CZYLI O WYSTAWIE ZDJĘĆ HENRY EGO N. COBBA: 1947 / BARWY RUIN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CZYLI O WYSTAWIE ZDJĘĆ HENRY EGO N. COBBA: 1947 / BARWY RUIN"

Transkrypt

1 CZYLI O WYSTAWIE ZDJĘĆ HENRY EGO N. COBBA: 1947 / BARWY RUIN Nr 136 GRUDZIEŃ 2012 Żyjemy w czasach niezwykłego postępu, wielkich inwestycji, zmieniających nasze codzienne życie niemalże z dnia na dzień. Czasem już mamy dość tych utrudnień, bo trwa budowa metra, autostrady czy kolejnej ulicy. Żyjemy szybko, w wielkim tempie, goniąc świat, który uciekł nam kilkadziesiąt lat temu. Ale gdy tak pędzimy i narzekamy, warto w wolnej chwili zatrzymać się przed wystawą 1947 / barwy ruin, przygotowaną na podstawie oryginalnych zdjęć autorstwa pana Henry ego N. Cobba. Przed sześćdziesięciu pięciu laty Henry N. Cobb, student architektury Uniwersytetu Harvarda, fotografował Warszawę nie dla smutku jej ruin i zieleni porastających chwastów, lecz ze względu na interdyscyplinarny charakter planów odbudowy miasta oraz jego stołecznych funkcji. Problemy były odmienne, ale rozmach inwestycji porównywalny do czasów dzisiejszych. Jeżeli żyjemy w przekonaniu, że świat wyprzedził nas technologicznie i organizacyjnie, to wspomnienie autora kolorowych fotografii Warszawy z przełomu sierpnia i września 1947 roku pokazuje, że startowaliśmy z podobnego poziomu wiedzy jak Europa. Architekt Henry N. Cobb nadal aktywnie działa w zawodzie, jednak jego podziw dla poznanych w 1947 roku dokonań polskiej architektury i urbanistyki pozostał niezmienny do dziś. Henry emu. N. Cobbowi przypadła rola pierwszego dokumentalisty odbudowy Warszawy w kolorze i historii urbanistyki polskiej w jej regionalnym oraz krajowym wymiarze, co jest treścią wystawy oraz albumu 1947 / barwy ruin. Spojrzenie na Warszawę odbudowaną po II wojnie światowej, na Warszawę podnoszącą się z ruin, musi robić i robi wrażenie także dziś. Jakiż to fenomen, jaka siła woli pozwoliła naszym poprzednikom przywrócić do życia stolicę Polski, jej domy, ulice, place, parki i skwery, jej niezwyciężonego ducha. Wspaniała wystawa, wspaniałe świadectwo wielkiej pracy, niezłomnej wiary w to, że niemożliwe może stać się rzeczywistością. Jacek Wojciechowicz

2 WYSTAWA ZDJĘĆ HENRY EGO N. COBBA 1947 / BARWY RUIN Od 26 października br. w Domu Spotkań z Historią (DSH) można obejrzeć wystawę fotograficzną 1947 / barwy ruin. Ekspozycja prezentuje około 100 barwnych fotografii zrujnowanej Warszawy, Katowic, Piekar Śląskich, Szczecina i Wrocławia wykonanych w 1947 roku przez Henry ego N. Cobba, amerykańskiego studenta architektury. W wernisażu wziął udział sam autor zdjęć. Organizatorem wystawy jest Dom Spotkań z Historią, a współorganizatorami Biuro Architektury i Planowania Przestrzennego Urzędu m.st. Warszawy oraz Fundacja Warszawa1939.pl. Autorami wystawy są Maria Sołtys i Krzysztof Jaszczyński. Partnerzy projektu to: Archiwum Państwowe m.st. Warszawy, Archiwum Akt Nowych, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Stowarzyszenie Architektów Polskich SARP oraz Zakład Architektury Polskiej Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Wystawę można oglądać w DSH oraz na skwerze im. księdza Jana Twardowskiego (u zbiegu ulic Karowej i Krakowskiego Przedmieścia) do końca kwietnia 2013 roku. Jacek Wojciechowicz (zastępca prezydenta m.st. Warszawy) otwiera wystawę Zdjęcie obok Od lewej: Marek Mikos (dyrektor Biura Architektury i Planowania Przestrzennego Urzędu m.st. Warszawy współorganizator wystawy) i Henry N. Cobb Henry N. Cobb otwiera 2 wystawę

3 KILKA SŁÓW OD AUTORA ZDJĘĆ Koniec II wojny światowej nastąpił w trakcie mojego szkolenia wojskowego nie służyłem więc w Europie ani nie widziałem na własne oczy skutków wojny. Aż do lata 1947 roku, kiedy to dołączyłem do małej grupy architektów i planistów odbywających podróż studyjną po wielu europejskich miastach w celu zapoznania się z ich powojenną odbudową. Ślady wpływu, jaki wywarła na mnie ta sześciotygodniowa podróż, odnaleźć można w liście, który napisałem do rodziców z Londynu 14 września 1947 roku, w kilka dni po moim wyjeździe z Warszawy: Do tej pory pisałem tak mało, że mogliście się martwić, czy moja wyprawa się udała Zapewniam Was, że tych kilka ostatnich tygodni będzie miało ogromny wpływ na wybór mojej dalszej kariery. Wystarczy powiedzieć, że wrażenia wyniesione przeze mnie z Anglii, Czechosłowacji i w szczególności z Polski mogą stanowić podstawę, na której rozwinie się zupełnie nowe podejście do architektury i planowania przestrzennego. Wnioskować z tego możecie (i to całkiem słusznie), że sympatyzuję z lewicowymi postulatami, z którymi zetknąłem się we wspomnianych krajach. Jestem całkowicie przekonany o konieczności wykorzystania przesłanek społecznych w moim zawodzie. Szczegółowo wyjaśnię Wam, o co mi chodzi (pokazując ponad 250 kolorowych zdjęć), gdy tylko przyjadę do domu. [podkreślenia oryginalne przyp. tł.] Około setki ze wspomnianych fotografii wykonanych zostało w Polsce czterdzieści w Warszawie, pozostałe w Katowicach, Krakowie, Oświęcimiu, Piasecznie, Szczecinie i Wrocławiu. Wszystkie to diapozytywy 35 mm firmy Kodachrome. Niektóre z nich zostały wykorzystane jako ilustracje podczas prelekcji, jaką wygłosiłem w Cambridge, w stanie Massachusetts, 4 listopada 1947 roku, a której tekst został później opublikowany w formie raportu zatytułowanego Odbudowa: Polska w magazynie TASK, redagowanym przez Martina Meyersona w Harvard Graduate School of Design. Sądziłem wtedy, że nic nie mogłoby mi dać większej satysfakcji niż powrót do Warszawy i pomoc przy pracach planistycznych w Biurze Odbudowy Stolicy [BOS]. Tak się jednak nie stało. Gdy wiosną 1949 roku zdobyłem już wykształcenie zawodowe na Harvardzie, realizację moich planów uniemożliwiła zimna wojna. We wrześniu tego roku Hermann Field, amerykański architekt, który kierował naszą grupą dwa lata wcześniej, został aresztowany podczas kolejnej wizyty w Warszawie, uwięziony pod zarzutem szpiegostwa (pomimo tego, że nigdy nie został formalnie oskarżony) i zwolniony dopiero w czasie odwilży, jaka nastąpiła po śmierci Stalina w 1953 roku. Jako że moje marzenie o zdobywaniu wiedzy, jak zmieniać świat, poprzez udział i pomoc w przebudowie Warszawy stało się nieosiągalne, skorzystałem z obiecującej szansy (w innym jednak zakresie) kształtowania architektury miejskiej, przyłączając się do I.M. Peia i jego powstającego wtedy biura, które nawiązało współpracę z nowojorskim deweloperem Williamem Zeckendorfem sen. W kolejnych latach angażowałem się w duże projekty urbanistyczne, realizowane w wielu miastach Ameryki Północnej, a także w moim rodzinnym mieście Bostonie. Ponieważ zrobione w Polsce kolorowe zdjęcia nie miały nic wspólnego z wykonywaną wówczas przeze mnie pracą, zostały odłożone do pudełka i zamknięte na ponad 60 lat. Latem 2011 roku moja firma Pei Cobb Freed & Partners została jako jedna z ośmiu zaproszona do wzięcia udziału w konkursie na projekt budynków biurowych, które miały powstać w atrakcyjnym miejscu w centrum Warszawy. Przyjąłem zaproszenie także z powodu szansy na ponowny kontakt z miastem, którego nie widziałem od 1947 roku. W czasie przygotowań do wyjazdu otworzyłem pudełko z kliszami, zeskanowałem kilka z nich i wziąłem ze sobą do Polski, aby pokazać je na ipadzie. Zaskoczyła mnie żywa reakcja na te obrazy moich warszawskich gospodarzy, którzy twierdzili, że nigdy wcześniej nie widzieli kolorowych zdjęć polskich miast z wczesnego okresu powojennego. Skłoniło mnie to do zeskanowana wszystkich pozostałych klisz które teraz, po raz pierwszy, są prezentowane. Niezależnie od tego, jak dokładnie przedstawiają one zniszczenia ówczesnej stolicy, nie stanowią jedynego obrazu moich wspomnień Warszawy z 1947 roku. Przedstawiają jedynie dekoracje, w których (zgodnie z moją percepcją w tamtym czasie) rozgrywał się arcyciekawy spektakl. Jak opisywałem w liście do rodziców, szczerze wówczas podziwiałem projekty urbanistyczne wykonywane w BOS. Bardziej jednak byłem poruszony jak opisywałem później w TASK energią, entuzjazmem, optymizmem i poświęceniem ludzi, których miałem zaszczyt wtedy spotkać i z których każdy posiadał swój własny wojenny bagaż cierpienia i strat. W moim młodzieńczym idealizmie i naiwności byłem nieświadomy wpływu wielkich sił politycznych, które wkrótce miały przejąć i zmarginalizować BOS. Najwyraźniej jednak również wielu pracowników BOS nie zdawało sobie z tego sprawy. Jak opisał ten okres jeden z badaczy: We wspomnieniach spisanych w wiele lat później przez pierwszych pracowników BOS mowa jest o euforycznej atmosferze i entuzjastycznym poświęceniu się instytucji i jej bieżącym zadaniom, pomimo trudnych warunków pracy i życia. Według Jankowskiego:»Ludzie BOS [byli] najszczęśliwszymi warszawiakami tamtych lat«. Poza Hermannem Fieldem, którego prywatne i zawodowe znajomości otworzyły przed naszą grupą wiele drzwi, które w innym wypadku pozostałyby dla nas zamknięte, wpływ na moje wrażenia z Warszawy z 1947 roku miały w szczególności trzy osoby: Helena i Szymon Syrkusowie architekci, którym zawdzięczamy wiele fascynujących godzin, w tym wspaniały niedzielny wypad do ich domku nad brzegiem rzeki w Serocku, oraz Agnieszka Glinka nasza tłumaczka i przewodniczka, której nadzwyczajna inteligencja, uczciwość i niewyczerpane pokłady dobrego humoru stały się symbolem tego wszystkiego, co tak podziwiałem w Polakach. W ciągu dwóch lat od powrotu do domu otrzymałem kilkanaście kartek pocztowych od Heleny i Agnieszki, niestety po 1949 roku zapadła cisza. Nowy Jork, lipiec 2012 Anna Józefacka, Rebuilding Warsaw: Conflicting Visions of a Capital City, [ Odbudowa Warszawy: przeciwstawne wizje stolicy, ] (Rozprawa doktorska, New York University, maj 2011 r.), str

