Artur Kozłowski * ALTERGLOBALIZM JAKO RUCH KONTESTACJI POLITYCZNEJ LIBERALIZMU EKONOMICZNEGO

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Artur Kozłowski * ALTERGLOBALIZM JAKO RUCH KONTESTACJI POLITYCZNEJ LIBERALIZMU EKONOMICZNEGO"

Transkrypt

1 Artur Kozłowski * ALTERGLOBALIZM JAKO RUCH KONTESTACJI POLITYCZNEJ LIBERALIZMU EKONOMICZNEGO Doktryna polityczna liberalizmu jest ideologią sięgającą w swych źródłach do schyłku XVII wieku. Pojawienie się tej nowej ideologii należy wiązać ściśle z potrzebą kształtujących się nowych sił społecznych arystokracji i burżuazji - przeciwstawiających się przestarzałej już ideologii feudalnej. W czasie długiego i wielokierunkowego rozwoju swej ideologii, liberalizm napotykał na opór o różnym poziomie nasilenia i gwałtowności szeregu doktryn, odmiennie wyrażających swe zasadnicze idee. Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie tego z nurtów kontestacji społeczno-politycznej, który pojawił się u schyłku XX wieku, a który ściśle należy wiązać ze wzrostem społecznej świadomości zasięgu i skutków procesu określanego mianem globalizacji, kształtowanej w dużym stopniu przez ekonomiczny liberalizm. W pracy posłużono się analizą literatury przedmiotu, w tym monografii autorytetów świata alterglobalnego. Uznając dużą wagę nowych mediów, a zwłaszcza Internetu, dla badanego ruchu społeczno-politycznego, posłużono się także informacjami zawartymi w wirtualnym świecie, a mającymi dużą siłę oddziaływania. Zakres pojęcia liberalizmu jest bardzo szeroki, a główną osią interpretacji jego nurtów jest podział na liberalizm polityczny i ekonomiczny. Liberalizm polityczny określa sposób sprawowania władzy państwowej, a zwłaszcza jej stosunek do obywatelskich wolności politycznych, m.in. sumienia, słowa, druku, zgromadzeń. Według liberalizmu politycznego, ustrój państwa, republikański lub monarchiczny, powinien być demokratyczny. Powinien być ustrojem państwa prawa kierującego się zasadami konstytucyjnymi w celu ochrony wolności obywateli przed zagrożeniami'. Drugi z zasadniczych nurtów liberalizm ekonomiczny odnosi się do idei wolności ekonomicznej. Trzon tej doktryny stanowi twierdzenie, że rozwój społeczeństw (tu traktowany jako wzrost poziomu życia) jest ściśle związany z działaniem obiektywnych praw ekonomicznych, takich jak prawa podaży i popytu, mechanizmów, cen, inflacji i deflacji. Ten nurt liberalizmu cechuje definiowanie społeczeństw przez ich kondycję ekonomiczną. Wolność polityczna, a co za tym idzie demokratyczny system rządów dr, Wyższa Szkoła Bankowa w Gdańsku. Tokarczyk R., Współczesne doktryny polityczne. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, Zakamycze, 2006, s. 60. A. Kozłowski, Alterglobalizm jako ruch kontestacji politycznej liberalizmu ekonomicznego, [w:] Gospodarka i finanse w warunkach globalizacji", ed. B. Kołosowska, P. Prewysz-Kwinto, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej w Toruniu, Toruń ISBN , ss

2 Artur Kozłowski jest aprobowany, ale nie jest koniecznym warunkiem rozwoju2. Obydwa nurty oddziałują na siebie i w różnych odmianach liberalizmu odpowiednio się przenikają, a w pewnych częściach nawet wykluczają. Liberalizm poddaje się klasyfikacji odpowiadającej jego ewolucji. I tak, od schyłku XVII do połowy XIX wieku określany jest mianem liberalizmu klasycznego. Splatają się w nim wątki liberalizmu politycznego z ekonomicznym, a wyraża się maksymalnie szeroko rozumianą ideą wolności. W tym też okresie idee liberalizmu ekonomicznego najlepiej wyraził Adam Smith, który głosił m.in., iż Roczny dochód każdego społeczeństwa równa się zawsze dokładnie wartości wymiennej całej produkcji rocznej jego wytwórczości, czyli jest on raczej dokładnie tym samym, co wartość wymienna. Ponieważ zaś każdy człowiek stara się, jak tylko może, aby użyć swego kapitału w wytwórczości krajowej oraz tak pokierować tę wytwórczość, ażeby jej produkt posiadał możliwie największą wartość, przeto każdy człowiek pracuje z konieczności nad tym, by dochód społeczny był jak największy. Co prawda, nie zamierza on na ogól popierać interesów społecznych ani też nie wie, w jakim stopniu je popiera. Kiedy woli popierać wytwórczość krajową, a nie zagraniczną, ma wyłącznie na uwadze swe własne bezpieczeństwo, a gdy kieruje wytwórczością tak, aby jej produkt posiadał możliwie najwyższą wartość, myśli tylko o swym własnym zarobku, a jednak w tym, jak i w wielu innych przypadkach, jakaś niewidzialna ręka kieruje nim tak, aby zdążał do celu, którego nie zamierzał osiągnąć. Społeczeństwo zaś, które wcale w tym nie bierze udziału, nie zawsze na tym źle wychodzi. Mając na celu swój własny interes, człowiek często popiera interesy społeczeństwa skuteczniej niż wtedy, gdy zamierza służyć im rzeczywiście. Nigdy nie zdarzyło mi się widzieć, aby wiele dobrego zdziałali ludzie, którzy udawali, iż handlują dla dobra społecznego3. Wiara w niewidzialną rękę rynku charakteryzowała liberałów ekonomicznych i stanowiła jednocześnie przedmiot powszechnej krytyki doktryn politycznych zorientowanych prospołecznie. Od połowy XIX wieku do pierwszej wojny światowej w ramach liberalizmu klasycznego zarysował się spór jego części konserwatywnej z orientacją demokratyczną, opowiadającą się za zrównoważeniem idei wolności z ideą demokracji, rozumianej w kategoriach upowszechniania praw wyborczych. Wraz z pojawieniem się liberalizmu demokratycznego doktryna liberalna zerwała z elitarnym charakterem nurtu klasycznego na rzecz masowego odbiorcy ideologii wolnościowej. Klasyczna forma liberalizmu znalazła, poza demokratami, oponentów w tej części zwolenników liberalizmu, którzy wrażliwi byli na kwestie socjalnospołeczne. Nurt ten pojawił się wraz z rozwojem prawodawstwa socjalnego u schyłku XIX wieku, a zyskał na popularności wraz z wielkim kryzysem gospo- 2 Słownik myśli spoleczno-politycznej. Bielsko-Biała: PARK, 2004 s Smith A., Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów. T. 2. Warszawa 1954, za: Słownik myśli spoieczno-politycznej, tamże, s

