Exploring the Benefits of the Alternate History Genre

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Exploring the Benefits of the Alternate History Genre"

Transkrypt

1

2

3 Exploring the Benefits of the Alternate History Genre

4 Philologica Wratislaviensia: Acta et Studia Edited by Zdzisław Wąsik Advisory Board Janusz Arabski (Katowice) Jerzy Bańczerowski (Poznań) Piotr Chruszczewski (Wrocław) Andrzej Ciuk (Opole) Anna Duszak (Warszawa) Jacek Fisiak (Poznań) Krzysztof Janikowski (Wrocław) Norbert Morciniec (Wrocław) Tadeusz Piotrowski (Wrocław) Michał Post (Wrocław) Stanisław Prędota (Wrocław) Stanisław Puppel (Poznań) Teresa Siek-Piskozub (Poznań) Liliana Sikorska (Poznań) Anna Stroka (Wrocław) Aleksander Szwedek (Poznań) Jerzy Wełna (Warszawa) Ryszard Wolny (Opole) Vol. 5 PHILOLOGICAL SCHOOL OF HIGHER EDUCATION IN WROCŁAW PUBLISHING

5 Zdzisław Wąsik Marek Oziewicz Justyna Deszcz-Tryhubczak (eds./ red.) Exploring the Benefits of the Alternate History Genre / W poszukiwaniu pożyteczności gatunku historii alternatywnych WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU

6 This volume basing on the peer-review principles has been published with a financial support from Philological School of Higher Education in Wrocław. ABSTRACT. Zdzisław Wąsik, Marek Oziewicz, Justyna Deszcz-Tryhubczak (eds./red.) 2011: Exploring the Benefits of the Alternate History Genre / W poszukiwaniu pożyteczności gatunku historii alternatywnych. Wrocław: Philological School of Higher Education in Wrocław Publishing / Wydawnictwo Wyższej Szkoły Filologicznej we Wrocławiu (Philologica Wratislaviensia: Acta et Studia. Vol. 5. Edited by Zdzisław Wąsik). 154 pp. ISBN KEY WORDS: history writing, alternate history, literary fiction, genre studies ZDZISŁAW WĄSIK, Rector, Professor and Head, Department of Linguistic Semiotics and Communicology, Philological School of Higher Education in Wrocław; Professor, Institute of Humanities, Angelus Silesius State School of Higher Vocational Education in Wałbrzych; Professor, School of English, Adam Mickiewicz University in Poznań; Visiting Professor, Faculty of Humanities, Karkonosze State School of Higher Education in Jelenia Góra; Bureau Member and Fellow, International Communicology Institute, Executive Office, Washington, DC MAREK OZIEWICZ, Associate Professor, Institute of English Studies, University of Wrocław; Associate Professor, Department of Modern Languages, Philological School of Higher Education in Wrocław; Visiting Scholar, Department of English & Philosophy Idaho State University 921 S. 8th Ave, Stop 8056 Pocatello, ID USA JUSTYNA DESZCZ-TRYHUBCZAK, Assistant Professor, Institute of English Studies, University of Wrocław Copyright by Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu, Wrocław 2011 Typesetting by Zdzisław Wąsik Editorial reading by Sylwia Rudzińska and Barbara Woldan Cover design by Beata Opala ISBN WYŻSZA SZKOŁA FILOLOGICZNA WE WROCŁAWIU ul. Sienkiewicza 32, Wrocław tel , fax , Wydanie I. Nakład 200 egz. Ark. wyd. 9,56

7 Table of contents INTRODUCTION Exploring the benefits of the alternate history genre MARCIN WOLSKI O pożytku z historii alternatywnych NATALIA LEMANN PODobna historia, czyli rzecz o historii alternatywnej i jej miejscu we współczesnej historiografii i literaturoznawstwie PIOTR STASIEWICZ Alternatywna historia Europy w powieściach fantasy (na przykładzie utworów Guya Gavriela Kaya, Jacka Vance a i Marion Zimmer Bradley) MARI NIITRA Alternate history as a reflection on the danger of losing national identity: Andrus Kivirähk s novel Mees, kes teadis ussisõnu [The man who knew the snake words] MONTY VIERRA. Retracing racial memory in Andrea Hairston s Griots of the Galaxy CORINNE BUCKLAND Transcendent history: Markus Zusak s The Book Thief ŠÁRKA BUBÍKOVÁ Growing up under Lindberg s presidency: Philip Roth s The Plot Against America as alternate history EMMA OKI Alternate history in Kazuo Ishiguro s Never Let Me Go

8 6 Table of contents JUSTYNA DESZCZ-TRYHUBCZAK Jak zrobić stan wojenny? Opowiadanie o najnowszej historii Polski we Wrońcu Jacka Dukaja MAREK OZIEWICZ Coping with the trauma of allied betrayal: Alternate histories of Poland in Konrad T. Lewandowski s Noteka 2015 and Marcin Ciszewski s Major trilogy WALDEMAR GRUSZCZYŃSKI Cud wyśniony, czyli w poszukiwaniu straconej historii w Burzy. Ucieczce z Warszawy 40 Macieja Parowskiego RADOSŁAW BIEŃ Struktury narracyjne w alternatywnej historii Jacka Piekary analiza cyklu o Mordimerze Madderdinie

9 INTRODUCTION Exploring the benefits of the alternate history genre The alternate history genre is the product of the 20th century and of its troubled and questioning historical consciousness. Although the allohistorical impulse in literature can be traced back at least to the mid-1800s and although it is arguably inherent in all speculative literature the emergence of the alternate history genre is usually traced to two main sources: John C. Squire s anthology If It Had Happened Otherwise: Lapses into Imaginary History (1932 /1931/) 1 and Lyon Sprague de Camp s short story Lest Darkness Fall (1941 /1939/). Squire s volume a collection of eleven essays on alternate history, most of them authored by eminent historians, including George M. Trevelyan, Winston Churchill and Herbert A. L. Fisher made historical speculation in fiction respectable; de Camp s story, in turn, provided a formula for alternate history as a sub-genre of science fiction. Since the 1940s onward alternate history has been a clearly recognizable part of Western literary tradition on both sides of the Atlantic in spite of the practice that it was not identified as a separate genre. Rather, alternate history was seen as a literary conceit, a plot-structuring device that was used alongside other techniques and tropes in genres such as science fiction, horror, mystery, historical fiction and others. It is only since the publication of Karen Hellekson s 2001 The Alternate History: Refiguring Historical Time that alternate history has been discussed as a separate genre. While the scholarly discussion still continues, it seems to us that there is now a large enough body of works that function as canonical alternate histories that is works of fiction that extrapolate on the possible, speculative what if alternative outcomes of historical events to validate the emergence and functioning of the alternate history genre. 1 American edition, published 1931 (New York: The Viking Press) has title: If; or, History Rewritten. Contents: If the Moors in Spain had won, by Philip Guedalla If Don John of Austria had married Mary queen of Scots, by G. K. Chesterton. If Louis XVI had had an atom of firmness, by André Maurois, tr. by Hamish Miles. If Drouet s cart had stuck, by Hilaire Belloc. If Napoleon had escaped to America, by H. A. L. Fisher. If Byron had become king of Greece, by Harold Nicolson. If Lee had not won the battle of Gettysburg, by W. S. Churchill. If Booth had missed Lincoln, by Milton Waldman. If the Emperor Frederick had not had cancer, by Emil Ludwig. If it had been discovered in 1930 that Bacon really did write Shakespeare, by J. C. Squire. If the general strike had succeeded, by Ronald Knox. PHILOLOGICA WRATISLAVIENSIA: ACTA ET STUDIA 5