4 HENRY NICOLS COBB Henry Nichols Cobb urodził się 8 kwietnia 1926 roku w Bostonie, w stanie Massachusetts. Po ukończeniu w 1943 roku Phillips Exeter Academy kontynuował studia na Harvardzie, gdzie w roku 1947 przyznano mu stopień licencjacki. Tytuł magistra architektury otrzymał w 1949 roku w Graduate School of Design. W latach służył w rezerwie Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. W 1950 roku przeprowadził się do Nowego Jorku, gdzie dołączył do I.M. Peia w firmie Webb & Knapp agencji nieruchomości, kierowanej przez przedsiębiorcę budowlanego Williama Zeckendorfa sen. W 1955 roku wraz z I.M. Peiem i Easonem H. Leonardem założył pracownię architektoniczną, znaną obecnie pod nazwą Pei Cobb Freed & Partners, w której do tej pory pracuje. W jego dorobku znalazło się wiele projektów zrealizowanych w Ameryce Północnej i na całym świecie. Do najważniejszych dzieł należą: Place Ville Marie w Montrealu, John Hancock Tower w Bostonie, Muzeum Sztuki Portland w stanie Maine, Library Tower w Los Angeles, Sąd Stanów Zjednoczonych w Bostonie, Tour EDF w Paryżu, Centrum Studiów nad Rządami i Międzynarodowe Uniwersytetu Harvard, Torre Espacio w Madrycie oraz Palazzo Lombardia w Mediolanie. Przez cały okres swojej kariery łączył działalność zawodową z dydaktyką, jako wykładowca oraz krytyk projektów (design critic) w wielu szkołach architektury. W latach był profesorem pracowni i przewodniczącym Wydziału Architektury w Podyplomowym Studium Projektowania na Harvardzie. W roku 1992 zajmował stanowisko architekta rezydenta w Akademii Amerykańskiej w Rzymie. Jest członkiem Rady Amerykańskiego Instytutu Architektów (AIA), Amerykańskiej Akademii Sztuk i Literatury, akademikiem Narodowej Akademii Projektowania oraz członkiem Rady Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk. Otrzymał wiele nagród za swoje osiągnięcia zarówno jako architekt, jak i dydaktyk, m.in. Nagrodę Architektoniczną im. Arnolda W. Brunnera oraz Medal Topaz za Doskonałość w Uczeniu Architektury. Otrzymał również doktoraty honorowe Bowdoin College oraz Szwajcarskiej Politechniki Federalnej. 4

5 HENRY N. COBB W WARSZAWIE lipca 1947 roku Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Nowym Jorku wydał dwutygodniową wizę pobytową obywatelowi amerykańskiemu studentowi Henry emu Nicholsowi Cobbowi, który udawał się do naszego kraju w ramach jak napisano w formularzu wizowym education-study group, na zaproszenie małżeństwa architektów Heleny i Szymona Syrkusów oraz Polskiego Towarzystwa Reformy Mieszkaniowej. Idea wyjazdów studyjnych poza granice Stanów Zjednoczonych narodziła się pod koniec XIX wieku, kiedy to w 1891 roku powstało Uniwersyteckie Biuro Podróży. Wyjazdy młodych ludzi nie miały charakteru naukowego, ale też nie były stricte turystyczne. Chodziło generalnie nie tylko o poznawanie ludzi w innych krajach, ale również przyjrzenie się z bliska ich sposobowi myślenia, życia i pracy. W każdym z państw uczestnicy nie tylko odwiedzali ciekawe miejsca, lecz również brali udział w przygotowanych dla nich wykładach i spotkaniach prowadzonych np. przez lokalnych naukowców czy działaczy społecznych. Pozwalało to na lepsze zrozumienie zmian ekonomicznych, socjologicznych, politycznych i kulturalnych innych krajów, czyli otwarcie się na świat i inne kultury. Zniszczona działaniami wojennymi Europa stała się głównym kierunkiem powojennych wycieczek edukacyjnych z kontynentu amerykańskiego. Pierwsza z nich odbyła się w 1946 roku, a w 18.,w 1947 roku, amerykańsko-kanadyjskiej podróży studyjnej wziął udział przywołany na wstępie student III roku architektury na Uniwersytecie Harvarda Henry Nichols Cobb. Grupa liczyła 5 osób. W jej skład, oprócz wymienionego Cobba, wchodzili: dwie studentki architektury z Uniwersytetu Alberty w Kanadzie Jean Louise Wallbridge i Mary Louise Imrie, emerytowany inżynier Frank Wallace Howard z Winchester w stanie Massachusetts (o którym najmniej wiadomo) oraz szef i jednocześnie organizator wyjazdu, ówczesny profesor architektury na uniwersytecie w Cleveland Hermann Haviland Field. Hermann Haviland Field jeszcze przed II wojną światową poznał Europę, również Wschodnią. W 1934 roku wyjechał na stypendium do Zurychu, a latem tego samego roku, uczestnicząc w radziecko-amerykańskiej wymianie studentów z Moskiewskim Uniwersytetem, zwiedził wschodnią Ukrainę. W czasie studiów w Zurychu obracał się w środowisku lewicujących niemieckich, czeskich i polskich studentów, m.in. przyjaźnił się z małżeństwem Anną i Leonem Gecow studentami medycyny z Łodzi, których odwiedził w czasie pobytu w Polsce w 1947 roku. Początek II wojny światowej zastał go w Anglii, gdzie od marca 1939 roku aktywnie działał wraz z żoną w Brytyjskim Komitecie Pomocy Uchodźcom z Czech. Jako przedstawiciel tego komitetu wiosną tego roku założył w Krakowie punkt repatriacyjny. Do września 1939 roku wyemigrowało przez Polskę na Zachód 1600 czeskich obywateli, wśród nich wielu Żydów. W sierpniu 1954 roku H.H. Field ponownie przyjechał do Europy, by wziąć udział w kongresie CIAM (Międzynarodowy Kongres Architektury Nowoczesnej, fr. Congrès International d'architecture Moderne) w Bergamo. Stamtąd przez Pragę przybył do Warszawy. W drodze powrotnej został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa. Bez wyroku przesiedział w polskim więzieniu do jesieni tegoż roku. Uwolniony, wrócił do Stanów. Ostatni raz odwiedził Polskę w 1993 roku, w związku z opracowywaniem swojej książki Opóźniony lot (Departure Delayed), opowiadającej o latach Książka ukazała się na polskim rynku wydawniczym w 1997 roku, a w 1999 w USA. Hermann Haviland Field zmarł w 2001 roku. Trasa 18. podróży studyjnej wiodła przez Anglię, Czechosłowację i Polskę. Celem wycieczki było poszerzenie wiedzy z zakresu planowania i odbudowy miast ze zniszczeń wojennych. Poza tym przewidziano krótkie pobyty we Francji (Paryż) i Szwajcarii (Zurych), a także w Niemczech (Norymberga, Stuttgart). Metą objazdu miał być Sztokholm. Polska 1947 roku znajdowała się w szczególnym momencie prac nad odbudową kraju i Warszawy. Po dwóch latach szacowania strat i analizy stanu zagospodarowania przestrzennego przedstawiono wstępny krajowy plan odbudowy i plany regionalne. Goście poznali te plany w trakcie spotkań i rozmów w Ministerstwie Odbudowy, Głównym Urzędzie Planowania Przestrzennego i regionalnych dyrekcjach planowania przestrzennego odwiedzanych miast. Podczas pobytu w Warszawie (28-30 sierpnia cała grupa; 9-11 września tylko Cobb i Field) odbyło się wiele spotkań ze stołecznymi decydentami w dziedzinie odbudowy, Prezydentem Warszawy, a także z kolegami po fachu, czyli warszawskimi architektami. Największe wrażenie na gościach zrobiły spotkania w działającym już od 1945 roku Biurze Odbudowy Stolicy (BOS), gdzie zapoznano się z harmonogramem prac związanych z rejestracją zniszczeń i planami ich odbudowy, w wielu wypadkach długofalowymi. Plany odbudowy powstawały w pracowniach BOS już od 1945 roku. W 1946 roku zatwierdzono trzyletni plan odbudowy. Ważną dla przyszłego wizerunku miasta była decyzja o odbudowie jego części zabytkowej. W efekcie podróży po Polsce, od 28 sierpnia do 9 września, powstał bogaty zbiór zdjęć nie tylko zniszczonej Warszawy, ale i zrujnowanego Wrocławia i Szczecina oraz nietkniętego w czasie wojny Krakowa, a co godne podkreślenia, zbiór fotografii barwnych, stanowiących dokumentację 18. amerykańsko-kanadyjskiej wycieczki edukacyjnej.