3 Alterglobalizm jako ruch kontestacji politycznej liberalizmu ekonomicznego darczym lat trzydziestych XX wieku, który obnażył słabość klasycznego podejścia do liberalizmu ekonomicznego, a jednocześnie podjął krytykę liberalizmu demokratycznego, mamiącego masy jedynie wolnościami politycznymi. Liberalizm socjalny opowiadał się za gospodarką wolnorynkową przy jednoczesnym dopuszczeniu interwencjonizmu państwa w gospodarce, tak by zapewnić ochronę socjalną osobom najbiedniejszym. Odpowiedź liberalnych purytanów była sformułowana jeszcze przed wybuchem drugiej wojny światowej jako ideologia liberalizmu konserwatywnego, zamiennie określanego neoliberalizmem. Otóż opowiadali się oni za wolnością ujmowaną w kategoriach negatywnych, a zatem za możliwie szeroką interpretacją tej podstawowej dla libertarian idei. Neoliberałowie traktują państwo w kategoriach zła koniecznego, sprowadzając jego rolę do zasady laissez-faire. Zgodni są co do akceptacji funkcji ochronnych państwa, rozumianych jak ochrona zewnętrznych granic państwa, aprobują również prawo państwa do stosowania przymusu wewnętrznego, popierając tym samym prawo do utrzymywania wojska, policji i wymiaru sprawiedliwości. W kwestiach interwencjonizmu państwowego neoliberałowie nie wypowiadają się jednogłośnie, chociaż dominuje przekonanie, iż interwencjonizm pozbawia liberalizm sensu liberalizmu. To, iż neoliberalizm nie jest ostateczną formą doktryny liberalnej, wykazuje Paul Kelly, przedstawiając nurt liberalizmu egalitarnego. Wskazuje on, iż liberalni egalitaryści zawsze twierdzili, że równość pod względem troski i szacunku wymaga nie tylko praw jako gwarancji obywatelskich, ale również pozytywnych uprawnień do domagania się sprawiedliwości ekonomicznej. Oba zbiory praw rodzą silne zobowiązania i obowiązki, które zmuszają jednostki do uczestnictwa w wymiarze społecznej sprawiedliwości i pomocy najgorzej uposażonym członkom społeczeństwa. Liberalni egalitaryści przykładali różną wagę do tego rodzaju zobowiązań, obowiązków i odpowiedzialności, wyrazem ignorancji jest jednak twierdzenie, że liberałowie zainteresowani są jedynie prawami, a nie obowiązkami. Oba te pojęcia (...) idą ze sobą ramię w ramię. Kwestią budzącą spory wśród liberalnych egalitarystów jest jedynie rodzaj tych praw i obowiązków4. Liberalizm nie jest doktryną jednorodną i poddaje się procesom ewolucji wynikającej z opozycji nurtów wewnętrznych, ale też pod wpływem krytyki ideologii nieliberalnych. Zasadniczą osią sporów ideologicznych po H wojnie światowej była dychotomia, wynikająca z podziału świata na dwa rywalizujące supermocarstwa i związanych z nimi ustrojów społeczno-politycznych. Ideologii komunistycznej forsowanej przez Sowietów, świat zachodni przeciwstawił doktrynę wolnego rynku, najlepiej wyrażaną przez liberalizm, choć w bloku państw socjalistycznych określanego pojęciem kapitalizm" mającym pejoratywne znaczenie. Rozpad bloku sowieckiego ogłoszony został jako tryumf ideologii wolnorynkowej nad państwami realnego socjalizmu". Zwycięstwo liberalizmu otworzyło Kelly P., Liberalizm. Warszawa: SIC, 2007, s

4 Artur Kozłowski możliwości integracji gospodarczej z jednej, a ekspansji ekonomicznej z drugiej strony, graczom dynamicznie globalizującego się świata. Sama globalizacja nie była niczym nowym, gdyż jest to proces, którego początki sięgają roku 1500, a związany był wówczas z rozwojem horyzontu geograficznego Europejczyków. U progu XX wieku, kiedy to liberalizm zatryumfował nad sterowanymi gospodarkami tzw. demokracji ludowych", globalizacja jako proces znajdowała się w końcowej fazie unifikacji kultury materialnej, w trzecim etapie globalizacji, po rewolucji przemysłowej, otwierającej globalizację industrialną, i po rewolucji informatycznej, otwierającej tenże trzeci etap globalizacji. W nowym układzie postzimnowojennym, relacje międzypaństwowe układane były w myśl budowania otwartych gospodarek i integracji ekonomicznej, na której podstawy silny wpływ wywarły idee liberalizmu ekonomicznego, formułowane przez neoliberałów. Globalizacja przybrała wymiar powszechnej ekonomicznej obecności. Odbierana była często jako szansa rozwoju gospodarczego regionu włączającego się do ekonomicznej globalnej integracji, poprzez chociażby otwieranie swoich rynków państwowych na inwestycje międzynarodowe. Tym procesom towarzyszyły jednocześnie napięcia społeczne, u których źródeł legły rozmaite powody dające podstawy do klasyfikacji ruchów kontestacyjnych. Krytyka globalizacji wiąże się z ruchem społeczno-politycznym, określanym jako antyglobalizm. Jak podaje Andrew Jones w Słowniku globalizacji, ruch antyglobalistyczny jest luźną federacją organizacji i grup poszukujących sposobu na powstrzymanie ekonomicznej globalizacji, z jaką mamy do czynienia od 1990 roku5. Początki ruchu antyglobalnego kojarzone są zazwyczaj z powstaniem Zapatystów w Chiapas w południowym stanie Meksyku w 1994 r. Powstanie było manifestacją sprzeciwu wobec polityki rządu meksykańskiego w kontekście jego wejścia do Północnoamerykańskiej Strefy Wolnego Handlu (North American Free Trade Agreement NAFTA), a zwłaszcza walki o prawo rdzennej ludności do ziemi. Zapatyści tworzą Zapatystowską Armię Wyzwolenia Narodowego, zbrojną grupę działającą w meksykańskim stanie Chiapas, założoną 17 listopada 1983 r, Zasłynęli oni jednak dopiero, gdy w powstaniu zademonstrowali światu swój sprzeciw wobec globalizacji, wskazując na problemy biednej rdzennej ludności Indian ze stanu Chiapas. W swej walce posługują się nowoczesną technologią, w tym telefonami satelitarnymi i Internetem, korzystając tym samym z dostępu do globalnych mediów celem zdobycia rozgłosu i poparcia. Stworzyli koncepcyjne podstawy dla szeregu grup antyglobalnych, organizujących się na całym świecie. W latach 90. XX wieku Internet umożliwił rozprzestrzenienie się antyglobalnych idei, powstaniu i nawiązaniu kontaktów między organizacjami przeciwnymi ekonomicznej globalizacji i jej wpływu na społeczności lokalne. Sprzeciw ten był jednocześnie wymierzony przeciw liberalnej ekonomii, interpretowanej 5 Jones A., Dictionary of Globalization. Padstow: POLITY, 2006, s