10 8 Introduction Like most scholars in the field, we also agree that non-fiction counterfactuals historical, political and economic speculation on alternative outcomes do not qualify as alternate history. Accordingly, no such examples will be examined in this volume. Given the rising popularity of alternate history, especially over the past two decades, it comes as a surprise that to date to the best of our knowledge there is no single critical collection devoted to the alternate history genre. The present volume, although clearly not exhaustive, seeks to step into this gap. The idea of collecting and editing such a selection of investigative works on alternate history, which might be available to students and faculty in Poland and abroad, was conceived in the internationally organized research program conducted by the academic teachers employed in the Philological School of Higher Education in Wrocław. Centered around the idea that people perceive, comprehend, and interpret the world around them in diverse ways, the individual researchers and special working groups focused on linguistic, literary and cultural construals of alternatives to the dominant modes and codes both within and across these broad fields. Most of the essays in this volume represent an utput of explorations in the domain of alternate construals in literature, especially those that refigure factual or imagined history. Having invited external authors to contribute to the content of this volume, the editors were particularly interested in examinations of alternate history as a commentary on the present and the status quo. Exploring the Benefits of the Alternate History Genre comprises the collection of twelve essays, 2 six of them in English and six in Polish. The first two essays respectively, written by the most prominent Polish author of alternate histories, Marcin Wolski, and by a literary theorist Natalia Lemann outline the perimeters of the genre, describe its social functions, and map the field for further exploration. These are then followed by six critical examinations of British, Canadian, American, Australian and Estonian works of alternate history, as well as by four essays on recent Polish alternate history. With contributors from five different countries, the scope of the volume is truly international, offering as we hope interesting glimpses and an overview of some of the most widely discussed recent works in the alternate history genre. Marcin Wolski s On the benefits of alternate history [O pożytku z historii alternatywnych] is the author s birds-eye view consideration of the impulse at the heart of alternate history. Reflecting on his own alternate history novels Antybaśnie [Anti-fairy tales] (1991), Alterland (2003), Wallenrod (2009), Cud nad Wisłą [Miracle on the Vistula] (2011), and Jedna przegrana bitwa [One lost battle] (2010) Wolski suggests ways in which alternate history differs from 2 References to the positions discussed here in the introduction are mostly available in the articles of respective authors.

11 Exploring the benefits of the alternate history genre 9 historical fiction and speculates on the benefits of alternate history as a form of education in political philosophy and history. Since the article was written in a convention of journalistic essays, it does not provide a complete list of necessary references. Some suitable information has been only added by editors as regards Wolski s own books and the surnames of discussed writers or personalities. Approaching the subject from a more literary-theoretical angle, Natalia Lemann s PODobnahistoria: rzecz o historii alternatywnej i jej miejscu we współczesnej historiografii i literaturoznawstwie [P(oint).O(f) D(ivergence) History: On alternate history and Iis place in contemporary historiography and literary studies] locates alternate history at the intersections of literary studies and historical sciences, thereby trying to determine analytical tools adequate for the investigation of the genre. She also attempts to formulate a thorough definition of alternate history that includes a taxonomy of its varieties. Moving towards more specialized examinations of alternate history writing, Piotr Stasiewicz, in his article Alternatywna historia Europy w powieściach fantasy (na przykładzie utworów Guya Gavriela Kaya, Jacka Vance a i Marion Zimmer Bradley) [Alternative history of Europe in fantasy fiction on the basis of works of Guy Gavriel Kay, Jack Vance and Marion Zimmer Bradley]], is devoted to the methods of imaginative transformations of European history in fantasy as testifying to the potential of this genre as a discourse on history and culture. In a similar manner, Mari Niitra examines how the national history is retelled in the works of Estonian fantasy, In her essay Alternate history as a reflection on the danger of losing national identity: Andrus Kivirähk s novel Mees, kes teadis ussisõnu [The man who knew the snake words], she reveals the role of alternate history in questioning the prevailent accounts of national identity. As Niitra shows, Kivirähkrejects romantic visions of Estonian national identity, emphasizing language as its only determinant. The significance of alternate history as a means of validating culturally and politically marginalized versions of the past is also the subject of Monty Vierra s Retracing racial memory in Andrea Hairston s Griots of the Galaxy According to Vierra, Hairston s short story emphasizes the imperative of giving voice to private and intimate histories as a means of transcending the present towards a positive future. The reflection on the formal lineaments of the alternate history genre returns in Corinne Buckland s Transcendent history: Markus Zusak s The Book Thief. As Buckland shows in her theoretical exploration of speculative writing about history, particularly innovative texts may require proposing new categories of alternate history. This is the case with Zusak s novel, which, as Buckland argues, represents the convention of transcendent history.

12 10 Introduction An analogous task of accommodating highly original works of fiction into the genre of alternate history has been undertaken in the two subsequent essays by Šárka Bubíková in Growing up under Lindberg s presidency: Philip Roth s The Plot Against America as alternate history, and by Emma Oki in Alternate history in Kazuo Ishiguro s Never Let Me Go. Bubíková examines Roth s vision of the U.S. history, including the author s treatment of such issues as American democracy, values or racial problems, in the context of the novel s affiliations with the Bildungsroman and autobiography. Emma Oki, in turn, identifies Ishiguro s 2005 novel as an example of alternative history depiction of an England in which the law sanctions human cloning for medical purposes. As Oki s analysis reveals, Ishiguro s recourse to the genre of alternate history allows him to critically comment on human nature in general. The analyses of Polish literary examples of alternate history open with Justyna Deszcz Tryhubczak s Jak zrobić stan wojenny? Opowiadanie o najnowszej historii Polski we Wrońcu Jacka Dukaja [How to create the martial law? Telling about the latest history of Poland in Jacek Dukaj s The Crow].The essay delves into artistic strategies allowing Dukaj to construct a crossgenerational representation of historical events enabling interactions with history through popular culture. Other examples of creating Polish history are discussed by Marek Oziewicz in his Coping with the trauma of allied betrayal: Alternate histories of Poland in Konrad T. Lewandowski s Noteka 2015 and Marcin Ciszewski s Major Trilogy. As Oziewicz argues, Lewandowski s and Ciszewski s worlds can be seen as attempts to compensate for the trauma of betrayals on the part of Poland s Western allies in WWII. Simultaneously, these texts address the current Polish distrust in alliances with Western partners. Also Waldemar Gruszczyński s essay Cud wyśniony, czyli w poszukiwaniu straconej historii w Burzy Macieja Parowskiego [The miracle dreamed or searching for the lost history in Maciej Parowski s Storm ] concentrate upon the compensatory alternative history of Poland, examining the novel that describes what could have happened had the Polish September Campaign of 1939 was victorious. Parowski s speculation on the development and shape of national culture, Gruszczyński demonstrates, envisions Polish culture as emerging from lives of artists who were not affected by the loss of their homeland s independence. Likewise, Radosław Bień, in his Struktury narracyjne w alternatywnej historii Jacka Piekary analiza cyklu o Mordimerze Madderdinie [Narrative structures in Jacek Piekara s alternative history an analysis of the Mordimer Madderdin series], constructs his own theoretical framework for a structural analysis of Piekara s series that reveals the synchronic evolution of the writer s method.