6 Od lewej: Maria Sołtys (współautorka wystawy), Krzysztof Jaszczyński (współautor wystawy), Henry N. Cobb, Bożena Głowacka (tłumaczka), Monika Cichocka (kuratorka wystawy) DOŚWIADCZENIE, KTÓRE MNIE PRZEOBRAZIŁO Zapis spotkania z Henrym Cobbem Co takiego było w ofercie wycieczki, że zainteresowała Pana na tyle, by wyruszyć w podróż przez ocean, do zniszczonej Europy? Aby zrozumieć motywy naszej wycieczki, trzeba, w pewnym sensie, cofnąć się w czasie i przypomnieć pokolenie architektów, z którego się wywodzę. Proszę pamiętać że byliśmy pierwszym pokoleniem amerykańskich architektów, którzy zostali wykształceni przez europejskich architektów modernizmu. Moim wykładowcą był między innymi Walter Gropius i byliśmy w pełni zaangażowani w modernizm. To był ten kierunek, za którym podążaliśmy. Można by rzec, że tym samym cechowała nas pewna amnezja historyczna i szczęśliwie tak się stało, że zdołaliśmy ponownie odkryć historię. Tym, co wywarło na mnie ogromny wpływ i pewnym sensie mnie ukształtowało, to mój kontakt z Martinem Wagnerem. Był on głównym planistą i urbanistą Republiki Weimarskiej. Musiał oczywiście uciekać z Niemiec, a Walter Gropius sprowadził go do Stanów Zjednoczonych na Uniwersytet Harvarda, gdzie był także moim wykładowcą. Martin Wagner był socjalistą, ale był też znakomitym urbanistą i planistą. Był to człowiek, który zdołał w pewnym sensie zawładnąć moją wyobraźnią i rozkochał mnie w urbanistyce, w planowaniu przestrzennym. Kiedy pojawiła się możliwość uczestniczenia w wyjeździe edukacyjnym, który był planowany w 1947 roku, zdecydowałem się natychmiast. Chciałem uczestniczyć w tym wyjeździe, ponieważ fascynowały mnie działania na rzecz powojennej odbudowy w Wielkiej Brytanii, Czechosłowacji i w Polsce. Czy zetknął się kiedyś Pan z jakimkolwiek architektem europejskim, który uczestniczył w odbudowie Związku Radzieckiego w drugiej połowie lat 20.? To była znaczna grupa ludzi, która zbudowała m.in. Zagłębie Donieckie. Większość z nich musiała również emigrować i wybrała Amerykę. Czy któryś z Pana nauczycieli miał takie doświadczenia? Przyznam, że nie. W każdym razie nie sądzę, żeby tak było. Miałem, co prawda, kolegę, który pracował ze mną w firmie architektonicznej, i on, z tego, co pamiętam, w latach 30. XX wieku udał się do Związku Radzieckiego i tam pracował przy budowie moskiewskiego metra. Przyznam, że sam w owym czasie niewiele wiedziałem na temat modernizmu rosyjskiego i dopiero później zafascynował mnie konstruktywizm. W liście do rodziców napisał Pan, że to, co zobaczył, zwłaszcza w Polsce, będzie miało niewątpliwie wpływ na Pana przyszłą karierę, i że pewne idee, które zobaczył Pan w Polsce, na pewno wykorzysta Pan w swojej przyszłej pracy. Czy tak się faktycznie stało, czy jakąś rzecz, jakiś pomysł, jakiś plan, który zobaczył Pan w czasie swojej wizyty, zainspirował Pana przy projektowaniu? Przyznam, że rzeczywiście, zresztą wspominałem już o tym w moim liście jako autora zdjęć, który został wcześniej odczytany. To właśnie wizyta w Polsce była dla mnie niezwykle ważna. Była tak ważna, że mimo iż sama wizyta edukacyjna w swoim programie przewidywała, że z Warszawy udajemy się do państw skandynawskich, podjąłem decyzję przerwania wyjazdu i pozostania przez kilka dodatkowych dni właśnie w Warszawie. Wyzwoliło to we mnie ogromną pasję i energię. Nie mówię tu o zniszczeniach, które zobaczyłem w mieście, ale o tej niezwykłej pasji, która cechowała pracę w Biurze Odbudowy Stolicy (BOS). To właśnie były te dni, kiedy powstały fotografie, które można zobaczyć na wysta- 6

7 wie. Był w tym pewien kontrast były to piękne wrześniowe dni, niebieskie niebo i te ruiny zniszczonego miasta. To właśnie ukształtowało moje spojrzenie na świat, a także moją pracę jako architekta. Było to doświadczenie, które mnie przeobraziło i wzmocniło to, o czym marzyłem, co tkwiło we mnie wcześniej, czyli wiarę, że potrafimy na nowo stworzyć świat. Patrząc na pracę, jaką wykonywano w Warszawie, utwierdziłem się w przekonaniu, że to jest szansa, żeby ten świat na nowo stworzyć. Oczywiście bardzo pragnąłem przyjechać ponownie do Warszawy, przede wszystkim po to, by wesprzeć prace prowadzone w BOS. Bardzo mnie to inspirowało, ale było to po prostu niemożliwe. A jak wszyscy architekci, jestem oportunistą. Musiałem tym samym szukać dla siebie szans gdzie indziej. W Stanach Zjednoczonych chciałem przekuć w czyn pewne myślenie, pewne podejście do architektury, urbanistyki, planowania miasta na dużą skalę. W USA nie ma jednak takich projektów rządowych, które byłyby realizowane. Swojej szansy musiałem szukać w przedsięwzięciach prywatnych i dlatego też zatrudniłem się w biurze znanego dewelopera. Człowiek, dla którego rozpocząłem pracę, miał niezwykłą wyobraźnię i aspiracje rozwijania miast na wielką skalę. Były to działania, które wpisywały się również w przepisy prawne, jakie zostały w tamtym czasie przyjęte w Stanach Zjednoczonych. Odnoszę się tutaj do prawa federalnego przyjętego w latach 50., a dotyczącego odnowy tkanki miejskiej. Były to tym samym projekty, które miałem szansę realizować projekty na wielką skalę, niekiedy obejmujące setki kilometrów kwadratowych. Myślę, że to doświadczenie, czyli zamysł rozwoju miasta na ogromną skalę, pokazało, iż jest to błędne podejście. Od tamtej pory ja sam (ale myślę, że także wielu innych architektów, w tym przedstawicieli młodego pokolenia) zdałem sobie sprawę, że nie tak należy zabierać się do architektury, nie chodzi o zagospodarowanie ogromnych części miasta. Należy po prostu rozwijać poszczególne jego fragmenty. W ubiegłym roku odwiedził Pan Warszawę. Jakie wrażenie zrobiła na Panu po tych 60 latach i co zwróciło Pana uwagę? Co z tamtych planów, które Pan widział, odnalazł Pan w tym mieście, a co Pana zainteresowało w tej części miasta, której Pan nie znał, bo jeszcze jej nie było? Gdy w ubiegłym roku przyjechałem ponownie do Warszawy, nie byłem zaskoczony tym, że z taką uwagą dokonano odbudowy Starego Miasta. Jednak pewnym zaskoczeniem było dla mnie to, iż część architektury socrealizmu była lepsza, niż to, czego się spodziewałem. Zarówno z punktu widzenia architektonicznego, jak i urbanistycznego. Oczywiście, jeśli chodzi o socrealizm, to wiadomo, że przede wszystkim są to duże przestrzenie miasta, jak Marszałkowska, wielkie aleje przygotowane do parad. Jednakże byłem zaskoczony, że osiedla mieszkaniowe zostały wykonane w skali ludzkiej, że ta skala była odpowiednia. Stwierdziłem, że pozytywnym aspektem socrealizmu jest przestrzeń miejska jako taka, a nie same budynki, sama architektura. Jeżeli mógłbym się odnieść do współczesnej architektury, do współczesnego planowania miasta, to myślę, że niezależnie od tego, czy projekty mają charakter publiczny czy są realizowane przez prywatnych deweloperów, trzeba bardziej myśleć o przestrzeni miejskiej, o tym, jak owa przestrzeń jest zagospodarowana, niż o samym budynku. Nie chciałbym krytykować, ale przyznam, że jestem trochę rozczarowany sposobem, w jaki rozplanowane są ronda. Być może zbyt wielką uwagę przykłada się do budynków otaczających rondo, a nie do przestrzeni miejskiej, którą rondo tworzy. Zdaję sobie sprawę, że oczywiście są tu istotne kwestie natężenia ruchu i korków miejskich oraz to, co powstaje, jest próbą pogodzenia tych dwóch spraw. Jednocześnie trzeba pamiętać, że rondo jest znakomitą przestrzenią miejską i warto o nim pomyśleć w innym ujęciu architektonicznym. 7

