KONCEPCJA OSIEDLA MIESZKANIOWEGO PO LATACH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KONCEPCJA OSIEDLA MIESZKANIOWEGO PO LATACH"

Transkrypt

1 Koncepcja osiedla mieszkaniowego po latach A R T Y K U Y Człowiek i Środowisko 37 (1-2) 2013, s Waldemar Siemiński KONCEPCJA OSIEDLA MIESZKANIOWEGO PO LATACH Słowa kluczowe: osiedle mieszkaniowe, blokowisko, modernizacja, rewitalizacja 1. Wstęp i rys historyczny Na zjawisko miejskiego osiedla mieszkaniowego trzeba patrzeć z co najmniej dwu punktów widzenia: jako na twór materialny w pewien specjalny sposób ukształtowany fragment przestrzeni miejskiej, z drugiej zaś strony jako na zjawisko społeczne, kształtowane według pewnych społecznych celów (wartości), związane z funkcjonowaniem zbiorowości osiedlowych, tworzących niekiedy społeczności lokalne. Ta rozdzielność w podejściu do osiedla jest szczególnie potrzebna, gdy bada się historię osiedla mieszkaniowego. Inaczej układały się losy osiedla miejskiego jako jednostki urbanistycznej, inny zaś jest los osiedla jako jednostki społecznej. Często słyszy się pogląd, że kongres CIAM w 1956 r. w Dubrowniku, na którym Le Courbusier ogłosił koniec tej organizacji, to również koniec historii osiedla mieszkaniowego stworzonego przez modernistycznych architektów. Charles Jencks koniec ten datuje bardzo dokładnie na 15 lipca 1972 roku na godzinę 15.32, kiedy to w Saint Louis w stanie Missouri w USA wysadzono w powietrze metodą kontrolowanej implozji zbudowane w latach komunalne osiedle mieszkaniowe Pruitt Igoe. Ten 21

2 Waldemar Siemiński zespół 11-piętrowych bloków z wielkiej płyty, zajmujący 23 hektary, zaprojektował architekt Minoru Yamasaki (zaprojektował także dwie wieże WTC zniszczone w ataku terrorystycznym 11 września 2001 roku). Koniec osiedla mieszkaniowego... Trudno o pogląd bardziej uproszczony. W zły lub lepszy sposób osiedla mieszkaniowe od lat 20-tych XX wieku są w mieście współczesnym obecne cały czas aż do dzisiaj. Na oryginalność koncepcji osiedla mieszkaniowego zwracali uwagę Ł. Heyman i J. Musil. Heyman, pisząc o nowatorskim nurcie przedwojennego polskiego mieszkalnictwa na przykładzie Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, nie wahał się stwierdzić, że WSM uczyniła (...) wysiłek olbrzymi, aby (...) opracować i realizować nową koncepcję siedziby ludzkiej 1. Na gruncie czeskich doświadczeń znakomity socjolog miasta J. Musil stwierdził, że: Twórcy architektury współczesnej mieli odwagę zająć krytyczne stanowisko w stosunku do tradycyjnego miasta i jego tradycyjnych dzielnic mieszkaniowych. Chcieli w sposób świadomy stworzyć nowy rodzaj 2. W swej klasyfikacji form urbanistycznych Krzysztof Chwalibóg ten nowy rodzaj nazywa blokiem, a jego bardziej rozwiniętą formę superblokiem, również określając je jako całkowicie nową wartość przestrzenną 3. W planowaniu miast koncepcji osiedla mieszkaniowego nie dało się wyrugować nawet w okresach najostrzejszych ataków na założenia modernistycznej urbanistyki. Przypomnę, że nawet w okresie tzw. socrealizmu, kiedy fasadowo rozumiane miasto ujmowano przede wszystkim jako przestrzeń reprezentacyjnych placów i ulic, przeznaczonych na manifestacje i defilady mas, odpowiednie ministerstwo nazywało się Ministerstwem Budownictwa Miast i Osiedli, a instytucja praktycznie budująca w tym czasie miasta nazywała się Zakładem Osiedli Robotniczych (ZOR). Ani koniec CIAM, ani wysadzenie w powietrze jako wylęgarni patologii społecznej osiedla Pruitt-Igoe nie zakończyły historii osiedla mieszkaniowego we współczesnym mieście. Paradoksalnie w Polsce Ludowej, ale i w innych demoludach, w dekadach lat 60-tych i 70-tych XX wieku budownictwo osiedlowe stało się jednym z dominujących, obok uprzemysłowienia, sposobem kształtowania struktury miasta socjalistycznego. 1 Łukasz Heyman: Nowy Żoliborz Ossolineum, Wrocław 1976, str Jiři Musil: Społeczne aspekty oceny zespołów mieszkaniowych. Sprawy Mieszkaniowe, z. 3-4/1984, str K. Chwalibóg: Ewolucja struktury zespołów mieszkaniowych. IKŚ, Warszawa 1976, str

3 Koncepcja osiedla mieszkaniowego po latach Trzeba w tym miejscu jednak koniecznie powiedzieć, że w ówczesnej praktyce budownictwa odeszło się od zasad przyjętych pierwotnie dla formowania osiedla mieszkaniowego (czy to jako jednostki sąsiedzkiej czy jednostki szkolnej, bądź osiedla jako przedłużenia mieszkania ). Zamiast pierwotnie zakładanych kameralnych osiedli zaczęto w szybkim tempie i w zestandaryzowanych, fabrycznych technologiach wznosić tzw. blokowiska, mające z courbusierowską super-jednostką wspólne i to, że usadowione były w wolnych, otwartych przestrzeniach, pozbawionych jakichkolwiek znaczeń i symboli odsyłających do desygnatów społecznej wspólnoty. Ich treść społeczna wyrażała prawie wyłącznie wolę dominującej władzy politycznej, dla której blokowiska były inkubatorami prostej reprodukcji siły roboczej. Po upadku CIAM koncepcja osiedla mieszkaniowego w mieście odżywała w różnych postaciach jeszcze kilka razy. W latach 70-tych XX wieku można ją było odnaleźć w koncepcji Oskara Newmana defensible space 4. Koncepcja osiedla newmanowskiego doznała licznych realizacji w miastach Zachodu. Były to małe zespoły kilkurodzinnych lub jednorodzinnych budynków mieszkalnych skupione wokół przestrzeni wewnętrznej, do której prowadził sięgacz komunikacyjno-transportowy. Dziedzińce na końcu sięgaczy były pod społeczną kontrolą grup sąsiedzkich mieszkańców. Sięgacze komunikacyjne w tego typu osiedlach miały nieraz formę jednej linii łączącej przestrzeń wewnętrzną osiedla z ulicą przelotową, ale niekiedy w zespołach mieszkaniowych większych tworzyły hierarchiczny układ drzewa kolonii połączonych rozgałęzionym układem sięgaczy komunikacyjnych. Wiarę w to, że taki układ przestrzenny potrafi zapewnić mieszkańcom bezpieczeństwo skuteczniej niż inne układy urbanistyczne podważyły przede wszystkim badania B. Hilliera. Badania te wykazały, że defensible space nie jest bardziej bezpieczna niż ruchliwa, tradycyjna główna ulica handlowa w mieście 5. Cel kształtowanie bezpiecznej przestrzeni (mieszkaniowej, publicznej czy innej) nie był obcy modernistycznej koncepcji osiedla mieszkaniowego. Nigdy jednak nie był w niej dominujący. We współczesnej 4 Oscar Newman: Defensible Space: Crime Prevention Through Urban Design. Colier, New York Badania B. Hilliera omawiane są w książce B. Czarnieckiego i W. Siemińskiego Kształtowanie bezpiecznej przestrzeni publicznej, Difin, Warszawa 2004, str

4 Waldemar Siemiński kulturze wielkomiejskiej stał się priorytetowy, o czym świadczy masowe powstawanie od lat 80-tych XX wieku tzw. osiedli za murami, zwanymi inaczej grodzonymi. 2. Osiedla grodzone Małe zespoły mieszkaniowe newmanowskie dają się dość dokładnie opisać pod względem ich założeń i zrealizowanych cech przestrzennych. Osiedla grodzone wymykają się charakterystykom tego typu. Poza grodzeniem i ostentacyjną separacją trudno jest wskazać jakieś inne cechy ich przestrzeni. Osiedla te są mało zbadane. Jak piszą B. Jałowiecki i W. Łukowski, osiedla tego typu najbardziej rozpowszechnione są w krajach tzw. trzeciego świata...gdzie obok starego, na ogół kolonialnego miasta, powstają wyłącznie osiedla zamknięte dla klas zamożnych i morze bidonvilles, favelas, barriadas i slums 6. W USA w latach 90-tych XX w. zamieszkiwało w nich, szacunkowo, od kilkunastu do kilkudziesięciu milionów mieszkańców. Te nieprecyzyjne szacunki liczby mieszkańców pokazują, że i pod względem demograficznym osiedla te są również słabo zbadane. W zamieszczonym w 2005 r. w tygodniku Polityka raporcie w sprawie osiedli grodzonych w Polsce M. Czubaj określił ich liczbę w Warszawie na około 250, co jak stwierdził jest ewenementem w skali europejskiej 7. W kwestii tej B. Jałowiecki i W. Łukowski podają, że we Francji w 2002 r. istniało 183 osiedli strzeżonych (w tym jedynie 72 grodzone). Również w Niemczech osiedla te nie są rozpowszechnione, a w Berlinie, na granicy z Poczdamem, istnieje tylko jedno takie osiedle 8. Przy braku naukowej wiedzy o osiedlach grodzonych niektóre dziennikarskie spostrzeżenia na ich temat są cenne szczególnie. Osiedla te postrzega się często pod kątem zawłaszczenia przez nie przestrzeni publicznych w mieście. M. Czubaj dostrzega nieobecność publicznych przestrzeni... wewnątrz osiedli grodzonych. Wprawdzie w ich wnętrzach znajdują się urządzone tereny zieleni, ale...zainicjowana na osiedlu S... w Warszawie akcja sprzątania przez właścicieli po ich psach skończyła się niepowodzeniem. Spacerowych alejek i trawników nie uznaje się za 6 B. Jałowiecki, W. Łukowski (red.): Gettoizacja polskiej przestrzeni miejskiej. Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa M. Czubaj: Polska płotem przedzielona. Polityka nr 30, lipiec B. Jałowiecki, W. Łukowski, op. cit. 24