13 Exploring the benefits of the alternate history genre 11 Our intention in collecting valuable contributions to this volume has been to stimulate the continuation of scholarly dialogue on the role of alternate history as means of creative and thought-provoking intervention in historical debates and as a powerful reminder that humanity can always do better that the scenarios propagated by official historical accounts. It is our hope that this collection can serve students and scholars as a broad introduction to the variety of approaches to the political, social, and cultural potential of the alternative history genre. The selection of essays in this volume is not, obviously, a definitive statement on this remarkable cultural phenomenon; rather, it is an invitation to explore it further. We would like to thank our authors for their engaged contributions and for their enthusiastic support for our project. Our special acknowledgments are also due to the authorities of the Philological School of Higher Education in Wrocław for their willingness to finance and to publish this valuable collective work. References Squire, John Collings, Sir, (ed.) 1932 /1931/: If It Had Happened Otherwise: Lapses Into Imaginary History, by Winston Churchill, Emil Ludwig, André Maurois... [and others]. New impression. London, New York, et al.: Longmans, Green and Co. /If; or, History Rewritten. New York, The Viking press/. De Camp, Lyon Sprague 1941 /1939/: Lest Darkness Fall. New York: Henry Holt and Company / Lest Darkness Fall. Unknown #10 (a magazine, also known as Unknown Worlds, published from 1939 to 1943 by Street & Smith, and edited by John W. Campbell)/. Hellekson, Karen 2001: The Alternate History: Refiguring Historical Time. London: The Kent State University Press. Wrocław, in December 2011 Zdzisław Wąsik, Marek Oziewicz & Justyna Deszcz-Tryhubczak

14

15 MARCIN WOLSKI PISARZ, DZIENNIKARZ I SATYRYK O pożytku z historii alternatywnych Dlaczego piszemy historie alternatywne? Dlatego, że tradycyjna powieść historyczna wyczerpała swoje możliwości? Dlatego, że wszystko zostało już napisane i kroczenie śladami Józefa Ignacego Kraszewskiego, Henryka Sienkiewicza czy Wacława Gąsiorowskiego, to jedynie mnożenie plagiatów i kopanie w wyeksploatowanych odkrywkach? A może wymaga tego postmodernistyczna moda i wrażliwość rodem z gier komputerowych lub zapotrzebowanie na mieszanie konwencji, szukanie nowych klimatów i szokujących zderzeń? W niniejszej refleksji spróbuję odpowiedzieć na te pytania czerpiąc z własnego doświadczenia jako autora kilku historii alternatywnych. Historie alternatywne są stosunkowo młodym gatunkiem powieści, choć ich elementy występują w literaturze chyba od zawsze. Nie sposób stwierdzić, czy Iliada była alternatywną historią autentycznych zdarzeń, na pewno jednak w ogromnej mierze wynikała z fantazji autora lub autorów. Powieść historyczna stanowi od zawsze mieszaninę faktów i wplecionej w nią fikcji. Proporcje zależą od autora, od jego wiedzy i talentu. Najlepiej można to sobie wyobrazić na przykładzie zręcznego hafciarza, wprowadzającego do wiekowego arrasu elementy nowe, poprzez dodanie bohaterów, czy zmianę akcesoriów. Gama możliwości, w zależności od kwalifikacji twórcy pedantycznego wyrobnika lub natchnionego, choć nie liczącego się z faktami artysty jest olbrzymia. Tradycyjna powieść historyczna nie zmieniała zasadniczego biegu dziejów, choć traktowała prawdziwe zdarzenia ze znaczną dowolnością. Autentyczny gaskoński kawaler d Artagnan w chwili oblężenia La Rochelle był dzieckiem, a Baśka Wołodyjowska Sienkiewiczowski hajduczek w chwili ślubu z Małym Rycerzem była podstarzałą wdową, która pochowała paru mężów. Podobnie próżno by szukać w średniowiecznych kronikach klasztornych mnichadetektywa Wilhelma z Baskerville, sławnego dzięki Imieniu róży Umberta Eco. Owszem, proza historyczna po swojemu interpretowała fakty, wpisywała dodatkowe watki, mieszała mity z faktami, ale pozostawała posłuszna oficjalnemu wynikowi procesów dziejowych. Mógł Klaudiusz Roberta Gravesa robić ze swej babci Liwii morderczynię, a z Kaliguli małoletniego truciciela: były to wprawdzie hipotezy naciągnięte, ale w świetle dostępnej wiedzy możliwe. Co pewien czas w powieści historycznej pojawiał się też podróżnik w czasie, z przeszłości lub przyszłości. Wprawdzie już Albert Einstein naukowo wykluczył możliwość takich podróży a i zwykła logika podpowiadała, że jaka- PHILOLOGICA WRATISLAVIENSIA: ACTA ET STUDIA 5