8 Czy zna Pan realizacje Syrkusów w Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej? To pierwsza na świecie spółdzielnia, która budowała mieszkania dla bezdomnych. Niestety, nie znam akurat tego osiedla. Pytanie jednak uświadamia mi, jak mało wiem na temat Warszawy. W ubiegłym roku zaledwie kilka dni mogłem poświęcić na zwiedzanie miasta. Miasto jest żyjącym organizmem i uważam je za najwspanialszy z ludzkich wynalazków. Jednocześnie jest to przestrzeń niezwykle złożona, w związku z tym zdaję sobie sprawę, jak bardzo wiele chciałbym zobaczyć. Chciałabym zapytać, czy będąc w 1947 roku w Warszawie, dostrzegł Pan w tych ruinach, które Pan zobaczył jako młody architekt i urbanista, piękno tego miasta, które przed wojną było nazywane Paryżem Północy. Czy dostrzegł Pan wprawnym okiem architekta jakąś siatkę ulic, która mogła świadczyć o dosyć specjalistycznym planie naszej stolicy? Przyznam, że nie, nie miałem takiej szansy. Morze ruin, które zasłaniały wszystko, nie pozwalało, żeby odkryć ten pierwotny zamysł urbanistów. Być może były takie obszary, jak Rynek Starego Miasta bądź część Traktu Królewskiego, gdzie można było odczytać tę historyczną strukturę miasta. Sądzę, że jest to wada podejścia realizowanego przez BOS. Nie uwzględniało ono historycznych rozwiązań miejskich, historii miasta, z wyjątkiem pewnych obszarów. Było to podejście zorientowane na budowę nowego miasta w miejscu i przestrzeni, które miały już swoją historię. Brakowało odniesienia do historii i była to z pewnością wada. BOS działał z entuzjazmem i pasją, natomiast możliwe, że istotne były też względy polityczne, które spowodowały, że raczej nie myślano o odbudowie tkanki miejskiej, ale o tym, by zbudować nowe miasto w miejscu, gdzie istniało pierwotne miasto historyczne. Zabrakło pamięci, pamięci historycznej, pamięci o tym, co stanowi istotę miasta. Bardziej postawiono na inwencję twórczą. Miasto powinno być połączeniem takiej inwencji z pamięcią, a tu tego zabrakło i pamięć umarła. Widział Pan zrujnowaną Warszawę, zapewne trochę Pan też wiedział, jak wyglądała Warszawa przed wojną, zresztą w ostatniej wypowiedzi wspomniał Pan o pamięci. Widzi Pan teraz, po sześćdziesięciu paru latach, współczesną Warszawę, która staje się w pewnych miejscach kopią Manhattanu. Czy Warszawa, czy w ogóle Europa, a w szczególności Polska, powinna kopiować wzorce amerykańskie? W jakim kierunku powinna, Pana zdaniem, iść dalsza zabudowa Warszawy? Kolejne doniosłe pytanie. Przyznam, że jest to kwestia budząca kontrowersje i jest to sprawa gorąco dyskutowana przez urbanistów i planistów na całym świecie. Miałem szansę pracować w różnych miastach i wiem, że są to kwestie istotne nie tylko w Polsce, ale także na całym świecie. Jednocześnie też wszyscy zdajemy sobie sprawę, że jeżeli chodzi o przestrzeń handlową, biurową czy też budownictwo mieszkalne, są pewne standardy, które wchodzą w życie. Istnieje pewna funkcjonalność oczekiwana jako standard. Debata dotyczy tego, w jaki sposób, z jednej strony, zachować standard, zapewnić pewną oczekiwaną funkcjonalność, z drugiej zaś, jednocześnie zachować indywidualność i specyficzne cechy danego miasta. Nikt nie chce, żeby Warszawa wyglądała jak Manhattan, Hongkong czy też Londyn. Warszawa powinna być Warszawą. Dlatego też zarówno architekci, jak i urbaniści muszą tak pracować, żeby z jednej strony wykorzystać i uwzględnić standardy, które muszą być zrealizowane, ale jednocześnie interpretować je w taki sposób, żeby zachować unikalne cechy miasta pod względem historycznym oraz z racji specyfiki rozwoju miasta. Jest to wyzwanie, przed którym stoimy wszyscy. To, co jest niezbędne, to wyobraźnia, i to wyobraźnia nie tylko po stronie architektów, ale także po stronie deweloperów, którzy tworzą przestrzeń komercyjną, oraz władz miejskich, które kontrolują rozwój miasta. Wymaga to zaangażowania naprawdę wszystkich uczestników procesu tworzenia przestrzeni, tak aby wykorzystać wyobraźnię w celu wytworzenia równowagi. Równowagi pomiędzy standardem uniwersalnym, a tym, co stanowi o tożsamości lokalnej, równowagę między pamięcią Maria Sołtys i Krzysztof Jaszczyński, autorzy wystawy 8

9 a inwencją. Miasto to takie laboratorium, gdzie ścierają się te wszystkie potrzeby. Każde miasto musi stanąć wobec takiego wyzwania i dlatego też myślę, że niezbędna jest taka debata wśród tych, którzy są pasjonatami miasta, którzy będą chcieli rozmawiać na temat przyszłego rozwoju miasta. Przyznam, że nie chodzi o sam wynik takiej debaty, dyskursu publicznego i tego, jakie to będzie miało znaczenie dla planowania przestrzeni publicznej. Przede wszystkim jest to debata, która podtrzymuje kulturę, podtrzymuje zainteresowanie, ale także entuzjazm. Chodzi o to, żeby ludzie z pasją odnosili się do swojego miasta, żeby z pasją myśleli o rozwoju tego miasta. Nie chodzi o konkretne rozwiązania, ale o zaangażowanie, o to, żeby żyć z miastem. Należy pamiętać o wadze i istotności przestrzeni publicznej. Nie same budynki są ważne, ale przestrzeń publiczna, w której żyjemy. Przestrzeń jest ważniejsza niż same budynki, które miasto wypełniają. Jaką radę dałby Pan Prezydent miasta, Pani Hannie Gronkiewicz-Waltz, by powstrzymać zniszczenie budynków historycznych przez deweloperów? Wydaje się, że władze miasta nie sprawują kontroli nad tym zjawiskiem i nawet 7 czerwca w Washington Post ukazał się artykuł na temat niszczenia Saskiej Kępy. Saska Kępa to dzielnica Warszawy, która w dużej mierze przetrwała zmagania wojenne, bo znajduje się po drugiej stronie Wisły. Budowana w stylu Bauhaus, czyli jako miasto-ogród. Każdego roku mniej więcej pięć willi jest niszczonych przez deweloperów. Jestem w Warszawie od 24 godzin i jeszcze nie jestem gotowy, żeby doradzać Pani Prezydent miasta. Jeśli chodzi o podejście do tej kwestii, to co z całą pewnością bardzo ważne, żeby odnieść się do tego z pasją. Wiem, że ważne jest, żeby zachować te obiekty architektoniczne z lat 30., ale ważne jest także to, aby byli pasjonaci miasta, którzy są skłonni angażować się w debatę publiczną na ten temat. Myślę, że jest to debata, która dotyczy wielu miast europejskich, szczególnie właśnie teraz zaczynamy doceniać ówczesne prace modernistyczne. Niektóre z nich całkowicie zniszczały i przepadły, inne były od początku źle zbudowane, a jeszcze inne były piękne i są pięknie odrestaurowane. Przede wszystkim to społeczeństwo powinno decydować, co stanowi dla niego wartość i w jaki sposób tę wartość zachować, jak zachować budynki historyczne stanowiące o tożsamości miasta. Pamiętajmy także, że w USA straciliśmy pomniki tego, co nazwałbym architekturą XIX-wieczną. Niestety w ciągu ostatnich 50 lat wiele z tych budynków zostało utraconych. I to w pewnym sensie stanowiło początek ruchu na rzecz konserwacji i ochrony zabytków. Myślę, że Warszawa to miasto, które w pełni zasługuje na to, żeby zabytki, które ocalały, zostały zachowane. Ale decyzje w tej sprawie powinny zapadać w debacie publicznej, która wskaże kierunek takich działań. Z całą pewnością warto dbać o zachowanie historycznych obiektów, ale nie chodzi o to, żeby budynek tylko ocalić, ale także o to, żeby był to żywy budynek. Jest więc pytanie, co zachować, w jaki sposób zachować i jakie reguły w tej sprawie powinny być ustanowione. Myślę, oczywiście, że nie jest rolą sektora publicznego, żeby decydował o wyniku takiej debaty, dlatego że jego rolą jest stworzenie pewnych ram, w których ta debata powinna się toczyć, tak by głos wszystkich zainteresowanych był słyszalny. W wolnym społeczeństwie to nie rządy decydują o wyniku takiej debaty, a jedynie tworzą ramy, by debata miała miejsce i by była właściwie przeprowadzona. Czy spotkał się Pan, tuż po wojnie, wśród amerykańskich architektów z poglądem, że Warszawa nie powinna być odbudowana? To radzili Polsce architekci francuscy przenieść stolicę do Łodzi, a Warszawę zostawić i zaorać. Słyszałem kiedyś o tej propozycji, żeby zarzucić koncepcję odbudowy miasta i stolicę przenieść w inne miejsce, ale to była koncepcja, która nigdy nie była poważnie traktowana w USA. Nie słyszałem o nikim, kto by popierał taką propozycję. Moim zdaniem, zdaniem osoby, która była w Warszawie w 1947 roku, byłoby to niewyobrażalne okrucieństwo. Od lewej: Ryszard Mączewski (Fundacja Warszawa 1939 współorganizator wystawy), Monika Cichocka (kuratorka), Maria Sołtys (współautorka wystawy), Krzysztof Jaszczyński (współautor wystawy), Emma Cobb, przy stoliku siedzi Henry N. Cobb 9

10 10 Skrzyżowanie alei gen. Władysława Sikorskiego (obecnie Aleje Jerozolimskie, generał Sikorski patronował alei w latach ) i ulicy Nowy Świat widziane sprzed budynku Banku Gospodarstwa Krajowego. Widoczne na zdjęciu ruiny budynków pomiędzy ulicą Smolną a aleją zostaną wkrótce rozebrane. W następnymroku rozpocznie się odbudowa stojącego przy Nowym Świecie pałacu Branickich (obecnie siedziba Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków oraz Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Warszawie). W miejscu skrzyżowania obecnie jest rondo Generała de Gaulle a.