5 Alterglobalizm jako ruch kontestacji politycznej liberalizmu ekonomicznego jako doktryny zmierzającej do narzucenia wszystkim uczestnikom stosunków gospodarczych bezwzględnego otwarcia swojego rynku i poddania się regułom wolnorynkowym. Ruch antyglobalny integrował się w proteście przeciw spotkaniom G8 i Światowej Organizacji Handlu (WTO). Pierwszy z takich masowych protestów odbył się w Seatle w 1999 r, tworząc, jak pisze Andrew Jones, precedens dalszych protestów podczas spotkań światowych liderów ponadnarodowych organizacji, którzy byli postrzegani jako sterowników i propagatorów neoliberalnego kursu globalizacji ekonomicznej kosztem ubogich i środowiska6. I tak celem ataków obok spotkań przywódców G8 czy WTO, są: Międzynarodowy Fundusz Walutowy (IMF), Bank Światowy (WB), ale też krytyce poddawana jest Unia Europejska czy Organizacja Narodów Zjednoczonych. Protesty prowadziły nieraz do brutalnych starć z policją, co w konsekwencji powodowało utrwalanie się negatywnego wizerunku antyglobalistów. Ruch antyglobalny krytykowany był ponadto za niewypracowanie konstruktywnej i spójnej alternatywy dla neoliberalnej globalizacji. Kontrowersje narastające wokół stosunku do radykalizmu i konfrontacyjnego charakteru taktyki antyglobalistów przyczyniły się do wyodrębnienia się łagodniejszego nurtu kontestacji neoliberalnej globalizacji. Ruch ten przyjął nazwę alterglobalizm i akceptując zjawisko postępującej globalizacji jako takiej, krytykuje jej obecną formę oraz postuluje jej modernizację. Samo określenie alterglobalizm" zaproponowane zostało przez organizację Association pour une Taxation des Trancactions Financieres pour laide aux Citoyens7 (ATTAC), mającą siedzibę we Francji, a związane było właśnie z potrzebą odróżnienia od antyglobalistów, a tym samym od uproszczonego i negatywnego stereotypu krytyków globalizacji8. Zasadnicza różnica anty- i alterglobalistów sprowadza się do ich stosunku do procesu globalizacji. O ile antyglobaliści poddają krytyce sam proces globalizacji i dążą do jego powstrzymania, a nawet cofnięcia, o tyle alterglobaliści nie poddają krytyce owego procesu, lecz jego neoliberalną formę z towarzyszącą jej afirmacją konsumpcjonizmu. Wspólny dla obydwu nurtów jest sprzeciw wobec ekonomicznego kolonializmu ponadnarodowych korporacji i instytucji. Zdaniem kontestatorów neoliberalnej globalizacji, mają one zbyt duży wpływ na rządy i decyzje państw, wyjaławiają lokalne rynki wewnętrzne, co w praktyce oznacza łamanie zasad demokratyzacji. Ruch alterglobalny nie jest monolitem i składają się na niego liczne grupy o różnorodnym charakterze oraz celach, dla których wspólnym mianownikiem jest kontestacja liberalizmu ekonomicznego. Odnaleźć w nich można zarówno pacyfistów, jak i marksistów, socjalistów, ale też anarchistów, ekologów, libertarian czy też feministki. Alterglobalizm bliski jest też części konserwatystów, a nawet w 6 Jones A., Dictionary..., s Stowarzyszenie Opodatkowania Transakcji Finansowych na Korzyść Obywatela. 8 Jones A., Dictionary..., s

6 Artur Kozłowski wybranych kwestiach liberałom. Wśród antyglobalistów znajdują się natomiast przeciwnicy jakiejkolwiek globalizacji, tacy jak nacjonaliści czy protekcjoniści. Chociaż kontestatorzy globalizacji już z samej definicji sprzeciwiają się jej obecnemu kształtowi, wysoko cenią sobie narzędzia najlepiej utożsamiające się z trzecim etapem globalizacji, czyli przede wszystkim z Internetem. To właśnie wolność przekazu informacji stanowi platformę wymiany myśli o problemach nurtujących anty- i alterglobalistów. Odrzucając monopol stacji komercyjnych, ale też i państwowych, tworzą własne, alternatywne portale w wirtualnym świecie. Jednym z takich portali jest określająca się jako Independent Media Center9 Indymedia, są jak piszą o sobie, kolektywną i niezależną organizacją medialną, dla której setki dziennikarzy dostarczają przeciętnym, normalnym ludziom, niekorporacyjne relacje i omówienia informacyjne. Indy, media stanowią prawdziwie demokratyczne media prezentujące radykalny, precyzyjny, pasjonujący przekaz prawdyw. Rozumienie i wykorzystanie narzędzi komunikacji, jakie daje Internet, pozwala kontestatorom globalizacji na iście globalną walkę. W przypadku alterglobalistów nie ma w tym jednak sprzeczności, gdyż akceptacja procesów globalizacyjnych nie stoi w sprzeczności z ich krytyką neoliberalnej globalizacji. Sprzeciw wobec liberalizmu ekonomicznego przedstawiciele organizacji ATTAC wyrazili w pracy pod znamiennym tytułem: Czego chcą krytycy globalizacji. ATTAC11 Attakowcy, bo tak sami się określaj% nie są totalnymi kryłykarni globalizacji, rozumieją i akceptują sam proces, przy czym określają samych siebie mianem alterglobalistów. A zatem globalizacja tak, ale mająca na celu doprowadzenie do sprawiedliwości społecznej. Cel ten ma być osiągnięty przez ukrócenie spekulacji kapitałowych na rynkach finansowych, a to za sprawą podatku Tobina12, który stanowi zasadnicze ogniwo i jednocześnie oś przewodnią zarówno tytułowej organizacji, jak i wspomnianej książki. Attakowcy sformułowali propozycję, iż podatek od transakcji dewizowych trafiałby do międzynarodowej wspólnoty państw, a te przeznaczałyby pozyskane środki na fundusz pomocy i rozwoju krajom Trzeciego Świata. Według obliczeń Attakowców, przy założeniu spadku obrotów o połowę wpływy z tego tytułu dałyby 284 mld USD, co dawałoby dziesięciokrotny wzrost funduszy w stosun- 9 Niezależne centrum medialne. I IMC [on-line]. [dostęp 20 marzec 2008]. Dostępny w World Wide Web: 11 Grefe C., Greffrath M., Schumann H., Czego chcą krytycy globalizacji. ATTAC. Kraków: Wydaw. WAM, Ekonomista James Tobin zaproponował w 1972 r, podatek w wysokości od 0,5 do 1,0 procenta od wszystkich krótkoterminowych, spekulacyjnych transakcji dewizowych, zabezpieczając tym samym przed chaotycznymi wahaniami kursów, które szkodzą gospodarką. Podatek odniósłby zamierzony efekt, gdyby został wprowadzony nie przez pojedyncze państwo, lecz przez międzynarodową instytucję i dotyczyłby rzeczywiście wszystkich graczy na rynku. Tobin w 2001 r. zdystansował się od organizacji ATTAC twierdząc, iż jego celem nie było hamowanie neoliberalnej gospodarki, a jedynie stabilizacja rynków finansowych. 308