16 14 Marcin Wolski kolwiek ingerencja w przeszłość, natychmiast zmieniałaby teraźniejszość; a skoro ta teraźniejszość istnieje jak istnieje, to znaczy, że żadnych ingerencji nie było jednak idea podróży w czasie była i wciąż jest dla literatury atrakcyjna. Nad rozwiązaniem tej prawdziwej kwadratury koła głowili się autorzy rozmaitych Powrotów do przyszłości. Ja sam w swoich Antybaśniach (1991) stworzyłem teorie Mocy, które korygują działania rozmaitych chuliganów czasoprzestrzeni ; ergo, nawet jeśli podczas podróży w czasie zabijesz swego prapradziadka, ktoś natychmiast sprawi, że jego nasienie i tak zapłodni twoją praprababkę. Inni autorzy, wzorem Lyona Sprague de Campa, amerykańskiego autora science fiction i fantasy, przyjmują teorię bytów równoległych, to znaczy dopuszczają istnienie obok siebie alternatywnych rzeczywistości, przy czym ekstremiści uważają, że w każdej chwili powstają takie alternatywne światy i historie. Całkiem liczna grupa autorów jednak w ogóle nie przejmuje się takimi drobiazgami. Piszą swoje historie nie zastanawiając się, jak zachodzące w nich wydarzenia stały się możliwe. Do niedawna największymi wrogami rozważań, co by było gdyby, byli zawodowi historycy. Historia głosili to opisywanie tego, co było. I koniec!. Tyle, że skoro mówi się historia magistra vitae warto chyba czasem rozważyć warianty alternatywne, choćby po to, żeby ocenić wybory faktycznie dokonane. Inna sprawa, że wielu historyków na starość dochodzi do smutnego wniosku, iż jedyne, czego historia uczy naprawdę, to fakt, że niczego nie uczy. Dzieje są bowiem wykazem ciągle tych samych błędów, dokonywanych naturalnie prze różnych ludzi w odmiennych dekoracjach. Władcy i ich narody postępują dokładnie jak złodzieje-recydywiści, którzy podejmując ryzykowny skok, uważają naiwnie, że mimo przegranych wszystkich poprzedników tym razem nam się uda. Zanim nadszedł czas na alternatywne warianty rozwoju realnego świata popularne były utopie, czyli projekcje własnych marzeń. Od Kraju Feaków u Homera, przez Atlantydę Platona, Państwo Słońca Tomasza Campanelli, Utopię Tomasza Morusa, Laputę Jonathana Swifta, czy Nipu, do którego trafia nasz poczciwy Mikołaj Doświadczyński stworzony przez biskupa Ignacego Krasickiego, po fantazje Herberta George'a Wellsa krain takich było wiele. Czasami bywało, że takie wizje próbowano zrealizować w praktyce na przykład utopijne pomysły klasyków science-fiction braci Marks-Engels ale efekty okazywały się opłakane. Czasami w tej konwencji pojawiały się też prognozy dotyczące przyszłości, np. autorstwa Juliusza Verne, niekiedy wcale trafne. Kto wymyślił dojrzałą historię alternatywną? Sądzę, że jej odkrycie wisiało w powietrzu i niewykluczone, że wpadło do głowy kilku autorom równocześnie, choć dwie najsłynniejsze próby Jankesa w Rzymie Lyona Sprague de Campa (1991 [1941 /1939/]) i Człowieka z Wysokiego zamku Philipa Kindreda

17 O pożytku z historii alternatywnych 15 Dicka (1996 [1962]) dzieli epoka. Przy czym Dick jest znany i kultowy, a o de Campie zapomniano, choć zmarł zaledwie w 2000 roku. De Camp napisał po drodze mnóstwo powieści, w tym dwie z cyklu o Conanie Barbarzyńcy, oraz genialne dzieło wydane u nas w roku 1968 Wielcy i mali twórcy cywilizacji: rzecz o odkryciach, często wydawałoby się drobnych, które zmieniały historie ludzkości. Bohater Jankesa niejaki Padway polski tytuł niepotrzebnie nawiązuje do Jankesa na dworze króla Arthura Marka Twaina trafia do upadającego Rzymu VI wieku. Dzięki własnej inteligencji, zmysłowi technicznemu oraz wiedzy historycznej sprawia, że ciemności wieków barbarzyństwa nie zapadną. Dzieje Europy potoczą się dalej bez Średniowiecza jak głosi oryginalny tytuł Lest Darkness Fall i ocaleje cały dorobek Antyku. Wizja zawarta w tej niewielkiej książeczce, napisanej tuż przed momentem, kiedy na Europę miała spaść kolejna fala ciemności, była tak zręczna, pomysłowa i przekonywująca, że z pełną odpowiedzialnością wpisuję Jankesa do dziesięciu najważniejszych książek jakie przeczytałem. Lubię opowieści, które się dobrze kończą, zwłaszcza że prawdziwa historia, szczególnie Polski, obfituje w wątki kończące się źle. Do tego stopnia źle, że autorzy piszący dla pokrzepienia serc musieli urywać swe powieści w najciekawszym momencie; Sienkiewicz, jak wiadomo, zamknął Trylogię zwycięstwem pod Wiedniem, choć synom Skrzetuskiego i Kmicica przyszło zapewne żyć w czasach saskiej niemocy. Oczywiście współcześni autorzy rzadziej wybierają optymistyczne wątki. Człowiek z Wysokiego zamku Philipa Kindreda Dicka dzieje się w Stanach Zjednoczonych, które przegrały wojnę i są pod okupacją Japońską. Varterland (1992) brytyjskiego autora Roberta Harrisa, który doczekał się nawet niezłej ekranizacji, rozgrywa się w latach 60. w Niemczech, w których nadal rządzi Adolf Hitler. Reżim mocno złagodniał, chce się otworzyć na świat. I tylko nie wiadomo, co się stało z Żydami. Spośród autorów krajowych, Jacek Inglot w Quietusie (1997) opowiada historię antyku, w którym nie zaistniało chrześcijaństwo, a Jacek Dukaj swą opasłą powieść Lód (2007) osadził w latach odpowiadających międzywojniu, tyle że w jego świecie nie zdarzyła się ani pierwsza wojna światowa, ani bolszewicka rewolucja. Katalizatorem stymulującym wysyp historii alternatywnych okazała się Burza Macieja Parowskiego, opublikowana początków jako konspekt i komiks, w formie powieści ukazała się dopiero w 2010 roku. Punkt wyjścia został wybrany w sposób znakomity. W pierwszych dniach września 1939 roku, zamiast pięknej pogody jak ujął Konstanty Ildefons Gałczyński w wierszu Pieśń o żołnierzach z Westerplatte a lato było piękne tego roku zaczyna lać. Hitlerowskie czołgi grzęzną, samoloty nie mogą bombardować, a polscy ułani, malowane dzieci, dają sobie wybornie radę.

