stanowi świadomość, że nasz świat osiągnął pluralizm kultur i tradycji religijnych, jak też prawo do różnorodności dla każdej z nich. Nie ma potrzeby rozwijać wielu racji, dla których tak się dzieje. Są one dobrze znane i przynależą do porządku politycznego i ekonomicznego, jak też do wymiaru kulturowego i religijnego. Jakiej zatem postawy wobec innych (kimkolwiek by byli, muzułmanami, buddystami, wyznawcami hinduizmu, judaizmu,czy innymi) domaga się od nas współczesny świat? Nie należy się dziwić, jeśli dzisiejsze mówienie o dialogu międzyreligijnym nosi znamiona nowości. Nie było o nim mowy przed Soborem Watykańskim II. Encyklika Ecclesiam Suam papieża Pawła VI, opublikowana dokładnie w czasie Soboru w 1964 roku, posłużyła za impuls do dialogu. Wyznaczał on cztery centryczne kręgi komunikacji ze strony Kościoła: dialog z całym światem, dialog z wyznawcami innych religii, dialog z innymi chrześcijanami, i wreszcie dialog wewnątrz Kościoła. 1 Mons. Giuseppe A. Scotti, Przewodniczący Fundacji Watykańskiej J. Ratzinger Benedykt XVI. 9

10 Dialog kultur, cywilizacji i religii Dialog międzykulturowy nie oznacza rezygnacji z własnych przekonań, ani utraty własnej tożsamości. Może być cennym źródłem wiedzy o wartościach innych kultur, jednocześnie przyczynić się do poszerzenia wiedzy o sobie samym oraz własnej tradycji kulturowej. Celem niniejszej publikacji jest zwrócenie uwagi na strukturalną różnorodność cywilizacji i kultur występujących we współczesnym świecie, przy jednoczesnym uwypukleniu wspólnych systemów, zasad i ideałów. Procesom takim jak globalizacja, migracje, integracja oraz pluralizm kulturowy, niejednokrotnie towarzyszy wiele obaw. Stają się one źródłem braku tolerancji, ekskluzji, ksenofobii. Dialog zatem staje się życiową koniecznością i nakazem czasów, w których żyjemy. Autorzy artykułów zamieszczonych w niniejszej publikacji dali impuls stworzenia płaszczyzny dla wymiany poglądów, co miejmy nadzieję zaowocuje, odejściem od uproszczonych schematów i reguł w postrzeganiu świata oraz przyczyni się do przełamywania dotychczasowych stereotypów. Publikacja została podzielona na trzy rozdziały. Pierwszy Religia i chrześcijaństwo jako fundament dialogu międzykulturowego rozpoczyna się artykułem Henryka Józefa Muszyńskiego Chrześcijańskie wartości jako fundament tożsamości Europy według Benedykta XVI. Autor ukazuje wkład myśli Papieża w budowanie duchowej jedności Europy. Artykuł Maximiliana Heima określa wiarę i rozum, ducha i umysł jako podstawę otwarcia na dialog w poszukiwaniu wolności religijnej, społecznej i intelektualnej. Wskazuje, że Inspiracja wszelką filozoficzną mądrością, ( ) może nadać nowego rozmachu europejskiej debacie naukowej. Adam Machowski w swoim artykule ukazuje podobieństwo w nauczaniu św. Tomasza z Akwinu i Konfucjusza. U obu znajdujemy silne przekonanie, że dialog jest możliwy dzięki moralnemu rozwojowi człowieka, który kształtując w sobie cnoty szacunku, zaufania i sprawiedliwości może budować trwałe relacje z innymi. Wojciech Szukalski wskazując na znaki czasu, nawołuje do przybliżenia i kontynuacji dziedzictwa pontyfikatu Papieża-Polaka w dziedzinie zapewnienia każdej osobie ludzkiej nietykalności, która zaowocuje dialogiem międzyreligijnym. Kolejny artykuł Michała Sołomeniuka prezentuje łacińskie Średniowiecze jako epokę intensywnego dialogu międzykulturowego. Interdyscyplinarny charakter nauki społecznej Kościoła ukazany został przez Tomasza Kalocińskiego, który określa ją jako narzędzie Kościoła w dialogu ze społeczeństwem. Artykuł Krzysztofa Gorlewskiego podejmuje próbę ukazania dialogu między chrześcijaństwem a taoizmem, a także znalezienia prawdy na obu tych płaszczyznach. Rozdział drugi Różnorodność kultur bogactwem czy zagrożeniem dla społeczeństwa tematycznie oscyluje wokół problemów współczesnej imigracji, zderzenia kultur, funkcjonowania człowieka w zglobalizowanym świecie. 10

11 Wstęp Autorzy artykułów, paradoksalnie, upatrują jedności w różnorodności religijno-społeczno- kulturowej. Tekst Lecha Rynkiewicza traktuje o wpływie Radia Watykańskiego na konfrontację kultur. Wskazuje, że Radio Watykańskie będące na służbie misji papieskiej i misji Kościoła, ze swego powołania staje się narzędziem w budowaniu jedności międzyludzkiej. Próbę analizy i syntetycznego spojrzenia na podstawy komunikowania międzykulturowego z perspektywy personalistycznej filozofii i aksjologii komunikowania podejmuje Michał Drożdż. Jako źródło inspiracji autorowi posłużyło mistrzostwo dialogu i fenomen pielgrzymowania Jana Pawła II. Autorzy kolejnego artykułu Janusz Balicki i Anne Wells stawiają pytanie jak duża różnica występuje między młodymi muzułmanami i kulturą Zachodu, w podejściu do edukacji, pracy, aktywności społecznej i politycznej, a także tożsamości i religijności. Dawna Bydgoszcz zrekonstruowana w powieści Kurta Ihlenfelda i zapamiętana przez tytułową postać utworu jako kraina przenikania się tradycji polskich i niemieckich to temat przewodni artykułu Aleksandry Chylewskiej-Tölle. Kryzys tożsamości a kryzys kultury jest tezą, którą stara się naświetlić w artykule Jolanta Kociuba. Mariusz Kuciński pisze o globalizacji, która jako zjawisko współczesnego świata postrzegana jest w różnoraki sposób. Artykuł wskazuje w jakich aspektach wpływa ona na różnorodność kulturową i tożsamość człowieka. Retrospektywy i perspektywy Polaków mieszkających w Daugavpils, drugim, co do wielkości mieście na Łotwie to temat przewodni tekstu Kristine Kunickiej. Fascynacja Indianami stała się przyczynkiem do powstania artykułu Aleksandry Brochockiej. Autorka podejmuje próbę zestawienia różnic i podobieństw między kulturą indiańską a polską. Zagadnienie wielokulturowości jest myślą przewodnią artykułu Stanisława Kobusa. Myśl autora wiąże się z ideą wielokulturowej Europy, która realizowana jest na różnych płaszczyznach i w ramach wielu projektów. Katarzyna Jelinska prezentuje analizę możliwości zastosowania performensów międzykulturowych, jako nowej metody realizacji dialogu. Autorka rozważa stosowalność i skuteczność performensów jako alternatywnego medium. Studentka międzynarodowej wymiany młodzieży Erazmus Joanna Mikulska po półrocznym pobycie w Wilnie postanowiła podzielić się swoimi spostrzeżeniami. W artykule zamykającym drugi rozdział opisała swoisty fenomen wielkiej różnorodności kulturowej, która występuje w tak małym obszarowo mieście jakim jest Wilno. Rozdział trzeci Dialog kultur i cywilizacji drogą do pokoju wskazuje na zagrożenia dla wolności religijnej, społecznej i kulturowej. Ich nośnikami są konflikty religijne, polityczne, ekonomiczne, etniczne, narodowościowe a także rasistowskie. Massimiliano Signifredi, uważa, że Aby prowadzić dialog należy być sobą a jednocześnie nauczyć się sztuki rozumienia racji naszego rozmówcy. Z innymi trzeba się konfrontować i dzielić wyzwanie wspólnego 11