7 Alterglobalizm jako ruch kontestacji politycznej liberalizmu ekonomicznego ku do tego, co przeznaczają rocznie państwa OECD na pomoc dla krajów rozwijających się 13. Autorzy podejmują krytykę Światowej Organizacji Handlu, Banku Światowego oraz Stanów Zjednoczonych jako głównych odpowiedzialnych za kryzysy walutowe i gospodarcze w takich państwach, jak Argentyna, Korea i Rosja, które boleśnie odczuły, zgubnej zdaniem autorów, siły otwarcia się na kapitał zewnętrzny. Przybliżają także negatywne aspekty globalizacji w samych krajach bogatej Północy, skąd wraz z poszukiwaniem taniej siły roboczej wychodzą zakłady produkcyjne, pozostawiając za sobą niczym zgliszcza masy bezrobotnych. Przeciwstawiają tym doświadczeniom politykę prowadzoną przez Malezję, która w czasie przetaczającej się przez Azję Wschodnią kryzysu w 1998 r. uchroniła się przed negatywnymi jego konsekwencjami, stosując odwrotną do forsowanej m.in. przez WTO politykę otwarcia się na rzecz ochrony własnego rynku kapitałowego. Do krytyków neoliberalizmu zaliczana jest Naomi Klein, która kontestuje konsumpcyjny wymiar globalizacji. Zwraca uwagę na panujący kult marki, przytaczając słowa prezesa firmy Nike, Phila Knighta: Nike jest firmą zorientowaną na marketing, zaś produkt pełni rolę naszego najważniejszego narzędzia marketingowegom. Wydatki na reklamę traktowane są jako inwestycje w wartość rynkową firmy. Naomi Klein wyraża sprzeciw wobec takiej idei wolnego rynku, gdyż jak podkreśla, ulegając bombardowaniu metkami, społeczeństwo doprowadzone jest do braku możliwości wyboru. Wyrazem procesów globalizacyjnych i przenoszenia środków produkcji jest wzrost ryzyka, a nierzadko utrata miejsca pracy lub też praca za darmo. Tę wykonują najczęściej młodzi ludzie należący do Narodu Wolnych Strzelców. Klein wprowadza pojęcie ometkowanej pracy dla markowych koncernów jako posad notorycznie niestałych, źle płatnych i w przytłaczającej mierze obejmujących niepełny wymiar godzin (..) tak jakby była powierzona ludziom nieobarczonym koniecznością zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych w rodzaju opłacenia czynszu czy utrzymania dzieci 15. Towarzyszący neoliberalnej ideologii konsumpcjonizm, zdaniem alterglobalistów, niebezpieczny jest nie tylko ze względu na rozwarstwienia społeczne i jego funkcjonalny konflikt z zasadą sprawiedliwości społecznej. Zwracają oni uwagę na zagrożenia wynikające z ekstensywnie realizowanej wizji rozwoju gospodarczego. Rozszerzające się rynki dążą do możliwie szerokiego i otwartego dostępu do dóbr konsumpcyjnych, a wzrost produkcji okupiony jest kosztem postępującej degradacji środowiska naturalnego. Alterglobalny aktywista, Paul Lesniowski, zwraca uwagę, iż dobra konsumpcyjne są już w dużym stopniu dostępne na całym świecie, ale jednocześnie zapytuje, jaki mają ludzie dostęp do służby zdrowia i systemu emerytalnego w 13 Grefe C., Greffrath M., Schumann H., Czego chcą krytycy..., s Klein N., No logo. Świat Literacki: Izabelin, 2004, s Tamże, s

8 Artur Kozłowski większości krajów świata? Uważam, iż wielu ludzi na Zachodzie przyzwyczaiło się do ekonomicznego wzrostu i niekończących się zasobów dóbr konsumpcyj_ nych, nie zważając na przyszłe koszty środowiska naturalnego, jak i na warunki pracy tych, którzy w krajach Trzeciego Świata wytwarzają je. Większość ludzi z tych biednych rejonów świata nie ma szansy na poprawę stopy życiowej, jak też nie są dopuszczeni do wolnej wymiany handlowej, a ich ruchy społeczne są repre_ sjonowane przy finansowym wsparciu USA.16. Podobnie o wykluczeniu obywateli Trzeciego Świata myśli wielu alterglobalistów. Autor Globalii porównywanej z Orwellowskim Rokiem 1984, Jean Christophe Rufin, poddaje krytyce zmierzającą do totalnej kontroli społecznej, tytułową Globalię, uzurpująca, sobie prawo do określania się mianem demokracji doskonałej. I chociaż wprost nie ma odniesień do obecnego jedynego supermocarstwa, to w tle dostrzegalna jest jego wizja. Krytykę społeczeństwa konsumpcyjnego ulegającego obecnemu modelowi globalizacji podejmuje francuski socjolog i filozof Jean Baudrillard. Poddaje m.in. w wątpliwość zasadność, a tym samym sens kosztów ponoszonych na infrastrukturę jako wartości dodatniej PKB. Pisze on, iż degradacja wspólnej przestrzeni życiowej za sprawą działań ekonomicznych: hałas, zatrucie powietrza i wody, zanieczyszczenie środowiska, zniszczenie stref mieszkalnych w wyniku budowy i rozwoju nowej infrastruktury (portów lotniczych, autostrad, itp.), zatłoczenie dróg oraz korki samochodowe, powodują kolosalne szkody techniczne, psychologiczne i ludzkie. Jakie to ma jednak znaczenie, skoro konieczny rozwój infrastruktury, dodatkowe wydatki na paliwo, wydatki związane z opieką nad poszkodowanymi w wypadkach itp., wszystko to i tak zostanie zapisane na poczet konsumpcji, arym samym w postaci produktu narodowego brutto i rosnących wskaźników statystycznych stanie się oznaką wzrostu i bogactwa! Czy rozkwit przemysłowej produkcji wody mineralnej potwierdza tezę o prawdziwym przyroście dobrobytu", skoro zazwyczaj maskuje on fakt obniżania się jakości wody miejskiej i jej coraz częstszych niedoborów? (..) Osiągnąwszy pewien próg, nadprodukcja zostaje niemal w całości pochłonięta, pożarta przez owo homeopatyczne leczenie wzrostu za pomocą jeszcze większego i gwałtowniejszego wzrostu" 17. Sytuację zagrożenia dla środowiska naturalnego pogłębia inna zgłaszana przez alterglobalistów kwestia, a mianowicie problem przeludnienia. Mająca siedzibę w Wielkiej Brytanii organizacja The Optimum Population Trust (OPT) zajmuje się badaniami nad wpływem przyrostu populacji na środowisko naturalne. Przewiduje ona, że liczba ludności świata wzrośnie z obecnych 6,7 mld 16 Lesniowski P., Europe's łasi revolułion, materiał zawarty w blogu [on-line). [dostęp 21 marzec 2008]. Dostępny w World Wide Web: 17 Baudrillard J., Społeczeństwo konsumpcyjne. Jego mity i struktury. Warszawa: SIC, 2006, s