18 16 Marcin Wolski Nie taję, że to Parowski zainspirował mnie, aby zacząć bawić się tego rodzaju opowieściami. W słuchowisku radiowym Alterland, które stało się zaczynem powieści pokusiłem się o rozważenie trzech możliwych wariantów najnowszej historii Europy. Punkt rozczepienia to Wilczy Szaniec, 20 lipca 1944 r. Co by było gdyby w wyniku bomby Clausa von Stauffenberga Hitler zginął, a operacja Walkiria odniosła sukces? W zależności od powodzenia lub niepowodzenia zamachu przy czym znaczną rolę odgrywa telefoniczna ingerencja z teraźniejszości Polska w roku 2000 jest albo zniszczonym krajem w ramach komunistycznego imperium albo regionalnym mocarstwem pomiędzy rozbitymi Niemcami i Rosją. Wariant realny, okazuje się kwestią przypadku. Bohaterowie, niejako mimochodem, ratują w 1944 roku w Krakowie życie młodemu człowiekowi potrąconemu przez samochód niejakiemu Karolowi Wojtyle. Ten, jak pamiętamy, w 1979 roku wezwie Ducha, który zmieni oblicze Ziemi. Zrazu powieść Alterland (2003) miała być jednorazową wycieczką do alterhistorii; obszar jednak stał się zbyt fascynujący, aby go porzucić. Wspominałem już, że tradycyjna powieść historyczna jak się wydaje dotarła do kresu swojej możliwości. W trakcie rozlicznych, mniej lub bardziej udatnych reanimacji, bywała żeniona z fantastyką, kryminałem, konwencją political fiction i literaturą z wyższej półki na przykład w trylogii rzymskiej Jacka Bocheńskiego od Boskiego Juliusza do Tyberiusza Cezara (por. Bocheński 2009 /1961/; 2009 /1969/; 2009). Ale jak długo jeszcze starczy pomysłów na płodne krzyżówki? Większość popularnych gier komputerowych polega głównie na strzelaniu, w dodatku jest historycznie bałamutna. Na tym tle zabawa w historie alternatywne wnosi wielkie możliwości edukacyjne i intelektualne. Za każdym filarem historii tkwi zagadka i mnóstwo możliwości. Co by się stało, na przykład, gdyby Jadwiga, córka Ludwika Andegawena, króla 'Węgier i Polski, wyszła za mąż za Wilhelma Habsburga a nie za Władysława II Jagiełłę i wówczas nie byłoby Unii z Litwą; co by się stało gdyby Stefan Batory żył dłużej i miał potomka, który zapobiegł by polskiej anarchii; jak potoczyłyby się losy kraju, gdyby Jan Zamojski został obrany królem i założył dynastię. Możliwości dalszego ciągu po prostu zapierają dech. W opowiadaniu Lustro i Kolumna 1 (Wolski 2002) zająłem się jednym z najciekawszych momentów w naszych dziejach: wyborem, w efekcie victorii pod Kłuszynem (1610), Władysława IV na cara Wszechrusi. Zastanawiam się, jakie byłyby konsekwencje, gdyby mu się udało i gdyby nie przeszkodził mu ojciec Zygmunt III. Gdyby wykorzystano czynnik czasu i zaskoczenia oraz gdyby wzorem innego wielkiego człowieka tej epoki Henryka IV uznano, że 1 Informacje na temat pozycji pomieszczonej w wyborze Antologia Polskiej fantastyki: Wizje alternatywne: 4..pod redakcją Wociecha Sudeńko dostępne są na stronach internetowych Wikipediii pod hasłem Wizje alternatywne oraz:

19 O pożytku z historii alternatywnych 17 Moskwa warta jest mszy w obrządku prawosławnym z pewnością rocznica wypędzenia Polaków z Moskwy nie byłaby dziś świętem w putinowskiej Rosji. Podobne spekulacje nie muszą ograniczać się jedynie do historii Polski. Głównym urokiem historii alternatywnej jest to, że programowo rezygnujemy ze znanego ciągu dalszego. Dajemy się ponosić fantazji i tworzymy wariant w którym, na przykład, Napoleon nie poszedł na Moskwie, tylko panował długo i szczęśliwie, a dynastia Bonaparte rządzi do dziś w Europie. Możemy też dopuścić wizję, że Anglicy przystali na ograniczone żądania kolonistów z trzynastu amerykańskich kolonii, że nie było afery z herbatką bostońską i że dziś Elżbieta II jest tytularną zwierzchniczką Baracka Obamy. Chociaż możemy też stworzyć wersję historii, w której w wojnie Północ-Południe zwyciężyła przypadkiem Konfederacja, a pan Barack Obama jest zbieraczem bawełny gdzieś na południu. Jeśli cofniemy się głębiej, możemy napisać opowieść o tym, jak to Karol Młot poniósł klęskę w bitwie pod Poitiers w 731 roku i dziś cała Europa wyznaje islam, a 1300 lat niepowtarzalnej cywilizacji Zachodu nigdy nie doszło do skutku. Z drugiej strony, gdyby Kolumb nie odkrył Ameryki, a ubiegli by go Chińczycy jak sugeruje to Gavin Menzies w swojej kontrowersyjnej książce to w miejscu Central Parku byłby pewnie jakiś Plac Niebiańskiego Spokoju. Jeszcze bardziej atrakcyjne, choć jednocześnie bardziej ryzykowne jest kreślenie wariantów historii nam bliższej, której długi cień odczuwamy do dziś. Od klęski wrześniowej 1939 r. trwa spór o możliwość manewru w ówczesnej polityce polskiej. Do niedawna pytanie o alternatywę dla polityki ministra Józefa Becka stanowiło tabu i jedynie komuniści lansowali możliwość sojuszu z Józefem Stalinem. Chlubnym wyjątkiem wśród współczesnych historyków był nieodżałowany prof. Paweł Wieczorkiewicz, który nie tylko dopuszczał zabawę z historycznymi wariantami, ale chętnie, zgodnie ze swoja ideą fixe, zadawał pytanie: A gdybyśmy tak w 1939 r. poszli z Niemcami? 2 Podobne koncepcje wzbudzają zawsze furię świętego oburzenia. Wynika ono głównie ze znajomości dalszego ciągu. A przecież przed wrześniem 1939 roku nie było jeszcze nalotów na bezbronne miasta wyjątkiem była Guernica 2 Warto przytoczyć wypowiedź ze strony: dyskutowało się nad tym, jak to by było dobrze, gdybyśmy w 1939 roku poszli na układ z Hitlerem i razem zdobywali Moskwę (vide artykuły w Rzeczpospolitej ). Na ten temat oficjalnie wypowiadał się nieżyjący już prof. Paweł Wieczorkiewicz, mówiąc zupełnie poważnie o defiladzie wojsk Hitlera i Rydza-Śmigłego na Placu Czerwonym. Por. też: Rewelacyjny wywiad z Śp. prof. Pawłem Wieczorkiewiczem Dlaczego Rzeczpospolita czekała 2 lata z publikacją?, dostępny na stronie: Z kolei na ten temat wypowiadał się Marek Jan Chodakiewicz Gdyby Polska była satelitą III Rzeszy. Rzeczpospolita Zob. stronę internetową: Por. też Wieczorkiewicz 2006.