11 Ulica Szpitalna, widok w kierunku południowym od skrzyżowania z ulicą Warecką. Na zdjęciu widoczne zniszczone budynki przy wylocie ulicy Boduena. Panorama ruin getta wykonana z przedwojennego skrzyżowania ulic Gęsiej i Zamenhofa w kierunku wschodnim i południowym. Na horyzoncie widoczne zrujnowane Nowe i Stare Miasto. Patrząc od lewej, można odnaleźć m.in.: kościół św. Jacka przy ulicy Freta, kościół Matki Bożej Królowej Polski (garnizonowy) przy ulicy Długiej, ruiny Pasażu Simonsa stojącego na rogu ulic Długiej i Nalewki (obecnie skrzyżowanie Długiej i Bohaterów Getta) i Arsenał. W miejscu, gdzie stał fotograf, jest obecnie skwer z odsłoniętym w 1948 roku pomnikiem Bohaterów Getta, przy którym powstaje Muzeum Historii Żydów Polskich. 11

12 12 Ruiny zabudowy ulicy Piwnej od strony placu Zamkowego. Po lewej stronie w głębi fasada kościoła pod wezwaniem św. Marcina.

13 Uszkodzony w czasie Powstania Warszawskiego wieżowiec Towarzystwa Ubezpieczeniowego Prudential. Górna część budynku została trafiona potężnym pociskiem z niemieckiego moździerza Karl (kaliber 600 mm). Wieżowiec, przed wojną mieszczący biura i luksusowe mieszkania, został odbudowany z przeznaczeniem na hotel Warszawa (obecnie od kilku lat w przebudowie). Odbudowany został również,widoczny z lewej strony, budynek Banku Kredytu Wzajemnego. Aktualnie mieści się w nim Warszawski Ośrodek Telewizyjny TVP. 13

14 14 Plac Zamkowy (widok od strony Krakowskiego Przedmieścia) wkrótce po wykonaniu przez Henry ego N. Cobba tego zdjęcia został przecięty przez głęboki na 12 metrów wykop, w którym zbudowano tunel Trasy W-Z. Widoczne z lewej strony ruiny domów przy Krakowskim Przedmieściu zostały rozebrane, a następnie zrekonstruowane po zakończeniu budowy tunelu.

15 Panorama wschodniej pierzei placu Napoleona od ulicy Świętokrzyskiej do ulicy Wareckiej. Po lewej spalony we wrześniu 1939 i rozebrany w czasie okupacji dom Mintera, który stał na rogu ulicy Świętokrzyskiej. Mieścił się w nim urząd pocztowy, kontynuujący tradycje Poczty Saskiej, przeniesiony następnie do nowego, sąsiedniego gmachu Poczty Głównej. Poczta Główna jeden z bastionów powstańczych została zniszczona w wyniku bombardowań niemieckiego lotnictwa. Widoczne na zdjęciach ruiny tego gmachu zostaną rozebrane jeszcze w 1947 roku, a cały teren przeznaczony pod budowę siedziby Nardowego Banku Polskiego. W ogłoszonym w tym celu w 1947 roku konkursie SARP nr 164, rozstrzygniętym 30 stycznia 1948, do realizacji wybrano projekt Bohdana Pniewskiego. Plac Krasińskich z widocznymi ruinami pałacu Krasińskich i oficyny nad ulicą Bonifraterską. 15

16 SUMMARY We are living in times of progress and grand projects that are changing our day-to-day lives just about each and every day. We are living quickly, chasing after the world at a great rate, a world that escaped us a few dozen years ago. However, while we are pressing on and complaining, the 1947 The Colors of Ruin exhibition, prepared on the basis of the original photographs of Henry N. Cobb, is absolutely worth the devoting of a free moment of time. Sixty-five years ago Henry N. Cobb, a student of architecture at Harvard University, photographed Warsaw not for its sad ruins and weed-infested parks, but because of the interdisciplinary character of plans for the reconstruction of the city and its capital function. The problems faced then were different, but the investment momentum was comparable to today s. If we live convinced that world has left us behind in terms of technology and organization, then the memories of the author of the color photographs of Warsaw from August and September 1947 show that we started from a level of knowledge like that of the rest of Europe. Architect Henry N. Cobb is still active in his profession, but his appreciation for the achievements of Polish architecture and urban planning that he discovered in 1947 have remained unchanged to this very day. Henry N. Cobb was given the role of the premiere color documentalist of the reconstruction of Warsaw and of the history of Polish urban planning in its regional and historical dimensions, which is the content of the 1947 The Colors of Ruin exhibition and album. A look at Warsaw rebuilt after World War II, at a Warsaw raising itself up from ruin, must make and does make an impression even today. What phenomenon, what force of willpower allowed out predecessors to bring the capital of Poland back to life, with its houses, streets, squares, parks, greens, and unconquered spirit. It is a remarkable exhibition and remarkable evidence of the enormous effort and unwavering faith in the impossible that can become a reality. Jacek Wojciechowicz projekt graficzny Zbyszek Gonciarz tłumaczenie Ryszard E.L. Nawrocki foto z otwarcia wystawy Tomasz Kubaczyk/DSH 16 MAGAZYN URBANISTYCZNO-ARCHITEKTONICZNY wydaje Biuro Architekrury i Planowania Przestrzennego Urzędu m.st. Warszawy redakcja plac Defilad 1, PKiN XIII p Warszawa, tel , fax redaguje zespół Małgorzata Zdancewicz redaktor prowadząca, Marek Mikos, Andrzej Śwital Redakcja zastrzega sobie prawo redagowania i skracania powierzonych tekstów ISSN X

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IK-finał ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Piękno ulicy skończyło się wraz z końcem II wojny światowej. Jaka była to wspaniała ulica, pokazują stare fotografie oraz nieliczne odbudowane kamienice.

Bardziej szczegółowo

W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z

W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z dofinansowaniem z funduszy unijnych. Dzięki umiejętnemu

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IKz6g123 ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Zagadka IKz6g123 ULICA LICZY SOBIE OKOŁO 240 LAT A JEJ NAZWA O POŁOWĘ MNIEJ. JEST ULICĄ W MIARĘ DŁUGĄ. ZABUDOWA KIEDYŚ I OBECNIE BARDZO RÓŻNORODNA, OD ZWARTYCH

Bardziej szczegółowo

XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009

XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009 XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009 POPLENEROWA WYSTAWA MALARSTWA XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009 GMINNE CENTRUM KULTURY W SZYDŁOWIE URZĄD GMINY W SZYDŁOWIE Historia Pleneru malarskiego w Szydłowie sięga

Bardziej szczegółowo

Programy Stypendialne Polsko- Amerykańskiej Komisji Fulbrighta

Programy Stypendialne Polsko- Amerykańskiej Komisji Fulbrighta Programy Stypendialne Polsko- Amerykańskiej Komisji Fulbrighta Centrum Informacji o Studiach w USA Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta ola.augustyniak@fulbright.edu.pl http://www.fulbright.edu.pl HISTORIA

Bardziej szczegółowo

BUDUJEMY PRZYSZŁOŚĆ. 26.10.2010 godz. 17:00

BUDUJEMY PRZYSZŁOŚĆ. 26.10.2010 godz. 17:00 BUDUJEMY PRZYSZŁOŚĆ 26.10.2010 godz. 17:00 HARMONOGRAM 1. Wstęp Miasta Darłowo Burmistrz Arkadiusz! Klimowicz 2. POC Partners Doświadczenie belgijskie Dyrektor Generalny: Pan Taffeiren Peter 3. Arcas Projektowanie

Bardziej szczegółowo

1963 2003-40 lat służby Warszawie Towarzystwo Przyjaciół Warszawy Zarząd Główny

1963 2003-40 lat służby Warszawie Towarzystwo Przyjaciół Warszawy Zarząd Główny 1963 2003 40 lat służby Warszawie Towarzystwo Przyjaciół Warszawy Zarząd Główny 00277 Warszawa, Plac Zamkowy 10 * Telefon. Kontaktowy: A.Dobiecki 0601 388 970 * Fax ZG TPW: 8315759 Warszawa, dnia 13 kwietnia

Bardziej szczegółowo

25 kwietnia 2015 OD MICHAŁOWA DO KAMIONKA podczas Spaceru Warszawskiego prowadziła nas przewodniczka - pani Iwona Gąsiorek

25 kwietnia 2015 OD MICHAŁOWA DO KAMIONKA podczas Spaceru Warszawskiego prowadziła nas przewodniczka - pani Iwona Gąsiorek 25 kwietnia 2015 OD MICHAŁOWA DO KAMIONKA podczas Spaceru Warszawskiego prowadziła nas przewodniczka - pani Iwona Gąsiorek Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego w Warszawie kościół parafialny na Pradze

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA MUZEUM JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO

KONCEPCJA MUZEUM JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO KONCEPCJA MUZEUM JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO opis wystawy Otwarcie wystawy z udziałem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego. Belweder, 7 listopada 2012 r. Wystawa KONCEPCJA MUZEUM JÓZEFA

Bardziej szczegółowo

DOSTĘPNOŚĆ MIESZKAŃ I JAKOŚĆ ŚRODOWISKA MIESZKANIOWEGO

DOSTĘPNOŚĆ MIESZKAŃ I JAKOŚĆ ŚRODOWISKA MIESZKANIOWEGO Mieszkać godnie. Wspólnie budujemy politykę mieszkaniową w Polsce. Adam Kowalewski Architekt, dr nauk ekonomicznych Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Główna Komisja Urbanistyczno-Architektoniczna DOSTĘPNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

HISTORIA MUZEUM ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH

HISTORIA MUZEUM ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH HISTORIA MUZEUM ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH Przemysław Smyczek - Dyrektor Wydziału Kultury Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Katowice, 8 lutego 2013 r. 1924 rok powołanie Towarzystwa Muzeum Ziemi Śląskiej,

Bardziej szczegółowo

1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest

1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest 1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest znakomitym pedagogiem związanym z podkowiańską szkołą, gdzie

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku

Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku Białystok 2011 SPIS TREŚCI OD REDAKTORA... 9 CZĘŚĆ I POLSKA SZKOŁA PLANOWANIA URBANISTYKI I ARCHITEKTURY Tadeusz Barucki Zapomniana architektura II Rzeczpospolitej...