9 Alterglobalizm jako ruch kontestacji politycznej liberalizmu ekonomicznego ao 9,2 mld w roku George Monbiot zwraca uwagę, że wzrost populacji o 50%, oznacza 50% więcej utrudnień w powstrzymaniu niekorzystnych zmian klimatycznych, 50% wzrostu zapotrzebowania na żywność, 50% więcej starań zmierzających do ograniczenia nadmiernej eksploatacji złóż naturalnych19. Nawet jeżeli przyjmie się te obliczenia za dalece uproszczone, to pozostaje faktem troska alterglobalistów przed negatywnym oddziaływaniem wzrostu konsumpcji przy rosnącej globalnie populacji. Alternatywne podejście do problematyki związanej z masową konsumpcją prezentuje amerykański socjolog George Ritzer. Sam konsumpcjonizm doby globalizacji postrzega jako formę współczesnej religii. Analizę tego zjawiska przeprowadził w monografii Magiczny świat konsumpcji20, w której obnaża katedry konsumpcji, zaliczając do nich m.in. światowe centra handlowe, supermarkety, parki tematyczne itp. Autor pojęcia i jednocześnie książki Globalizacja niczego, za nic" uważa wszystko to, co jest tworzone i powstaje odgórnie, a jednocześnie jest pozbawione indywidualnej treści. Takim flagowym niczym" jest sieć McDonald's, ale też wszystkie produkty, usługi czy nawet pracownicy firm, którzy stanowią odzwierciedlenie zestandaryzowanego niczego". Przeciwieństwo niczego" postrzega w czymś " rozumianym jako coś", co zostało lokalnie tworzone, lokalnie kontrolowane, posiadające różne, indywidualne, wyodrębniające cechy2. Na pytanie dziennikarzy Newsweeka": czy jesteśmy skazani na konsumpcjonizm, czy widzi pan jakąś alternatywę? Ritzer odpowiedział: Dla mnie alternatywą byłoby społeczeństwo, w którym ludzie czerpią swoje podstawowe zadowolenie z pracy. Bo szczególnie w USA pytanie, czy ludzie mogą naprawdę znaleźć zadowolenie, skupiając się na konsumpcji, jest zasadne. Zdobywasz coś, bo myślisz, że da ci to szczęście, ale tak nie jest, więc sobie obiecujesz, że ta następna rzecz już naprawdę cię uszczęśliwi. Podstawą konsumpcjonizmu jest wieczne nienasycenie. Zatem alternatywą byłoby społeczeństwo, w którym ludzie znajdują satysfakcję nie w konsumpcji, ale w pracy, w rodzinie, wśród przyjaciół22. OPT projektuje liczbę ludności świata na dzień 03/21/08, godzinę 16:15 GMT na 6,658,144,467. [Za:] U.S. Cenzus Buremu [on-line]. [dostęp 21 marzec 2008]. Dostępny w World Wide Web: hup:// Wielkość populacji na rok 2050 OPT podaje za: United Nations Population Division, World Population Prospects, 13 marzec Monbiot G., Population growth is a threat. But it pales against the greed of the rich. The Guardian, 29 stycznia Ritzer G., Magiczny świat konsumpcji. Warszawa: MUZA, Wykład wygłoszony podczas promocji książki Globalizacja niczego", zamieszczony na stronie internetowej organizatora prelekcji Centrum Artystyczne Fabrykę Trzciny w Warszawie w marcu 2007 r.: Ritzer G., Globalizacja niczego 2. W: Fabryka Trzciny [on-line]. [dostęp 21 marzec 2008]. Dostępny w World Wide Web: 22 Pomówmy o niczym, wywiad Miry Sucbodolskiej i Piotra Bratkowskiego z Georgem Ritzerem. Newsweek,

10 Artur Kozłowski Pytanie o odpowiedź alterglobalistów na wyzwanie neoliberalnej wersji liberalizmu ekonomicznego pozostaje wciąż otwarte. Poza organizacjami i intelektualistami indywidualnie odpowiedzi próbuje się znaleźć na licznych prelekcjach i konferencjach. Jedną z nich o najbardziej doniosłym charakterze jest Światowe Forum Społeczne, które we wrześniu 2008 r. ma odbyć się w Malmo we Szwecji. Alterglobalizm, nawet jeżeli jeszcze nie wypracował spójnej konkurencyjnej do neoliberalizmu koncepcji modelowej, już wpływa na świadomość społeczną także i tych liberałów, którzy otwarci są na argumenty prezentowane przez przedstawicieli tego globalnego ruchu kontestacyjnego. Literatura 1. Baudrillard J., Społeczeństwo konsumpcyjne. Jego mity i struktury. Warszawa: SIC, ISBN Derek J., Słownik myśli społeczno-politycznej. Bielsko-Biała: PARK, ISBN Grefe C., Greffrath M., Schumann H., Czego chcą krytycy globalizacji. ATTAC, Kraków: Wydaw. WAM, ISBN , 4. Jones A., Dictionary of Globalization. Padstow: PELITY, ISBN. 5. Kelly P., Liberalizm. Warszawa: SIC, ISBN Klein N., No logo. Izabelin: Świat Literacki, ISBN Monbiot G., Population growth is a threat. But it pales against the greed of the rich. The Guardian, 29 stycznia Pomówmy o niczym, wywiad Miry Suchodolskiej i Piotra Bratkowskiego z Georgem Ritzerem. Newsweek, Ritzer G., Magiczny świat konsumpcji. Warszawa: MUZA, ISBN ID. Smith A., Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów. T. 2. Warszawa: PWN, Tokarczyk R., Współczesne doktryny polityczne. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, Zakamycze, ISBN IMC [on-line]. [dostęp 31 marzec 2008]. Dostępny w World Wide Web: Lesniowski P., Europe' s /asi revolution, materiał zawarty w blogu [on-line]. [dostęp 21 marzec 2008]. Dostępny w World Wide Web: 14, Ritzer G., Globalizacja niczego 2. W: Fabryka Trzciny [on-line]. [dostęp 21 marzec 2008]. Dostępny w World Wide Web: U.S. Cenzus Bureau [on-line]. [dostęp 21 marzec 2008]. Dostępny w World Wide Web: 312

11 Alterglobalizm jako ruch kontestacji politycznej liberalizmu ekonomicznego Abstract Author presents evolution of liberalism in acordance to globalisation changes which leads to creation of contestation movements. For ideology of neolibearlism it was at first antiglobalisation ideology and after radicalisation of the movement it has divided and evolved into positive conception of contestation. The aim of the aracie is to present basic ideas of algerglobalisation movement as a reply to neoliberal economy. 313

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Zarys historii myśli ekonomicznej

Zarys historii myśli ekonomicznej Zarys historii myśli ekonomicznej Ekonomia Rok akademicki 2009/2010 Literatura H. Landreth, D.C. Colander, Historia myśli ekonomicznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, cz. I: rozdz. 3; cz. II:

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Globalizacja gospodarki Dr Katarzyna Czech Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 kwietnia 2011 r. Gospodarka światowa zbiorowość różnych podmiotów Państwa Przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII Przedmowa XIII Część 1 TEORIE POLITYCZNE 1. Co to jest polityka? Definiowanie polityki 4 Polityka jako sztuka rządzenia 6 Polityka jako sprawy publiczne 10 Polityka jako kompromis i konsensus 11 Polityka

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp. 3. Konkurencyjne perspektywy. Jak myśleć teoretycznie o stosunkach międzynarodowych

Spis treści. Wstęp. 3. Konkurencyjne perspektywy. Jak myśleć teoretycznie o stosunkach międzynarodowych Spis treści Wstęp 1. Ujęcia stosunków międzynarodowych Stosunki międzynarodowe w Ŝyciu codziennym Myślenie teoretyczne Formułowanie odpowiedzi Historia Filozofia Behawioryzm Ujęcia alternatywne Scalanie