20 18 Marcin Wolski egzekucji ludności cywilnej, nie zaczęto nawet przygotowań do Holocaustu, a marzeniem Hitlera było wprawdzie opanowanie Europy, ale jak się da najdłużej metodą pokojową. Zapewne gdyby udał się któryś z licznych zamachów jeszcze przed wybuchem wojny, Hitler pewnie przeszedłby do historii głównie jako budowniczy autostrad i sponsor volkswagena. Zresztą nawet, kiedy korkociąg zdarzeń zmienił go w demona, jakoś nie zarządził eksterminacji Węgrów czy Rumunów, ani nawet Słowaków, których choć Słowianie, nie traktowano jak podludzi. W dodatku polski akces do Osi, przynajmniej na tak jak długo będzie ona wygrywać, stanowiłby jedynie powtórzenie manewru Józefa Piłsudskiego z Wielkiej Wojny i to w sytuacji gdy posiadaliśmy znacznie więcej atutów. Rozwinięciem tej koncepcji stał się mój Wallenrod (2009), alternatywna historia Wielkiego Konfliktu, z piękną kobietą, polskim szpiegiem w kwaterze Hitlera w roli głównej. Założenie powieści jest proste. W roku 1938, w obliczu zdrady Monachijskiej, żyjący dzięki niezwykłemu sukcesowi medycyny Józef Piłsudski zawiera sojusz z Hitlerem, równocześnie wciągając do współpracy opozycję i stawiając na czele rządu generała Władysława Sikorskiego. W efekcie Polska nie staje się ofiarą hitleryzmu, a nawet nieco go łagodzi. Polska bierze udział w antkomunistycznej krucjacie na wschód, której efektem jest wyzwolenie zniewolonych narodów Imperium Zła, następnie pomaga w inwazji na Zachód, a ostatecznie po klęsce Niemiec staje się głównym architektem Zjednoczonej Europy. Zajmowanie się alterhistorią to nie tylko rozrywka umysłowa. Kryje się w niej potężny ładunek dydaktyczny. Chcąc konstruować własne warianty, trzeba przecież poznać wersję prawdziwą. W odróżnieniu od fantasy w której obowiązuje co najwyżej wewnętrzna logika tworzenie bytów równoległych w oparciu o fakty i procesy historyczne to autentyczna, emocjonująca przygoda rozwijająca umysł. Zainteresowanie historią wzrasta, kiedy kwestie jak było? zderzymy z jak mogło być?. Nie bez powodu w akademiach wojskowych rozgrywa się powtórnie dawno stoczone bitwy, ponieważ to owocuje analizami przydatnymi dla przeszłych strategów. Podobnie dla ludzi zainteresowanych polityką i futurologią wskazówką do przewidzenia tego, co będzie, jest badanie wariantów dotyczących tego, co było. Kolejny powód jest jeszcze istotniejszy. Dość często przechodzimy do porządku nad historią było, zdarzyło się Nie wgłębiamy się w sens słów Winstona Churchilla o tym jak wielu zawdzięcza tyle tak niewielu. Wydaje się oczywiste, że strzelcy wyruszający latem 1914 roku z Oleandrów musieli nam zapewnić niepodległość, że ochotnicy w 1920 roku nie mogli przegrać pod Warszawą, a protest grupy robotników ze Stoczni Gdańskiej z powodu wyrzucenia z pracy jednej suwnicowej nieuchronnie musiał doprowadzić do rozpadu

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl Copyright for Polish edition by Bartosz Goździeniak Data: 4.06.2013 Tytuł: Pytanie o czynność wykonywaną w czasie teraźniejszym Autor: Bartosz Goździeniak e-mail: bgozdzieniak@gmail.com Darmowy artykuł,

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

W imieniu Polski Walczącej

W imieniu Polski Walczącej Pisarski i publicystyczny dorobek Korbońskiego otwiera trylogia, W imieniu Kremla i W imieniu Polski Walczącej. Tom po raz pierwszy opublikował w ramach Biblioteki Kultury Instytut Literacki w Paryżu w

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SYSTEMOWA TYPOWE ZADANIA ANALIZY SYSTEMOWEJ:

ANALIZA SYSTEMOWA TYPOWE ZADANIA ANALIZY SYSTEMOWEJ: ANALIZA SYSTEMOWA ANALIZA SYSTEMOWA: zbiór metod i technik analitycznych, ocenowych i decyzyjnych, służących racjonalnemu rozwiązywaniu systemowych sytuacji decyzyjnych, badanie wspomagające działania

Bardziej szczegółowo

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 POLSKA AKADEMIA NAUK KANCELARIA PAN KOMITET PROGNOZ POLSKA 2000 PLUS' EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 EUROPĘ IN THE PERSPECTIVE TO 2050 Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Uwagi wstępne 10 EUROPA 2050 - WYZWANIA

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Projekt: Podnoszenie kwalifikacji drogą do sukcesu Szkolenie: j. angielski, poziom A1 Termin szkolenia: 15. 12. 2014 r. 06. 05. 2015 r. Termin Egzaminu

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy Spis treści Sposoby na udaną rozmowę kwalifikacyjną...5 Lista czasowników, które warto znać i zastosować podczas rozmowy kwalifikacyjnej...9 Lista przymiotników opisujących charakter... 11 Dla pracodawcy:

Bardziej szczegółowo

510 Contributors. of Cracow, Poland.

510 Contributors. of Cracow, Poland. Autorzy tomu BŁASZCZYK Piotr, dr hab., profesor Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, kierownik Katedry Dydaktyki i Podstaw Matematyki, Instytut Matematyki UP. E-mail: pb@up.krakow.pl BOŻEK Hubert, doktorant

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska. http://pl.wikipedia.org/wiki/plik:flag_of_europe.svg

Unia Europejska. http://pl.wikipedia.org/wiki/plik:flag_of_europe.svg Unia Europejska http://pl.wikipedia.org/wiki/plik:flag_of_europe.svg Scenariusz zajęć dla edukacji wczesnoszkolnej z elementami języka angielskiego realizowany w ramach programu własnego Jestem Polakiem

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be to do something mieć coś zrobić Mam jej pomóc jutro.

Bardziej szczegółowo

CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE

CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE 1) SIMPLE PRESENT (Czas teraźniejszy prosty) CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE informujemy o czyimś zwyczaju, przyzwyczajeniu czynności powtarzające się, rutynowe plan lekcji, rozkłady jazdy + czasownik zwykły

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1)

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA KWIECIEŃ 2013 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi CZERWIEC 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie

Bardziej szczegółowo

Problemy nauki i szkolnictwa wyższego

Problemy nauki i szkolnictwa wyższego Problemy nauki i szkolnictwa wyższego SPIS TREŚCI Ryszard Maciołek, Wiesław Maik, Krzysztof Sikora WPROWADZENIE 11 Część I NAUKA 15 Zbyszko Chojnicki NAUKA JAKO SYSTEM SPOŁECZNO-POZNAWCZY 17 Jan Woleński

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to do business prowadzić interesy Prowadzę interesy w

Bardziej szczegółowo

OBLICZA POLITYKI. pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO WARSZAWA 2009 V0L

OBLICZA POLITYKI. pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO WARSZAWA 2009 V0L SUB Hamburg II A/526037 OBLICZA POLITYKI pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego 13 WARSZAWA 2009 V0L INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO V0L13 Spis treści Wprowadzenie 9 STUDIA