12 Dialog kultur, cywilizacji i religii życia. Poetycka opowieść o bohaterze narodu kirgiskiego Manasie zaszczepiła w tej ludności wspólną tożsamość i poczucie jedności. Uświadamia nam to Salidin Kaldybaev, który w swoim artykule analizuje rolę eposu w budowaniu wspólnego dziedzictwa i pamięci zbiorowej ludu kirgiskiego. Artykuł Marii Giedz podejmuje wyzwanie odpowiedzi na pytanie dlaczego Kurdowie, naród o blisko trzytysięcznej tradycji nie zbudował swojej państwowości? Autorka wskazuje kwestie religijne jako istotny czynnik takiego stanu rzeczy. Grzegorz Ciechanowski stara się uświadomić czytelnikowi z jak wielkim szokiem kulturowym zmagają się polscy żołnierze przebywający na misjach pokojowych na Bałkanach, Bliskim Wschodzie czy w Azji. Odkąd świat stał się globalną wioską nabycie kompetencji międzykulturowych, polegających na umiejętności skutecznej komunikacji z ludźmi pochodzącymi z innych kultur stało się absolutną koniecznością taką tezę wysuwa Ewa Głażewska. Wskazuje ogromną ważność komunikatów niewerbalnych w nabywaniu kompetencji międzykulturowych. Kolejny artykuł autorstwa Kingi Armackiej porusza problem rasizmu, który wraz z upływem czasu staje się coraz bardziej widoczny i groźny. Główną tezą stawianą w artykule jest fakt, iż każdy człowiek skrywa w sobie cechy rasisty, nawet gdy się tego wypiera. Paula Kuziemska zamykająca swoim artykułem trzeci, ostatni rozdział publikacji stara się przybliżyć czytelnikowi sytuację feministek w krajach muzułmańskich. Ciekawie ukazuje aspekt narodzin jednego z najbardziej zagadkowych i wzbudzających kontrowersję ruchów społecznych na świecie. Dążenie do otwartego dialogu kultur, cywilizacji i religii determinuje naszą przyszłość. Papież Benedykt XVI podczas swojego wykładu w Tübingen powiedział: ( ) W miejscu, gdzie przestaje się stawiać pytania, pytania fundamentalne i esencjalne dla każdej z dziedzin, w miejscu tym nie można otrzymać odpowiedzi. Redaktorzy

13 Giuseppe A. Scotti*1 Różne kultury w poszukiwaniu prawdy Dzisiejszy świat staje wobec różnych wyzwań, których rozwiązania należy szukać w coraz bardziej zglobalizowanym świecie. Ta sytuacja wymaga od nas szukania nowych dróg jej rozwiązywania. Jednym z najważniejszych wyzwań dzisiejszego zglobalizowanego świata stawianym przed człowiekiem jest to, które możemy nazwać Kryzysem sensu, a oznacza to pęknięcie kulturalne, które zaczyna się od samego pojmowania człowieka. Co znaczy być człowiekiem. Właśnie dlatego w takim kontekście historycznym i kulturowym trzeba ciągle podejmować pogłębioną refleksję nad nadawaniem rzeczom ich nazwy i znaczenia. Mówimy więc między innymi o wyzwaniu komunikacyjnym, ponieważ, jest to decyzja, którą nasza epoka musi jak najszybciej wziąć pod uwagę. Od komunikacji więc, od nadania nazwy i znaczenia rzeczom i życiu, zależy nasza przyszłość, którą programujemy, o której myślimy, której chcemy i którą ostatecznie tworzymy dla ludzkości. Jak jednak komunikować się w świecie, który zmienia się z coraz większą prędkością? Jak przekazywać myśli, historię, ideały i wartości pokoleniom, które zamiast słuchać rodziców i nauczycieli, szukają sensu swojego życia i swojej historii w głosie płynącym z nowych mediów? Jak mówić do młodych, którzy szukają w Internecie nie tylko pomocy do ich prac szkolnych, ale również motywacji do życia, do zabawy i do kochania? W jaki sposób uczyć wierności, którą ich rodzice zazdrośnie zachowywali jako bardzo cenny dar, jako bogactwo własnego życia, przeżywając czasami bolesne chwile, dla niektórych naznaczone męczeństwem, w czasie rozwoju kultury cyfrowej? * Mons. Giuseppe A. Scotti, Przewodniczący Fundacji Watykańskiej J. Ratzinger Be nedykt XVI. 13