Bardziej szczegółowo

Francja, Paryż - Wieża Montaparnasse, najbrzydszy budynek we Francji

Francja, Paryż - Wieża Montaparnasse, najbrzydszy budynek we Francji Wieża Montparnasse wieża i należące do niej centrum handlowe powstałe w latach 1969-1972, w centrum dzielnicy Montparnasse, na avenue du Maine 33 w Paryżu (dzisiejszy odpowiednik SkyTower we Wrocławiu.

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Fotograficznego Moja miejscowość wczoraj i dziś

Regulamin Konkursu Fotograficznego Moja miejscowość wczoraj i dziś Regulamin Konkursu Fotograficznego Moja miejscowość wczoraj i dziś z dnia 04 kwietnia 2016 1 Informacje ogólne 1. Organizatorem Konkursu fotograficznego jest Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

ZAPIS STENOGRAFICZNY. Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja

ZAPIS STENOGRAFICZNY. Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja ZAPIS STENOGRAFICZNY Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja Porządek obrad: 1. Rozpatrzenie wniosków zgłoszonych na 38. posiedzeniu Senatu do

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

Programy Stypendialne Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta

Programy Stypendialne Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta Programy Stypendialne Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta Centrum Informacji o Studiach w USA, Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta http://www.fulbright.edu.pl ola.augustyniak@fulbright.edu.pl HISTORIA

Bardziej szczegółowo

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ mała wystawa o wielkiej rzeczy Od 26 listopada 2012 roku w sali wystaw Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu, prezentowana jest wystawa pt. Pałac Dzieduszyckich

Bardziej szczegółowo

Wolontariusz WANTED!

Wolontariusz WANTED! Wolontariusz WANTED! Kogo szukamy: Asystenta Prowadzącego warsztaty dla dzieci i rodzin 7 dzień tworzenia Opis programu: 7 DZIEŃ TWORZENIA to cykl warsztatów artystycznych, którego uczestnicy zwiedzają

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Kazimierz, obecna dzielnica Krakowa, a niegdyś osobne miasto, został

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii

Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii Historia Grabowca, Feliks Boczkowski 1 Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii Chłopak ze wsi, radca z Warszawy, więzień z Oświęcimia w pamięci naszej

Bardziej szczegółowo

Nieruchomość gruntowa niezabudowana

Nieruchomość gruntowa niezabudowana Nieruchomość gruntowa niezabudowana WAR S ZAWA 01 PRZEDMIOT SPRZEDAŻY Przedmiotowa nieruchomość znajduje się w dzielnicy Żoliborz przy zbiegu ulic Powązkowskiej, Krasińskiego i Elbląskiej. 6 linii tramwajowych

Bardziej szczegółowo

Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument

Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument DWA ŚWIATY BOGACTWO I NĘDZA W WIELKIM MIEŚCIE KAIR, miasto na styku światów القاهرة Kair to położona nad Nilem stolica

Bardziej szczegółowo

pamięć nieustająca ogólnopolski konkurs dla gimnazjalistów i licealistów organizowany przez fundację Ostoja przy Wiśle

pamięć nieustająca ogólnopolski konkurs dla gimnazjalistów i licealistów organizowany przez fundację Ostoja przy Wiśle ogólnopolski konkurs dla gimnazjalistów i licealistów organizowany przez fundację Ostoja przy Wiśle W 1928 roku Tygodnik Ilustrowany donosił o próbnych wierceniach i badaniach gruntu pod kolej podziemną

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin jubileusze nauczycieli akademickich Prof. dr hab. Hieronim Bartel Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin płk prof. dr. hab. n. med. Tadeusza Brzezińskiego Zgodnie z kontynuowanym od lat zwyczajem, na

Bardziej szczegółowo

Fundacja Nauka i Pasja. www.naukaipasja.org

Fundacja Nauka i Pasja. www.naukaipasja.org Fundacja Nauka i Pasja www.naukaipasja.org Witamy w Fundacji Nauka i Pasja Pomagamy finansowo uczniom i studentom pomiędzy 15. a 21. rokiem technicznych życia uzdolnionym w kierunkach i ścisłych. Zwracamy

Bardziej szczegółowo

Nauczanie przedsiębiorczości wyzwanie i możliwości dla Polski

Nauczanie przedsiębiorczości wyzwanie i możliwości dla Polski Nauczanie przedsiębiorczości wyzwanie i możliwości dla Polski Nauczanie w szkołach wartości związanych z przedsiębiorczością stanowi zarówno wyzwanie, jak i możliwości dla Polski. Jest to wyzwanie z trzech

Bardziej szczegółowo

MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI!

MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI! MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI! Czym jest Muzeum Neonów? Pierwsze w Polsce Muzeum Neonów to pomysł na prezentację wyjątkowych polskich neonów z okresu PRL i ocalenie ich od zapomnienia. Naszą misją jest

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o t o g r a f o w a n i e 1 Piotr Ślaski ŁATWE FOTOGRAFOWANIE Jedyny tak prosty poradnik dla początkujących amatorów fotografii P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o

Bardziej szczegółowo

KONTAKTY I WYJAZDY ZAGRANICZNE PROF. HELENY WIĘCKOWSKIEJ

KONTAKTY I WYJAZDY ZAGRANICZNE PROF. HELENY WIĘCKOWSKIEJ Aleksandra Brzozowska KONTAKTY I WYJAZDY ZAGRANICZNE PROF. HELENY WIĘCKOWSKIEJ "Helena Więckowska - kobieta polska w nauce Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego 10.IV.2014 Poszerzało to nasze horyzonty Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

M Z A UR U SKI SK E I J HIST

M Z A UR U SKI SK E I J HIST NATROPACH MAZURSKIEJHISTORII I WOJNA ŚWIATOWA W KRAJOBRAZIE POWIATU GIŻYCKIEGO Projekt edukacyjny skierowany do uczniów szkół ponadgimnazjalnych powiatu giżyckiego I WOJNA ŚWIATOWA W KRAJOBRAZIE POWIATU

Bardziej szczegółowo

Staż zawodowy w Komendzie Siegen Wittgenstein

Staż zawodowy w Komendzie Siegen Wittgenstein Staż zawodowy w Komendzie Siegen Wittgenstein Komisarz Martin Schlagner policjant z Siegen przebywał na stażu zawodowym w Jeleniej Górze we wrześniu 2012 roku, natomiast w październiku w Policji Siegen

Bardziej szczegółowo

FORUM PRZESTRZENIE MIEJSKIE ORGANIZATORZY WSPÓŁORGANIZATORZY PARTNERZY WSPIERAJĄCY

FORUM PRZESTRZENIE MIEJSKIE ORGANIZATORZY WSPÓŁORGANIZATORZY PARTNERZY WSPIERAJĄCY RAMOWY PROGRAM FORUM 27.04.2015r. FORUM PRZESTRZENIE MIEJSKIE ogólnopolska konferencja naukowa pt. Budownictwo infrastrukturalne miejskie w programach finansowych Unii Europejskiej 12 czerwca 2015r. aula

Bardziej szczegółowo

NASZA WIZYTA W PRACOWNI LITERACKIEJ ARKADEGO FIEDLERA

NASZA WIZYTA W PRACOWNI LITERACKIEJ ARKADEGO FIEDLERA NASZA WIZYTA W PRACOWNI LITERACKIEJ ARKADEGO FIEDLERA Śladem Zygmunta Pniewskiego Dnia 8 kwietnia wybraliśmy się do Pracowni Literackiej Arkadego Fiedlera, aby poszukać śladów wyprawy do Brazylii oraz

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII

SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII W dniach 24 lipca- 6 sierpnia 2011r. uczestniczyłam w kursie metodycznojęzykowym pt. Teachers of English Course w ramach programu Comenius-

Bardziej szczegółowo

Lp. Wyszczególnienie Liczba wskazań

Lp. Wyszczególnienie Liczba wskazań Raport z badania stopnia zadowolenia z turystyki do Warszawy W pierwszej dekadzie września 2012 roku Stowarzyszenie Pomagam w Kleszczewie zorganizowało dla osób niepełnosprawnych z opiekunami /dzieci i

Bardziej szczegółowo

Historisch-technisches Informationszentrum.