5 Koncepcja osiedla mieszkaniowego po latach swój obszar. Z tego powodu pomiędzy nowymi mieszkańcami osiedli grodzonych a starymi tubylcami dochodzi do konfliktów. Nowi stawiają samochody poza terenem swego osiedla. Wyprowadzają psy poza ogrodzenie. Zachęcają swoje dzieci do korzystania z cudzego terenu, gdy dzieciom z zewnątrz wstęp do osiedla grodzonego jest zabroniony 9. Anomalie przestrzeni osiedli grodzonych tak oto scharakteryzował w 2005 r. Andrzej Kiciński: Jeśli buduje się zespoły na powierzchni 20 ha z dwoma bramami, to nie jest to tylko sprawa przestrzeni, ale zagrożenie dla całego miasta. Dziesiątki grodzonych osiedli łączy się ze sobą tworząc nieprzenikniony szereg coś, co określiłbym jako warszawski archipelag Gułag. W przypadku klęsk żywiołowych te nieprzeniknione obszary mogą powodować trudne do przewidzenia dziś katastrofy 10. Maciej Cesarski dostrzega w zjawisku osiedli grodzonych brak nawiązywania do otaczającej je przestrzeni miejskiej ( są rozrzucone w ahistorycznej przestrzeni ), co wynika z tego, że w znacznym stopniu są mutacją tradycyjnych przedmiejskich suburbii. W porównaniu z klasycznymi suburbiami odznaczają się jednak obniżką kosztów w związku z większą intensywnością zabudowy i infrastruktury technicznej. Mimo tego wpisują się one w narastający chaos przestrzenny potęgowany lukami i niejasnością prawa planowania przestrzennego oraz biernością samorządu terytorialnego 11. Na tle stereotypowych opinii o luksusie zamieszkiwania w osiedlach grodzonych zastanawiającą uwagę poczynił znany architekt J. Kuźmienko: Cały czas z żoną przerabiamy świeżo oddane do użytku mieszkania... Okazują się one substandardem dla ludzi, którzy kupili je po 2,5 tys. dolarów za m 2. Za Gierka zrywano lenteksy i wyrzucano elementy wyposażenia kuchni. Teraz ludzie dosłownie rzucają się z kilofami na nowe mieszkania 12. Jak się okazuje, nabywając mieszkania, również w osiedlach grodzonych, wcale nie mamy do czynienia z rynkiem konsumenta, a raczej z dominacją developerów, którzy w dużym stopniu tworzą także zjawisko osiedli grodzonych. 9 M. Czubaj, op. cit. 10 Wypowiedź A. Kicińskiego na konferencji Od osiedla społecznego do osiedla strzeżonego, zorganizowanej przez miesięcznik Architektura Murator, sierpień 2005, Warszawa. 11 M. Cesarski: Refleksje na marginesie książki J. Gądeckiego o osiedlach grodzonych w Polsce. Człowiek i Środowisko, z.1-2/2010, IGPiM, Warszawa J. Kuźmienko: Wypowiedź na konferencji Od osiedla społecznego do osiedla strzeżonego. Architektura Murator, sierpień 2005, Warszawa. 25

6 Waldemar Siemiński Przestrzenna izolacja osiedli grodzonych jest ich cechą nie tylko fizyczną. Ma ona również silne znamiona społeczne. Modernistyczna koncepcja miejskiego osiedla mieszkaniowego z lat 20-tych XX w. była reakcją na takie cechy ówczesnego miasta kapitalistycznego, jak mocno zaznaczona w przestrzeni miasta segregacja społeczna (podziały klasowe), fatalne warunki życiowe (w tym mieszkaniowe) gorzej sytuowanych warstw społecznych. Zwalczająca te stygmatyzujące cechy koncepcja osiedla mieszkaniowego w mieście była społeczną utopią wyspy. W pierwszych realizacjach osiedli są one odwrócone tyłem do miasta (w budynkach osiedlowych od ulicy znajdowały się kuchnie, okna pokoi dziennych wychodziły na zieleń wnętrz osiedlowych). Granice osiedli zaznaczano wyraźnie, raczej jednak w sposób symboliczny (żywopłoty), a nie fizycznymi barierami nie do przebycia (strzeżonymi w dodatku przez umundurowane straże). Najważniejszą jednak differentia specifica nowych osiedli miała być ich treść społeczna, wyrażona w swoistej społecznej ideologii osiedla mieszkaniowego. Osiedla przeznaczone były dla wszystkich, miały być instrumentem społecznej homogenizacji, a nie społecznie segregować. Sąsiedztwo fizyczne ich mieszkańców miało prowadzić do sąsiedztwa społecznego, czyli do tworzenia więzi bezpośrednich, ulegających atrofii w wielkich miastach. Zbiorowości mieszkańców osiedli miały w odpowiedniej oprawie przestrzeni osiedla ewoluować w kierunku społeczności lokalnych. Co ważniejsze, nikłe możliwości dostępu ludności uboższej do usług miała rekompensować funkcja osiedla jako przedłużenia mieszkania. Czym są z punktu widzenia społecznego współczesne osiedla grodzone? Na ten temat wiadomo nie więcej niż o ich cechach urbanistyczno-przestrzennych. M. Casstells czy Z. Bauman widzą je w perspektywie relacji lokalność globalność, postrzegając aspekt lokalności tych osiedli jako czynnik słaby, niemal całkowicie zależny od globalizacji. Nieco inaczej patrzy na makrospołeczny kontekst zjawiska osiedli grodzonych J. Gądecki. Ujmuje je w perspektywie własnej koncepcji translokalności, w jakiej zmiany globalne i pozycja w tych zmianach konkretnych miejsc lokalizacji osiedli grodzonych nawzajem na siebie oddziałują. M. Cesarski komentuje to w ten sposób: osiedla grodzone rozprzestrzeniają się za sprawą globalizacji, przystosowując się zarazem do lokalnych uwarunkowań 13. Gdyby 13 M. Cesarski, op. cit. 26

7 Koncepcja osiedla mieszkaniowego po latach osiedla te były całkowicie eksterytorialnymi tworami w kosmopolitycznej przestrzeni globalizujących się metropolii nie potrzebowałyby zapewne tych zabezpieczeń i barier, jakie się wokół nich wznosi. Postrzeganie tych osiedli w relacji do gorszego społecznie otoczenia sygnalizuje, że mamy tu do czynienia z perspektywą, w jakiej analizuje się zjawiska gentryfikacji. J. Gądecki zastanawia się, czy zbiorowości osiedli grodzonych w ogóle tworzą wspólnoty lokalne 14. W socjologii społeczności lokalnych wspólne użytkowanie danego miejsca uważano dotąd za istotny czynnik więziotwórczy. Słabo rozpoznane funkcjonowanie osiedli grodzonych rodzi jak się okazuje wątpliwości nawet co do tego pewnika. M. Czubaj tak oto opisywał życie codzienne w osiedlach grodzonych: W ciągu dnia osiedla grodzone są wyludnione, mieszkańcy harują, by pospłacać zaciągnięte kredyty. W tym okresie najliczniejszą grupą są opiekunki do dzieci... W niedzielę znowu pustka wyjeżdża się do rodziny. Namiastką życia społecznego są zebrania wspólnot mieszkaniowych zaczynane zwykle przez zmęczonych pracą ludzi po godzinie 20-tej 15. M. Cesarski uważa, że wykupienie wraz z mieszkaniem czy domem w osiedlu grodzonym prawa własności do nieruchomości staje się dla mieszkańców takiego osiedla rodzajem przepustki do wyższej warstwy społecznej i jest to o wiele ważniejsze niż więzi społeczne w osiedlu i rzeczywiste poczucie bezpieczeństwa 16. Niekiedy uważa się, że osiedla grodzone zasiedla nowo powstająca klasa kreatywna (wyodrębniana poprzez kryterium kapitału kulturowego, opartym na specyficznym stylu życia) lub klasa metropolitalna. Przy pomocy bardziej tradycyjnych kategorii, odsłaniających motywy wyboru zamieszkania w polskich osiedlach grodzonych, tak oto charakteryzuje mieszkańców osiedli za murami B. Jałowiecki: Za poczuciem zagrożenia kryją się także inne motywy niechętnie ujawniane... Jest to pogarda dla ludzi biedniejszych, którym się nie powiodło, których nie stać na luksusowe mieszkania, prywatne szkoły, zagraniczne wyjazdy. Są to postawy charakterystyczne dla dorobkiewiczów i nuworyszów, którym mieszkanie w zamkniętym osiedlu daje poczucie wyższości i zapewnia prestiż 17. B. Jałowiecki tak oto opisuje inne cechy społeczne zamieszkiwa- 14 J. Gądecki: Za murami. Osiedla grodzone w Polsce analiza dyskursu. Wrocław M. Czubaj, op. cit. 16 M. Cesarski, op. cit. 17 B. Jałowiecki: Miasto mieszkańców? (w:) B. Jałowiecki, E.A. Sekuła, M. Smętkowski, A. Tucholska: Warszawa czyje jest miasto? Scholar, Warszawa 2009, str