14 Giuseppe A. Scotti W jaki sposób uczyć wiary Kościoła, kiedy sam Kościół, również ten w Polsce, jest pod obstrzałem mediów znajdując się często w oblężeniu przez media. Jest to zaproszenie dla wszystkich, aby zastanawiać się, jak żyć godnie i budować w sposób odpowiedzialny przyszłość jak mówił w jednej ze swych wypowiedzi papież Benedykt XVI. W czasie swojego wykładu na Uniwersytecie Tübingen Benedykt XVI powiedział do studentów i wykładowców: Uniwersytet, ludzkość, potrzebują stawiania pytań. W miejscu, gdzie przestaje się stawiać pytania, pytania fundamentalne i esencjalne dla każdej z dziedzin, w miejscu tym nie można otrzymać odpowiedzi. Nie możemy zapomnieć, że żyjąc w jednym świecie, jednocześnie spotykamy w nim współżyjące ze sobą różne kultury. Kultury te nie tylko współistnieją, ale czasami zwalczają się. Spotykamy dzisiaj tych, którzy konflikty przypisują różnicom etnicznym, różnorodności religijnej, politycznej, a nawet kulturowej. Są również tacy, i wydaje się że się nie mylą, którzy przyczyny konfliktów widzą w niesprawiedliwym podziale ekonomicznym i w przynależności politycznej. Musimy zdawać sobie sprawę z tej różnorodności opinii, bo to pokazuje jak bardzo potrzebne są dzisiaj nowe programy edukacyjne, biorące pod uwagę te narastające problemy. W takim właśnie kontekście trzeba ukazywać fakt, że różne kultury, każda na swój sposób, są wyrazem poszukiwania prawdy, która może jedynie wypełnić serce człowieka i dać sens jego życiu. Jednak po to by poznać prawdę, również dzisiaj, potrzebni są wiarygodni świadkowie, jak mówił o tym Paweł VI. Spotkanie ze świadectwem, jest dzisiaj, jak się wydaje, jeszcze bardziej konieczne niż w przeszłości, szczególnie gdy chcemy dać odpowiedzi dostosowane do młodzieży, która szuka prawdziwego i głębokiego sensu, dla którego pragnie poświęcić życie. Jest to tak ważne w dzisiejszym zglobalizowanym świecie ponieważ mass media próbują zredukować człowieka do rzeczywistości podlegającej manipulacji, próbującej ograniczyć człowieka do eksperymentu na nim samym. Pragną pokazać człowieka bez historii, bez odniesienia do wartości, bez przeszłości i bez przyszłości, co nie jest tym co on sam chce ofiarować i tworzyć. Człowiek, który nie jest w stanie zorientować się, że w świecie cyfrowej globalizacji odkrycie Boga przynosi ze sobą wspaniałe odkrycie godności każdego człowieka, całej ludzkości i ochronę jego godności. Nie wiecie, że jesteście świątynią Boga? Święty jest świątynią Boga, którą wy jesteście. (1 Kor 3,16 17). We fragmencie tym jednoczy się prawda o Bogu i Jego godność z prawdą o człowieku i jego godności, przypomniał ostatnio Benedykt XVI konsekrując katedrę w Barcelonie, dzieło wspaniałego Gaudiego. 14

15 Różne kultury w poszukiwaniu prawdy Czyli człowiek nie tyle jako eksperyment, ale wspaniały i wielki, w którym Bóg, nieskończona miłość i darmowość, pragnął zamieszkać i uczynić z niego swoją świątynię. Oczywiście można o tym wspaniale mówić, ale można również uczynić to stwierdzenie prawdą i ciałem własnej egzystencji, które dotkną i przemienią całe nasze życie. Aby tak się stało potrzebni są bracia i siostry, nowi prawdziwi ojcowie i matki, którzy pomogą nowym pokoleniom rozróżniać i wybierać, rozumieć co jest prawdziwe a co nie prawdziwe, czemu warto poświęcić własne życie i siebie samego, a co tylko ulotne i się wymyka. To właśnie mogliśmy zobaczyć dzięki życiu świętych, którzy oświecają historię dwóch tysięcy lat Kościoła. Tej umiejętności krytycznego wyboru a jednocześnie przeżywania własnej codzienności doświadczyły narody europejskie, które odkrywając, że są stworzone na obraz i podobieństwo Boga jak mówi księga Rodzaju Bóg stworzył człowieka na swój obraz i swoje podobieństwo, stworzył go mężczyzną i kobietą dały okazję wielu kulturom i cywilizacjom żyć w harmonii. Ludzie, którzy umieją przez długi czas, patrzeć sobie w twarz bez strachu, ponieważ potrafią rozpoznać w niej nie tylko twarz brata, ale również Stwórcy. Ludzi którzy podziwiają w godności człowieka godność samego Boga. Dlatego też papież przypomina, że Bóg nie objawia się człowiekowi w rzeczach abstrakcyjnych, ale przyjmując konkretny język, obrazy i wyobrażenia dostosowane do różnych kultur. Mówimy o rzeczywistości urodzajnej, która wspaniale poświadczona jest w historii Kościoła. Jakiego świadectwa potrzebujemy dzisiaj? Jaką prawdę możemy przekazać młodym? Jak możemy przekroczyć barierę podejrzliwości w stosunku do ofiarowywanej godności tak wspaniałej i zobowiązującej? W ostatnich dniach towarzyszyłem młodemu przyjacielowi, ojcu wspaniałego dwuletniego dziecka, w zwiedzaniu ogrodów watykańskich i zatrzymaliśmy się przed darem, który otrzymał Jan Paweł II, było to fragment muru berlińskiego. Z boku tego muru znajduje się fragment homilii wygłoszonej w czasie rozpoczęcia pontyfikatu 22 października 1978 roku. Chcieliśmy razem, na nowo odczytać to co Jan Paweł II chciał powiedzieć w tamtych czasach. Czasach oczywiście pod wieloma aspektami różnych, ale tak bardzo podobnych w rzeczach najważniejszych. Tymi słowami, które oceniam jako prorockie chciałbym zakończyć moje krótkie rozważanie, ponieważ z intuicji tej wypływa świadectwo, do którego jesteśmy zobowiązani. Świadectwo mężczyzn i kobiet, którzy również dzisiaj z coraz większym zrozumieniem ofiarują swoje siły fizyczne i intelektualne, aby powiedzieć, że jest możliwe budowanie świata, w którym różne kultury nie tylko się integrują, ale ubogacają i pełniej wyrażają prawdziwe oblicze człowieka. Oblicze, które nie jest niczym innym jak odbiciem świetlanego oblicza Boga. Również dzisiaj, 15

16 Giuseppe A. Scotti prowadzeni za rękę przez Jana Pawła II musimy powiedzieć: Nie lękajcie się przyjąć Chrystusa i akceptować Jego mocy... Nie lękajcie się. Otwórzcie, otwórzcie na oścież drzwi Chrystusowi. Otwórzcie granice państw, systemy ekonomiczne jak i polityczne, różne pola kultury, cywilizacji i rozwoju na Jego moc zbawczą. Nie lękajcie się! Chrystus wie co znajduje się w człowieku, tylko On to wie. Kultura jak i ludzie w poszukiwaniu sensu życia i prawdy o rzeczach, o świecie i o człowieku potrzebują prawdziwych intuicji. Dlatego Benedykt XVI przypomina nam, że zdobywanie nowych metod przekazu przesłania ewangelicznego jest częścią samej ewangelizacji i dzisiaj komunikacja wykorzystuje sieć, która oplata cały glob ziemski. Właśnie dlatego, również dzisiaj młodzi szukają ojca i matki, brata i siostry, którzy są w stanie świadczyć nie tylko słowem, ale również życiem, że jest możliwy jeden świat i różne kultury.