Bardziej szczegółowo

Administracja publiczna

Administracja publiczna Administracja publiczna Administracja dobrobytu. Ewolucja zakresu i form wykonywania funkcji świadczącej Dr hab. Ryszard Szarfenberg Instytut Polityki Społecznej rszarf.ips.uw.edu.pl/apub Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2012

EKONOMIA Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2012 Leszek Jasiński EKONOMIA etyka i Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2012 Spis treści WSTĘP.... 11 1. CZY CENY MOGĄ BYĆ SPRAWIEDLIWE?... 13 Problem ekonomiczny... 13 Problem etyczny.... 17 2. CZY JEST

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo biznesu - Wykład 5. przedsiębiorstwa a bezpieczeństwo biznesu. Ryzyko

Bezpieczeństwo biznesu - Wykład 5. przedsiębiorstwa a bezpieczeństwo biznesu. Ryzyko Wykład 5. Otoczenie krajowe ekonomiczne. przedsiębiorstwa a bezpieczeństwo biznesu. Ryzyko Ryzyko w działaniu przedsiębiorstwa ze względu na zewnętrzne i wewnętrzne warunki działania.ryzyko ekonomiczne.

Bardziej szczegółowo

Ekonomia klasyczna (1776 ok. 1870)

Ekonomia klasyczna (1776 ok. 1870) Ekonomia klasyczna (1776 ok. 1870) Sens nazwy ekonomia klasyczna Główny przedmiot badania długookresowe tendencje rozwojowe kapitalizmu (wzrost gospodarczy, podział dochodu w czasie itp.) Optymistyczna

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Opracowała Jolanta Łukaszewska Semestr I. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który:

Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Opracowała Jolanta Łukaszewska Semestr I. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Opracowała Jolanta Łukaszewska Semestr I Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Wymienia główne źródła, z których można czerpać informacje

Bardziej szczegółowo

5/12/2015 WŁADZA I POLITYKA WŁADZA I POLITYKA PAŃSTWO

5/12/2015 WŁADZA I POLITYKA WŁADZA I POLITYKA PAŃSTWO WŁADZA I POLITYKA dr Agnieszka Kacprzak WŁADZA I POLITYKA WŁADZA zdolność jednostek lub grup do osiągania własnych celów lub realizowania własnych interesów, nawet wobec sprzeciwu innych POLITYKA środki

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp 11. I. Gospodarcze skutki wielkich odkryć geograficznych i podbojów kolonialnych w XVI-XVII w.

Spis treści. Wstęp 11. I. Gospodarcze skutki wielkich odkryć geograficznych i podbojów kolonialnych w XVI-XVII w. Spis treści Wstęp 11 I. Gospodarcze skutki wielkich odkryć geograficznych i podbojów kolonialnych w XVI-XVII w. 1. Przesłanki kolonializmu 13 2. Przebieg ekspansji kolonialnej 14 3. Społeczno-gospodarcze

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Nazwa modułu Historia gospodarcza Nazwa modułu w języku angielskim Market history Kod modułu Kody nie zostały jeszcze przypisane Kierunek studiów Kierunek

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa. Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie dr Wioletta Tokarska - Ołownia

Gospodarka światowa. Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie dr Wioletta Tokarska - Ołownia Akademia Młodego Ekonomisty Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie dr Wioletta Tokarska - Ołownia Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach 12 marca 2014 r. Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Przeobrażenia ekonomiczne Europy (XVI-XVIII w.) Gospodarka Rzeczpospolitej Obojga Narodów, podobieństwa i różnice.

Przeobrażenia ekonomiczne Europy (XVI-XVIII w.) Gospodarka Rzeczpospolitej Obojga Narodów, podobieństwa i różnice. Wykład III Przeobrażenia ekonomiczne Europy (XVI-XVIII w.) Gospodarka Rzeczpospolitej Obojga Narodów, podobieństwa i różnice. 1 XVI rozkwit handlu, wzrost gospodarczy XVII stagnacja XVIII rozwój, rozpoczyna

Bardziej szczegółowo

Procesy globalizacyjne

Procesy globalizacyjne Procesy globalizacyjne Cele lekcji pojęcie globalizacja ; płaszczyzny globalizacji; przykłady procesów globalizacji; wpływ globalizacji na rozwój społeczno-gospodarczy regionów; skutki globalizacji dla

Bardziej szczegółowo

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 1. Współczesna gospodarka światowa i jej struktura... 19 1.1. Podmioty gospodarki światowej... 21 1.2. Funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Adam Smith Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, Introduction to Book IV; 1776

Adam Smith Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, Introduction to Book IV; 1776 Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, Introduction to Book IV; 1776 Political economy ( ) proposes two distinct objects: first, to provide a plentiful revenue or subsistence for

Bardziej szczegółowo

Witold Morawski Zmiana instytucjonalna

Witold Morawski Zmiana instytucjonalna Witold Morawski Zmiana instytucjonalna Społeczeństwo. Gospodarka. Polityka Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998 Spis rzeczy Koncepcje zmiany systemowej. W poszukiwaniu nowych powiązań polityki, gospodarki

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

Wykład 9 Globalizacja jako wyznacznik działań strategicznych

Wykład 9 Globalizacja jako wyznacznik działań strategicznych Dr inż. Aleksander Gwiazda Zarządzanie strategiczne Wykład 9 Globalizacja jako wyznacznik działań strategicznych Plan wykładu Idea globalizacji Taktyka globalizacji Podejścia globalizacji Nowe wartości

Bardziej szczegółowo

Chcesz efektywnie inwestować? Zwróć uwagę na wskaźnik CPI, który bardzo wiele znaczy w praktyce

Chcesz efektywnie inwestować? Zwróć uwagę na wskaźnik CPI, który bardzo wiele znaczy w praktyce Chciałbyś wiedzieć, czy twoja lokata bankowa rzeczywiście na siebie zarabia? Albo czy warto brać teraz kredyt w tej lub innej walucie? Wreszcie, czy warto w ogóle inwestować w danym momencie w akcje? Odpowiedź

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie. prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki

Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie. prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki Akademia Młodego Ekonomisty Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 25 marca 2014 r. Plan spotkania 1. Czym jest globalizacja?