8 Waldemar Siemiński nia w osiedlach grodzonych: Gettoizacja przestrzeni powoduje, że osoby o podobnym poziomie wykształcenia, dochodu i kapitału kulturowego żyją w enklawach, mając niewielkie możliwości kontaktu z innymi ludźmi. Ograniczenie okazji do wzajemnego przekazu kulturowego powoduje poczucie wzajemnej obcości, a nierzadko wrogości 18. W tych wyrazistych charakterystykach motywów zamieszkiwania w polskich osiedlach grodzonych kryje się jednak pewna niekonsekwencja. Wszak to autor tych charakterystyk stwierdza, że: obecnie prawie nie buduje się otwartych osiedli, tak więc nabywca nie ma wyboru i musi, choćby nie chciał, mieszkać w gatted communites 19. Nie tylko więc egoistyczne pobudki, ale i ograniczone możliwości wyboru formy zamieszkania skłaniają w Polsce do zamieszkania za murami. Niekiedy dostrzega się, że presję na grodzenie nowej zabudowy mieszkaniowej wywierają nie tylko developerzy. Już w 2005 r. M. Czubaj zauważył, że na rozpowszechnienie grodzenia osiedli pracują także firmy ochroniarskie, producenci systemów ochrony i ubezpieczyciele. Z badań B. Jałowieckiego wynika, że odbywa się to w atmosferze przyzwolenia ogółu mieszkańców miast. Pisze on, że Grodzenie osiedli wśród mieszkańców Warszawy nie budzi emocji ani sprzeciwu 20. Na dwóch przykładach (z Nowej Huty i Środy Wielkopolskiej) M. Czubaj stwierdził, że odgrodzenie się murem wybrano jako sposób na rozwiązanie konfliktu dwu zwaśnionych osiedli o podobnym poziomie zamożności mieszkańców 21. B. Jałowiecki daje przykłady grodzenia nie tylko osiedli mieszkaniowych, ale również ulic (ulice Kaszubska i Giewont w Warszawie). Autor ten komentuje to w następujący sposób: Ta obsesja (grodzenia W.S.) staje się powszechna w mieście, którego cztery piąte mieszkańców wg badań CBOS z 2007 roku czuje się bezpiecznie w miejscu zamieszkania i w najbliższej okolicy, a znaczna ich większość nie mieszka przecież jeszcze w osiedlach zamkniętych 22. Jak pisze dalej tenże autor: Nie ma niestety informacji o rzeczywistym stanie bezpieczeństwa w osiedlach zamkniętych, ale badania amerykańskie pokazują, że gated communities są równie często narażone na różnego rodzaju przestępczość, a wskaźniki kradzieży są podobne jak w innych częściach miast. Badania wyjaśniają to złudnym poczuciem bezpieczeństwa, które osłabia 18 B. Jałowiecki, op. cit. 19 B. Jałowiecki, op. cit. 20 B. Jałowiecki, op. cit. 21 M. Czubaj, op. cit. 22 B. Jałowiecki, op. cit. 28

9 Koncepcja osiedla mieszkaniowego po latach czujność. W rezultacie grodzenie ma charakter głównie symboliczny (Low 2004) 23. Poznane dotąd społeczne symptomy zjawiska osiedli grodzonych skłaniają M. Cesarskiego do wysnucia ogólnej refleksji o odrywaniu się przestrzeni fizycznej od przestrzeni społecznej 24. W podobnym stylu można by na przykładzie osiedli grodzonych powiedzieć, że ideologia neoliberalizmu, rozprzestrzeniająca się wraz z globalizacją, propaguje indywidualizm kosztem wartości wspólnotowych, które do tej pory w koncepcjach osiedla mieszkaniowego przeważały. J. Gądecki w swej książce o osiedlach grodzonych w Polsce zwraca uwagę na dyskurs społeczny towarzyszący ich powstawaniu. W popartej wynikami badań socjologicznych ocenie B. Jałowieckiego, osiedla te w Polsce powstają za pełnym przyzwoleniem opinii publicznej (zupełnie inaczej niż na zachodzie Europy). J. Gądecki konstatuje w tej dziedzinie oficjalną nieobecność miejskich władz samorządowych. Władze te równocześnie w nikłym stopniu zaspokajają potrzeby mieszkaniowe w zakresie budownictwa komunalnego. Po cichu aprobują one osiedla grodzone w zamian za finansowanie środkami sektora prywatnego poprawy uzbrojenia w infrastrukturę komunalną oraz polepszenie (domniemane) wizerunku miasta. J. Gądecki wykazuje w swych badaniach, że w artykułach prasowych o osiedlach grodzonych przeważają wątki promocyjne i reklamowe, co świadczy o urynkowieniu prasowego dyskursu o osiedlach grodzonych w Polsce. Dużo będzie musiało się zmienić zanim pojawi się u nas - obecna już w USA - tendencja do otwierania osiedli grodzonych. 3. Problemy rewitalizacji osiedli z wielkiej płyty W Polsce jest bardzo potrzebna szeroka, niepozorowana dyskusja publiczna o nabrzmiałym problemie mieszkaniowym, w której wątek budownictwa osiedlowego musi się pojawić z wielu względów. Osiedla grodzone są chyba jednak drugoplanowym tematem do dyskusji wobec ogromnej ilości i znaczenia problemów modernizacji budynków mieszkalnych z wielkiej płyty oraz rewitalizacji zespołów (osiedli) mieszkaniowych, wznoszonych w tej technologii w Polsce w okresie (apogeum w latach 70-tych). 23 B. Jałowiecki, op. cit. 24 M. Cesarski, op. cit. 29

10 Waldemar Siemiński Jest to problem o gigantycznej wprost skali. J. M. Chmielewski i M. Mirecka oceniają, że w Polsce...w latach sektor państwowy (...) wzniósł na terenach miast blisko 5 mln nowych mieszkań. (...) Inne szacunki określają ją na około 4 mln mieszkań. Przyjmując tę niższą wartość można powiedzieć, że 7 do 8 mln Polaków mieszka w osiedlach mieszkaniowych, czyli piąta część populacji kraju 25. Opierając się na doświadczeniach niemieckich z lat 90-tych XX wieku autorzy ci szacują, że: Jeżeli koszty kompleksowej modernizacji osiedla zdołamy zmniejszyć do 40% kosztów budowy nowego osiedla oraz rozłożymy obciążenia finansowe we właściwych proporcjach na wszystkich współudziałowców modernizacji, tj. państwo, samorządy i mieszkańców, to zamierzenie modernizacyjne może być bliższe realizacji 26. Mimo że kalkulację powyższą sporządzono w bardzo uproszczony sposób, wynika z niej jednoznacznie, że koszty odnowy osiedli będą wielkie. Czy warto je ponieść? Doświadczenia w tej dziedzinie pochodzące z europejskich krajów o wiele bogatszych niż Polska (głównie z Niemiec) nakazują ostrożność. Podjęte w latach 90-tych XX w. po zjednoczeniu Niemiec akcje odnowy NRD-owskich zespołów mieszkaniowych z wielkiej płyty nie przyniosły spodziewanych rezultatów. Użytkownicy już zmodernizowanych mieszkań z wielkiej płyty wykazują wyraźną tendencję do ich zamiany na lepsze. Obecnie wiele zmodernizowanych w byłej NRD mieszkań to pustostany (w roku 2000 było ich 1,1 mln). Z informacji uzyskanych w 2004 r. we Frankfurcie nad Odrą wynika np., że na około 50 mieszkań w jednym z wielkopłytowych wieżowców po modernizacji zasiedlono tylko dziewięć. Zmusiło to władze miasta do zmniejszenia liczby kondygnacji z jedenastu do czterech w rok po zakończeniu prac modernizacyjnych. Po 2000 roku w Niemczech podjęto decyzję o wyburzeniu 400 tys. mieszkań w budynkach z wielkiej płyty, często już zmodernizowanych 27. Ze względu na to, że Polska należy do krajów o najgorszej w Europie sytuacji mieszkaniowej, z deficytem mieszkań sięgającym ok. 2,5 mln mieszkań, nie stać nas na wyburzanie wielkiej płyty, która gdzie indziej zużyła się raczej moralnie niż technicznie. Nie ulega wątpliwości, że 25 J. M. Chmielewski i M. Mirecka: Modernizacja osiedli mieszkaniowych. Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej. Warszawa J. M. Chmielewski; M. Mirecka, op. cit. 27 A. Ostańska: Europejskie programy rewitalizacji osiedli. Administrator nr 7- -8/2010, str

11 Koncepcja osiedla mieszkaniowego po latach w Polsce budynki z wielkiej płyty należy modernizować, a obszary zespołów mieszkaniowych (osiedli) tych budynków rewitalizować. Problem modernizacji budynków mieszkalnych z wielkiej płyty to techniczny problem polepszenia wartości użytkowej budynków wznoszonych w specyficznej technologii. Proces ten prowadzony jest od dość dawna ze środków budżetu państwa i spółdzielni mieszkaniowych (A. R. Dobrucki prezes PIIB podaje, że po roku 1996 program usuwania wad ścian zewnętrznych przecieki i przemarznięcia dotyczył w skali kraju budynków). Rewitalizacja dotyczy z zasady nie obiektów, ale całych obszarów zdegradowanego zagospodarowania. Z zasady jest ona próbą polepszenia stanu kilku czynników degradujących sytuację obszaru kryzysowego ekonomicznych, społecznych i budowlano-przestrzennych. Nie istniały i nie istnieją do tej pory programy i środki rządu polskiego na tak rozumianą rewitalizację. Po 2004 roku środki takie pojawiły się w programach pomocowych UE i będą w tej postaci funkcjonowały prawdopodobnie do 2020 roku. Modernizację budynków z wielkiej płyty przeprowadza się na podstawie projektów technicznych (jak dotąd z własnych środków). Rewitalizację obszarów zdegradowanych (do jakich należy już na ogół zaliczyć obszary polskich blokowisk) przeprowadza się na podstawie wymaganych przez UE Lokalnych Programów Rewitalizacji (LPR) przede wszystkim ze środków unijnych (wymagany jest tu także pewien wkład finansowy polskiego beneficjenta). Skala dotychczasowej rewitalizacji zespołów zabudowy mieszkaniowej z wielkiej płyty (blokowisk/osiedli) jest w porównaniu z modernizacją budynków wykonanych w tej technologii znikoma prawie żadna. W podsumowaniu z 2000 roku A. Rębowska mogła podać, jako jej przykłady, tylko dwa rewitalizowane osiedla (w Miechowie i w Krakowie) 28. W działaniach rewitalizacyjnych opartych o środki UE w latach na 177 zrealizowanych projektów tylko dwa dotyczyły rewitalizacji osiedli mieszkaniowych 29. W tabelach kryteriów i wskaźników kwalifikujących obszar jako zdegradowany (co jest wstępnym warunkiem zakwalifikowania go do Lokalnego Programu Rewitalizacji, umożliwiającego podjęcie starań 28 A. Rębowska: Rehabilitacja blokowisk (w:) Z. Ziobrowski, D. Ptaszycka-Jackowska, A. Rębowska, A. Geissler (red.): Rewitalizacja, Rehabilitacja, Restrukturyzacja, Odnowa Miast, IGPiK, Oddział w Krakowie, Kraków 2000, str W. Siemiński, T. Topczewska: Rewitalizacja miast w Polsce przy wsparciu funduszami UE w latach Difin, Warszawa 2009, str