17 Rozdział I Religia i chrześcijaństwo jako fundament dialogu międzykulturowego

18

19 Henryk J. Muszyński* Chrześcijańskie wartości jako fundament tożsamości Europy według Benedykta XVI Problem czym jest, czym może być i czym powinna być Europa 1 od wczesnych lat naukowej działalności kard. J. Ratzingera stanowi jeden z istotnych zagadnień jego zainteresowania. Chrześcijaństwo pisze kard. Ratzinger nie wywodzi się z Europy, więc nie może być klasyfikowane jako religia europejska, religia europejskiego kręgu kulturowego. Mimo to jednak właśnie w Europie otrzymała swoje kulturalne i intelektualne znamię, ( ) splatając się w sposób szczególny z Europą. Z drugiej strony jest także prawdą, że ta sama Europa, począwszy od czasów odrodzenia, a w ostatecznej postaci od czasów oświecenia, ( ) rozwinęła kulturę, która w nieznany dotąd dla ludzkości sposób wyklucza Boga z publicznej świadomości 2. Od czasu wyboru na papieża w roku 2005, chrześcijańskie korzenie jako fundament tożsamości i duchowej jedności Europy to jeden z głównych wątków jego przepowiadania i orędzia do Europy i świata. Niniejszy tekst ukazuje główne punkty ciężkości i wkład papieża Benedykta XVI w budowaniu duchowej jedności Europy. 1. Papież Benedykt XVI kontynuatorem europejskiego orędzia Jana Pawła II Benedykt XVI jest wiernym kontynuatorem nauki i orędzia Jana Pawła II dotyczącego duchowych podwalin Europy dziś i jutra, które stanowiło również * Ks. abp. prof. dr hab. Henryk J. Muszyński, Arcybiskup Gnieźnieński Senior, Gniezno. 1 J. Ratzinger (opr. przedmowy), Europa. Jej podwaliny dziś i jutro, JEDNO, Kielce 2005, s J. Ratzinger, Europa Benedykta w kryzysie kultur, Częstochowa 2005, s

20 Henryk J. Muszyński główny przedmiot treści jego nauczania 3. Rodzaj duchowego europejskiego testamentu stanowią słowa wypowiedziane w Gnieźnie dnia 3 czerwca 1997 roku i wyryte potem na granitowej tablicy pomniku na Wzgórzu Lecha: NIE BĘDZIE JEDNOŚCI EUROPY, JEŚLI NIE STANIE SIĘ ONA WSPÓLNOTĄ DUCHA. Jednakże Europa w wymiarze cywilizacyjnym jako wspólnota historii, tradycji kultury i określonego systemu wartości, nie jest wielkością statyczną daną raz na zawsze. Jest to rzeczywistość dynamiczna i rozwijająca się ustawicznie, a równocześnie pozostająca sobą, zachowująca znamiona stałości, które odróżniają ją od innych cywilizacji. Peter Hünermann określa tożsamość właśnie jako zespół przymiotów osoby lub społeczności, które sprawiają, że pozostaje ona ta sama (co niekoniecznie oznacza taka sama) mimo zmieniających się różnorodnych warunków i sytuacji 4. Temat tożsamości i chrześcijańskich korzeni Europy w nowych, zmienionych warunkach, w obliczu kryzysu wartości europejskich wobec wyzwań globalizacji, postępującego indyferentyzmu i pragmatyzmu w ślad za Janem Pawłem II podejmuje i rozwija także Benedykt XVI. Trudno zaprzeczyć, że znamię duchowej jedności cywilizacyjnej nadało Europie chrześcijaństwo ze swoim systemem wartości religijnych, duchowych i moralnych. Potrafiło ono harmonijnie złączyć ze sobą elementy duchowości judaistycznej z wolnością i niezbywalną godnością człowieka jako ikony samego Boga, poszanowanie prawa, elementy starożytnej Hellady z dorobkiem humanizmu oświecenia. W okresie nowożytnym, skrajny racjonalizm XIX wieku, marksizm i komunizm XX wieku, doprowadziły nie tylko do rozdziału, ale i do zderzenia świata i wartości materialnych z uniwersalnym systemem wartości europejskich, a w konsekwencji także do kryzysu kultury europejskiej. Skrajna laickość (laicité), zakorzeniona w Wielkiej Rewolucji Francuskiej, doprowadziła do tego, że zabrakło odniesienia do Boga w Konstytucji Europejskiej. Oznaką pewnej refleksji nad cywilizacyjnymi i kulturowymi korzeniami własnej tożsamości można uznać fakt, że określenie w propozycji preambuły Traktatu Europejskiego: Europa zjednoczona w różnorodności uzupełniono 3 Nauczanie Jana Pawła II dotyczące Europy zostało zebrane m.in. w książkach: L. Sosnowski, G. Turowski (oprac.), Europa zjednoczona w Chrystusie, Kraków 2002; S. Sowiński, R. Zenderowski, Jan Paweł II o Europie i europejskości, Wrocław Warszawa Kraków P. Hünermann, Die Christlichen Wurzeln der europäischen Identität, [w:] Europa zadanie chrześcijańskie, Warszawa 1998, s