Bardziej szczegółowo

Ekonomia rozwoju wykład 11 Wzrost ludnościowy i jego powiązanie z rozwojem. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I

Ekonomia rozwoju wykład 11 Wzrost ludnościowy i jego powiązanie z rozwojem. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Ekonomia rozwoju wykład 11 Wzrost ludnościowy i jego powiązanie z rozwojem gospodarczym. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Plan wykładu Powiązanie rozwoju gospodarczego i zmian w poziomie ludności

Bardziej szczegółowo

www.cel-matura.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: 978-83-7892-234-6

www.cel-matura.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: 978-83-7892-234-6 Autorzy: Szymon Krawczyk, Mariusz Włodarczyk Redaktor serii: Marek Jannasz Redakcja i korekta: Paweł Pokora Koncepcja graficzna serii: Teresa Chylińska-Kur, KurkaStudio Opracowanie graficzne: Piotr Korolewski

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2014/2015 Kod: BGE-3-605-s Punkty ECTS: 6 Wydział: Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Kierunek: Geologia Specjalność: - Poziom studiów: Studia III stopnia Forma

Bardziej szczegółowo

A. Smith Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów. Marta Trzcińska

A. Smith Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów. Marta Trzcińska A. Smith Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów Marta Trzcińska Omawiane rozdziały: Tom I Tom II Rozdział I O podziale pracy Rozdział II O źródle podziału pracy Rozdział III Podział pracy jest

Bardziej szczegółowo

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU Kliknij, wg. Karla aby Polanyi edytować styl wzorca podtytułu Karl Polanyi Urodził się 25 października 1886,a zmarł 23 kwietnia 1964 - intelektualista węgierski. Znany głównie

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej OŜywienie i recesja w gospodarce prof. ElŜbieta Adamowicz Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie 3 kwietnia 2012 r. Program wykładu: Co to jest

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA LEPSZE GRAJEWO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA LEPSZE GRAJEWO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA LEPSZE GRAJEWO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Lepsze Grajewo w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Globalizacja gospodarki Myśl globalnie działaj lokalnie dr Katarzyna Czech Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 7 kwietnia 2014 roku Co to jest gospodarka światowa? zbiorowość

Bardziej szczegółowo

Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie

Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie Dr Anna Jastrzębiec -Witowska 16. 04. 2014 Civic agriculture a rolnictwo obywatelskie Termin civic agriculture czyli rolnictwo obywatelskie pojawił się

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Drugi/ czwarty Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Gospodarki krajów wschodzących po kryzysie. 14/03/2011 Jakub Janus

Gospodarki krajów wschodzących po kryzysie. 14/03/2011 Jakub Janus Gospodarki krajów wschodzących po kryzysie 14/03/2011 Jakub Janus 1 Plan prezentacji 1. Wzrost gospodarczy po kryzysie w perspektywie globalnej 2. Sytuacja w głównych gospodarkach 1. Chiny 2. Indie 3.

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w.

Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w. Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w. Transformacja systemowa w Polsce 1 2 ZACHÓD cz. I Kryzys gospodarki kapitalistycznej

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 2. Problemy makroekonomii i wielkości makroekonomiczne

WYKŁAD 2. Problemy makroekonomii i wielkości makroekonomiczne WYKŁAD 2 Problemy makroekonomii i wielkości makroekonomiczne PLAN WYKŁADU Przedmiot makroekonomii Wzrost gospodarczy stagnacja wahania koniunktury Inflacja bezrobocie Krzywa Phillipsa (inflacja a bezrobocie)

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

7. Zastosowanie wybranych modeli nieliniowych w badaniach ekonomicznych. 14. Decyzje produkcyjne i cenowe na rynku konkurencji doskonałej i monopolu

7. Zastosowanie wybranych modeli nieliniowych w badaniach ekonomicznych. 14. Decyzje produkcyjne i cenowe na rynku konkurencji doskonałej i monopolu Zagadnienia na egzamin magisterski na kierunku Ekonomia 1. Znaczenie wnioskowania statystycznego w weryfikacji hipotez 2. Organizacja doboru próby do badań 3. Rozkłady zmiennej losowej 4. Zasady analizy

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia Klasa I ZS Temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1 Program nauczania System oceniania Źródła wiedzy o przeszłości i teraźniejszości 2 Epoki historyczne Źródła historyczne Dziedzictwo antyku Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Autorzy książki są pracownikami Katedry Polityki Gospodarczej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Autorzy książki są pracownikami Katedry Polityki Gospodarczej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Publikacja prezentuje podstawy ekonomii i polityki gospodarczej przy wykorzystaniu metody instytucjonalnej analizy gospodarki. Zawiera zestaw najważniejszych informacji z historii myśli ekonomicznej, ekonomii

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Centrum Europejskie Ekonomia. ćwiczenia 11

Centrum Europejskie Ekonomia. ćwiczenia 11 Centrum Europejskie Ekonomia ćwiczenia 11 Wstęp do ekonomii międzynarodowej Gabriela Grotkowska. Agenda Kartkówka Czym gospodarka otwarta różni się od zamkniętej? Pomiar otwarcia gospodarki Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Międzynarodowe stosunki gospodarcze Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Prof. dr hab. Izabela Zawiślińska Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Instytucje gospodarki rynkowej

Instytucje gospodarki rynkowej Instytucje gospodarki rynkowej Teoria ewolucji techno-fizjologicznej i koncepcja kapitału fizjologicznego Roberta Fogla (Tabele i wykresy: J. Godłów-Legiędź, 2010) Blok 13 Bezustanny pesymizm, pomimo niekwestionowanych

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 3 Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze dla nauczycieli. 1. Uwagi do oceny zadań otwartych w arkuszu na poziomie rozszerzonym wraz z przykładowymi rozwiązaniami.

Materiały pomocnicze dla nauczycieli. 1. Uwagi do oceny zadań otwartych w arkuszu na poziomie rozszerzonym wraz z przykładowymi rozwiązaniami. Materiały pomocnicze dla nauczycieli 1. Uwagi do oceny zadań otwartych w arkuszu na poziomie rozszerzonym wraz z przykładowymi rozwiązaniami. 1 Przed przystąpieniem do oceny prac uczniów proponujemy przeanalizowanie

Bardziej szczegółowo

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy prof. dr hab. Roman SkarŜyński Część I. Stan aktualny Niesprawność międzynarodowego systemu finansowego u źródeł kryzysu finansowego 2008-2010 Rosnąca świadomość,

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład I Podstawowe pojęcia i formy integracji Integracja ekonomiczna Stopniowe i dobrowolne eliminowanie granic ekonomicznych między niepodległymi państwami,

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MŁODEGO EKONOMISTY

AKADEMIA MŁODEGO EKONOMISTY AKADEMIA MŁODEGO EKONOMISTY WAHANIA KONIUNKTURY GOSPODARCZEJ OŻYWIENIE I RECESJA W GOSPODARCE DR JAROSŁAW CZAJA Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 17 października 2016 r. KONIUNKTURA GOSPODARCZA DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Współczesna makroekonomia a teoria dynamicznej gospodarki / Józef Chmiel. Warszawa, cop Spis treści

Współczesna makroekonomia a teoria dynamicznej gospodarki / Józef Chmiel. Warszawa, cop Spis treści Współczesna makroekonomia a teoria dynamicznej gospodarki / Józef Chmiel. Warszawa, cop. 2017 Spis treści Przedmowa 9 Wprowadzenie 10 Część I. Główne kierunki ekonomii a teoria dynamicznej gospodarki 25

Bardziej szczegółowo

Schemat punktowania: Model odpowiedzi: numer zadania Zadanie

Schemat punktowania: Model odpowiedzi: numer zadania Zadanie Model odpowiedzi i schemat oceniania Wiedza o społeczeństwie Arkusz II Zasady oceniania: - za rozwiązanie zadań z arkusza II można uzyskać maksymalnie 50 punktów, za rozwiązanie zadań z materiałami źródłowymi

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa WPROWADZENIE

Spis treści. Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa WPROWADZENIE Spis treści Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa xiii xv WPROWADZENIE l Rozdział l. Ekonomiczne opisanie świata 3 1.1. Stany Zjednoczone 4 1.2. Unia Europejska 10 1.3. Chiny 15 1.4. Spojrzenie na inne