12 Waldemar Siemiński o środki unijne na rewitalizację) w Regionalnych Programach Operacyjnych (RPO) branych pod uwagę jest dziesięć kryteriów. Dwa z nich związane są z mieszkalnictwem (niski poziom wartości zasobu mieszkaniowego i niski poziom wydajności energetycznej budynków). Kryzysowość (degradacja) obszaru przeznaczonego do rewitalizacji musi potwierdzić kilka (więcej niż jeden) kryteriów i ich wskaźników. W porównaniu z ogromem potrzeb rewitalizacji osiedli (blokowisk) polski dorobek naukowy, programowy i projektowy w tej dziedzinie jest raczej skromny. Bodaj pierwszy polski program humanizacji stosunków międzyludzkich w osiedlach i nadania przestrzeni osiedlowej charakteru przestrzeni społecznej pochodzi z okresu Jego twórcą był krakowski zespół badawczo-projektowy Blokowisko, w skład którego wchodzili m.in. Janusz Bogdanowski, Aleksander Böhm, Zbigniew Nęcki, Jerzy Mikułowski-Pomorski i inni. Dopiero piętnaście lat później A. Rębowska opublikowała na temat humanizacji blokowisk artykuł Rehabilitacja blokowisk 30. W 2003 roku G. Węcławowicz, S. Kozłowski i R. Bajek opublikowali wyniki swych badań nad perspektywami modernizacji dwu osiedli/blokowisk warszawskich 31. Wyniki tych badań popularyzował w serii artykułów S. Kozłowski. W 2007 roku ukazała się książka J. M. Chmielewskiego i M. Mireckiej: Modernizacja osiedli mieszkaniowych, którą należy uznać za najbardziej jak dotąd wszechstronną pracę poświęconą potrzebie odnowy osiedli mieszkaniowych w Polsce 32. Jej autorzy architekci-urbaniści odnowę osiedli ujmują przede wszystkim jako wymagającą działań techniczno-budowlanych i urbanistycznych modernizację, nie nawiązując do bardziej kompleksowej koncepcji rewitalizacji. Mimo to, trzeba jednak przyznać, że wachlarz środków modernizacji przez nich proponowanych jest bardzo szeroki. Proponowane przez nich środki modernizacji można by podzielić na dwie kategorie: środki i problemy nowe, jakie przy budowie osiedli w okresie PRL nie występowały, oraz środki i sprawy, jakich przy budowie osiedli w PRL-u nie zastosowano, mimo że znajdowały się one w założeniach projektów osiedli mieszkaniowych. 30 A. Rębowska, op. cit. 31 G. Węcławowicz, S. Kozłowski, R. Bajek: Large Housing Estates in Poland. Overview of developments and problems in Warsaw. Restate, Utrecht University, Utrecht J. M. Chmielewski, M. Mirecka, op. cit. 32

13 Koncepcja osiedla mieszkaniowego po latach Do nowych uwarunkowań modernizacji osiedli należą: sprawy własności gruntów osiedlowych (problem w PRL całkowicie lekceważony), konieczność prowadzenia procesów odnowy z udziałem społecznym, relacje pomiędzy osiedlem a miastem, inwazja aut osobowych. Autorzy nie doceniają chyba odmienności obecnej sytuacji osiedli mieszkaniowych od ich sytuacji w PRL w aspekcie odpowiedzialności za kondycję osiedli. Odpowiedź udzielana w książce na pytanie kto ma osiedla modernizować najczęściej brzmi: państwo!. A przecież wiadomo, że państwo obecnie dyskryminuje i ogranicza w rozwoju spółdzielnie mieszkaniowe, które zarządzają, a często są nawet prawnym właścicielem terenów osiedli mieszkaniowych. Proponowana przez J. M. Chmielewskiego i M. Mirecką koncepcja modernizacji opiera się na trzech zasadniczych podstawach i szeregu wzorców modernizacji. Te trzy zasadnicze podstawy proponowanych procesów modernizacji osiedli to: 1) remonty kapitalne i modernizacje budynków mieszkalnych, których koszty muszą w znacznym stopniu obciążyć właścicieli; 2) uporządkowanie zagospodarowania przestrzeni otwartych oraz infrastruktury technicznej osiedla, które to prace powinny być finansowane przede wszystkim z budżetu gminnego, szczególnie w zakresie ulic i uzbrojenia inżynieryjnego; 3) dostosowanie infrastruktury usługowej do potrzeb społeczności osiedlowej, które w zakresie usług socjalnych powinno być wspierane z funduszy centralnych, zaś w zakresie usług komercyjnych powinno być działaniem sektora prywatnego 33. Oprócz wskazania (i uzasadnienia) podstaw modernizacji J. M. Chmielewski i M. Mirecka prezentują szereg wzorców modernizacji, czyli zasad postępowania w szczegółowych dziedzinach przekształceń osiedli. Do wzorców zasadniczych zaliczają: konieczność niedwuznacznej klasyfikacji przestrzeni otwartych i zabudowanych na trzy wyróżniające się strefy użytkowania: publicznego, grupowego (sąsiedzkiego) i prywatnego, doprowadzenie do utrwalania się praw terytorialności instytucji i osób odpowiedzialnych za stan władanej i użytkowanej przez nich przestrzeni, 33 J. M. Chmielewski, M. Mirecka, op. cit., str

14 Waldemar Siemiński uczytelnienie granic poszczególnych stref użytkowania przez ukształtowanie zabudowy, rozmieszczenie usług oraz układ komunikacyjny, likwidację w osiedlach przestrzeni niczyich oraz tendencji do przechwytywania lub degradowania ich przez silniejsze instytucje i grupy nacisku, zbudowanie systemu naturalnej i akceptowanej społecznie kontroli nad działaniami indywidualnymi, sprzecznymi z interesem społeczności osiedlowej 34. Jednym z zalecanych przez ww. autorów wzorców modernizacji osiedli jest tworzenie infrastruktury sąsiedzkiej. J. M. Chmielewski i M. Mirecka uważają, że obecnie w osiedlach mieszkaniowych infrastruktura społeczna ma charakter komunalny i potrzebna jest kreacja w organizmie osiedlowym kolonii o charakterze sąsiedzkim (...) kubatury przeznaczonej do wspólnego użytkowania przez określoną, niewielką grupę mieszkańców bez tworzenia dla nich instytucjonalnej oprawy 35. Ten ostatni wzorzec jest wzięty wprost z pierwotnej koncepcji osiedla jako jednostki sąsiedzkiej. Jedna z gorzkich refleksji, która nieodparcie narzuca się po lekturze omawianej książki, to ta, że jej autorzy mogli wskazać - za A. Rębowską - tylko dwa przykłady zrealizowanych modernizacji osiedli z terenu Polski. 4. Zakończenie Osiedle mieszkaniowe w mieście współczesnym koncepcja stosunkowo młoda, funkcjonująca w urbanistyce od lat 20-tych XX wieku, wydaje się głęboko wrastać w praktykę rozbudowy miast. Praktyka rozbudowy współczesnych miast zaadaptowała jak się wydaje osiedle mieszkaniowe jako element rozbudowy mocniej niż koncepcje teoretyczne rozwoju miasta. W koncepcjach tych zdecydowanie podważa się te wątłe założenia, którymi praktyka budowy osiedli w mieście szafuje, np. mit bezpieczeństwa, które rzekomo miałoby zapewniać newmanowskie osiedla typu defensible space, czy nagminnie wznoszone we współczesnej Polsce osiedla grodzone. Istnieją jednak jeszcze inne powody, dla których koncepcje osiedlowe muszą być dziś rozważane. W sondażach socjologicznych badających preferencje mieszkaniowe młodego pokolenia Polaków ponad 90% badanych 34 J. M. Chmielewski, M. Mirecka, op.cit., str J. M. Chmielewski, M. Mirecka, op.cit., str