21 Chrześcijańskie wartości jako fundament tożsamości Europy formułą inspirowani kulturowym, religijnym i humanistycznym dziedzictwem Europy, z którego wynikają powszechne wartości, stanowiące nienaruszalne i niezbywalne prawa człowieka, jak również wolność, demokracja, równość oraz państwo prawne oraz odwołanie się do solidarności pomiędzy narodami: Pragnąc pogłębić solidarność między swymi narodami w poszanowaniu ich historii, kultury i tradycji 5. Z zadowoleniem należy przyjąć uznanie tożsamości i szczególnego wkładu Kościołów i organizacji w budowanie jedności oraz deklarację prowadzenia z nimi otwartego, transparentnego i regularnego dialogu 6. Powyższe określenia wyrażone w preambule, z założenia mają jednak charakter wyłącznie deklaratywny a nie aksjologiczny, gdyż taki walor ma sama preambuła. Ponadto w praktyce treści te często nie tylko nie są respektowane, ale wręcz lekceważone lub nawet zastępowane przeciwnymi, które zmierzają do wyeliminowania wartości chrześcijańskich z życia publicznego. Papież Benedykt XVI aktualną sytuację Europy charakteryzuje w następujących słowach: Europa rozwinęła kulturę, która w nieznany dotąd ludzkości sposób wyklucza Boga z publicznej świadomości, zarówno negując Go zupełnie, jak też uznając Jego istnienie za niemożliwe do udowodnienia, niepewne, a więc należące do zakresu subiektywnych wyborów, zatem mało ważne dla publicznego życia. Ten racjonalizm czysto użyteczny, by tak rzec, doprowadził do wstrząsu świadomości moralnej, co również jest czymś nowym dla kultur istniejących dotychczas, ponieważ utrzymuje, że rozumne jest tylko to, co można udowodnić za pomocą eksperymentów. Z uwagą na to, że moralność należy do zupełnie innej sfery to jako kategoria sama w sobie znika i musi być odnaleziona w inny sposób, ponieważ należy przyjąć, że mimo wszystko moralność w jakiś sposób jest potrzebna 7. Dodajmy: moralność jest potrzebna, ponieważ człowiek to istota wartościująca i musi mieć jasne kryteria odróżnienia dobra od zła, w przeciwnym razie, dobro i zło, prawda i kłamstwo, świętość i grzech a nawet życie i śmierć są jednakowo daremne i bezsensowne. Papież Benedykt XVI zwraca uwagę na swoisty paradoks występujący w życiu publicznym. Czyż nie dziwi fakt pyta Papież że dzisiejsza Europa z jednej strony chce się uważać za wspólnotę wartości, a z drugiej strony jak się wydaje coraz częściej neguje istnienie wartości uniwersalnych i absolutnych. W tym fakcie postrzega nawet pewną formę apostazji Europy od samej siebie i to jeszcze przed apostazją od Boga, gdyż te wartości należą 5 Preambuła, Wersja skonsolidowana Traktatu o Unii Europejskiej, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg 2010, s Art. 52 Traktatu Konstytucyjnego dla Europy. 7 J. Ratzinger, Europa Benedykta w kryzysie kultur, Częstochowa 2005, s

22 Henryk J. Muszyński właśnie do uniwersalnych wartości europejskich: czyż nie jest to szczególna forma apostazji najpierw od samej siebie, a potem od Boga i nie prowadzi do zwątpienia we własną tożsamość? 8 pyta Papież. Współczesny człowiek żyje często etsi Deus non daretur jak gdyby Bóg nie istniał. Papież za Blaise Pascalem proponuje odwrócić aksjomat: należy żyć tak, jak gdyby Bóg istniał veluti si Deus daretur. Taki Bóg nie ma co prawda określonego oblicza, ale niczym się nie ryzykuje, życie zachowuje swoją wartość, a jeżeli niebo nie jest całkiem puste, można zdobyć wieczność, bo każde prawdziwe bezinteresowne dobro prowadzi do Boga. 2. Kryzys kultury europejskiej i jego konsekwencje Głównym źródłem kryzysu europejskiego jest zderzenie dwóch diametralnie różnych koncepcji człowieka: biblijnej człowieka jako obrazu i podobieństwa samego Boga (por. Rdz 1,27) i koncepcji antropologicznej, według której sam człowiek jest jedyną miarą wszechrzeczy. Tylko oparta na Biblii koncepcja człowieka zapewnia jemu niezbywalną godność, którą otrzymuje przez sam fakt bycia człowiekiem. Nie pochodzi ona z nadania żadnej władzy i nie może być przez nikogo odebrana. Ten fakt pociąga za sobą daleko idące skutki: jeżeli każdy człowiek ma godność niezbywalną, jest niepowtarzalny, to nie wolno go reprodukować, a życie ludzkie jest najwyższą stworzoną wartością, nie wolno człowieka uśmiercać. Taką godność posiada każdy człowiek od pierwszej chwili poczęcia aż do naturalnej śmierci. Stworzenie człowieka ciągle pozostaje poza możliwościami ludzkimi. Jednakże współczesna biotechnologia daje człowiekowi ogromne możliwości, tak że stawia on siebie w miejsce Boga i uzurpuje sobie prawo do decydowania o tym, kto ma żyć, a kto musi umierać. Paradoks wyraża się w tym, że człowiek, który sam nie umie siebie zdefiniować: kim jest, po co żyje, dokąd zdąża, pragnie tworzyć drugą istotę na swój wzór i podobieństwo. Prawdziwe, najpoważniejsze niebezpieczeństwo naszych czasów przypomina Papież tkwi właśnie w owym braku równowagi pomiędzy możliwościami technicznymi a siłą moralną. Bezpieczeństwo, którego potrzebujemy jako podstawy naszej wolności i godności, nie może ostatecznie pochodzić od technicznych systemów kontroli, ale może wypływać tylko z siły moralnej człowieka. Kiedy 8 Benedykt XVI, Przemówienie do Uczestników Episkopatów Wspólnoty Europejskiej COMECE z okazji 50 rocznicy Traktatów Rzymskich, ORP 2007, nr 6, s

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Koncepcja etyki E. Levinasa

Koncepcja etyki E. Levinasa Koncepcja etyki E. Levinasa Fragment wypowiedzi Jana Pawła II z: Przekroczyć próg nadziei : Skąd się tego nauczyli filozofowie dialogu? Nauczyli się przede wszystkim z doświadczenia Biblii. Całe życie

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

PAŚ OWCE MOJE. Homilie i przemówienia Benedykta XVI wybrane w 65. rocznicę święceń kapłańskich

PAŚ OWCE MOJE. Homilie i przemówienia Benedykta XVI wybrane w 65. rocznicę święceń kapłańskich PAŚ OWCE MOJE Homilie i przemówienia Benedykta XVI wybrane w 65. rocznicę święceń kapłańskich PAŚ OWCE MOJE Homilie i przemówienia Benedykta XVI wybrane w 65. rocznicę święceń kapłańskich Częstochowa 2016

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

Rozwój ku pełni człowieczeństwa w nauczaniu Papieża Jana Pawła II

Rozwój ku pełni człowieczeństwa w nauczaniu Papieża Jana Pawła II Rozwój ku pełni człowieczeństwa w nauczaniu Papieża Jana Pawła II Wojciech Kosek Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka, Bielsko-Biała, 10. kwietnia 2014 r. Konferencja Personalistyczna koncepcja wychowania

Bardziej szczegółowo

7. Bóg daje ja wybieram

7. Bóg daje ja wybieram 7. Bóg daje ja wybieram 1. CELE LEKCJI WYMAGANIA OGÓLNE wprowadzenie w problematykę powołania życiowego i chrześcijańskiego powołania do świętości. 2. TREŚCI NAUCZANIA WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE uczeń: po lekcji

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Przedmiot: etyka Klasy: VI Rok szkolny: 2015/2016 Szkoła: Szkoła Podstawowa im. Batalionów AK Gustaw i Harnaś w Warszawie ul. Cyrklowa 1 Nauczyciel prowadzący: mgr Piotr

Bardziej szczegółowo

Św. Jan Paweł II. Spotkania z młodzieżą

Św. Jan Paweł II. Spotkania z młodzieżą Św. Jan Paweł II Spotkania z młodzieżą Wy jesteście nadzieją świata, nadzieją Kościoła, wy jesteście moją nadzieją Św. Jan Paweł II starał się przybliżyć młodzież do Boga, wiedział że to od ludzi młodych

Bardziej szczegółowo

Państwo narodowe w Europie.