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Historia literatury angielskiej i amerykańskiej 2. Kod przedmiotu: FA-3 3. Okres ważności karty: 2015-2018 4. Forma kształcenia:

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY

WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY KOD UCZNIA: Drogi Uczestniku! WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY Dialog to budowanie wzajemności ks. prof. Józef Tischner Test zawiera pytania z kilku

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

POLSKIE TOWARZYSTWO AFRYKANISTYCZNE

POLSKIE TOWARZYSTWO AFRYKANISTYCZNE POLSKIE TOWARZYSTWO AFRYKANISTYCZNE NR 39/2014 WARSZAWA SPIS TREŚCI In memoriam Profesor Władysław Filipowiak (1926 2014) Słowo o historii szczecińskiej afrykanistyki Jacek Łapott...............................................9

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 Przedstawianie się

Lekcja 1 Przedstawianie się Lekcja 1 Przedstawianie się i poznawanie innych 2 Wysłuchaj dialogów, najpierw w wersji oryginalnej, później z tłumaczeniem. Powtarzaj poszczególne kwestie za lektorami. Dialog 1 Przedstawianie się w sytuacji

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi SIERPIEŃ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Egzamin maturalny z języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only

Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only 1 Spis treści Radosław Więckowski Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only 2 Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only Najobszerniejsza na rynku wydawniczym prezentacja czasownika

Bardziej szczegółowo

POLISH CULTURAL FOUNDATION

POLISH CULTURAL FOUNDATION 177 Broadway Clark, New Jersey 07066 Tel: 732-382-7197 Fax: 732-382-7169 web: www.pcfnj.org e-mail: pcf@pcfnj.org Accept our cordial invitation to JOIN TODAY! Come visit and experience our hospitality.

Bardziej szczegółowo

6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH

6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH 6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH MIASTO: OPOLE STANOWISKO: ADIUNKT DYSCYPLINA NAUKOWA: PEDAGOGIKA, SPECJALNOŚĆ-PRACA SOCJALNA DATA OGŁOSZENIA:...20

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY 6 MAJA 2015 CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY 6 MAJA 2015 CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut Układ graficzny CKE 2013 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. KOD UZUPEŁNIA ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku I NSTYTUT GEOGRAFII I GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ W YŻSZEJ SZKOŁY GOSPODARKI W BYDGOSZCZY Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku Problemy rozwoju, przekształceń strukturalnych i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMAT PUNKTOWANIA KWIEIEŃ 2014 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie proste,

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Dr Kinga Wysieńska Projekt Tygiel kulturowy czy getta narodowościowe? wzory integracji i wzajemne relacje imigrantów

Bardziej szczegółowo

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego The Institute of Journalism of Warsaw University Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego MEDIA STUDIES STUDIA MEDIOZNAWCZE Vol. 4 (39) 2009 Nr 4 (39) 2009 Warsaw 2009 Warszawa 2009 SPIS TREŒCI

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 Introduction... 11

Spis treści. Wstęp... 9 Introduction... 11 Spis treści Wstęp... 9 Introduction... 11 CZĘŚĆ I Obszar filozoficzno-antropologiczny... 13 Zuzana Chanasová Antropologické výzvy súčasného pedagóga primárneho vzdelávania........ 15 Grzegorz Hołub Od

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka angielskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland Państwowa Inspekcja Pracy Annotation Główny Inspektorat Pracy ul. Barska 28/30 02-315 Warszawa Rzeczypospolita Polska Polska An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK

INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK KrzyŜówka została tworzona w programie MsOffice. Polecam równieŝ program OpenOffice. W całym dokumencie obowiązuje standard: krzyŝówka wraz z pytaniami powinna (musi!!) mieścić

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 19 im. Zbigniewa Herberta we Wrocławiu. oraz. Stowarzyszenie Ojczyzny Polszczyzny. zapraszają

Gimnazjum nr 19 im. Zbigniewa Herberta we Wrocławiu. oraz. Stowarzyszenie Ojczyzny Polszczyzny. zapraszają Gimnazjum nr 19 im. Zbigniewa Herberta we Wrocławiu oraz Stowarzyszenie Ojczyzny Polszczyzny zapraszają uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych do udziału w V OGÓLNOPOLSKIM KONKURSIE LITERACKIM

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF By 0 - Are you searching for Perspektywy pdf Books? Now, you will be happy that Perspektywy PDF is available at our online library

Bardziej szczegółowo

not the territory (Holmes 1988/2000: 174)

not the territory (Holmes 1988/2000: 174) the map is not the territory (Holmes 1988/2000: 174) Holmes coins the name for the new discipline [ ] the designation translation studies would seem to be the most appropriate of all those available in

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Present Simple /Czas teraźniejszy prosty

Present Simple /Czas teraźniejszy prosty Present Simple /Czas teraźniejszy prosty UŜywamy go dla sformułowania wyraŝeń o znaczeniu ogólnym takich jak: prawa naukowe, definicje, szeroko pojętych faktów oczywistych. Stosujemy go gdy czynności mają

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

Textbooks for 2014/2015 school year / Podręczniki na rok szkolny 2014/2015

Textbooks for 2014/2015 school year / Podręczniki na rok szkolny 2014/2015 Textbooks for 2014/2015 school year / Podręczniki na rok szkolny 2014/2015 Matras Bookshops in Warsaw / Księgarnie Matras w Warszawie Księgarnia Matras 144, ul. Nowy Świat 41, pon.-pt. 10.00-19.00, sob.,

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Niniejszy ebook jest własnością prywatną.

Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejsza publikacja ani żadna jej część, nie może być kopiowana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana ani odczytywana w środkach publicznego

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Program Europa Master Opole-Moguncja-Dijon. Seminarium Wspólne studia - korzyść czy kłopot? Warszawa, 7 listopada 2014 r.

Program Europa Master Opole-Moguncja-Dijon. Seminarium Wspólne studia - korzyść czy kłopot? Warszawa, 7 listopada 2014 r. Program Europa Master Opole-Moguncja-Dijon Seminarium Wspólne studia - korzyść czy kłopot? Warszawa, 7 listopada 2014 r. Program Europa Master Czym jest? STUDY EUROPE LIVE EUROPE! Program Europa Master

Bardziej szczegółowo

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy]

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] na początku każdego procesu poznawczego stoją różne założenia teoretyczne i hipotezy które mogą być ukryte/nieświadome metody badawcze

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY DYDAKTYCZNEJ DO ZAJĘĆ EDUKACYJNYCH z języka angielskiego dla uczniów klasy V SP na rok szkolny 2014/2015

PLAN PRACY DYDAKTYCZNEJ DO ZAJĘĆ EDUKACYJNYCH z języka angielskiego dla uczniów klasy V SP na rok szkolny 2014/2015 PLAN PRACY DYDAKTYCZNEJ DO ZAJĘĆ EDUKACYJNYCH z języka angielskiego dla uczniów klasy V SP na rok szkolny 2014/2015 nauczyciel: mgr Romana Danak PROGRAM NAUCZANIA: Program nauczania języka angielskiego.