15 Koncepcja osiedla mieszkaniowego po latach preferuje zamieszkanie w mieście w domu jednorodzinnym. Gdyby państwo polskie zdecydowało się na prowadzenie określonej polityki miejskiej, a w jej ramach polityki mieszkaniowej, to jest oczywiste, że takich preferencji zrealizować się nie da. Oprócz budownictwa mieszkaniowego jednorodzinnego istnieje głęboko uzasadniona potrzeba rozwijania w miastach mieszkaniowego budownictwa o znacznie intensywniejszym sposobie wykorzystywania terenów niż budownictwo jednorodzinne. Czy ta bardziej zintensyfikowana zabudowa miast będzie miała formę przestrzenną tradycyjnych miejskich ulic i placów, czy też modernistyczną formę osiedli mieszkaniowych? Rozstrzygnięcie tej kwestii nie będzie miało charakteru tylko urbanistyczno-przestrzennego. W przypadku pojawienia się preferencji dla budownictwa osiedlowego trzeba będzie poważnie rozpatrzeć kwestię proporcji pomiędzy wspólnotową a indywidualistyczną formą funkcjonowania zbiorowości mieszkańców nowej miejskiej zabudowy mieszkaniowej. Z całą pewnością jednak w nurcie wspólnotowym trzeba będzie w znacznie większym stopniu uwzględnić potrzeby prywatności i zindywidualizowanego stylu życia mieszkańców niż to miało miejsce w koncepcjach osiedlowych Heleny i Szymona Syrkusów, Jacka Nowickiego czy choćby nawet Barbary Brukalskiej. BIBLIOGRAFIA Architektura Murator. Sprawozdanie z konferencji Od osiedla społecznego do osiedla strzeżonego, sierpień 2005, Warszawa. M. Cesarski: Refleksje na marginesie książki J. Gadeckiego o osadach grodzonych w Polsce ; Człowiek i Środowisko 1-2/2010; IGPiM, Warszawa J. M. Chmielewski, M. Mirecka: Modernizacja osiedli mieszkaniowych. Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej. Warszawa K. Chwalibóg: Ewolucja struktury zespołów mieszkaniowych. IKŚ, Warszawa B. Czarnecki, W. Siemiński: Kształtowanie bezpiecznej przestrzeni publicznej. Difin, Warszawa M. Czubaj: Polska płotem przedzielona. Polityka nr 30, lipiec J. Gądecki: Za murami. Osiedla grodzone w Polsce analiza dyskursu. Wrocław Ł. Heyman: Nowy Żoliborz Ossolineum, Wrocław

16 Waldemar Siemiński B. Jałowiecki, W. Łukowski (red.): Gettoizacja polskiej przestrzeni miejskiej. Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa B. Jałowiecki, E. A. Sekuła, M. Smętkowski, A. Tucholska: Warszawa czyje jest miasto? Scholar, Warszawa 2009 Jiři Musil: Społeczne aspekty oceny zespołów mieszkaniowych. Sprawy Mieszkaniowe, z. 3-4/1984, Instytut Kształtowania Środowiska, Warszawa. O. Newman: Defensible Space: Crime Prevention Through Urban Design. Colier, New York A. Ostańska: Europejskie programy rewitalizacji osiedli. Administrator, nr 7- -8/2010. A. Rębowska: Rehabilitacja blokowisk (w:) Z. Ziobrowski, D. Ptaszycka-Jackowska, A. Rębowska, A. Geissler (red.) Rewitalizacja, Rehabilitacja, Restrukturyzacja, Odnowa Miast, IGPiK, Oddział w Krakowie, Kraków W. Siemiński, T. Topczewska: Rewitalizacja miast w Polsce przy wsparciu funduszami UE w latach Difin, Warszawa G. Węcławowicz, S. Kozłowski, R. Bajek: Large Housing Estates in Poland. Overview of developments and problems in Warsaw. Restate, Utrecht University, Utrecht The concept of housing estates after years Abstract The article presents the state of knowledge about contemporary issues and realisations of housing estates in the Polish cities. The phenomenon of urban housing estates has emerged in the modernist city planning and architecture stream in the 20s of the twentieth century. In the years many thousands of housing estates/blocks of flats were built in Poland, including about 4-5 million housing units in the so-called prefabricated large-panel buildings. In addition to discussing new forms of housing estates in modern cities, large part of the article is devoted to the need of modernisation of prefabricated large-panel buildings and revitalisation of housing estates/blocks of flats from the second half of the twentieth century. Adres Autora dr Waldemar Siemiński Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa Warszawa, ul. Targowa 45 36

Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów

Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów Obszary mieszkaniowe obszary o dominującej funkcji mieszkaniowej ( blokowiska ) obszary z przeważającą funkcją mieszkaniową

Bardziej szczegółowo

DOSTĘPNOŚĆ MIESZKAŃ I JAKOŚĆ ŚRODOWISKA MIESZKANIOWEGO

DOSTĘPNOŚĆ MIESZKAŃ I JAKOŚĆ ŚRODOWISKA MIESZKANIOWEGO Mieszkać godnie. Wspólnie budujemy politykę mieszkaniową w Polsce. Adam Kowalewski Architekt, dr nauk ekonomicznych Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Główna Komisja Urbanistyczno-Architektoniczna DOSTĘPNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

POLITYKA MIESZKANIOWA W POLSCE W PRACACH NAUKOWYCH 1918-2010

POLITYKA MIESZKANIOWA W POLSCE W PRACACH NAUKOWYCH 1918-2010 Maciej Cesarski POLITYKA MIESZKANIOWA W POLSCE W PRACACH NAUKOWYCH 1918-2010 Dokonania i wpływ polskiej szkoły badań % % OFICYNA WYDAWNICZA ' SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE 9 OFICYNA WYDAW NI CZA WARSZAWA

Bardziej szczegółowo

Koncepcja zagospodarowania i rewitalizacji obszaru starej rzeźni miejskiej w Toruniu

Koncepcja zagospodarowania i rewitalizacji obszaru starej rzeźni miejskiej w Toruniu Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych Koncepcja zagospodarowania i rewitalizacji obszaru starej rzeźni

Bardziej szczegółowo

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe,

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe, Rozwój zrównoważony rozwój podtrzymywalny rozwój trwały ekorozwój sustainable development Takie gospodarowanie środowiskiem przez żyjące pokolenie, aby respektować interesy przyszłych pokoleń, a w szczególności

Bardziej szczegółowo

SPIS. Wstęp Pod trzema zaborami 13. Niepodległości 31

SPIS. Wstęp Pod trzema zaborami 13. Niepodległości 31 SPIS Wstęp Pod trzema zaborami 13 Sytuacja w Europie 13 Sytuacja w Polsce 15 Legislacja planistyczna 17 System planowania 18 Sytuacja w miastach 21 Konkurs na plan Krakowa 22 Konkurs na plan Kalisza 25

Bardziej szczegółowo

r O CS < < k o. ł O z X U os K Z 11 1 ULI » u ITALI ANOWI ... Q X U 5: i2 < OO i UJ I o o Q <

r O CS < < k o. ł O z X U os K Z 11 1 ULI » u ITALI ANOWI ... Q X U 5: i2 < OO i UJ I o o Q < 2 00 8 r O CS k o. ł _J z O z as X U $ os K Z 11 1 ULI U» u UJ ry Q X OS o o U 5: i2.... ANOWI ITALI BIBLIOGRAFIA SPIS TABEL SPIS PLANSZ OO i UJ I Q > 236 BIBLIOGRAFIA MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE 1. Strategia Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Płocka

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Płocka Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Płocka Pierwszy Obszar Rewitalizacji Warsztat 2 1 Opr. Dr hab. Piotr Lorens na bazie materiałów Urzędu Miasta Płocka Program spotkania Krótkie przypomnienie celów warsztatów

Bardziej szczegółowo

ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU

ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU DR INŻ. ARCH. MAŁGORZATA DENIS, DR INŻ. ARCH. ANNA MAJEWSKA, MGR INŻ. AGNIESZKA KARDAŚ Politechnika

Bardziej szczegółowo

KRZYSZTOF GASIDŁO Politechnika Śląska REGIONALNE PRZESTRZENIE PUBLICZNE I MIESZKALNICTWO

KRZYSZTOF GASIDŁO Politechnika Śląska REGIONALNE PRZESTRZENIE PUBLICZNE I MIESZKALNICTWO KRZYSZTOF GASIDŁO Politechnika Śląska REGIONALNE PRZESTRZENIE PUBLICZNE I MIESZKALNICTWO Regionalne Forum Rozwoju Województwa Śląskiego Katowice 2008 Cele województwa w kształtowaniu przestrzeni publicznych:

Bardziej szczegółowo

Ogólne zasady współfinansowania rewitalizacji Żarowa ze środków UE w okresie programowania Przygotowanie do aplikowania o dofinansowanie.

Ogólne zasady współfinansowania rewitalizacji Żarowa ze środków UE w okresie programowania Przygotowanie do aplikowania o dofinansowanie. Ogólne zasady współfinansowania rewitalizacji Żarowa ze środków UE w okresie programowania 2014-2020. Przygotowanie do aplikowania o dofinansowanie. Plan spotkania: 1. Rewitalizacja - definicja 2. Zasady

Bardziej szczegółowo

Społeczne oblicza metropolii

Społeczne oblicza metropolii Społeczne oblicza metropolii Bohdan Jałowiecki Konferencja: Czy metropolia jest jeszcze miastem? 29 30 czerwiec 2009 Struktura społeczna metropolii Czynniki agregacji i segregacji Społeczne oblicza metropolii

Bardziej szczegółowo

Cele społeczne w koncepcjach osiedla mieszkaniowego Ideologia a praktyka

Cele społeczne w koncepcjach osiedla mieszkaniowego Ideologia a praktyka INSTYTUT GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ I MIESZKALNICTWA Waldemar Siemiński Cele społeczne w koncepcjach osiedla mieszkaniowego Ideologia a praktyka Warszawa 2014 1 SPIS TREŚCI Przedmowa (Bohdan Jałowiecki)

Bardziej szczegółowo

REWITALIZACJA I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ MIASTA Przemiany Warszawy po 1990.

REWITALIZACJA I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ MIASTA Przemiany Warszawy po 1990. REWITALIZACJA I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ MIASTA Przemiany Warszawy po 1990. II KONGRES REWITALIZACJI MIAST Kraków 2012 Magdalena Staniszkis, Wydział Architektury, Politechnika Warszawska 1 ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ

Bardziej szczegółowo

Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast

Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast P o l s k a A k a d e m i a N a u k Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Grzegorz Węcławowicz Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast Prezentacja na VI Forum Mieszkalnictwa

Bardziej szczegółowo

Projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Osiedle Stefana Batorego część południowa w Poznaniu Etap: I konsultacje

Projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Osiedle Stefana Batorego część południowa w Poznaniu Etap: I konsultacje Projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Osiedle Stefana Batorego część południowa w Poznaniu Etap: I konsultacje Poznań, 16 listopada 2015 r. Skład zespołu: Marcin Piernikowski projektant

Bardziej szczegółowo

Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2015 r. nowe wyzwania. Jolanta Latała Towarzystwo Urbanistów Polskich

Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2015 r. nowe wyzwania. Jolanta Latała Towarzystwo Urbanistów Polskich Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2015 r. nowe wyzwania Jolanta Latała Towarzystwo Urbanistów Polskich A. Bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę Szacuje się chłonność

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy

Bardziej szczegółowo

O REWITALIZACJI. Rewitalizacja to kompleksowy proces wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych.