Państwo narodowe w Europie. Janusz Ostrowski Państwo narodowe w Europie. Zmierzch czy walka o przetrwanie? 2 Wydawnictwo MEDIA POLSKIE & e-bookowo Copyright by Janusz Ostrowski 2011 ISBN 978-83-7859-042-2 3 Spis treści Wstęp... 6

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp 3.

SPIS TREŚCI. Wstęp 3. SPIS TREŚCI Wstęp 3 I. ROZWAŻANIA WSTĘPNE 23 1. Luteranizm i jego znaczenie dla filozofii 23 1.1. Główne założenia doktrynalne luteranizmu 24 1.2. Luter i filozofia 33 2. Reakcja na Reformację - racjonalizacje

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Ks. dr Jacek Czaplicki KS-4 Wychowanie ku wartościom - szanse i zagrożenia" 1 G. C. Berkouwer konstatuje: "Dziś bardziej niż kiedykolwiek, pytanie

Bardziej szczegółowo

Ku wolności jako odpowiedzialności

Ku wolności jako odpowiedzialności Marcin Kilanowski Ku wolności jako odpowiedzialności Dewey, Rorty, Habermas o nowej jakości w demokracji Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruń 2013 Spis treści Od Autora 11 Wstęp 13

Bardziej szczegółowo

Dzień Patrona przygotowanie programów artystycznych, kiermasze, konkursy, Obchody Rocznic Pontyfikatu Jana Pawła II, Upamiętnianie Rocznicy Śmierci

Dzień Patrona przygotowanie programów artystycznych, kiermasze, konkursy, Obchody Rocznic Pontyfikatu Jana Pawła II, Upamiętnianie Rocznicy Śmierci W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się bardziej człowiekiem - o to, ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby więcej poprzez wszystko, co ma, co posiada, umiał bardziej i pełniej

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

COŚ TY ATENOM ZROBIŁ SOKRATESIE. Paweł Bortkiewicz

COŚ TY ATENOM ZROBIŁ SOKRATESIE. Paweł Bortkiewicz COŚ TY ATENOM ZROBIŁ SOKRATESIE Paweł Bortkiewicz bortpa@amu.edu.pl Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie, Że ci ze złota statuę lud niesie, Otruwszy pierwej... REWOLUCJA SOKRATEJSKA uwydatnienie sprzeczności

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 ks. XI 1. Wyznania nie informują Boga, o czym i tak wie, lecz są wyrazem miłości Augustyna do Boga jako Ojca. 2. Augustyn pragnie poznać Prawo

Bardziej szczegółowo

Witamy serdecznie. Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu

Witamy serdecznie. Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Witamy serdecznie Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym, niesekciarskim, nieobliczonym na zysk,

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH

JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH (1978 2005) Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr hab. Stanisław Urbański Wybór i opracowanie Adam Wieczorek Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego

Bardziej szczegółowo

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Rozdział II Pojęcie każdej istoty rozumnej, która dzięki wszystkim maksymom swej woli musi się uważać za powszechnie prawodawczą, by z

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań.

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań II Czytanie 1 / 5 Z Homilii św. Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej

Bardziej szczegółowo

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne.

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. Spis treści: Przedmowa 11 Wstęp 13 Część II Zagadnienia historyczne. G. Wejman, Papież Jan Paweł II w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia Klasa I ZS Temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1 Program nauczania System oceniania Źródła wiedzy o przeszłości i teraźniejszości 2 Epoki historyczne Źródła historyczne Dziedzictwo antyku Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Prawda o Bogu w Trójcy Jedynym należy do największych tajemnic chrześcijaństwa, której nie da się zgłębić do końca. Można jedynie się do niej zbliżyć, czemu mają

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem o to ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby poprzez

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Dobro w czasach postmoderny

Dobro w czasach postmoderny Ks. Ryszard Skowronek Dobro w czasach postmoderny Etyka postmodernizmu a nauczanie moralne Jana Pawła II Księgarnia św. Jacka Katowice 2007 SPIS TREŚCI Contents... 9 Wstęp... 11 Rozdział 1. POSTMODERNIZM

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg)

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie,

Bardziej szczegółowo

UROCZYSTOŚĆ NIEPOKALANEGO POCZĘCIA MARYI

UROCZYSTOŚĆ NIEPOKALANEGO POCZĘCIA MARYI UROCZYSTOŚĆ NIEPOKALANEGO POCZĘCIA MARYI Figura Niepokalanej w Rzymie, fot. Roman Walczak foto KAI Kościół katolicki 8 grudnia obchodzi uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Wydarzenie

Bardziej szczegółowo

MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE

MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE III. W : MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE 38 Miłosierni jak Ojciec. Dni wspólnoty Ruchu Światło-Życie w roku 2016/2017 D Temat: Wspólnota miejscem doświadczania miłosierdzia PRZEBIEG Zawiązanie wspólnoty Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

TOTUS TUUS Cały twój

TOTUS TUUS Cały twój TOTUS TUUS Cały twój Przecież niecały umieram. To, co we mnie niezniszczalne, trwa Tryptyk rzymski W swoim właściwym i pełnym kształcie miłosierdzie objawia się jako dowartościowywanie, jako podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

XVI WARMIŃSKO-MAZURSKIE DNI RODZINY Rodzina fundamentem życia społecznego. Tematy pomocnicze

XVI WARMIŃSKO-MAZURSKIE DNI RODZINY Rodzina fundamentem życia społecznego. Tematy pomocnicze XVI WARMIŃSKO-MAZURSKIE DNI RODZINY Rodzina fundamentem życia społecznego (hasło wybrane dn. 7 listopada 2013) Tematy pomocnicze I. Rodzina fundamentem życia społecznego 1. Rodzina fundamentem życia społecznego

Bardziej szczegółowo

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE Krystyna Alagor MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE (wydanie drugie, poprawione i połączone) Copyright by Wydawnictwo Autorskie ALAGOR Krystyna Krawczyk 2007 Skład i łamanie: Rafał Celej Wydawnictwo: W.A. ALAGOR

Bardziej szczegółowo

Internet i Kościół kontekst teologiczny. Mirosław Kozioł

Internet i Kościół kontekst teologiczny. Mirosław Kozioł Internet i Kościół kontekst teologiczny 1. Cyfrowy kontynent 1. Przestrzeń komunikacji 2. Nowy rodzaj komunikacji 3. Nowe języki komunikacji 2. Wspólnoty cyberprzestrzeni 1. Społeczności i więzi 2. Sieć

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży. "Tacy jak my".

Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży. Tacy jak my. 1 Regulamin konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży "Tacy jak my". Dialog oznacza, że ludzie wyszli z kryjówek, zbliżyli się do siebie, rozpoczęli wymianę zdań. ( ) Nikt nie zamyka się w kryjówce

Bardziej szczegółowo

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html Zakres tematyczny: Podczas powitalnego przemówienia Jana Pawła II na krakowskim lotnisku Balice, w czasie ostatniej Pielgrzymki do Ojczyzny, której główną myślą były słowa: Bóg bogaty w miłosierdzie, najmocniej

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II - encyklika Fides et Ratio o relacjach między wiarą a rozumem

Jan Paweł II - encyklika Fides et Ratio o relacjach między wiarą a rozumem Jan Paweł II - encyklika Fides et Ratio o relacjach między wiarą a rozumem Adam Piłat AGH Akademia Górniczo Hutnicza Katedra Automatyki i Inżynierii Biomedycznej Al. A. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków Kraków,

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ W EDUKACJI DOROSŁYCH GDYNIA. 10.06.2014 uwarunkowania rynkowe uwarunkowania behawioralne uwarunkowania społeczne CZŁOWIEK jego historia życia i historia uczenia się uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

EnlargEducation! Europejska walizka na rzecz rozszerzenia UE

EnlargEducation! Europejska walizka na rzecz rozszerzenia UE EnlargEducation! Europejska walizka na rzecz rozszerzenia UE Tło realizacji projektu PRINCE 2010-EU27 Dyrekcja Generalna ds. Rozszerzenia Komisji Europejskiej obsługuje działalnością informacyjną i komunikacyjną

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa WYMAGANIA Z RELIGII 1. Świadkowie Chrystusa często nie przynosi go na lekcje. definiuje, czym jest lęk; określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa. potrafi podać z nauczyciela zasady życia wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych J. T. Hryniewicz Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych Geneza współczesnych organizacji gospodarczych powstanie

Bardziej szczegółowo

Studia III Stopnia: Międzywydziałowe Interdyscyplinarne Humanistyczne Studia Doktoranckie (540 godz.)

Studia III Stopnia: Międzywydziałowe Interdyscyplinarne Humanistyczne Studia Doktoranckie (540 godz.) Studia III Stopnia: Międzywydziałowe Interdyscyplinarne Humanistyczne Studia Doktoranckie (540 ) NAZWA PRZEDMIOTU FORMA ZAL. R S 2011/2012 2012/2013 2013/2014 2014/2015 PUNKTY 1SEM 2SEM 3SEM 4SEM 5 SEM

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów...9 Wstęp... 11

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów...9 Wstęp... 11 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów...........................................9 Wstęp.................................................. 11 I. TEOLOGICZNE PODSTAWY REGUŁ O TRZYMANIU Z KOŚCIOŁEM Piotr Kasiłowski SJ

Bardziej szczegółowo

Odnaleźć drogę. Pamiątka BierzmOwania. wstęp ks. Dariusz Piórkowski SJ

Odnaleźć drogę. Pamiątka BierzmOwania. wstęp ks. Dariusz Piórkowski SJ Odnaleźć drogę Pamiątka BierzmOwania wstęp ks. Dariusz Piórkowski SJ wydawnictwo wam księża Jezuici wersety biblijne pochodzą z Biblii tysiąclecia, wyd. iv, wydawnictwo Pallottinum, Poznań-warszawa 1990;

Bardziej szczegółowo

TEMAT LEKCJI: EUROPA CHRZEŚCIJAŃSKA CZY TYLKO ZJEDNOCZONA?

TEMAT LEKCJI: EUROPA CHRZEŚCIJAŃSKA CZY TYLKO ZJEDNOCZONA? TEMAT LEKCJI: EUROPA CHRZEŚCIJAŃSKA CZY TYLKO ZJEDNOCZONA? 1. GŁÓWNE ZAGADNIENIA LEKCJI Podczas lekcji uczniowie rozmawiają o ideowych źródłach procesu integracji europejskiej po II wojnie światowej. Próbują

Bardziej szczegółowo

"Brat Albert (...) Nie tylko służył ubogim, ale sam stał się jednym z nich, gdyż oni stali się dla niego żywą i środa, 17 czerwca :05

Brat Albert (...) Nie tylko służył ubogim, ale sam stał się jednym z nich, gdyż oni stali się dla niego żywą i środa, 17 czerwca :05 "Brat Albert (...) Nie tylko służył ubogim, ale sam stał się jednym z nich, gdyż oni stali się dla niego żywą i Ojciec Święty Jan Paweł II, podczas audiencji dla Polaków w dniu kanonizacji Brata Alberta

Bardziej szczegółowo

Konwencja Stambulska KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD

Konwencja Stambulska KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ Konwencja Stambulska BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD PRZEMOCY JAKI JEST CEL KONWENCJI? Konwencja Rady Europy

Bardziej szczegółowo

XVIII Światowy Dzień Życia Konsekrowanego. Okazja do głębszej refleksji całego Kościoła nad darem życia poświęconego Bogu

XVIII Światowy Dzień Życia Konsekrowanego. Okazja do głębszej refleksji całego Kościoła nad darem życia poświęconego Bogu XVIII Światowy Dzień Życia Konsekrowanego Okazja do głębszej refleksji całego Kościoła nad darem życia poświęconego Bogu Jan Paweł II ustanowił Światowy Dzień Życia Konsekrowanego 2 lutego Kościół obchodzi

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka wewnętrzna. Podróż medytacyjna

Pielgrzymka wewnętrzna. Podróż medytacyjna Pielgrzymka wewnętrzna Podróż medytacyjna Laurence Freeman OSB Pielgrzymka wewnętrzna Podróż medytacyjna Przełożył Andrzej Ziółkowski Spis treści Koło modlitwy 9 Symbole podróży 23 Poziomy świadomości

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II JAN PAWEŁ

JAN PAWEŁ II JAN PAWEŁ JAN PAWEŁ II Spis treści Życie przed wyborem na papieża Pontyfikat Zwyczaje Jana Pawła II Nagrody i wyróżnienia Ostatnie Dni Podsumowanie Dlaczego powinien być patronem naszej szkoły? Życie przed wyborem

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Janusza Kusocińskiego w Zambrowie. Zambrów, 2005 r.