Bardziej szczegółowo

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

UMCS, English Institute, BA Courses 2015-16

UMCS, English Institute, BA Courses 2015-16 UMCS, English Institute, BA Courses 2015-16 Course title in English Course title in Polish Year of studies Grammar Grammar Vocabulary Practice and Text Analysis Vocabulary Practice and Text Analysis Vocabulary

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Sitarz Dział Księgowości. Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach 24, 431-434

Agnieszka Sitarz Dział Księgowości. Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach 24, 431-434 Agnieszka Sitarz Dział Księgowości Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach 24, 431-434 2009 Dział Administracji 431 Agnieszka Sitarz DZIAŁ KSIĘGOWOŚCI Dział księgowości Muzeum Narodowego w Kielcach czuwa

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie WPROWADZENIE D zień dobry, Przyjaciele. Pragnę powitać tych wszystkich, któ rzy kroczą drogą dalszego energoinformacyjnego rozwoju oraz tych, którzy stawiają na niej dopiero pierwsze kroki. Czy gotowi

Bardziej szczegółowo

Adult Education and Lifelong Learning

Adult Education and Lifelong Learning Adult Education and Lifelong Learning Adult Education Centers can provide a number of courses many of which are free to the learner. For information on the courses they provide visit www.lincolnshire.gov.uk/

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne

Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne Konferencja nauczycieli polskich szkół sobotnich 10-12 lipca 2015 Elżbieta Grabska-Moyle Polska Szkoła w Luton i Dunstable www.polskaszkolaluton.org.uk

Bardziej szczegółowo

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki.

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki. www.hersheypa.com Hershey Resort znajduje się w bliskim sąsiedztwie z Nowym Jorkiem, Baltimore i Waszyngtonem. Hershey w stanie Pennsylvania jest znane jako najsłodsze miejsce na ziemi, ponieważ słynie

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at the airport być na lotnisku Ona jest teraz na

Bardziej szczegółowo

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989 Eustachy Kossakowski, 1983-1989 dimensions: 40 x 29 cm technique: 12 color prints on Hahnemuhle Photo Rag 308 g/m² paper made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI UKRAIŃSKO-POLSKIE W LATACH 1917 1923

STOSUNKI UKRAIŃSKO-POLSKIE W LATACH 1917 1923 STOSUNKI UKRAIŃSKO-POLSKIE W LATACH 1917 1923 THE POZNAŃ SOCIETY FOR THE ADVANCEMENT OF THE ARTS AND SCIENCES INSTITUTE OF EUROPEAN CULTURE, ADAM MICKIEWICZ UNIVERSITY IN POZNAŃ GNIEZNO EUROPEAN STUDIES

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wpływu działalności człowieka na obieg wody na obszarach zurbanizowanych na przykładzie Warszawy.

1. Analiza wpływu działalności człowieka na obieg wody na obszarach zurbanizowanych na przykładzie Warszawy. Tematy projektów edukacyjnych w roku szkolnym 2011/2012: GEOGRAFIA: 1. Analiza wpływu działalności człowieka na obieg wody na obszarach zurbanizowanych na przykładzie Warszawy. 2. Jak Twoje miasto/dzielnica

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO CZERWIEC 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO CZERWIEC 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only

Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only 1 Spis treści Radosław Więckowski Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only 2 Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only Najobszerniejsza na rynku wydawniczym prezentacja czasownika

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Dynamiczny DNS dla usług typu Neostrada przykład konfiguracji

Dynamiczny DNS dla usług typu Neostrada przykład konfiguracji W usłudze Neostrada TP czy Net24 (Netia) router otrzymuje jeden publiczny adres IP, który zapewnia globalną osiągalność routera z dowolnego miejsca w Internecie. Niestety adres ten ulega losowej wymianie

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Virginia Evans Jenny Dooley

Spis treści. Virginia Evans Jenny Dooley pis treści chool... p. y things... p. ports... p. y home... p. 8 y family... p. 0 nimals... p. Free-time activities... p. 8 Food... p. Virginia vans Jenny ooley łownictwo ZZW chool like aths and nglish

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH

Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH Marta CIESIELKA, Małgorzata NOWORYTA AGH Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie, Polska Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH Wstęp Wybór studiów

Bardziej szczegółowo

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Historia (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Spis treści 1 Wstęp...3 2 Periodyzacja...3 3 Nauki pomocnicze historii...3 3.A Archeologia...3 3.B Archiwistyka i archiwoznawstwo...4 3.C Chronologia...4 3.D

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM

FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM F I L E : Nazwa Firmy Name of the company VAT VAT number Adres (siedziby, dla której

Bardziej szczegółowo

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Estimation and planing Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Story points Story points C D B A E Story points C D 100 B A E Story points C D 2 x 100 100 B A E Story points C D 2 x 100 100

Bardziej szczegółowo

Industrial Landscape Eustachy Kossakowski, 1950s and 60s

Industrial Landscape Eustachy Kossakowski, 1950s and 60s dimensions: 38.5 x 28.5 cm technique: 12 black and white silver gelatin fiber prints made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN Each portfolio is numbered and signed

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

EuroWeek Szkoła Liderów 2015

EuroWeek Szkoła Liderów 2015 EuroWeek Szkoła Liderów 2015 Tegoroczny Obóz Językowy Euroweek, niewątpliwie był jednym z tych wyjazdów, które zapadają w pamięci na długie lata. Grupa uczniów z naszej szkoły wraz z nauczycielem języka

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Section Mark Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Poziom rozszerzony Język angielski Język angielski. Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I W schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

International Baccalaureate Diploma Programme. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza

International Baccalaureate Diploma Programme. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza nternational Baccalaureate Diploma Programme w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza nternational Baccalaureate Organization Główną siedzibą organizacji jest Genewa, Szwajcaria. Programy:

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

TERMIN NADSYŁANIA ZGŁOSZEŃ/ ABSTRAKTÓW WIĘCEJ INFORMACJI NA: TERMIN KONFERENCJI KONTAKT ORGANIZATOR NAZWA

TERMIN NADSYŁANIA ZGŁOSZEŃ/ ABSTRAKTÓW WIĘCEJ INFORMACJI NA: TERMIN KONFERENCJI KONTAKT ORGANIZATOR NAZWA NAZWA Lingwokulturologia jako nowy paradygmat lingwistyki Linguistics Beyond And Within 2014 International Linguistics Conference in Lublin (LingBaW 2014) Idee i wartości w języku, historii i kulturze

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Źródło: pixabay.com II Kongres Uniwersytetów Dziecięcych, Warszawa, 26 marca 2015 Anna Grąbczewska, Uniwersytet Dzieci Laboratorium - eksperymenty - narzędzia i

Bardziej szczegółowo