Historisch-technisches Informationszentrum. 1 Historisch-technisches Informationszentrum. Wojskowy Ośrodek Badawczy w Peenemünde był w latach 1936-1945 jednym z najbardziej nowoczesnych ośrodków technologii na świecie. W październiku 1942 roku udało

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

Program wycieczki do Londynu. 23-27 kwietnia 2013 rok. Szkoła podstawowa nr 28 z Oddziałami Integracyjnymi w Lublinie

Program wycieczki do Londynu. 23-27 kwietnia 2013 rok. Szkoła podstawowa nr 28 z Oddziałami Integracyjnymi w Lublinie Świat jest wspaniałą książką, z której Ci, co nigdy nie oddalili się od domu, przeczytali tylko jedną stronę Św. Augustyn Program wycieczki do Londynu 23-27 kwietnia 2013 rok Szkoła podstawowa nr 28 z

Bardziej szczegółowo

Pierwsze posiedzenie Komitetu Sterującego do spraw EXPO 2022

Pierwsze posiedzenie Komitetu Sterującego do spraw EXPO 2022 Pierwsze posiedzenie Komitetu Sterującego do spraw EXPO 2022 Ubieganie się przez Rząd RP o przyznanie prawa do zorganizowania Międzynarodowej Wystawy EXPO w Łodzi w roku 2022 Łódź, 14 lipca 2015 roku Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

WARSZAWA krok po kroku nasze wspomnienia

WARSZAWA krok po kroku nasze wspomnienia WARSZAWA krok po kroku nasze wspomnienia Warszawa da się lubić, Tutaj szczęście można znaleźć, Tutaj serce można zgubić Dnia 18.10.2011 r. uczniowie Gimnazjum nr 6 w Czerwionce-Leszczynach wzięli udział

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY Łódź posiada jedyny w swoim rodzaju, autentyczny zespół historyzujących, eklektycznych i secesyjnych kamienic

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

ZJAZD KOŁA MŁODYCH. POLSKIEGO ZWIĄZKU INśYNIERÓW I TECHNIKÓW BUDOWNICTWA

ZJAZD KOŁA MŁODYCH. POLSKIEGO ZWIĄZKU INśYNIERÓW I TECHNIKÓW BUDOWNICTWA ZJAZD KOŁA MŁODYCH POLSKIEGO ZWIĄZKU INśYNIERÓW I TECHNIKÓW BUDOWNICTWA GDAŃSK 06-08.05.2011 Koło Młodych Polskiego Związku InŜynierów i Techników Budownictwa (KM PZITB) jest pręŝnie rozwijającym się stowarzyszeniem

Bardziej szczegółowo

Kim jest autor niezwykłej kolekcji zdjęć. Zawodowcem?

Kim jest autor niezwykłej kolekcji zdjęć. Zawodowcem? Kim jest autor niezwykłej kolekcji zdjęć. Zawodowcem? Paweł P. Reszka 13.06.2012, aktualizacja: 13.06.2012 19:07 Jedno ze zdjęć znalezionych przy Rynek 4 Kolekcję zdjęć znaleziono na strychu kamienicy

Bardziej szczegółowo

Wizyta uczniów i nauczycieli krajów partnerskich rozpoczęła kolejny rok współpracy w ramach realizacji międzynarodowego projektu Comenius.

Wizyta uczniów i nauczycieli krajów partnerskich rozpoczęła kolejny rok współpracy w ramach realizacji międzynarodowego projektu Comenius. Projekt Comenius Multilateral school partnerships Finansowany jest z Funduszy Unii Europejskiej. The EURO Guide European environment al and urgent cooperation on reducing, Rusing and recycling In our schools.

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Dane kontaktowe: Warszawa, Polska. Telefon: Email: Portfolio: +48 / 606463444 info@pkrajewski.pl http://pkrajewski.pl

Dane kontaktowe: Warszawa, Polska. Telefon: Email: Portfolio: +48 / 606463444 info@pkrajewski.pl http://pkrajewski.pl Dane kontaktowe: Warszawa, Polska Telefon: Email: Portfolio: +48 / 606463444 info@pkrajewski.pl http://pkrajewski.pl Jednym z najważniejszych składników dobrej promocji jest właściwa prezentacja dokonań

Bardziej szczegółowo

CZTERY KROKI DO KARIERY PROGRAM PRAKTYK STUDENCKICH W GRUPIE GUMUŁKA

CZTERY KROKI DO KARIERY PROGRAM PRAKTYK STUDENCKICH W GRUPIE GUMUŁKA CZTERY KROKI DO KARIERY PROGRAM PRAKTYK STUDENCKICH W GRUPIE GUMUŁKA KROK NR 1 Uwierz w swoje możliwości Twoja kariera zawodowa zależy tylko od Ciebie! Nie trać czasu i zdobądź praktyczne umiejętności.

Bardziej szczegółowo

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Na świecie żyło wielu ludzi, których losy uznano za bardzo ciekawe i zamieszczono w pięknie wydanych książkach. Zdarzało się też to w gminie Trzebina, gdzie

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu 21 X 2011 21 października uczniowie klasy drugiej i szóstej byli na wycieczce w Warszawie. Dzień zaczęli od wizyty w Centrum Nauki Kopernik. Ponad 450 eksponatów w sześciu tematycznych galeriach oraz Teatr

Bardziej szczegółowo

ZAŁOGA Nr. MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE

ZAŁOGA Nr. MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE Zestaw pytań nr 1 ZAŁOGA Nr MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE 1. Jaki napis znajduje się na rzeźbie przy wejściu do Muzeum? (10 pkt)...... 2. W zbiorach Muzeum mamy wiele cennych pamiątek, w tym

Bardziej szczegółowo

Biuletyn nr 07/2015. Sierpień to miesiąc poświęcony pomocy humanitarnej w Europejskim Roku na Rzecz Rozwoju.

Biuletyn nr 07/2015. Sierpień to miesiąc poświęcony pomocy humanitarnej w Europejskim Roku na Rzecz Rozwoju. Biuletyn nr 07/2015 Sierpień to miesiąc poświęcony pomocy humanitarnej w Europejskim Roku na Rzecz Rozwoju. W Rwandzie żyje 20 tysięcy niewidomych dzieci. Tylko 1,5% spośród nich ma możliwość nauki w szkołach

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA,

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, MAREK WĘGLARZ TEMAT: Zieleń jako 'tworzywo' w kompozycji

Bardziej szczegółowo

MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA

MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA - projekt zajęć muzealnych dla dzieci w wieku przedszkolnym zgodny z założeniami Podstawy programowej wychowania przedszkolnego dla przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach

Bardziej szczegółowo

P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o t o g r a f o w a n i e 1 www.e-bookowo.pl

P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o t o g r a f o w a n i e 1 www.e-bookowo.pl P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o t o g r a f o w a n i e 1 Piotr Ślaski ŁATWE FOTOGRAFOWANIE Jedyny tak prosty poradnik dla początkujących amatorów fotografii P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o

Bardziej szczegółowo

SŁOWO PODSUMOWUJĄCE IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM

SŁOWO PODSUMOWUJĄCE IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 SŁOWO PODSUMOWUJĄCE ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM 24 lutego 2010 Politechnika Warszawska Mała Aula, Plac Politechniki 1 Zatłoczenie miast Problemy

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r.

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. Krasnystaw, dnia 05.10.2012 r. Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. W okresie 27-30.09.2012 r. w ramach realizacji projektu systemowego Aktywność

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rzeszowski

Uniwersytet Rzeszowski Erasmus Extended Erasmus University Charter (2007-2013) 67307-IC-1-2007-1-PL-ERASMUS-EUCX-1 Erasmus code: PL RZESZOW02 Universita Degli Studi Di L'Aquila Agnieszka (studentka WF) 1. Czy było organizowane

Bardziej szczegółowo

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady,

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, Laura Mastalerz, gr. IV Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, w których mieszkały wraz ze swoimi rodzinami:

Bardziej szczegółowo

DLACZEGO WARTO WSPÓŁPRACOWAĆ Z DUŻE PODRÓŻE?

DLACZEGO WARTO WSPÓŁPRACOWAĆ Z DUŻE PODRÓŻE? DLACZEGO WARTO WSPÓŁPRACOWAĆ Z DUŻE PODRÓŻE? Duże Podróże to blog podróżniczy na którym zamieszczam relacje ze swoich wypraw w formie dopracowanych pod każdym względem opowieści. Porusza również tematy

Bardziej szczegółowo

YATENGA - ARCHITEKTURA

YATENGA - ARCHITEKTURA Yatenga zakłada powstanie jednej z największych i może najciekawszych na świece realizacji stosujących techniki alternatywne (low-tech), czyli glinę, słomę i materiały naturalne oraz recyklingowane. YATENGA.