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Janusza Kusocińskiego w Zambrowie. Zambrów, 2005 r. Szkoła Podstawowa nr 3 im. Janusza Kusocińskiego w Zambrowie PROGRAM EDUKACJI EUROPEJSKIEJ Młody Europejczyk to Ja Zambrów, 2005 r. I Wstęp. Głównym załoŝeniem edukacji europejskiej jest kształcenie poczucia

Bardziej szczegółowo

Komunikowanie a ideologia

Komunikowanie a ideologia Elżbieta Laskowska Komunikowanie a ideologia Opublikowano w: Badanie i projektowanie komunikacji 1, red. Michał Grech, Anette Siemes, Wrocław 2012 Przykład sądu quasi-asertywnego: Społeczeństwo obywatelskie

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07. KARTA PROJEKTU Informacje o projekcie Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.2013 Informacje o projektodawcy Nazwa

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym.

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym. KOSMICZNA ŚWIADOMOŚĆ Kiedy mowa jest o braku świadomi, przeciętny człowiek najczęściej myśli sobie: O czym oni do licha mówią? Czy ja nie jesteś świadomy? Przecież widzę, słyszę i myślę. Tak mniej więcej

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska RE Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A KLASY III D i III B KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska Duchu Święty przyjdź ZESŁANIE DUCHA ŚWIĘTEGO DOMINIKA CIBOROWSKA KL III D MODLITWA Przyjdź

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 ( ) Jesteśmy zapraszani, by odnawiać swe osobiste spotkanie z Jezusem ( ) Inauguracja

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: nauki o rodzinie, II stopień Sylabus modułu: Duchowość rodziny w kontekście pluralizmu

Kierunek i poziom studiów: nauki o rodzinie, II stopień Sylabus modułu: Duchowość rodziny w kontekście pluralizmu Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: nauki o rodzinie, II stopień Sylabus modułu: Duchowość rodziny w kontekście pluralizmu religijnego (11-R2S-12-r2_13) 1. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW Initium Nr 41-42 (2010/2011) CZASOPISMO TEOLOGICZNYCH POSZUKIWAŃ PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH KATOWICE 2011 Spis treści Spis treści Redakcja

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo na Wschodzie i na Zachodzie. Medytacja na Łotwie

Chrześcijaństwo na Wschodzie i na Zachodzie. Medytacja na Łotwie Chrześcijaństwo na Wschodzie i na Zachodzie Medytacja na Łotwie Modlitwa Jezusowa, kamień węgielny i fundament mistycznej tradycji Kościoła prawosławnego, fascynowała mnie już od czasu jak skończyłem 16

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II O NAUCE

JAN PAWEŁ II O NAUCE JAN PAWEŁ II O NAUCE (1978 2005) Wstęp Zenon Kardynał Grocholewski Słowo Arcybiskupa Metropolity Warszawskiego Arcybiskup Kazimierz Nycz Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr

Bardziej szczegółowo

WERSJA: A ANKIETER: JEŚLI RESPONDENT JEST MĘŻCZYZNĄ, ZADAĆ GF1. JEŚLI RESPONDENT JEST KOBIETĄ, ZADAĆ GF2.

WERSJA: A ANKIETER: JEŚLI RESPONDENT JEST MĘŻCZYZNĄ, ZADAĆ GF1. JEŚLI RESPONDENT JEST KOBIETĄ, ZADAĆ GF2. WERSJA: A ANKIETER: JEŚLI RESPONDENT JEST MĘŻCZYZNĄ, ZADAĆ GF1. JEŚLI RESPONDENT JEST KOBIETĄ, ZADAĆ GF2. MĘŻCZYŹNI GF1 Przeczytam teraz Panu krótkie opisy różnych ludzi. Proszę wysłuchać każdego opisu

Bardziej szczegółowo

XVI WARMIŃSKO-MAZURSKIE DNI RODZINY

XVI WARMIŃSKO-MAZURSKIE DNI RODZINY XVI WARMIŃSKO-MAZURSKIE DNI RODZINY Rodzina fundamentem życia społecznego (hasło wybrane 7 listopada 2013) Wykaz tematów zgłoszonych 7.11.2013 r. na spotkaniu przygotowawczym do XVI Warmińsko-Mazurskich

Bardziej szczegółowo

Baruch Spinoza ( )

Baruch Spinoza ( ) Baruch Spinoza (1632-1677) Dla jednych: najszlachetniejszy i najbardziej godny miłości z wielkich filozofów (B. Russell). Dla innych: Największy heretyk XVII wieku. Obrońca diabła. Duchowy sabotaŝysta.

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Kształtowanie postaw etycznych u dziecka Beata Szynalska-Skarżyńska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 11 maja 2015 r. CZYM JEST ETYKA? Etyka, zgodnie z europejską tradycją,

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

DEKALOG gdzie szukać informacji? YouCat KKK

DEKALOG gdzie szukać informacji? YouCat KKK gdzie szukać informacji? YouCat 348 351 KKK 2052 2082 Jacek Salij Dekalog o. Adam Szustak, Konferencje o Dekalogu Valerio Bocci Dziesięć przykazań wyjaśniane dzieciom Wiesława Lewandowska Pan Bóg nie robi

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II.

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II. DOBRA PRAKTYKA Nazwa szkoły: Imię i nazwisko dyrektora: Dobra praktyka(nazwa programu, działań): Ilość uczniów objętych programem/działaniami: Odpowiedzialni, organizatorzy i partnerzy: Okres czasowy realizacji:

Bardziej szczegółowo

2. Na to zaś wszystko przyobleczcie miłość, która jest więzią doskonałości (Kol 3, 14).

2. Na to zaś wszystko przyobleczcie miłość, która jest więzią doskonałości (Kol 3, 14). Miłość jest cnotą teologalną, dzięki której miłujemy Boga nade wszystko dla Niego samego, a naszych bliźnich jak siebie samych ze względu na miłość Boga. 1. "Bóg jest miłością" (1 J 4, 8. 16): miłość jest

Bardziej szczegółowo