O REWITALIZACJI. Rewitalizacja to kompleksowy proces wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych. O REWITALIZACJI Rewitalizacja to kompleksowy proces wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych. Stan kryzysowy to stan spowodowany koncentracją negatywnych zjawisk społecznych, w szczególności

Bardziej szczegółowo

OBSZAR REWITALIZACJI 15 lipca Urząd Miasta Krakowa Aleksander Noworól Konsulting

OBSZAR REWITALIZACJI 15 lipca Urząd Miasta Krakowa Aleksander Noworól Konsulting + OBSZAR REWITALIZACJI 15 lipca 2016 Urząd Miasta Krakowa Aleksander Noworól Konsulting + Jakie są przyczyny Aktualizacji 2 MPRK? n Nowa polityka miejska Państwa n Ustawa o rewitalizacji z 9 X 2015 n Wytyczne

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Wolbrom na lata 2008-2020

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Wolbrom na lata 2008-2020 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013 (MRPO) zakłada, że Lokalne Programy Rewitalizacji (LPR) powinny dotyczyć wyselekcjonowanych obszarów miejskich, za wyjątkiem miast o liczbie mieszkańców

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA NIESTACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA NIESTACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012 TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA NIESTACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012 Katedra Gospodarki Nieruchomościami i Rozwoju Regionalnego (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

rewitalizacja Szansa na zrównoważony rozwój miasta? Krzysztof Ziental Urząd Miejski w Kaliszu

rewitalizacja Szansa na zrównoważony rozwój miasta? Krzysztof Ziental Urząd Miejski w Kaliszu rewitalizacja Szansa na zrównoważony rozwój miasta? 1 Krzysztof Ziental Urząd Miejski w Kaliszu zrównoważony rozwój rozwój społeczno gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych,

Bardziej szczegółowo

Rynek a władza publiczna; kształtowanie przestrzeni miasta Nowa polityka miejska-implikacje dla strategii rozwoju Krakowa 2030

Rynek a władza publiczna; kształtowanie przestrzeni miasta Nowa polityka miejska-implikacje dla strategii rozwoju Krakowa 2030 Rynek a władza publiczna; kształtowanie przestrzeni miasta Nowa polityka miejska-implikacje dla strategii rozwoju Krakowa 2030 Olgierd Dziekoński Kraków 22.02.2016 1 Rynek wobec przestrzeni miasta; ustawa

Bardziej szczegółowo

NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO

NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO 4000m 2 POWIERZCHNI HANDLOWEJ Mamy przyjemność zaoferować Państwu powierzchnię komercyjną w obiekcie typu convenience, którego lokalizacja znajduję się

Bardziej szczegółowo

Rola i zadania polityki mieszkaniowej Miasta Poznania w rozwoju i odnowie śródmieścia

Rola i zadania polityki mieszkaniowej Miasta Poznania w rozwoju i odnowie śródmieścia Rola i zadania polityki mieszkaniowej Miasta Poznania w rozwoju i odnowie śródmieścia referuje: Aleksandra Konieczna Zastępca Dyrektora WGKiM ds. mieszkaniowych Na zlecenie Wydziału Gospodarki Komunalnej

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Bury Tworzenie zasobu mieszkaniowego Gminy Miejskiej Kraków. Problemy Rozwoju Miast 5/2-4,

Katarzyna Bury Tworzenie zasobu mieszkaniowego Gminy Miejskiej Kraków. Problemy Rozwoju Miast 5/2-4, Katarzyna Bury Tworzenie zasobu mieszkaniowego Gminy Miejskiej Kraków Problemy Rozwoju Miast 5/2-4, 19-112 28 Wypowiedzi przedstawicieli miast Statements by representatives of cities Katarzyna Bury TWORZENIE

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja RAZEM. Rewitalizacja RAZEM. Szczecińskie TBS Sp. z o.o. Gmina Miasto Szczecin Wspólnoty Mieszkaniowe

Rewitalizacja RAZEM. Rewitalizacja RAZEM. Szczecińskie TBS Sp. z o.o. Gmina Miasto Szczecin Wspólnoty Mieszkaniowe Rewitalizacja RAZEM Szczecińskie TBS Sp. z o.o. Gmina Miasto Szczecin Wspólnoty Mieszkaniowe Wszystkie umowy o dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa

Bardziej szczegółowo

Lokalne instrumenty polityki mieszkaniowej na potrzeby rewitalizacji obszarów kryzysowych

Lokalne instrumenty polityki mieszkaniowej na potrzeby rewitalizacji obszarów kryzysowych Lokalne instrumenty polityki mieszkaniowej na potrzeby rewitalizacji obszarów kryzysowych dr Alina Muzioł-Węcławowicz Politechnika Warszawska III KONGRS RWITALIZACJI MIAST KRAKÓW 4-6 czerwca 2014 Projekty

Bardziej szczegółowo

NOWA WILDA. fragment miasta. jednostka urbanistyczna z dominującą funkcją mieszkaniową. Mapa miejska

NOWA WILDA. fragment miasta. jednostka urbanistyczna z dominującą funkcją mieszkaniową. Mapa miejska NOWA WILDA fragment miasta jednostka urbanistyczna z dominującą funkcją mieszkaniową Mapa miejska KLIN ZIELENI wg prof. Władysława Czarneckiego Dopływ świeżych idei dla nowych wyzwań Miasta Koncepcja funkcjonalno-przestrzenna

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Rewitalizacji Miasta Ostrów Mazowiecka na lata Spotkanie konsultacyjne 18/10/16 Ostrów Mazowiecka

Gminny Program Rewitalizacji Miasta Ostrów Mazowiecka na lata Spotkanie konsultacyjne 18/10/16 Ostrów Mazowiecka Gminny Program Rewitalizacji Miasta Ostrów Mazowiecka na lata 2016-2023 Spotkanie konsultacyjne 18/10/16 Ostrów Mazowiecka 1 Agenda Wprowadzenie o GPR Diagnoza czynników i zjawisk kryzysowych Obszar zdegradowany

Bardziej szczegółowo

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Płocka

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Płocka Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Płocka Przedsięwzięcia rewitalizacyjne Opr. Dr hab. Piotr Lorens na bazie materiałów Urzędu Miasta Płocka 1 Rewitalizacja definicja Struktura prezentacji Plan rewitalizacji

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012 TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 0/0 Katedra Gospodarki Nieruchomościami i Rozwoju Regionalnego (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Geodezja i Szacowanie

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja w ramach RPO WD 2014-2020

Rewitalizacja w ramach RPO WD 2014-2020 Rewitalizacja w ramach RPO WD 2014-2020 Projekty rewitalizacyjne w ramach RPO WD Nabory w ramach Działania 6.3 Rewitalizacja zdegradowanych obszarów Działania RPO WD, w których możliwe jest uzyskanie preferencji

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany Program Rewitalizacji Obszaru Funkcjonalnego (ZPROF) Chorzowa, Rudy Śląskiej i Świętochłowic do 2030 roku.

Zintegrowany Program Rewitalizacji Obszaru Funkcjonalnego (ZPROF) Chorzowa, Rudy Śląskiej i Świętochłowic do 2030 roku. Zintegrowany Program Rewitalizacji Obszaru Funkcjonalnego (ZPROF) Chorzowa, Rudy Śląskiej i Świętochłowic do 2030 roku styczeń 2015 O dokumencie ZPROF wprowadzenie Dokument Zintegrowany Program Rewitalizacji

Bardziej szczegółowo

Projektowanie architektury mieszkaniowej wielorodzinnej - opis przedmiotu

Projektowanie architektury mieszkaniowej wielorodzinnej - opis przedmiotu Projektowanie architektury mieszkaniowej wielorodzinnej - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Projektowanie architektury mieszkaniowej wielorodzinnej Kod przedmiotu proj09_pnadgenam57r Wydział

Bardziej szczegółowo

Humanizacja zabudowy mieszkaniowej, Malarstwo i Rzeźba w architekturze

Humanizacja zabudowy mieszkaniowej, Malarstwo i Rzeźba w architekturze Humanizacja zabudowy mieszkaniowej, Malarstwo i Rzeźba w architekturze - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Humanizacja zabudowy mieszkaniowej, Malarstwo i Rzeźba w architekturze Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja RAZEM. ZAAWANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTÓW październik 2012 r. Rewitalizacja RAZEM

Rewitalizacja RAZEM. ZAAWANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTÓW październik 2012 r. Rewitalizacja RAZEM ZAAWANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTÓW październik 2012 r. Rewitalizacja RAZEM Szczecińskie TBS Sp. z o.o. Gmina Miasto Szczecin Wspólnoty Mieszkaniowe Rewitalizacja RAZEM to wspólne przedsięwzięcie: Szczecińskiego

Bardziej szczegółowo

Przestrzeń wspólna sprawa

Przestrzeń wspólna sprawa Przestrzeń wspólna sprawa Przestrzeń to nie tylko estetyka czy tzw. marketing miejsca. Planowanie przestrzenne jest fundamentem rozwoju miast i dotyka wielu sfer życia społeczno gospodarczego, jak choćby

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

W CELU PRZEPROWADZNIA ZMIAN KONIECZNE JEST WYKORZYSTNIE ISTNIEJĄCEGO POTENCJALU OSIEDLA DLA ZASPOKOJENIA NARASTAJACYCH POTRZEB ZMIAN