Bardziej szczegółowo

kulik 11/11/2006 14:02 Page 1 Karkonosze Zimà

kulik 11/11/2006 14:02 Page 1 Karkonosze Zimà kulik 11/11/2006 14:02 Page 1 Karkonosze Zimà W Y S T A W A F O T O G R A F I I kulik 11/11/2006 14:02 Page 2 kulik 11/11/2006 14:02 Page 3 Są cztery pory roku i można tylko sprzeczać się, która z nich

Bardziej szczegółowo

AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW

AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW Warszawa, luty 2004 r. W sondażu OBOP z 5-8 lutego 2004 r. okazało się, że: 80%. badanych uznało sprawę amerykańskich wiz dla Polaków za sprawę ważną dla Polski, zaś 39% -

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Nasza inicjatywa to przykład szerokiego myślenia o edukacji artystycznej i perspektywicznego myślenia o szkole, jako społeczności

Bardziej szczegółowo

Realizacja projektu od pomysłu do profesjonalnej realizacji

Realizacja projektu od pomysłu do profesjonalnej realizacji Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej Realizacja projektu od pomysłu do profesjonalnej realizacji Szkolenie dla multiplikatorów w kontekście pracy przy projektach europejskich oraz polsko-niemieckich Termin:

Bardziej szczegółowo

Transkrypcja wywiadu z: p. Przemysławem Namsołkiem

Transkrypcja wywiadu z: p. Przemysławem Namsołkiem Transkrypcja wywiadu z: p. Przemysławem Namsołkiem Wywiad przeprowadziły: Magdalena Weltz Grażyna Niemyjska Fotografia: Justyna Witalis Transkrypcja: Judyta Warzecha 1 -Niech Pan opowie o sobie. Skąd korzenie

Bardziej szczegółowo

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca Zespół Szkół Zawodowych im. R. Mielczarskiego w Katowicach 40-870 Katowice, al. B. Krzywoustego 13 e-mail:

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Fundacji im. Zbigniewa Seiferta za rok 2014. www.zbigniewseifert.org

Sprawozdanie Fundacji im. Zbigniewa Seiferta za rok 2014. www.zbigniewseifert.org Sprawozdanie www.zbigniewseifert.org Spis treści: Międzynarodowy Jazzowy Konkurs Skrzypcowy... 3-4 Digitalizacja etap IV - www.polishjazzarch.com... 5 Rafal Olbinski Jazz on the Cover 2014... 6-7 2 Międzynarodowy

Bardziej szczegółowo

POSZE Z RZ R Z H ORYZO Z N O T

POSZE Z RZ R Z H ORYZO Z N O T POSZERZ HORYZONT Istnieje możliwość wyjazdu do ponad 90 państw!!! W Warszawie przyjęliśmy praktykantów z: Hiszpanii Meksyku Rumunii Ukrainy Czech Niemiec Wielkiej Brytanii Czarnogóry Belgii Turcji Bośni

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o.

PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o. PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o. CZĘŚĆ OGÓLNA SZKOLENIA Lp. Przedmiot Zakres tematyczny przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie. mają zaszczyt zaprosić na ogólnopolską konferencję naukową

Zaproszenie. mają zaszczyt zaprosić na ogólnopolską konferencję naukową Zaproszenie WYDZIAŁ HISTORYCZNO-SOCJOLOGICZNY UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU POLSKIE TOWARZYSTWO HISTORYCZNE POLSKA AKADEMIA NAUK KOMITET NAUK HISTORYCZNYCH PAN KOMISJA HISTORII KOBIET INSTYTUT STUDIÓW KOBIECYCH

Bardziej szczegółowo

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 ROMAN KIRILENKO Tytuł wystawy Ziarna i Żarna można odnieść

Bardziej szczegółowo

Wieczorem nasi hiszpańscy koledzy i koleżanki z niecierpliwością czekali, aby nas zabrać do swoich domów.

Wieczorem nasi hiszpańscy koledzy i koleżanki z niecierpliwością czekali, aby nas zabrać do swoich domów. W dniach 9-13 lutego grupa naszych uczennic i nauczycieli uczestniczyła w spotkaniu w ramach programu edukacyjnego Comenius Europe-Different Houses- One Community. Tym razem udaliśmy się do przepięknego

Bardziej szczegółowo

Witam Mam na imię Dominik i opowiem Wam o moich wakacjach.

Witam Mam na imię Dominik i opowiem Wam o moich wakacjach. Witam Mam na imię Dominik i opowiem Wam o moich wakacjach. Zdjęcie: The Blackpool Tower Blackpool, Wielka Brytania 1. W tym roku miałem okazję odbyć wspaniałą podróż po Europie a zacząłem ją od Krakowa,

Bardziej szczegółowo

Londyn, Londyn, Londyn

Londyn, Londyn, Londyn Londyn, Londyn, Londyn W dniach 8.10-12.10.2010r. członkowie Klubu Przyjaciół National Geographic Gimnazjum im. Jana Pawła II w Sycowie uczestniczyli w wycieczce edukacyjno turystycznej do Londynu. Patronat

Bardziej szczegółowo

KONKURS FOTOGRAFICZNY "ZABYTKOWE MIEJSCA MOJEJ MIEJSCOWOŚCI"

KONKURS FOTOGRAFICZNY ZABYTKOWE MIEJSCA MOJEJ MIEJSCOWOŚCI KONKURS FOTOGRAFICZNY "ZABYTKOWE MIEJSCA MOJEJ MIEJSCOWOŚCI" Partnerzy projektu Zabytkowa Częstochowa : Urząd Miasta Częstochowy Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Katowicach Delegatura w Częstochowie

Bardziej szczegółowo

Sz.P. Maciej Król Dyrektor Departamentu Inwestycji Polskie Koleje Państwowe S.A. Centrala ul. Szczęśliwicka 62 00-973 Warszawa

Sz.P. Maciej Król Dyrektor Departamentu Inwestycji Polskie Koleje Państwowe S.A. Centrala ul. Szczęśliwicka 62 00-973 Warszawa Stowarzyszenie FORUM ROZWOJU OLSZTYNA e-mail: forum@fro.net.pl tel. 728 623 503 adres do korespondencji: ul. Osińskiego 7/9, 10-010 Olsztyn Stowarzyszenie Inicjatyw Obywatelskich WIZJA LOKALNA e-mail:

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: INSTYTUCJA ZAMAWIAJĄCA/ PODMIOT ZAMAWIAJĄCY

SEKCJA I: INSTYTUCJA ZAMAWIAJĄCA/ PODMIOT ZAMAWIAJĄCY UNIA EUROPEJSKA Publikacja Suplementu do Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej 2, rue Mercier, L-2985 Luksemburg Faks: (352) 29 29 42 670 E-mail: ojs@publications.europa.eu Informacje i formularze on-line:

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Lutomski. Grafika

Zbigniew Lutomski. Grafika Zbigniew Lutomski Grafika czerwiec 2013 Zbigniew Lutomski, urodzony 4 grudnia 1934 roku, jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli grafiki polskiej. Specjalizuje się w trudnej technice drzeworytu.

Bardziej szczegółowo

W ramach tegorocznych obchodów EDD zorganizowaliśmy inauguracyjną imprezę w dn. 04 września br. pod nazwą Jak powstała dębnowska książnica.

W ramach tegorocznych obchodów EDD zorganizowaliśmy inauguracyjną imprezę w dn. 04 września br. pod nazwą Jak powstała dębnowska książnica. W ramach tegorocznych obchodów EDD zorganizowaliśmy inauguracyjną imprezę w dn. 04 września br. pod nazwą Jak powstała dębnowska książnica. Co nam zostało z tych lat.. Przygotowana wystawa obrazowała początki

Bardziej szczegółowo

"Obrazy, które mnie hipnotyzują" - rozmowa z Anną Wypych

Obrazy, które mnie hipnotyzują - rozmowa z Anną Wypych "Obrazy, które mnie hipnotyzują" - rozmowa z Anną Wypych JUSTYNA NAPIÓRKOWSKA Więcej zdjęć (2) Przedstawiam Państwu młodą malarkę, absolwentkę Akademii Sztuk Pięknych w pracowni profesora Świeszewskiego.

Bardziej szczegółowo

Letnia przygoda ze sztuką!

Letnia przygoda ze sztuką! Letnia przygoda ze sztuką! Harmonogram: STREET ART 8-12 lipca/15-19 lipca/5-9 sierpnia wykład i warsztaty w Muzeum Sztuki Nowoczesnej Sztuka w przestrzeni publicznej. Sztuka w mieście. warsztat - tworzymy

Bardziej szczegółowo

Samorząd i mieszkańcy dla inwestycji w OZE

Samorząd i mieszkańcy dla inwestycji w OZE Panel dyskusyjny: Samorząd i mieszkańcy dla inwestycji w OZE Współpraca mieszkańców i awans gospodarczy gminy PREMIERA PORADNIKA: Jak mieszkańcy i ich gminy mogą skorzystać na OZE Dlaczego warto wziąć

Bardziej szczegółowo

Miasto stołeczne Warszawa we współpracy z instytucjami kultury i edukacji zaprasza w weekend, 20-21 lipca na 60. URODZINY STARÓWKI.

Miasto stołeczne Warszawa we współpracy z instytucjami kultury i edukacji zaprasza w weekend, 20-21 lipca na 60. URODZINY STARÓWKI. Miasto stołeczne Warszawa we współpracy z instytucjami kultury i edukacji zaprasza w weekend, 20-21 lipca na 60. URODZINY STARÓWKI Program POKAZY FILMÓW M.st. Warszawa i Muzeum Historyczne m.st. Warszawy

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY

Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY Tak rozpoczynaliśmy każdą wyprawę na spotkanie ze sztuką! WYJAZD I MUZEUM ARCHEOLOGICZNE Wspomnienie Pan Zdzisław: Pani przewodniczka bardzo ciekawie

Bardziej szczegółowo

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Koperta 2 Grupa A Podczas dzisiejszego szukania śladów przeszłości w starym mieście Kostrzyn, dla waszej grupy ciekawe będą

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z WIZYT STUDYJNYCH

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z WIZYT STUDYJNYCH SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z WIZYT STUDYJNYCH DO EUROPEJSKIEGO UGRUPOWANIA WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ WEST-VLAANDEREN / FLANDRE-DUNKERQUE-CÔTE D OPALE (20-23.11.2013) ORAZ EURO-INSTITUTU W KEHL (25-28.06.2014)

Bardziej szczegółowo

Zaczynasz studia i chcesz jak najwięcej z nich wynieść?

Zaczynasz studia i chcesz jak najwięcej z nich wynieść? Zaczynasz studia i chcesz jak najwięcej z nich wynieść? Studiujesz zagadnienia związane z bibliotekarstwem lub informacją naukową i szukasz pomysłu na rozwój zawodowy? Szykujesz się do obrony pracy magisterskiej

Bardziej szczegółowo