Bardziej szczegółowo

Rynek światowy i globalny system gospodarczy

Rynek światowy i globalny system gospodarczy Rynek światowy i globalny system gospodarczy Wykład 6 WNE UW Jerzy Wilkin Czym jest globalizacja? Globalizacja jest procesem rozszerzania i intensyfikacji więzi produkcyjnych, handlowych, finansowych i

Bardziej szczegółowo

HISTORIA GOSPODARCZA POWSZECHNA. Autor: JAN SZPAK

HISTORIA GOSPODARCZA POWSZECHNA. Autor: JAN SZPAK HISTORIA GOSPODARCZA POWSZECHNA Autor: JAN SZPAK I. Przedmiot historii gospodarczej Geneza i rozwój historii gospodarczej Historia gospodarcza jako nauka Przydatność historii gospodarczej dla ekonomisty

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej

Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej Terminy konsultacji: E-mail: magdalena.knapinska@ue.poznan.pl Inne przedmioty: Makroekonomia (wykłady i

Bardziej szczegółowo

Wiele definicji, np.:

Wiele definicji, np.: KRYZYS FINANSOWY Wiele definicji, np.: - zaburzenie funkcjonowania rynków finansowych, któremu towarzyszą zazwyczaj spadek cen aktywów oraz upadłości dłużników i pośredników, co powoduje niezdolność rynków

Bardziej szczegółowo

Internacjonalizacja waluty Chin jako wyzwanie dla międzynarodowej roli euro

Internacjonalizacja waluty Chin jako wyzwanie dla międzynarodowej roli euro Internacjonalizacja waluty Chin jako wyzwanie dla międzynarodowej roli euro dr Dominik Skopiec Instytut Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Determinanty międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI ARKUSZE GH-H1-142, GH-H2-142, GH-H4-142, GH-H5-142, GH-H6-142, GH-HU1-142

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian wiedzy i umiejętności z działu Przemysł i usługi świata

Sprawdzian wiedzy i umiejętności z działu Przemysł i usługi świata Sprawdzian wiedzy i umiejętności z działu Przemysł i usługi świata Zakres podstawowy. Grupa A 1. Oceń, który z podanych krajów cechuje się korzystniejszą strukturą produkcji energii elektrycznej. Weź pod

Bardziej szczegółowo

Janusz. Skodlarski. h v J I J WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2005

Janusz. Skodlarski. h v J I J WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2005 Janusz Skodlarski h v J J jj^ju J i 'J I J WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2005 SPIS TREŚCI: OD AUTORA 11 ROZDZIAŁ 1 Zagadnienie syntezy historii gospodarczej dla ekonomistów 13 1. Przedmiot historii

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji

Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej -PIB

Bardziej szczegółowo

Otoczenie zewnętrzne organizacji

Otoczenie zewnętrzne organizacji Analiza PEST Otoczenie zewnętrzne organizacji Otoczenie zewnętrzne to to, co znajduje się na zewnątrz niej, poza jej granicami i oddziałuje na nią Umowność rozgraniczenia organizacji i otoczenia: Otoczenie

Bardziej szczegółowo

Instytucje gospodarki rynkowej. Ekonomiczna teoria demokracji Anthony ego Downsa Blok 10 i 11

Instytucje gospodarki rynkowej. Ekonomiczna teoria demokracji Anthony ego Downsa Blok 10 i 11 Instytucje gospodarki rynkowej Ekonomiczna teoria demokracji Anthony ego Downsa Blok 10 i 11 Koncepcje badawcze A. Downs a 1. Jak przekładają się interesy jednostek na interes społeczeństwa? 2. Krytyka

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna wobec kryzysu gospodarczego

Polityka społeczna wobec kryzysu gospodarczego Polityka społeczna wobec kryzysu gospodarczego Wykład habilitacyjny Dr Ryszard Szarfenberg (wersja z 26.04.09) Struktura wykładu Szerszy kontekst, konceptualizacja, hipotezy Ilustracja empiryczna dotychczasowych

Bardziej szczegółowo

Pieniądz, inflacja oraz mierzenie inflacji.

Pieniądz, inflacja oraz mierzenie inflacji. Pieniądz, inflacja oraz mierzenie inflacji. Pieniądz to towar powszechnie akceptowany, za pomocą którego dokonujemy płatności za dostarczone dobra lub wywiązujemy się ze zobowiązań; Funkcje pieniądza :

Bardziej szczegółowo

UMCS, Lublin 28 listopada 2016 r. Stanisław Koziej PAŃSTWO JAKO PODMIOT BEZPIECZEŃSTWA: CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA

UMCS, Lublin 28 listopada 2016 r. Stanisław Koziej PAŃSTWO JAKO PODMIOT BEZPIECZEŃSTWA: CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA UMCS, Lublin 28 listopada 2016 r. Stanisław Koziej PAŃSTWO JAKO PODMIOT BEZPIECZEŃSTWA: CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA POJĘCIE BEZPIECZEŃSTWA BEZPIECZEŃSTWO W SENSIE STATYCZNYM - JAKO STAN BRAKU ZAGROŻEŃ DLA PODMIOTU,

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

filozofia sektora publicznego

filozofia sektora publicznego filozofia sektora publicznego czyli kilka luźnych myśli na temat zakresu i funkcji zarządzania w sektorze publicznym mgr inż. Tomasz Szulc Plan prezentacji po co ta cała dyskusja? jak zdefiniować sektor

Bardziej szczegółowo

Technikum Nr 2 im. gen. Mieczysława Smorawińskiego w Zespole Szkół Ekonomicznych w Kaliszu

Technikum Nr 2 im. gen. Mieczysława Smorawińskiego w Zespole Szkół Ekonomicznych w Kaliszu Technikum Nr 2 im. gen. Mieczysława Smorawińskiego w Zespole Szkół Ekonomicznych w Kaliszu Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Wydawnictwo KUL Lublin 2012 SPIS TREŚCI Od autora 9 Część I DŁUG NA ŚWIECIE: FAKTY I. BOMBA DŁUGU PUBLICZNEGO 13 1. Zegar długu na świecie 14 2. Tym razem w dtugi popadły

Bardziej szczegółowo

Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 2000 2006

Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 2000 2006 Jan Hybel Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej SGGW Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 20002006 Wstęp Jedną z najważniejszych zmian obserwowanych w strukturze współczesnej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów. Słowo wstępne

Wykaz skrótów. Słowo wstępne Wykaz skrótów Słowo wstępne Rozdział pierwszy Pojęcia 1.Początki ekonomii (Marcin Smaga) 2.Definicja ekonomii (Tadeusz Włudyka, Marcin Smaga) 3.Prawidłowości i prawa ekonomiczne (Tadeusz Włudyka, Marcin

Bardziej szczegółowo

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Pojęcie i cechy kultury masowej Wzory socjokulturowe cielesności i sprawności fizycznej Wzory lansowane przez mass media a wzory realizowane Kultura masowa

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy W jaki sposób firmy tworzą strategie? Prof. nadzw. dr hab. Justyna Światowiec-Szczepańska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 listopada 2015 r. Dr Tomaszie Projektami

Bardziej szczegółowo