W CELU PRZEPROWADZNIA ZMIAN KONIECZNE JEST WYKORZYSTNIE ISTNIEJĄCEGO POTENCJALU OSIEDLA DLA ZASPOKOJENIA NARASTAJACYCH POTRZEB ZMIAN Polityka humanizacji jako środek zapobiegawczy, wobec pogarszającej się kondycji obszarów monofunkcyjnych, wielkopłytowych osiedli mieszkaniowych studium przypadku. Grzegorz Lechman Współpraca: Eugeniusz

Bardziej szczegółowo

Miasto - arena nieuniknionych konfliktów i koniecznych kooperacji

Miasto - arena nieuniknionych konfliktów i koniecznych kooperacji Krzysztof Martyniak Instytut Socjologii Uniwersytet Warszawski...Życie miejskie przyciąga i odstrasza. Jest pełne uroków i strachów. Obiecuje i grozi. Podnieca i męczy. Upaja wolnością nigdzie indziej

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 62/2014

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 62/2014 Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 62/2014 OCENY ZMIAN W RÓŻNYCH WYMIARACH ŻYCIA SPOŁECZNEGO I POLITYCZNEGO W POLSCE PO ROKU 1989 Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku

Bardziej szczegółowo

Habitat-środowisko mieszkaniowe Kod przedmiotu

Habitat-środowisko mieszkaniowe Kod przedmiotu Habitat-środowisko mieszkaniowe - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Habitat-środowisko mieszkaniowe Kod przedmiotu 06.4-WI-ArchP-H-ŚM-S16 Wydział Kierunek Wydział Budownictwa, Architektury

Bardziej szczegółowo

Jaka polityka miejska

Jaka polityka miejska Jaka polityka miejska wobec współczesnych procesów urbanizacyjnych? Iwona Sagan Iwona Sagan 29 lutego 2016 Problemy 1. Globalna urbanizacja i neoliberalny model gospodarki 2. Dylematy polityki miejskiej

Bardziej szczegółowo

Formularz ankiety w sprawie konsultacji społecznych dotyczących założeń Kodeksu Krajobrazowego dla Miasta Zduńska Wola

Formularz ankiety w sprawie konsultacji społecznych dotyczących założeń Kodeksu Krajobrazowego dla Miasta Zduńska Wola Załącznik nr 2 do zarządzenia nr 25/16 Prezydenta Miasta Zduńska Wola z dnia 8 lutego 2016 r. Formularz ankiety w sprawie konsultacji społecznych dotyczących założeń Kodeksu Krajobrazowego dla Miasta Zduńska

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O EWENTUALNYM ROZMIESZCZENIU AMERYKAŃSKICH BAZ WOJSKOWYCH NA TERENIE POLSKI BS/23/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O EWENTUALNYM ROZMIESZCZENIU AMERYKAŃSKICH BAZ WOJSKOWYCH NA TERENIE POLSKI BS/23/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2009/2010

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2009/2010 TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2009/2010 Katedra Gospodarki Nieruchomościami i Rozwoju Regionalnego (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Geodezja

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI

WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI PROGRAM WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI PROGRAM REMONTOWY DLA NIERUCHOMOŚCI GMINNYCH ZLOKALIZOWANYCH W STREFIE WIELKOMIEJSKIEJ ŁODZI NA LATA 2011-2014 OBSZAR DZIAŁANIA Programem objęty

Bardziej szczegółowo

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów Spis treści Wprowadzenie... 7 Rozdział 1. Cele, uwarunkowania i obszary działania współczesnej polityki fiskalnej... 11 1.1. Istota, zarys historyczny i uwarunkowania polityki fiskalnej... 12 1.2. Obszary

Bardziej szczegółowo

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Dr inż. arch. Natalia Przesmycka Katedra Architektury, Urbanistyki i Planowania Przestrzennego Wydział Budownictwa i Architektury Politechniki

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4. Wytyczne do opracowania Lokalnych Programów Rewitalizacji

Załącznik nr 4. Wytyczne do opracowania Lokalnych Programów Rewitalizacji Załącznik nr 4 Wytyczne do opracowania Lokalnych Programów Rewitalizacji Szczegółowy opis priorytetów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 Katowice, czerwiec 2008

Bardziej szczegółowo

30 listopada 2015 r. PROJEKT MPZP Rejon ulicy Winogrady i Bastionowej w Poznaniu I Konsultacje społeczne

30 listopada 2015 r. PROJEKT MPZP Rejon ulicy Winogrady i Bastionowej w Poznaniu I Konsultacje społeczne PROJEKT MPZP Rejon ulicy Winogrady i Bastionowej w Poznaniu I Konsultacje społeczne 30 listopada 2015 r. Skład zespołu: mgr inż. arch. Małgorzata Kędziora- projektant prowadzący mgr Magdalena Kozielczyk

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja zdegradowanych obszarów w wymiarze społecznym, gospodarczym i przestrzennym oraz inwestycje w infrastrukturę społeczną i zdrowotną

Rewitalizacja zdegradowanych obszarów w wymiarze społecznym, gospodarczym i przestrzennym oraz inwestycje w infrastrukturę społeczną i zdrowotną Rewitalizacja zdegradowanych obszarów w wymiarze społecznym, gospodarczym i przestrzennym oraz inwestycje w infrastrukturę społeczną i zdrowotną Łukasz Tur Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA

WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA DR INŻ.ARCH.BARTOSZ KAŹMIERCZAK DR INŻ.ARCH.DOMINIKA PAZDER KONFERENCJA URZĘDU MIASTA POZNANIA I STOWARZYSZENIA FORUM REWITALIZACJI 20-22.10.2015 POZNAŃ Wspólna nie znaczy niczyja

Bardziej szczegółowo

REWITALIZACJA W LUBLINIE

REWITALIZACJA W LUBLINIE REWITALIZACJA W LUBLINIE Program Rewitalizacji dla Lublina: Uchwała nr 752/XXXIII/2009 Rady Miasta Lublin z dnia 18 czerwca 2009 roku: 1 ust. 2 Program Rewitalizacji dla Lublina pełni rolę lokalnego programu

Bardziej szczegółowo

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA WYZWANIA DLA POLSKIEGO POŚREDNIKA I ZARZĄDCY NIERUCHOMOŚCI W DOBIE GLOBALIZACJI I PRZEMIAN GOSPODARCZYCH Warszawa, 19 marzec 2012 1 Przesłanki wyboru tematu: Rynek nieruchomości jest rynkiem lokalnym ale

Bardziej szczegółowo

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Nieruchomość gruntowa niezabudowana

Nieruchomość gruntowa niezabudowana Nieruchomość gruntowa niezabudowana WAR S ZAWA 01 PRZEDMIOT SPRZEDAŻY Przedmiotowa nieruchomość znajduje się w dzielnicy Żoliborz przy zbiegu ulic Powązkowskiej, Krasińskiego i Elbląskiej. 6 linii tramwajowych

Bardziej szczegółowo

Problem suburbanizacji W aglomeracji wrocławskiej

Problem suburbanizacji W aglomeracji wrocławskiej Problem suburbanizacji W aglomeracji wrocławskiej Dr Maciej Zathey Wrocław, 8 kwietnia 2010 Suburbanizacja jako faza rozwoju regionu miejskiego Jednostki zmian populacji Dodatnie Ujemne S t a d i a 0 1

Bardziej szczegółowo

Opracowanie Lokalnego programu rewitalizacji miasta Przemyśla na lata

Opracowanie Lokalnego programu rewitalizacji miasta Przemyśla na lata Opracowanie Lokalnego programu rewitalizacji miasta Przemyśla na lata 2016-2023 Konsultacje społeczne 31.01.2017 Projekt realizowany przy współfinansowaniu ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: WYBRANE ASPEKTY POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: WYBRANE ASPEKTY POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: WYBRANE ASPEKTY POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

Dr Wojciech Knieć Instytut Socjologii Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr Wojciech Knieć Instytut Socjologii Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Dr Wojciech Knieć Instytut Socjologii Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu statystycznego obrazu kondycji obywatelskiej kondycji starych organizacji pozarządowych na wsi wpływu Unii Europejskiej na

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA,

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, MAREK WĘGLARZ TEMAT: Zieleń jako 'tworzywo' w kompozycji

Bardziej szczegółowo

LOKALNY PROGRAM REWITALIZACJI MIASTA ORNETA NA LATA

LOKALNY PROGRAM REWITALIZACJI MIASTA ORNETA NA LATA Załącznik nr 1 do Uchwały nr... Rady Miejskiej w z dnia 27.11.2013r LOKALNY PROGRAM REWITALIZACJI MIASTA ORNETA NA LATA 2008-2015 Orneta, listopad 2013 r. 5. PLANOWANE ZADANIA W LATACH 2008-2015 NA OBSZARZE

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II. Semestr I. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który:

Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II. Semestr I. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Semestr I Wymienia główne źródła, z których można czerpać informacje na tematy związane z życiem publicznym. Wyjaśnia, co to jest samorząd szkolny.

Bardziej szczegółowo

LUBLINEK-PIENISTA OSIEDLE W DZIELNICY ŁÓDŹ POLESIE JEDNOSTKA ADMINISTRACYJNA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

LUBLINEK-PIENISTA OSIEDLE W DZIELNICY ŁÓDŹ POLESIE JEDNOSTKA ADMINISTRACYJNA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO LUBLINEK-PIENISTA OSIEDLE W DZIELNICY ŁÓDŹ POLESIE JEDNOSTKA ADMINISTRACYJNA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO LISTA POTRZEB MIESZKAŃCÓW SPORZĄDZONA W RAMACH PROJEKTU FIO NASZE OSIEDLE: RAZEM DECYDUJEMY REALIZOWANEGO

Bardziej szczegółowo

ŚRÓDMIEŚCIE WARSZAWY w XX WIEKU

ŚRÓDMIEŚCIE WARSZAWY w XX WIEKU Krystyna Guranowska-Gruszecka ŚRÓDMIEŚCIE WARSZAWY w XX WIEKU Warszawa, lipiec 2013 Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego Spis treści STRESZCZENIE... 11 SUMMARY... 15 WPROWADZENIE... 19 CZĘŚĆ I EWOLUCJA

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY PLANOWANIA PRZESTRZENNEGO. Co to jest? A tak naprawdę?

PODSTAWY PLANOWANIA PRZESTRZENNEGO. Co to jest? A tak naprawdę? PODSTAWY PLANOWANIA PRZESTRZENNEGO mgr Anna Bernaciak Co to jest? całokształt działań zmierzających do zapewnienia prawidłowego rozwoju poszczególnych obszarów kraju, sztuka organizowania przestrzeni na

Bardziej szczegółowo

ZŁOTNO OSIEDLE W DZIELNICY ŁÓDŹ POLESIE JEDNOSTKA ADMINISTRACYJNA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

ZŁOTNO OSIEDLE W DZIELNICY ŁÓDŹ POLESIE JEDNOSTKA ADMINISTRACYJNA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO ZŁOTNO OSIEDLE W DZIELNICY ŁÓDŹ POLESIE JEDNOSTKA ADMINISTRACYJNA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO LISTA POTRZEB MIESZKAŃCÓW SPORZĄDZONA W RAMACH PROJEKTU FIO NASZE OSIEDLE: RAZEM DECYDUJEMY REALIZOWANEGO PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Charakter Małopolskiego Komitetu Obywatelskiego Siedzą w środkowym rzędzie: prof. Jerzy Mikułowski Pomorski późniejszy rektor AE, prof. Aleksander Koj ówczesny rektor

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR NR NR XIV/120/16 RADY GMINY MIĘDZYRZEC PODLASKI. z dnia 29 stycznia 2016 r.

UCHWAŁA NR NR NR XIV/120/16 RADY GMINY MIĘDZYRZEC PODLASKI. z dnia 29 stycznia 2016 r. UCHWAŁA NR NR NR XIV/120/16 RADY GMINY MIĘDZYRZEC PODLASKI z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Międzyrzec Podlaski na lata 2016-2021

Bardziej szczegółowo

Spółdzielnie mieszkaniowe

Spółdzielnie mieszkaniowe Redakcja naukowa Teodor Skotarczak Spółdzielnie mieszkaniowe Dylematy funkcjonowania i rozwoju N I E R U C H O M O Â C I Spółdzielnie mieszkaniowe Dylematy funkcjonowania i rozwoju Autorzy Małgorzata Blaszke

Bardziej szczegółowo

Urząd d Miasta Stołecznego Warszawy Biuro Polityki Lokalowej

Urząd d Miasta Stołecznego Warszawy Biuro Polityki Lokalowej 2. Rozbudowa hali sportowej Ośrodka Sztuk Walk Dalekiego Wschodu i Rekreacji Fizycznej przy ul. Korkowej 78 w Marysinie Wawerskim (Beneficjent: KRS Stadion TKKF) 3. Przebudowa i adaptacja pomieszczeń pod

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ XII. Monitoring i ewaluacja lokalnego programu rewitalizacji

ROZDZIAŁ XII. Monitoring i ewaluacja lokalnego programu rewitalizacji ROZDZIAŁ XII Monitoring i ewaluacja lokalnego programu rewitalizacji 12.1. Istota monitoringu i ewaluacji Monitoring i ewaluacja Programu Rewitalizacji są ściśle związane z procedura wdrożeniową. Władze

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO MIASTA KOŚCIANA (zarys prognoz do 2015r.)

STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO MIASTA KOŚCIANA (zarys prognoz do 2015r.) STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO (zarys prognoz do 2015r.) "Żeglarz, który nie wie dokąd płynie, nigdy nie będzie miał pomyślnych wiatrów" Seneka STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO

Bardziej szczegółowo

I. Analiza zasadności przystąpienia do sporządzenia planu

I. Analiza zasadności przystąpienia do sporządzenia planu Załącznik do Zarządzenia Nr 187/2010 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 29 stycznia 2010 r. DOKUMENTACJA CZYNNOŚCI POPRZEDZAJĄCYCH PODJĘCIE UCHWAŁY RADY MIASTA KRAKOWA W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA DO SPORZĄDZENIA

Bardziej szczegółowo

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Płocka wczoraj dziś - jutro

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Płocka wczoraj dziś - jutro Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Płocka wczoraj dziś - jutro Płock, 27 marca 2015 roku Rewitalizacja kompleksowy, skoordynowany, wieloletni, prowadzony na określonym obszarze proces przemian społecznych,

Bardziej szczegółowo

Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska

Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska Uniwersytet Warszawski Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Zakład Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Od Estonii do Chorwacji: inteligentne środki oszczędzania energii w budownictwie. Środkowej i Wschodniej INTENSE IEE/07/823/SI2.

Od Estonii do Chorwacji: inteligentne środki oszczędzania energii w budownictwie. Środkowej i Wschodniej INTENSE IEE/07/823/SI2. Od Estonii do Chorwacji: inteligentne środki oszczędzania energii w budownictwie mieszkaniowym w krajach Europy Środkowej i Wschodniej INTENSE Ogólnie o projekcie Skąd wzięła się idea projektu odpowiedź

Bardziej szczegółowo

Recenzja: prof. dr hab. Stanisław Kłopot. Redaktor prowadząca: Anna Raciborska. Redakcja i korekta: Magdalena Pluta. Projekt okładki: Katarzyna Juras

Recenzja: prof. dr hab. Stanisław Kłopot. Redaktor prowadząca: Anna Raciborska. Redakcja i korekta: Magdalena Pluta. Projekt okładki: Katarzyna Juras Recenzja: prof. dr hab. Stanisław Kłopot Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja i korekta: Magdalena Pluta Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcia na okładce: Piotr Szeszko Copyright 2015 by Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/78/2013 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM

Warszawa, czerwiec 2013 BS/78/2013 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM Warszawa, czerwiec 2013 BS/78/2013 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

Maciej Mycielski Daniel Piotrowski WARSZTATY CHARRETTE: ZRÓWNOWAŻONA URBANISTYKA W PRAKTYCE

Maciej Mycielski Daniel Piotrowski WARSZTATY CHARRETTE: ZRÓWNOWAŻONA URBANISTYKA W PRAKTYCE Maciej Mycielski Daniel Piotrowski WARSZTATY CHARRETTE: ZRÓWNOWAŻONA URBANISTYKA W PRAKTYCE MAU to biuro projektowe i konsultingowe specjalizujące się w zrównoważonej urbanistyce jako sztuce planowania

Bardziej szczegółowo

PODEJŚCIE SAMORZĄDOWE DO ROZWOJU MIESZKALNICTWA DLA SENIORÓW - PRZYKŁAD STARGARDU I SZCZECINA

PODEJŚCIE SAMORZĄDOWE DO ROZWOJU MIESZKALNICTWA DLA SENIORÓW - PRZYKŁAD STARGARDU I SZCZECINA PODEJŚCIE SAMORZĄDOWE DO ROZWOJU MIESZKALNICTWA DLA SENIORÓW - PRZYKŁAD STARGARDU I SZCZECINA Mieszkania wspomagane są formą pomocy przygotowującą osoby tam przebywające, pod opieką specjalistów, do prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Polityka mieszkaniowa m.st. Warszawy. m.st. Warszawa Aktualizacja strategii rozwoju Warszawy

Polityka mieszkaniowa m.st. Warszawy. m.st. Warszawa Aktualizacja strategii rozwoju Warszawy Polityka mieszkaniowa m.st. Warszawy Warszawski rynek mieszkaniowy Zasób mieszkaniowy w Warszawie w latach 2002-2014 1 000 000 950 000 900 000 850 000 800 000 750 000 717 784 729 889 739 324 753 182 766

Bardziej szczegółowo

Jakie są wyniki dotychczasowych analiz bilansu otwarcia do zmiany Studium?

Jakie są wyniki dotychczasowych analiz bilansu otwarcia do zmiany Studium? Łódź, dnia 6 maja 2014 r. Materiał prasowy przygotowany przez Miejską Pracownię Urbanistyczną w Łodzi w związku z prezentacją 29 kwietnia 2014 r. na sesji Rady Miejskiej w Łodzi materiału dotyczącego prac

Bardziej szczegółowo

Problematyka mieszkaniowa w programach rewitalizacji miejskich obszarów centralnych

Problematyka mieszkaniowa w programach rewitalizacji miejskich obszarów centralnych Problematyka mieszkaniowa w programach rewitalizacji miejskich obszarów centralnych dr Alina Muzioł-Węcławowicz Politechnika Warszawska Forum Rewitalizacji 1 PLAN PREZENTACJI projekty mieszkaniowe a kompleksowość

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

ILE JEST WART WIDOK Z OKNA? ---

ILE JEST WART WIDOK Z OKNA? --- Adam Kowalewski architekt, dr nauk ekonomicznych FUNDACJA ROZWOJU DEMOKRACJI LOKALNEJ ILE JEST WART WIDOK Z OKNA? --- ILE KOSZTUJE CHAOS? XIII Kongres Związku Banków Polskich - Finansowanie Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r.

Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r. Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla menedżerskich studiów podyplomowych Master of Business Administration (MBA) prowadzonych

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA SP. ADMINISTRACJA PUBLICZNA 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

Dąbrowa Górnicza - Śródmieście ZałoŜenia strategii rozwoju przestrzennego dzielnicy. Warsztaty Charette Sesja 3

Dąbrowa Górnicza - Śródmieście ZałoŜenia strategii rozwoju przestrzennego dzielnicy. Warsztaty Charette Sesja 3 Dąbrowa Górnicza - Śródmieście ZałoŜenia strategii rozwoju przestrzennego dzielnicy Warsztaty Charette Sesja 3 1 Organizatorzy warsztatów Miasto Dąbrowa Górnicza Śląski Związek Gmin i Powiatów 2 Program

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Jednostka prowadząca kierunek studiów: Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo