Nowe metody odurzania się. Cz. VI. Narkotyki hybrydowe: Whoonga i White Pipe

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nowe metody odurzania się. Cz. VI. Narkotyki hybrydowe: Whoonga i White Pipe"

Transkrypt

1 22 Probl Hig Epidemiol 2015, 96(1): Nowe metody odurzania się. Cz. VI. Narkotyki hybrydowe: Whoonga i White Pipe New methods of narcotization. Part VI. Hybrid drugs: Whoonga and White Pipe Marek Motyka 1/, Jerzy T. Marcinkowski 2,3/ 1/ Instytut Socjologii, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Uniwersytet Rzeszowski 2/ Zakład Higieny, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu 3/ Wydział Studiów Społecznych, Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa w Poznaniu Narkotyki hybrydowe tworzone w prymitywnych laboratoriach przez łączenie wybranych leków antyretrowirusowych ze znanymi narkotykami stają się narastającym problemem z obszaru zdrowia publicznego. I tak współczesne preparaty farmaceutyczne zamiast służyć leczeniu chorych są wykorzystywane do niecnych celów produkcji narkotyków. Artykuł opisuje dwa nowe narkotyki hybrydowe: whoonga (skomplikowana mieszanina, bez stałego składu, komponowana ze znanych narkotyków, m.in. marihuany, heroiny, metamfetaminy, kokainy, i pokruszonych na miał leków antyretrowirusowych, jak i różnych komponentów wzmacniających euforyczne doznania: detergentów zawierających wybielacze i amoniak, trucizny na szczury) i white pipe (psychoaktywna hybryda, utworzona z marihuany wzbogacanej pokruszonymi medykamentami zawierającymi lek metakwalon). Popularność zażywania tego typu mieszanek wynika z intensyfikacji doznań osiąganych przez nakładanie się często zróżnicowanego działania poszczególnych komponentów mikstury. Wprawdzie eskalacja opisywanego zjawiska występuje głównie na kontynencie afrykańskim, to trzeba dostrzec, że skoro leki antyretrowirusowe są dostępne na terenie Polski, a na internetowych portalach skierowanych do zainteresowanych narkotycznymi doznaniami można zauważyć duże zainteresowanie produkcją metakwalonu, jak i odurzającymi stanami osiąganymi po jego zażyciu, to nie można wykluczyć, że tego typu aktywność wystąpi również na terenie Polski. Hybrid drugs created in primitive laboratories by combining selected antiretroviral medications with known drugs - are a growing problem in the area of public health. Modern pharmaceutical formulations rather than for the treatment of patients are used for nefarious purposes - the production of drugs. This paper describes two new hybrid drugs: whoonga (a complex mixture, without a fixed composition, composed of known drugs, such as marijuana, heroin, methamphetamine, cocaine, powdered antiretroviral medications and various components enhancing euphoric sensations such as detergents containing bleach and ammonia or rat poison) and white pipe (a psychoactive hybrid drug, composed of marijuana fortified with powdered medications containing methaqualone). The popularity of this type of drugs grows due to the intensification of sensations generated by an overlapping, varied effect of the individual components. Although the escalation of this phenomenon occurs mainly on the African continent, we must recognize the fact that if ARVs are available in Poland, and web portals aimed at people interested in narcotic sensations record an increasing interest in the methaqualone production and drug-induced sensations, it cannot be ruled out that this type of activity also occurs in Poland. Key words: drug addiction, ARVs, mehaqualone, modified drugs, hybrid drugs, dynamic of addiction Słowa kluczowe: narkomania, leki antyretrowirusowe, metakwalon, narkotyki zmodyfikowane, narkotyki hybrydowe, dynamika narkomanii Probl Hig Epidemiol 2015, 96(1): Nadesłano: Zakwalifikowano do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence mgr Marek Motyka, specjalista terapii uzależnień w procesie certyfikacji Sekcja Terapii Uzależnień, Wojewódzki Podkarpacki Szpital Psychiatryczny im. prof. E. Brzezickiego w Żurawicy ul. Różana 9, Żurawica tel , Wprowadzenie Podejmując się prezentacji nowych metod osiągania odurzających stanów autorzy niniejszych publikacji nie przypuszczali, że eksploracja dostępnych materiałów źródłowych może wskazywać na występowanie tak zaskakująco wielu rezultatów podejmowania tego typu aktywności. Jak potwierdzają owe źródła, poszukiwanie sposobów doświadczania narkotycznych stanów przybiera aktualnie formy zachowań niespodziewanych, nierzadko szokujących, a przede wszystkim potwierdza zachodzenie w zjawisku narkomanii spektakularnych, dynamicznych przeobrażeń. We współczesnym świecie mnogość wyłaniających się metod odurzania daje możliwość podejmowania tego typu aktywności zarówno osobom zamożnym, używającym drogich narkotyków, jak i posiadającym ograniczony budżet, o mało korzystnej sytuacji ekonomicznej, bądź jak potwierdza poprzedni artykuł jednostkom

2 Motyka M i wsp. Nowe metody odurzania się. Cz. VI. Narkotyki hybrydowe: Whoonga i White Pipe 23 mianami [3, 5]. Najbardziej popularną w masmediach publikacjach naukowych oraz raportach z badań jest whoonga nazwa używana w Durbanie, największym portowym mieście prowincji KwaZulu-Natar, położonym na wschodnim wybrzeżu RPA [1, 6-8]. Ntswane podaje, że zjawisko odurzania się whoonga wyłoniło się w 2006 roku w Pretorii i stamtąd rozpowszechniło się na inne regiony [5]; Matuntuta i Tau wskazują na lata [2, 4], Vahed kluczową datą eskalacji zjawiska określa rok 2010, wraz z identyfikacją w tym czasie licznych przypadków sięgania po nowy specyfik na terenie Durbanu [6]. Prawdopodobnie zażywanie whoonga rozpowszechniało się równocześnie po prowincjach RPA z mniejszym, bądź większym nasileniem we wskazywanym regionie, precyzyjne ustalenie początków zjawiska nie wydaje się jednak szczególnie ważne. Istotne natomiast jest to, że narkotyzowanie się miksturą jest zjawiskiem nowym, rozwijającym się z dużą dynamiką, niepokojącym zarówno instytucje zapobiegające rozszerzaniu się narkomanii, jak i służby zajmujące się dystrybucją leków osobom cierpiącym na AIDS. Whoonga to skomplikowana mieszanina, bez stałego składu, komponowana ze znanych narkotyków, m.in. marihuany, heroiny, metamfetaminy, kokainy i pokruszonych na miał leków antyretrowirusowych Efawirenz i Rytonawir, jak i różnych komponentów wzmacniających euforyczne doznania: detergentów zawierających wybielacze i amoniak, trucizny na szczury [6, 8-13] oraz innych, tzw. cutting agents substancji znacznie tańszych od narkotyków, służących do ich rozcieńczania [8]. Narkotyk jest sprzedawany pod postacią białego proszku ze zmiażdżonych leków i dodatków, którym narkomani posypują marihuanę, po czym tak wzbogacony specyfik wypalają, wdychając odurzające opary [13-17]. Aktualnie pojawiają się również doniesienia o rozcieńczaniu w płynach pokruszonych leków ze wspomnianymi narkotykami heroiną, metamfetaminą i kokainą, po czym uzyskiwany roztwór przyjmowany zostaje w dożylnych iniekcjach [8, 9, 18]. Zgłaszane efekty uzyskiwane po aplikacji whoonga zależne są od rodzaju narkotyku, który występuje w mieszance, ilości dodanych leków antyretrowirusowych oraz pozostałych komponentów mikstury. Bezpośrednio po wypaleniu, bądź iniekcji, użytkownicy odczuwają bardzo silną euforię, która z kolei przekształca się w przyjemny relaks, zadowolenie, wyciszenie. Osoba pozostająca pod wpływem whoonga nie odczuwa łaknienia i zmian temperatury [1, 2, 5]. Składniki mieszanki działają wzmacniająco na siebie, powodując nakładanie się doznań będących efektem zażycia narkotyków o antagonistycznym działaniu np. stymulującej metamfetaminy łączonej z działającą sedatywnie heroiną. Dodawane do miksnajuboższym, pozbawionym jakichkolwiek dochodów, używającym do odurzenia się psychoaktywnych gazów dobywających się z fermentujących ekskrementów. Niniejszy artykuł prezentuje nowe odurzające specyfiki, których bazę składową stanowią preparaty farmaceutyczne. Z medykamentów tych, po prymitywnej obróbce oraz połączeniu m.in. z marihuaną i heroiną, powstają psychoaktywne hybrydy o wysoce euforycznym odurzającym potencjale. Uzyskane w ten sposób specyfiki wielokrotnie przewyższają narkotyczne właściwości dotychczas dostępnych środków. Szczególnie wstrząsający jest fakt, iż zasadniczym przeznaczeniem farmaceutyków stosowanych przy komponowaniu tychże destrukcyjnych mikstur, jest paradoksalnie wobec opisywanego wykorzystania ratowanie i przedłużanie ludzkiego życia. Specyfiki prezentowane w niniejszym artykule to whoonga, komponowane na bazie leków ratujących życie osobom cierpiącym na AIDS, oraz white pipe, którego farmaceutyczną podstawę metakwalon wykorzystywano w przeszłości m.in. do leczenia nadciśnienia tętniczego lub do wyrównywania stanów emocjonalnych towarzyszących napadom lęku. Zażywanie tychże narkotycznych hybryd identyfikowane jest głownie na kontynencie afrykańskim. Korzystanie z opisanych poniżej metod odurzania się potwierdza występowanie pośród osób korzystających z narkotyków dążeń do osiągania coraz intensywniejszych stanów; potwierdza bezwzględność i wyrachowanie dystrybutorów tychże nowych narkotyków, jak i wskazuje obszary, wobec których niezbędnym wydaje się wprowadzenie odpowiednich oddziaływań, zapobiegających eskalacji tego zjawiska. Whoonga Pod koniec pierwszej dekady XXI wieku badacze zjawiska narkomanii zidentyfikowali nową, zaskakującą metodę osiągania odurzających doznań. W kilku miastach położonych w Republice Południowej Afryki (RPA), m.in. w Durbanie, Soshanguve, Attridgeville i Mamelodi zaobserwowano pośród lokalnych narkomanów zażywanie w celach narkotycznych mieszanki sporządzonej z leków antyretrowirusowych łączonych ze znanymi narkotykami oraz różnego rodzaju domieszkami [1-4]. Jak wskazuje Bryson, wydarzeniami wskazującymi na wyłanianie się nowego zjawiska były dokonywane przez gangi młodych ludzi coraz częstsze napady rabunkowe na placówki udzielające pomocy medycznej nosicielom wirusa HIV i chorym na AIDS [1]. Wraz z upływem czasu zjawisko zaczęło się rozszerzać po innych regionach RPA. Zależnie od części kraju, specyfik określano różnymi lokalnymi nazwami: nyaope w Pretorii, ungah w prowincji Western Cape, pinch w prowincji Mpumalaga, jak również innymi, rzadziej stosowanymi

3 24 Probl Hig Epidemiol 2015, 96(1): tury farmaceutyki wpływają na osiągane doznania. Jak wskazuje Meel i wsp. uboczne skutki używania leków antyretrowirusowych, do których należą m.in. łagodne efekty psychoaktywne, w połączeniu z innymi narkotykami mogą intensyfikować ich hipnotyczne działanie [9]. Po zażyciu tak skomponowanej mieszanki mogą również wystąpić halucynacje [1]. Czas najbardziej intensywnego działania tejże mikstury to około 4 godziny. Od około szóstej godziny po przyjęciu narkotyku odczuwane doznania zaczynają słabnąć [19]. Odstawienie whoonga powoduje bardzo przykre konsekwencje. Zgłaszane fizyczne objawy zespołu abstynencyjnego to trudne do zniesienia bóle całego ciała, skurcze mięśni brzucha, nudności, wymioty, biegunka, intensywna potliwość, bezsenność, dreszcze, wysięk z nosa i łzawienie [2, 5, 19-21]. Psychiczne objawy odstawienia to silny niepokój, rozdrażnienie, stany depresyjne [5, 19]. W celu złagodzenia, bądź uniknięcia tych przykrych doznań, narkomani przyjmują kolejne dawki narkotyku. Głód narkotykowy wynika zarówno z różnicy pomiędzy euforycznymi doznaniami, a powrotem do stanu sprzed zażycia, doświadczanym w zespole odstawienia jako zdecydowany spadek nastroju, jak również z wymienionych powyżej przykrych stanów, bądź z lęku przed ich wystąpieniem. Konsekwencje zażywania tej złożonej, toksycznej mikstury przypominają następstwa wynikające z używania heroiny i amfetaminy [8]. U osób korzystających z whoonga poza doświadczaniem niemal ciągłego dyskomfortu psychicznego w stanie abstynencji stwierdzono występowanie uszkodzeń mózgu analogicznych do obserwowanych: we wczesnych stadiach choroby Alzheimera, w naczyniopochodnych uszkodzeniach mózgu, w tym w następstwie dysfunkcji zastawek mięśnia sercowego, w uszkodzeniach wątroby, nerek i płuc. Powikłania związane z uszkodzeniami tychże narządów mogą prowadzić do śmierci [3, 5, 19]. Skutki uboczne zażywania tego specyfiku to również utrata apetytu i występowanie krwiomoczu, stanowiące konsekwencje uszkodzeń narządów wewnętrznych [11]. Jak podają eksperci monitorujący rozwój zjawiska, nawet jednorazowe zażycie whoonga może spowodować uzależnienie psychiczne od euforycznych doznań po narkotyku, manifestujące się natrętną, trudną do powstrzymania potrzebą powtarzania użycia [5]. Rekreacyjne korzystanie z leków powstrzymujących namnażanie się HIV może sprzyjać powstawaniu nowych szczepów wirusa opornych na dotychczasową terapię. Iniekcje wykonywane wspólną strzykawką oraz prostytucja sprzyjają powstawaniu i rozprzestrzenianiu się w szybkim tempie nowych mutacji HIV [9, 14]. Konsekwencje społeczne ewoluującego zjawiska to również wzrost przestępczości i prostytucji wśród użytkowników whoonga, dezorganizacja społecznego funkcjonowania, rozpad więzi rodzinnych, dezintegracja wartości, dotychczasowych przekonań, po zaniku których jedynym i nadrzędnym priorytetem staje się dążenie do posiadania kolejnych dawek narkotyku, łagodzących przykre stany odstawienne [4, 11, 19]. Po whoonga coraz częściej sięgają adolescenci [22, 23]. Wiek inicjacji narkotykowej oscyluje pomiędzy 11 a 15 rokiem życia. Niektórzy badacze potwierdzają zażywanie whoonga przez dzieci [3, 7, 11, 24, 25]. Cena narkotyku, w zależności od regionu, waha się pomiędzy równowartością 2-5 dolarów amerykańskich [1, 2, 4, 20, 26]. Niektórzy narkomani potrzebują dziennie około 30 porcji narkotyku przekraczających równowartość 150 dolarów [13]. Konieczność zdobycia środków na zaspokojenie głodu narkotykowego wymusza u nich potrzebę podejmowania wszelkiej możliwej pracy. Uzyskane dochody niemal w całości przeznaczane są na zakup narkotyku [27]. Korzystanie ze specyfiku stanowi również bezpośrednią przyczynę podejmowania działań przestępczych przez osoby uzależnione od whoonga [28, 29]. Tau podaje, że 60% przestępstw popełnianych na obszarze RPA związanych jest z korzystaniem z tego narkotyku [4]. Wywiady przeprowadzone z młodymi przestępcami (n=45) osadzonymi w jednym z domów poprawczych w Pretorii wykazały, że każdy z nich korzystał z właściwości specyfiku [18]. Dane z badań wskazują ponadto zainteresowanie whoonga wśród części populacji kobiet, mieszkanek Pretorii [30]. Thomas i Velaphi stwierdzili w oparciu o wywiady przeprowadzone w Chris Hani Baragwanath Academic Hospital w Soweto z matkami noworodków rodzących się z objawami odstawiennymi że korzystały one z tej destrukcyjnej mieszanki w okresie ciąży [31]. Chinouya wskazuje kilka dróg, którymi antyretrowirusowe medykamenty przedostają się na lokalny narkotykowy rynek: okradanie z leków osób z HIV/AIDS przez uliczne bandy działające dla narkotykowych dilerów; okradanie przez gangi zakładów opieki zdrowotnej wydających chorym owe specyfiki; sprzedawanie leków przez osoby seropozytywne otrzymujące środki lecznicze na użytek własny, jak i celowe zarażanie się HIV w celu uzyskania stałego dostępu do tychże specyfików [8]. Meel dodaje, że środki te mogą być również sprzedawane na tzw. czarnym rynku przez nieuczciwych pracowników służby zdrowia posiadających dostęp do leków [9]. W celu uniknięcia wydawania leków antyretrowirusowych osobom, które mogłyby je używać niezgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, przed kwalifikacją uczestnika do programu zapobiegającego namnażaniu się HIV, przyszli pacjenci przechodzą szereg rozłożo-

4 Motyka M i wsp. Nowe metody odurzania się. Cz. VI. Narkotyki hybrydowe: Whoonga i White Pipe 25 nych w czasie weryfikacji, dopuszczających bądź nie do podjęcia tego typu leczenia. Pojawienie się rekreacyjnego używania tychże medykamentów legitymizuje działania opóźniające dostęp do leczenia, których celem jest szczegółowa lustracja przyszłego odbiorcy leków. Działanie te sprzyjają niestety rozwojowi chorób wynikających z postępującego spadku odporności, a nierzadko przedwczesnym zgonom, których można było uniknąć przy wcześniejszym wdrożeniu terapii antyretrowirusowej [14]. W 2013 roku Melody Hu donosiła, że analizy laboratoryjne nie potwierdziły występowania w składzie whoonga nawet śladowych ilości leków antyretrowirusowych [32], jednakże identyfikowana wzmożona aktywność wobec tychże medykamentów, jak i podejmowane wśród narkomanów badania, zdecydowanie potwierdzają wykorzystywanie tychże do komponowania narkotyzujących mikstur [12, 16, 17]. Wprowadzenie w marcu 2014 roku restrykcji prawnych wobec osób, przy których zostanie znaleziona narkotyczna mikstura, świadczy o identyfikacji zagrożenia przez lokalne instytucje. W myśl wprowadzonej ustawy posiadanie narkotyku oraz jego używanie podlega karze grzywny w wysokości, którą sąd uzna za stosowną, lub pozbawieniu wolności do 15 lat, lub obu tym karom łącznie. Natomiast udowodnienie produkcji i dystrybucji whoonga może podlegać karze pozbawienia wolności nawet do 25 lat [2]. Jak wskazuje Bailey, od 2007 roku korzystanie z narkotyku drastycznie wzrasta. Jednym z istotnych problemów, z jakimi zmagają się instytucje zapobiegające eskalacji narkomanii, jest niewystarczające finansowanie tego typu działalności [26]. Michel za istotną przyczynę narkotyzowania się adolescentów uznaje brak rodzicielskiego wsparcia. Wysokie wskaźniki rozpowszechniania się zakażeń HIV oraz zgonów z powodu AIDS zaowocowały ogromną grupą dzieci dorastających bez rodzicielskiego wsparcia i kontroli [24]. Podejmowanie przez młodzież RPA zażywania narkotyków wynika zarówno z ciekawości, jak i nieznośnie trudnej sytuacji społecznej w jakiej znajdują się sieroty po rodzicach zmarłych na AIDS, braku autorytetów, rozprzestrzenianiu się tegoż modelu aktywności pośród rówieśników. Szacunkowe dane z wiosny 2014 roku, dotyczące ilości użytkowników whoonga, wskazywały na około tysiąc narkomanów w Durbanie oraz około 7 tysięcy w Johannesburgu. Zaspokojenie potrzeb tak wielkiej rzeszy korzystających z mikstury wykreowało całą organizację przestępczą zaangażowaną w zdobywanie poszczególnych komponentów, odpowiednie ich łączenie, jak i w dystrybucję narkotyku. Działalność ta porównywana jest obecnie do mikro-gospodarki, niezwykle intratnej, zapewniającej ciągłe i narastające dochody [21]. W latach służby policyjne RPA skonfiskowały ponad 46 kg whoonga [33, 34]. Ilość narkotyków, która trafiła do użytkowników na lokalnym rynku narkotykowym, jest trudna nawet do oszacowania. White Pipe Specyfikiem, używanym do komponowania psychoaktywnych hybryd, budzącym rosnące zainteresowanie, zwłaszcza na kontynencie afrykańskim, jest również metakwalon. Psychoaktywna hybryda, utworzona z marihuany wzbogacanej pokruszonymi medykamentami zawierającymi ten związek, określana jest wieloma mianami, m.in. cremora, double barrell [35], buttons, MX, lizards, flowers oraz wieloma innymi [36], jednak najbardziej popularną nazwą występującą w slangu ulicznym jest white pipe [35, 37-41]. Etymologia nazwy pochodzi od sposobu narkotyzowania się skomponowaną mieszanką. Specyfik najczęściej palony bywa w stłuczonej butelce, podobnie jak to się robi w fajkach; odłamana szyjka butelki stanowi ustnik tego specyficznego przyrządu, przez który wciąga się dym z narkotycznej mikstury wypalanej w obtłuczonej części. White pipe biała fajka odnosi się do białego dymu przepływającego przez przezroczyste szkło [36]. Synteza metakwalonu została przeprowadzona w 1951 roku w Indiach [42]. Lek został wprowadzony do farmacji w 1965 r. jako środek nasenny, nieuzależniający, z grupy leków nie-barbiturowych. W marcu 1966 r. został zapisany w Rejestrze Federalnym USA, jako środek uspokajająco-nasenny, pod nazwą handlową Quaalude [43]. Na światowym rynku farmaceutycznym pojawiło się wiele medykamentów zawierających w składzie metakwalon, m.in. Melsedrin, Somnofac, Nokturn [39]. Najpowszechniejszym specyfikiem jednakże jest Mandrax, w którego składzie początkowo znajdowało się 250 mg metakwalonu i 25 mg chlorowodorku difenhydraminy [42, 44], natomiast aktualnie jak podaje DaSilva i wsp. zawierający wyłącznie psychoaktywnie działający metakwalon [35]. Pierwotnie Mandrax miał być wykorzystywany jako antidotum przeciwko malarii, jednakże jego niska skuteczność nie sprzyjała popularności i rozpowszechnieniu leku [35, 42]. Ze względu na właściwości uspokajające został wprowadzony w Wielkiej Brytanii jako lek dostępny wyłącznie na receptę [35]. W latach 60. i 70. XX wieku Mandrax znalazł zastosowanie jako środek uspokajający i rozluźniający mięśnie [45], lek przydatny w leczeniu bezsenności, niepokoju, jako preparat przeciwdrgawkowy i przeciwkaszlowy [35, 39, 42], lub w kombinacji z innymi środkami, m.in. z Petydyną, w premedykacji przed inwazyjnymi zabiegami chirurgicznymi [44]. Jednakże już od

5 26 Probl Hig Epidemiol 2015, 96(1): początku lat 70. XX wieku, w związku z identyfikacją rekreacyjnego stosowania Mandraxu np. zażywania leku podczas aktywności seksualnej do intensyfikacji doznań [45] jak również po odkryciu jego potencjału uzależniającego, podjęto działania powstrzymujące eskalację zjawiska [42, 43]. Główne przyczyny wycofania medykamentu z handlu to: zagrożenie uzależnieniem, postępujący wzrost tolerancji na lek, występowanie objawów odstawienia leku: drażliwości, bezsenności, manii, delirium tremens oraz napadów padaczkowych, możliwość śmiertelnego przedawkowania przy połączeniu leku z alkoholem oraz identyfikacja odurzania się Mandraxem w populacji młodzieży [42]. W czasach współczesnych na światowym rynku narkotykowym Mandrax należy do grupy niedozwolonych specyfików, a jego produkcja, rozpowszechnianie i używanie objęte są prawnymi sankcjami. Produkcja specyfiku przeniesiona została do nielegalnych laboratoriów w Indiach, Chinach i w południowych regionach Afryki [38, 46, 47]. Tajne wytwórnie zidentyfikowano w Pakistanie, Tanzanii, Kenii, Zambii, Suazi, Mozambiku, Republice Południowej Afryki [36]. Nielegalny handel i zażywanie Mandraxu występuje również w innych regionach, m.in. w Afganistanie [48] i Tajlandii [49]. Jak wskazuje Sehgal, eskalacja zjawiska w Republice Południowej Afryki stanowi konsekwencję przemytu w latach 80. i 90. XX wieku ogromnych ilości metakwalonu ze Sri Lanki oraz z Bombaju i Gudżarat w Indiach [50]. Środek wytwarzany jest pod postacią tabletek. Każdy producent stosuje specjalne oznaczenia charakteryzujące poszczególne marki Mandraxu pojawiające się na lokalnym rynku narkotykowym. Można m.in. nabyć pigułki oznaczone swastyką, gwiazdą Dawida, logo Volkswagena, literami M, W, o barwie najczęściej fioletowej, niebieskiej lub szarej [38]. Tabletki Mandraxu są stosunkowo tanie, a wobec tego dostępne nawet przy niskich zasobach ekonomicznych [36, 51], natomiast nazwa Mandrax służy współcześnie osobom poszukującym psychoaktywnych doznań na identyfikację na czarnym rynku medykamentów zawierających ten narkotyczny związek. Od co najmniej kilkunastu lat mnożą się doniesienia o nowych metodach wykorzystywania psychoaktywnych właściwości specyfiku. Zażywanie leku w kombinacji z innym narkotykiem, nazywanej w slangu white pipe, identyfikowane jest głównie w krajach Afryki Południowej [40, 43, 52, 53]. W skład narkotycznej hybrydy white pipe wchodzą liście marihuany posypywane rozdrobnionymi na miał tabletkami Mandrax. Tak skomponowany narkotyk zawdzięcza swoją atrakcyjność specyficznym doznaniom pojawiającym się po zażyciu. Natychmiast po inhalacji dymu pojawia się silna, jednakże krótkotrwała euforia. Podwyższony nastrój może trwać do około sześciu godzin. Wzrost tolerancji na specyfik manifestuje się skróconym czasem trwania narkotycznych doznań, wymuszającym powtarzanie przyjmowania kolejnych dawek [36, 39, 51]. Osoby używające white pipe wyróżniają się żółtymi plamami na dłoniach powstałymi przy paleniu specyfiku, nadmiernym wychudzeniem, przekrwionymi oczami, zauważalnymi problemami z uzębieniem, zwiększonym wydzielaniem śliny, obrzękiem jamy brzusznej, sennością bądź nieprawidłowymi wzorcami snu [36]. Konsekwencje palenia white pipe to przede wszystkim ryzyko uzależnienia fizycznego i psychicznego [37]. Wraz z intensywnością zażywania narkotyku wzrasta tolerancja wymuszająca przyjmowanie coraz częstszych i większych dawek dla osiągnięcia tego samego efektu, a przy odstawieniu narkotyku występuje uciążliwy zespół abstynencyjny. Długotrwałe stosowanie może doprowadzić do poważnych problemów w układzie oddechowym: wystąpienia zaburzeń pracy płuc i oskrzeli, pojawienia się patologicznych nowotworowych zmian w płucach, przewlekłego zapalenia oskrzeli. Zażywanie może stanowić również przyczynę wystąpienia zaburzeń funkcji poznawczych użytkownika, obniżenia odporności organizmu oraz może indukować wystąpienie zaburzeń psychicznych, m.in. schizofrenii [37]. Konsekwencje używania narkotyku to również drastyczna utrata wagi, skurcze żołądka, bóle głowy, epilepsja [36]. Palenie white pipe przez kobiety ciężarne może wpływać destrukcyjnie na płód, zwłaszcza na rozwój mózgu dziecka [35]. Jak podaje Dannatt w raporcie z badań przeprowadzonych pośród narkomanów detoksykowanych w Stikland Hospital w Western Cape (n=141), u osób zażywających marihuanę i Mandrax, stosowanych zazwyczaj w formie white pipe zaobserwowano występowanie psychoz, stanów lękowych i depresyjnych. U niemal 60% badanych stwierdzono antyspołeczne zaburzenia osobowości [41]. Opis drugiego składnika white pipe marihuany nie wydaje się konieczny w prezentowanym opracowaniu. Środek ten został opisany szczegółowo w licznych publikacjach, m.in. przez autorów niniejszej pracy [54]. Zażywanie white pipe jest aktualnie zjawiskiem coraz częściej identyfikowanym pośród adolescentów. W badaniach przeprowadzonych wśród uczniów w miejscowości Mthatha w Afryce Południowej (n=1124) 4,5% respondentów przyznało, że używa w celach rekreacyjnych Mandrax. Badania wykazały, że specyfik ten jest drugim pod względem popularności po marihuanie środkiem odurzającym w badanej próbie [55, 56]. Badania zrealizowane w szkołach

6 Motyka M i wsp. Nowe metody odurzania się. Cz. VI. Narkotyki hybrydowe: Whoonga i White Pipe 27 prowincji Western Cape w 2011 roku, przeprowadzone na próbie ponad 20 tys. uczniów wykazały, że spośród respondentów ponad czterystu (2,1%) korzystało z narkotycznych właściwości Mandraxu. Po środek ten częściej sięgali chłopcy niż dziewczęta [57]. Zażywanie potwierdzone zostało również wśród narkomanów w Tanzanii (n=534), spośród których 3,4% wskazało korzystanie z tego specyfiku [58]. Popularność Mandraxu, jako rekreacyjnego narkotyku pośród Tanzańczyków potwierdza również Possi [49]. Parry i Pluddeman w oparciu o dane zebrane w ramach projektu SACENDU (South African Community Epidemiology Network on Drug Use), którego zadaniem jest monitorowanie trendów narkotykowych, potwierdzają m.in. w Kapsztadzie, Gauteng oraz Port Elizabeth wzrost zgłoszeń na leczenie narkomanów korzystających z hybrydy white pipe. Zapotrzebowanie na leczenie jest znacznie wyższe pośród osób poniżej 20 roku życia, niż w grupach starszych [56, 59]. Pomimo, że dane z badań wskazują na intensyfikację podejmowania tego typu aktywności głównie przez mężczyzn, również w populacji kobiet-narkomanek nawet spodziewających się dziecka zidentyfikowano zainteresowanie zażywaniem Mandraxu [35, 56, 60, 61]. Korzystanie z tego specyfiku potwierdzone zostało również w badaniach przeprowadzonych na obszarach niezurbanizowanych RPA. W losowo dobranej próbie (n=357) niemal 4% respondentów mieszkających na wsi potwierdziło narkotyzowanie się Mandraxem [62]. W latach liczba pacjentów zgłoszonych na leczenie w Kapsztadzie, dla których Mandrax był podstawowym środkiem odurzającym, wzrosła niemal czterokrotnie [63]. Zażywaniu white pipe, analogicznie jak przy uzależnieniu od innych narkotyków, towarzyszą zachowania antyspołeczne podejmowane zarówno podczas narkotycznego upojenia, jak i w zespole abstynencyjnym, w celu uzyskania środków na zdobycie kolejnej dawki: kradzieże i rozboje, brutalne zbrodnie, przestępstwa związane z narkotykami [37, 38]. W trakcie wywiadów zebranych wśród więźniów osadzonych w jednym z zakładów karnych w Lesoto (n=123) niemal połowa z nich potwierdziła zażywanie Mandraxu [64]. Jak zauważa Peltzer, badacze w ostatnich latach identyfikują obniżenie się wieku inicjacji narkotykowej. Poza ecstasy i metamfetaminą narkotykiem najczęściej stosowanym pośród kolorowych mieszkańców Kapsztadu marihuana i Mandrax stanowią specyfiki cieszące się również niebagatelną popularnością [65]. Na terenie RPA handel narkotykami, m.in. komponentami niezbędnymi do sporządzenia white pipe, stanowi najbardziej dochodową frakcję przestępczości zorganizowanej [66-68]. W celu powstrzymania eskalacji zjawiska podejmowane są od lat szeroko zakrojone działania organów ścigania tego typu przestępstw. W latach w portach Tanzanii przechwycono ponad 200 tys. tabletek Mandraxu [40, 69], a w 1994 roku przejęto trzy duże transporty specyfiku w Durbanie [47]. W 1993 roku wykryto w Mombasie i Nairobi w Kenii, a następnie zdemontowano, dwie nielegalne wytwórnie Mandraxu. W 2001 roku na rozległych terenach Afryki Wschodniej policja aresztowała ponad 4200 osób podejrzanych o handel narkotykami. Skonfiskowano m.in. 52 tys. sztuk tabletek Mandrax oraz rekordową ilość 383 tony marihuany [70]. Do 2002 roku w RPA zlikwidowano łącznie 23 duże laboratoria [46]. W 2004 roku, ponownie w Durbanie, policja przejęła trzy duże partie środka, wraz z prekursorami oraz sprzętem do jego produkcji [47]. SACENDU informuje, że 85% metakwalonu spożywanego na świecie używa się w RPA. Uzależnienie od alkoholu i white pipe są najczęstszymi przyczynami zgłoszeń pacjentów do specjalistycznych placówek leczenia odwykowego w tym kraju [39]. Jak podaje Sehgal eskalacja problemu używania w celach odurzających Mandraxu występuje również poza granicami Afryki; w latach rekreacyjne stosowanie tego specyfiku w Indiach wzrosło o ponad 4200% [46]. Dane z badań wskazują, że po white pipe najczęściej sięgają czarnoskórzy mieszkańcy RPA [37, 38, 47]. Sehgal uważa, że państwo byłego apartheidu celowo promuje zażywanie narkotyków, jako formę specyficznej kontroli zróżnicowanego rasowo społeczeństwa [46]. Stanowisko to potwierdzać mogą trudności w dostępie do leczenia dla kolorowej ludności kraju. Obserwowana eskalacja zażywania narkotyków wskazuje na pilną potrzebę poszerzenia oferty leczenia dla osób uzależnionych. Tymczasem, m.in. w Kapsztadzie, lokalny Departament Usług Socjalnych znacząco obniżył dotacje na tego typu działalność, a Departament Zdrowia zamknął szereg placówek lecznictwa odwykowego. Zmniejszona została również liczba łóżek w szpitalach dla pacjentów uzależnionych od narkotyków. Pierwszeństwo leczenia mają osoby rasy białej. Podjęcie uczestnictwa w terapii utrudniają zarówno bariery językowe dla rdzennych mieszkańców Afryki, jak i wykluczenie z pełnego uczestnictwa w życiu społecznym oraz nierówne traktowanie osób czarnoskórych, w kraju ciągle jeszcze kierującym się zasadami apartheidu [63].

7 28 Probl Hig Epidemiol 2015, 96(1): Podsumowanie Konstruowanie i wprowadzanie narkotycznych hybryd nie jest zjawiskiem nowym. Już w I połowie XX wieku, podczas II Wojny Światowej, na zlecenie dowódcy SS Otto Skorzenego skonstruowano specyfik przedłużający możliwości bojowe żołnierzy, wyzwalający niezwykłą odwagę, pobudzający do inicjatywy własnej podczas działań wojennych, znoszący ból i przytępiający wrażliwość na cierpienie własne i innych. Naukowcy z Uniwersytetu w Kolonii skonstruowali hybrydowy narkotyk nazwany D-X9, w skład którego wchodziło 5 miligramów silnie pobudzającej kokainy, 3 mg Pervitinu środka na bazie amfetaminy, oraz 5 mg Eukodalu przeciwbólowego preparatu z morfiną [71, 72]. W latach 80. XX wieku wprowadzono na światowy rynek narkotykowy kolejny hybrydowy specyfik, znany współcześnie jako ecstasy, będący połączeniem dwóch innych środków odurzających pobudzającej amfetaminy i halucynogennej meskaliny [71]. Od początku XXI wieku identyfikowany jest niezwykle dynamiczny wzrost wprowadzania do handlu specyfików hybrydowych, zwanych narkotykami modyfikowanymi, projektowanymi, popularnymi m.in. w Polsce jako dopalacze [71, 73-75]. Wprowadzanie do obiegu psychoaktywnych hybryd wynika również z inicjatywy własnej narkomanów. Osoby, u których rozwija się uzależnienie, same będą poszukiwały możliwości wzmocnienia doświadczanych doznań. Wynika to zarówno z rosnącej tolerancji na zażywany środek, jak i potrzeby intensyfikacji dotychczasowych stanów osiąganych po narkotykach. Z wywiadów prowadzonych z narkomanami przez jednego z autorów tego artykułu wynika, że wśród niektórych użytkowników brązowej heroiny (brown sugar), przyjmujących narkotyk w iniekcjach, popularnością cieszy się łączenie tego środka z pobudzającą amfetaminą, a nawet dodawanie do mieszanki leku Relanium. Tak sporządzona hybryda nazywana w narkomańskim slangu trypelek zdobyła furorę właśnie dzięki urozmaiconym, krańcowo różnym doznaniom osiąganym po dożylnym przyjęciu mikstury. Wprowadzanie na rynek nowych środków o narkotycznym działaniu daje współcześnie osobom zainteresowanym tego typu doznaniami niemal nieograniczone możliwości komponowania nowych mieszanek. Mając na uwadze trendy występujące obecnie na rynku narkotykowym, jak i możliwości, jakie daje korzystanie z Internetu, np. dostęp poprzez internetowe punkty sprzedaży do wszelkich środków odurzających, należy liczyć się z dynamiczną eskalacją pojawiania się ciągle nowych, nieprzewidywalnych w działaniu i skutkach narkotykowych hybryd. Opisane zjawiska nie stanowią wyłącznie zagrożenia niedostępnego pośród rodzimych narkomanów. Leki antyretrowirusowe są dostępne na terenie Polski, natomiast na internetowych portalach skierowanych do zainteresowanych narkotycznymi doznaniami można zauważyć duże zainteresowanie produkcją metakwalonu, jak i odurzającymi stanami osiąganymi po jego zażyciu [76]. Nie można wykluczyć, że tego typu aktywność wystąpi również na terenie Polski. Piśmiennictwo / References 1. Bryson D. AIDS patients in South Africa now face robbery threat. Ketchikan Daily News 2010, 10: Matuntuta S. Is nyaope South Africa s worst drug? (dostęp: ). 3. A Drug By Any Other Name. co.za/article.aspx?id=38342&h=a-drug-by-any-other- Name (dostęp: ). 4. Tau L. Nyaope the drug of choice amongst youth in South Africa. (dostęp: ). 5. Ntswane P. Nyaope. Elim Clinic Newsletter 2013, 1: 3. clinic_newsletter_jan_2013.pdf (dostęp: ). 6. Vahed Y. Crime, Fear of Crime, and Xenophobia in Durban, South Africa. Alternation Special Edition 2013, 7: Grelotti DJ, et al. Whoonga: Potential Recreational Use of HIV Antiretroviral Medication in South Africa. AIDS Behav 2014, 18(3): Chinouya M, et al. Some mix it with other things to smoke : Perceived use and misuse of ARV by street thugs in Tshwane District, South Africa. Afr J Phys Health Educ Recreat Dance 2014, 1: Meel R, Peters F, Essop MR. Tricuspid valve endocarditis associated with intravenous nyoape use: A report of 3 cases. S Afr Med J 2014, 104(12): Weich L, et al. Medical management of opioid dependence in South Africa. S Afr Med J 2008, 98(4): Mabizela K. Whoonga! Mzansi Journal. usembassy.gov/root/pdfs/relo/mzansi-journal.pdf (dostęp: ). 12. Kang ethe SM. Exploring Lost and Available Opportunities for Youth Empowerment in Selected African Countries. J Soc Sci 2014, 39(1): HIV drug new craze in Sth African. com.au/world/hiv-drug-new-craze-in-sth-african/storyfn6sb9br (dostęp: ). 14. Larkan F, Van Wyk B, Saris J. Of Remedies and Poisons: Recreational Use of Antiretroviral Drugs in the Social Imagination of South African Carers. Afr Sociol Rev 2010, 14(2):

8 Motyka M i wsp. Nowe metody odurzania się. Cz. VI. Narkotyki hybrydowe: Whoonga i White Pipe Dealing with Nyaope/Whoonga on SHIFT. sabceducation.com/index.php?option=com_content& view=article&id=933:dealing-with-nyaopewhoongaon-shift&catid=39:media-releases&itemid=84 (dostęp: ). 16. Rough K, et al. Whoonga and the abuse and diversion of antiretrovirals in Soweto, South Africa. AIDS Behav 2014, 18(7): Prathap B, et al. Method Development and Validation of Efavirenz in Bulk and Pharmaceutical Dosage Form by UV Spectrophotometer. Int J Innov Pharm Res 2013, 4(1): Dos Santos MML, et al. Rapid Assessment Response (RAR) study: drug use, health and systemic risks Emthonjeni Correctional Centre, Pretoria, South Africa. Harm Reduct J 2014, 11: Nyaope: the latest teen drug. uploads/1/6/6/1/ /sorika_de_swardt_-_elim_ clinic_-nyaope_june_2013.pdf (dostęp: ). 20. Mamdoo F, Goodfellow H. Neonatal Abstinence Syndrome. Paediatr Q 2012, 4(3): Chapman S. The whoonga economy. mahala.co.za/reality/the-whoonga-economy/ (dostęp: ). 22. Ramorola MZ, Taole MJ. The Links between School Violence and Drug Usage in Schools: External or Internal Factor? J Sociology Soc Anth 2014, 5(1): Michel J, Matlakala MC. The challenges experienced by nongovernmental organisations with regard to the roll-out of antiretroviral therapy in KwaZulu-Natal. S Afr Fam Pract 2013, 55(3): Michel J, et al. Collective patient behaviours derailing ART. roll-out in KwaZulu-Natal: perspectives of health care providers. AIDS Res Therapy 2013, 10: Whoonga, new twist in AIDS war. Arab Times 2010, Nov. 22: Bailey C. S Africa s latest drug cocktail ruining lives. africa-latest-drug-cocktail-ruining-lives-arv-hiv-aids html (dostęp: ). 27. Mvakwendlu T. Drug abuse puts promise of the youth at risk. utshani Buyakhuluma 2011, 1(3): Shepherd Ch. Can t Possibly Be True. The Coast News 2011, 25(11): Mngoma S. City Press Sep. 11: 4. org.za/wp-content/uploads/docs/publications/ub_issue_ 3_final.pdf (dostęp: ). 30. Wechsberg WM, et al. The biobehavioral Women s Health CoOp in Pretoria, South Africa: study protocol for a clusterrandomized design. BMC Public Health 2014, 14: Thomas R, Velaphi S. Abuse of antiretroviral drugs combined with addictive drugs by pregnant women is associated with adverse effects in infants and risk of resistance. S Afr J CH 2014, 8(2): Hu M. Nyaope: dangerous drug, dangerous misconceptions. drug_dangerous_misconceptions (dostęp: ). 33. Police, Defence and Intelligence. South Africa Yearbook 2013/14. za/files/docs/resourcecentre/yearbook/2013-4police.pdf (dostęp: ). 34. Annual Report for 2013/2014 Financial Year. South African Police Service. 35. Da Silva AA, Bester MJ, Pretorius E. Effects of Mandrax and Cannabis on the cellular function of chick embryonic neurons. Environ Toxicol Pharmacol 2007, 23(1): Mandrax. (dostęp: ). 37. Bhana A, et al. The South African Community Epidemiology Network on Drug Use (SACENDU) project, phases 1-8- cannabis and Mandrax. S Afr Med J 2002, 92: Leggett T. Drugs and crime in South Africa: a study in three cities. Monograph 69. Institute for Securities Studies. Pretoria McCarthy G, Myers B, Siegfried N. Treatment for Methaqualone dependence in adults. Cochrane Database Syst Rev 2005, Parry Ch, Pithey AL. Risk Behaviour and HIV among Drug Using Populations in South Africa. Afr J Drug Alcohol Stud 2006, 5(2): Dannatt L, et al. Frequency and correlates of comorbid psychiatric illness in patients with heroin use disorder admitted to Stikland Opioid Detoxification Unit, South Africa. S Afr J Psych 2014, 20(3): Kelly MG. A Drug of Abuse Mandrax. J Ir Med Assoc 1973, 66(16): Van Zyl EF. A survey of reported synthesis of methaqualone and some positional and structural isomers. Forensic Sci Int 2001, 122: Chapu BA, Ahmed M, Dhar CL. Mandrax as a premedication in cataract surgery. Ind J Ophthalmol 1977, 25(1): Idris M, et al. Simultaneous determination of methaqaulone, saccharin, paracetamol, and phenacetin in illicit drug samples by hplc. J Anal Sci Technol 2013, 4: Sehgal S. South African HIV strains in India: Did clade C follow the mandrax route? Ind J Med Microbiol 2014, 32: Steinberg J. Drug smuggling and border control at Johannesburg International Airport and Durban Harbour. Drug Smuggling and Border Control issafrica.org/pubs/papers/104/104.pdf ( ). 48. Macdonald D. Afghanistan s Hidden Drug Problem: The Misuse of Psychotropics. AREU. Kabul Possi MK. Effects of Drug Abuse on Cognitive and Social Behaviours: A Potential Problem Among Youth In Tanzania. Utafiti 1996, 3(1): Sehgal S. Unfolding of HIV Epidemic and Spectrum of AIDS in North India. World J AIDS 2014, 4: Peden M. Substance abuse and trauma in Cape Town. S Afr Med J 2000, 90: Peltzer K, et al. Drug Use and HIV Risk Behaviour in Three Urban South African Communities. J Soc Sci 2009, 18(2): Perkel Ch. Cannabis the debate continues: a South African perspective. S Afr Psychiatry Rev 2005, 8: Motyka M, Marcinkowski JT. Używanie pochodnych konopi. Cz. I. Nowy wymiar zjawiska. Probl Hig Epidemiol 2014, 95(1): Betancourt OA, Herrera MM. Alcohol and drug problems and sexual and physical abuse at three urban high schools in Mthatha. SA Fam Pract 2006, 48: 4, 17-17c.

9 30 Probl Hig Epidemiol 2015, 96(1): Parry Ch, et al. The South African Community Epidemiology Network on Drug Use (SACENDU): description, findings ( ) and policy implications. Addiction 2002, 97: Morojele N, et al. Survey on Substance Use, Risk Behaviour and Mental Health among Grade 8-10 Learners in Western Cape Provincial Schools, South African Medical Research Council, Cape Town Ross MW, et al. Drug Use Careers and Blood-borne Pathogen Risk Behavior in Male and Female Tanzanian Heroin Injectors. Am J Trop Med Hyg 2008, 79(3): Parry Ch, et al. South African Community Epidemiology Network on Drug Use (SACENDU), SA Fam Pract 2004, 46(5): Johnson JE, et al. Incarceration history relative to health, substance use, and violence in a sample of vulnerable South African women: implications for health services in criminal justice settings. Subst Abuse Rehabil 2012, 3: Wechsberg WM, et al. Substance abuse, treatment needs and access among female sex workers and non-sex workers in Pretoria, South Africa. Subst Abuse Treat Prev Policy 2009, 4: Taiwo T, Goldstein S. Drug use and its association with deviant behaviour among rural adolescent students in South Africa. East Afr Med J 2006, 83(9): Myers B, Parry C, Pluddemann A. Indicators of substance abuse treatment demand in Cape Town, South Africa ( ). Curationis 2004, 27(2): Akeke VA, Mokgatle M, Oguntibeju OO. Prevalence of risk factors for transmission of HIV and blood-borne viruses in a prison population. Afr J Microbiol Res 2009, 3(7): Peltzer K, et al. Illicit Drug Use and Treatment in South Africa: A Review. Subst Use Misuse 2010, 45(13): Ellis S. West Africa s international drug trade. Afr Aff 2009, 108(431): Laniel L. Drugs in Southern Africa: business as usual. Int Soc Sci J 2001, 53(169): Reeve R, Ellis S. An Insider s account of the South African Security Forces role in the ivory trade. J Contemp Afr Stud 1995, 13(2): Timpson S, et al. Substance Abuse, HIV Risk and HIV/AIDS in Tanzania. Afr J Drug Alcohol Stud 2006, 5(2): Kipkemboi Chesang R. Drug Abuse Among The Youth In Kenya. Int J Sci Tech Res 2013, 2(6): Motyka M. Dopalacze w polskiej przestrzeni społecznej. [w:] Narkotyki, dopalacze, środki psychoaktywne. Studia socjologiczne i kulturoznawcze. Anczyk E (red). Wyd Sacrum 2014: Kamieński Ł. Farmakologizacja wojny. Historia narkotyków na polu bitwy. Wyd UJ Lutz P. Benzimidazol i jego pochodne od fungicydów do narkotyków zmodyfikowanych. Nowe zagrożenia zawodowe i środowiskowe. Med Pr 2012, 63(4): Szukalski B, Bykas-Strękowska M, Błachut D. Narkotyki zmodyfikowane zawierające siarkę. Probl Kryminalist 2006, 251: Maciejów Głąb M. Nowe narkotyki zmodyfikowane w toksykologii sądowej. Arch Med Sąd Kryminol 2014, 64: Metakwalon. https://hyperreal.info/talk/metakwalonwatek-ogolny-t18610.html (dostęp: ).

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii 2 Roczny pakiet sprawozdawczy sytuacja w zakresie narkotyków > publikacje Charakterystyki

Bardziej szczegółowo

Dopalaczom powiedz nie

Dopalaczom powiedz nie Dopalaczom powiedz nie 1. Co to są dopalacze? 2. Podział dopalaczy. 3. Objawy i skutki zażywania dopalaczy. 4. Powody brania narkotyków przez ludzi 5. Przykłady dopalaczy. 6. Wygląd ciała po zażyciu dopalaczy.

Bardziej szczegółowo

BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY

BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY Narkotyki i prawo Posiadanie narkotyków jest czynem karalnym, ale łamanie prawa przez dziecko biorące narkotyki związane bywa także ze zdobywaniem pieniędzy.

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU. z dnia 15 grudnia 2011 r.

UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU. z dnia 15 grudnia 2011 r. UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminnie Wieluń na rok 2012 Na podstawie art. 10 ust 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. NA 2014r.

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. NA 2014r. Załącznik nr 2 do uchwały nr XLIV/243/2014 Rady Gminy Kowala z dnia 31 marca 2014r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2014r. Kowala 2014 1 Spis treści Wstęp... 3 I. Cele, zadania, sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 13 lutego 2013 r.

UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 13 lutego 2013 r. UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH z dnia 13 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii na 2013 r. stanowiącego część składową strategii rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

Podział respondentów badania ze względu na płeć

Podział respondentów badania ze względu na płeć Opracowanie badań dotyczących zjawiska odurzania się dzieci i młodzieży zastępczymi środkami psychoaktywnymi W badaniach przeprowadzonych przez Lubuskie Stowarzyszenie Profilaktyki Społecznej wzięło udział

Bardziej szczegółowo

Zakres prezentacji źródła danych

Zakres prezentacji źródła danych Artur Malczewski Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii Krajowe Biuro ds. Pzeciwdziałania Narkomanii SYTUACJA W ZAKRESIE ZAGROŻEŃ UZALEŻNIENIAMI. EPIDEMIOLOGIA: POMORSKIE NA TLE POLSKI III debata

Bardziej szczegółowo

May 21-23, 2012 Białystok, Poland

May 21-23, 2012 Białystok, Poland 6 th International Forum May 21-23, 2012 Białystok, Poland Study of socio psychological and biological risk factors, causing the introduction to the consumption of psychoactive substances and to encourage

Bardziej szczegółowo

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy.

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Uzależnienie nałóg - to silne pragnienie zażywania konkretnych środków,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVI/116/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 22 grudnia 2015 r.

UCHWAŁA NR XVI/116/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 22 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XVI/116/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 22 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Żarów na 2016 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

Spis Treści 7. Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie

Spis Treści 7. Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie STOP UZALEŻNIENIOM Spis Treści 1. Uzależnienie 2.Alkoholizm 3. Nikotynizm 4.Uzależnienie od Komputera i Internetu 5.Narkomania 6.Uzależnienie od Dopalaczy 7.Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie Uzależnienie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie roczne 2005: problem narkotykowy w Europie. Nazwisko, miejsce, data i czas

Sprawozdanie roczne 2005: problem narkotykowy w Europie. Nazwisko, miejsce, data i czas Sprawozdanie roczne 2005: problem narkotykowy w Europie Nazwisko, miejsce, data i czas Bieżąca sytuacja związana z problemem narkotykowym w Europie Przegląd zjawisk związanych z narkotykami w Europie,

Bardziej szczegółowo

Temat: Państwo silne równa się zdrowe społeczeństwo. Narkotyki, dopalacze, papierosy, niszczą człowieka, rodziny, społeczeństwo.

Temat: Państwo silne równa się zdrowe społeczeństwo. Narkotyki, dopalacze, papierosy, niszczą człowieka, rodziny, społeczeństwo. Temat: Państwo silne równa się zdrowe społeczeństwo. Narkotyki, dopalacze, papierosy, niszczą człowieka, rodziny, społeczeństwo. 1. Cel ogólny: Uczniowie rozumieją, że zjawisko używania narkotyków, dopalaczy

Bardziej szczegółowo

Dopalacze. Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach?

Dopalacze. Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach? Dopalacze Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach? Dopalacze nowe narkotyki Dopalacze to nic innego jak nowe narkotyki, których użycie stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia. W 2014

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE I NARKOTYKI zagrożenia Sądecki Ośrodek O Interwencji Kryzysowej w Nowym Sączu S Tematyka wykładu: 1. Narkotyki, dopalacze charakterystyka 2. Przyczyny sięgania po środki psychoaktywne 3. Mechanizm

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK Załącznik do Uchwały Nr XLIII/298/14 Rady Gminy Łubniany z dnia 12 listopada 2014 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK 1 Wstęp 1. Narkomania stanowi jeden z najpoważniejszych

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XXXII./195/09 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 18 grudnia 2009 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2010

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XXXII./195/09 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 18 grudnia 2009 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2010 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XXXII./195/09 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 18 grudnia 2009 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2010 SIEROSZEWICE 2009 1 SPIS TREŚCI 1. Podstawy prawne

Bardziej szczegółowo

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH niektórych dopalaczy pobranych na terenie powiatu namysłowskiego Przygotowała : Urszula Modrak 1 Niezły wkręt JWH 081 Walina Fenyloalanina RCS 4 (substancja syntetyczna) (aminokwas)

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA I GMINY SOLEC KUJAWSKI NA ROK 2015

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA I GMINY SOLEC KUJAWSKI NA ROK 2015 Załącznik do Uchwały Nr II/18/14 Rady Miejskiej w Solcu Kujawskim z dnia 18 GRUDNIA 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomani dla Miasta i Gminy Solec Kujawski na rok 2015

Bardziej szczegółowo

SUMMARY OF RISK MANAGEMENT SYSTEM (Streszczenie planu zarządzania ryzykiem)

SUMMARY OF RISK MANAGEMENT SYSTEM (Streszczenie planu zarządzania ryzykiem) Levomethadone Hydrochloride Molteni 5 mg/ml, roztwór doustny, Levomethadoni hydrochloridum Decentralised Procedure no DE/H/3805/001/DC SUMMARY OF RISK MANAGEMENT SYSTEM (Streszczenie planu zarządzania

Bardziej szczegółowo

Monitoring problemu narkotyków i narkomanii w Polsce

Monitoring problemu narkotyków i narkomanii w Polsce Monitoring problemu narkotyków i narkomanii w Polsce Marta Struzik Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Spotkanie z przedstawicielami gmin z terenu

Bardziej szczegółowo

Oferta obejmuje zajęcia warsztatowe pn: Narkotykowe dylematy i przeznaczona jest dla III klas gimnazjum i młodzieży szkół ponadgimanzjalnych.

Oferta obejmuje zajęcia warsztatowe pn: Narkotykowe dylematy i przeznaczona jest dla III klas gimnazjum i młodzieży szkół ponadgimanzjalnych. O F E R T A zajęć warsztatowych z zakresu profilaktyki narkomanii dla młodzieży Oferta obejmuje zajęcia warsztatowe pn: Narkotykowe dylematy i przeznaczona jest dla III klas gimnazjum i młodzieży szkół

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA HIV/AIDS W Polsce i na świecie* www.aids.gov.pl. www.aids.gov.pl

EPIDEMIOLOGIA HIV/AIDS W Polsce i na świecie* www.aids.gov.pl. www.aids.gov.pl EPIDEMIOLOGIA HIV/AIDS W Polsce i na świecie* * Materiał do wykorzystania w ramach kampanii Krajowego Centrum ds. AIDS trwającej od 1 lipca 2008 do 1 grudnia 2009 r. - Wybrane problemy w walce z epidemią

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXXI/86/2012 Rady Gminy Bodzechów z dnia 13 grudnia 2012 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013 1. Wstęp Gminny Program Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Monitoring. Celowa i systematyczna obserwacja lub nadzorowanie zjawiska w czasie 2015-07-10

Monitoring. Celowa i systematyczna obserwacja lub nadzorowanie zjawiska w czasie 2015-07-10 MONITOROWANIE PROBLEMÓW NARKOTYKÓW I NARKOMANII, STRATEGIA DLA GDAŃSKA JACEK SĘKIWICZ EXPERT REGIONALNY DS. INFORMACJI O NARKOTYKACH I NARKOMANII Monitoring Celowa i systematyczna obserwacja lub nadzorowanie

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania ekonomiczne a używanie środków psychoaktywnych pośród uczniów przemyskich szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Uwarunkowania ekonomiczne a używanie środków psychoaktywnych pośród uczniów przemyskich szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Motyka Hygeia Public M. Uwarunkowania Health 214, 49(2): ekonomiczne 291-298a używa środków psychoaktywnych pośród uczniów... 291 Uwarunkowania ekonomiczne a używa środków psychoaktywnych pośród uczniów

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Szacowana liczba narkomanów w 2009 r. to 2936 osób

Szacowana liczba narkomanów w 2009 r. to 2936 osób prof. UG dr hab. Tomasz Michalski Prezentację oparto o fragment: RAPORT DOTYCZĄCY LOKALNEGO MONITOROWANIA PROBLEMU NARKOTYKÓW I NARKOMANII ORAZ EWALUACJA GMINNEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII ZA

Bardziej szczegółowo

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw. dopalaczy DOPALACZE NISZCZĄ MŁODY ORGANIZM tak samo jak normalne narkotyki oraz

Bardziej szczegółowo

Palenie papierosów FAKTY

Palenie papierosów FAKTY Palenie papierosów FAKTY Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) palenie jest największym pojedynczym śmiertelnym zagrożeniem dla zdrowia. Tytoń odpowiada za ponad 500 000 zgonów w UE. WHO szacuje,

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W TOMASZOWIE LUBELSKIM NA 2012 ROK

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W TOMASZOWIE LUBELSKIM NA 2012 ROK MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W TOMASZOWIE LUBELSKIM NA 2012 ROK Popyt na narkotyki mierzony jest rozpowszechnieniem ich konsumpcji. Dysponujemy kilkoma źródłami informacji na ten temat,

Bardziej szczegółowo

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Minimalne standardy jakości w redukcji popytu na narkotyki Boguslawa Bukowska Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

Rok: 2006 Czasopismo: Świat Problemów Numer: 1/156

Rok: 2006 Czasopismo: Świat Problemów Numer: 1/156 Rok: 2006 Czasopismo: Świat Problemów Numer: 1/156 Zjawisko zażywania narkotyków w Europie dotyczy głównie młodych mężczyzn z dużych miast. Według danych szacunkowych w Unii Europejskiej od 1.2 do 2.1

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

G r z e g o r z Wo d o w s k i P o r a d n i a M O N A R w K r a k o w i e

G r z e g o r z Wo d o w s k i P o r a d n i a M O N A R w K r a k o w i e Współpraca organizacji pozarządowych z instytucjami publicznymi na przykładzie Poradni MONAR w Krakowie w przeciwdziałaniu demoralizacji dzieci i młodzieży ze szczególnym uwzględnieniem osób w wieku od

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2013 ROK dla Miasta Tomaszów Lubelski

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2013 ROK dla Miasta Tomaszów Lubelski Załącznik do Uchwały Nr XXXI/315/2013 Rady Miasta Tomaszów Lubelski z dnia 1 lutego 2013 roku MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2013 ROK dla Miasta Tomaszów Lubelski Podstawowym aktem prawnym

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2014 ROK dla Miasta Tomaszów Lubelski

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2014 ROK dla Miasta Tomaszów Lubelski Załącznik do Uchwały Nr XLI/438/2013 Rady Miasta Tomaszów Lubelski z dnia 30 grudnia 2013 roku MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2014 ROK dla Miasta Tomaszów Lubelski Miejski Program Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Uchwała Nr VI/32/11 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Projekt współfinansuje Miasto Stołeczne Warszawa 4 OBSZARY BADANIA STRES UŻYWKI PRZEMOC W SZKOLE

Bardziej szczegółowo

Dopalacze oblicza zagrożeń

Dopalacze oblicza zagrożeń Dopalacze oblicza zagrożeń Dopalacze To substancje psychoaktywne, produkowane nielegalnie, zmieniające cechy narkotyku tak, aby mogły być legalnie dystrybuowane, po zażyciu wykazujące efekty narkotyczne

Bardziej szczegółowo

Używanie legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych wśród młodzieży

Używanie legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych wśród młodzieży Używanie legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych wśród młodzieży Artur Malczewski Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Konferencja PAP,

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

Socjokulturowe aspekty spożycia alkoholu w Polsce

Socjokulturowe aspekty spożycia alkoholu w Polsce Socjokulturowe aspekty spożycia alkoholu w Polsce Dr hab. n. med. Maciej Pilecki Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Katedry Psychiatrii UJ CM Za panowania Augusta III kraj cały nie wytrzeźwiał jeszcze

Bardziej szczegółowo

Kryminologiczna i prawna problematyka środków odurzających. Temat XIV Narkotyki i narkomania w prawie europejskim

Kryminologiczna i prawna problematyka środków odurzających. Temat XIV Narkotyki i narkomania w prawie europejskim Kryminologiczna i prawna problematyka środków odurzających Temat XIV Narkotyki i narkomania w prawie europejskim Czy istnieje europejska polityka narkotykowa? Podstawy prawne dla ewentualnego kształtowania

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr Rady Miejskiej Leszna z dnia 2014r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA LATA 2015-2018

Załącznik do Uchwały nr Rady Miejskiej Leszna z dnia 2014r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA LATA 2015-2018 Załącznik do Uchwały nr Rady Miejskiej Leszna z dnia 2014r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA LATA 2015-2018 A. Wprowadzenie Narkotyki są problemem wielowymiarowym, ograniczającym rozwój gospodarczy,

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLIII/360/2009 Rady Miejskiej w Krobi z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2010 rok

Uchwała Nr XLIII/360/2009 Rady Miejskiej w Krobi z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2010 rok Uchwała Nr XLIII/360/2009 Rady Miejskiej w Krobi z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2010 rok Na podstawie art. 18 ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL WAŻNE INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA: INSTANYL, AEROZOL DO NOSA LEK STOSOWANY W LECZENIU PRZEBIJAJĄCEGO BÓLU NOWOTWOROWEGO Szanowny Farmaceuto, Należy

Bardziej szczegółowo

Wpływ substancji psychoaktywnych na zdrowie kobiety i płodu

Wpływ substancji psychoaktywnych na zdrowie kobiety i płodu Wpływ substancji psychoaktywnych na zdrowie kobiety i płodu Literatura Alkohol a zdrowie, Kobiety i alkohol, PARPA, Warszawa 1997. Alkohol a zdrowie, Pacjenci z problemami alkoholowymi w podstawowej opiece

Bardziej szczegółowo

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa NIE DAJ SZANSY! AIDS AIDS (AcquiredImmune DeficiencySyndrome) to zespół nabytego niedoboru odporności -nieuleczalna choroba, która niszczy siły samoobronne organizmu. HIV HIV (HumanImmunodeficiencyVirus)

Bardziej szczegółowo

I. PODSTAWY PRAWNE ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW NARKOMANII

I. PODSTAWY PRAWNE ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW NARKOMANII Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XIX /147 /08 w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii GMINA ŚWIĘCIGCHOWA GMINNY PROGRAM PRZGCIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2009 Święciechowa 2008 r. A. WPROWADZGNIG

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 23 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 23 stycznia 2015 r. UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 23 stycznia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Żarów na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

Na podstawie: www.wypalacze.com.pl www.kbpn.gov.pl www.dopalaczeinfo.pl http://www.narkomania.org.pl

Na podstawie: www.wypalacze.com.pl www.kbpn.gov.pl www.dopalaczeinfo.pl http://www.narkomania.org.pl Na podstawie: www.wypalacze.com.pl www.kbpn.gov.pl www.dopalaczeinfo.pl http://www.narkomania.org.pl Co to są dopalacze? W ciągu ostatniego roku w prasie i TV pojawiało się wiele doniesień na temat tzw.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PYSKOWICACH. w sprawie: przyjęcia "Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2016-2020"

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PYSKOWICACH. w sprawie: przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2016-2020 Projekt z dnia 18 listopada 2015 r. złożony przez Burmistrza Miasta Pyskowice UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PYSKOWICACH z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie: przyjęcia "Gminnego Programu Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

NOWE - STARE FORMY I ŚRODKI ODURZANIA SIĘ DOPALACZE

NOWE - STARE FORMY I ŚRODKI ODURZANIA SIĘ DOPALACZE NOWE - STARE FORMY I ŚRODKI ODURZANIA SIĘ DOPALACZE . DEFINICJA TZW. DOPALACZY Dopalacz, czy dopalacze to termin nieposiadający charakteru naukowego. Używa się go potocznie, dla nazwania grupy różnych

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje zdrowotne używania substancji psychoaktywnych przez kobiety w ciąży ROMUALD DĘBSKI

Konsekwencje zdrowotne używania substancji psychoaktywnych przez kobiety w ciąży ROMUALD DĘBSKI Konsekwencje zdrowotne używania substancji psychoaktywnych przez kobiety w ciąży ROMUALD DĘBSKI CMKP UZALEŻNIENIA W CIĄŻY NARKOTYKI ALKOHOL PAPIEROSY ŁĄCZNIE 1/4 CIĘŻARNYCH Najczęstsze używki w ciąży PAPIEROSY

Bardziej szczegółowo

Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu Wydział do Walki z Przestępczością Narkotykową PRZESTĘPCZOŚĆ NARKOTYKOWA

Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu Wydział do Walki z Przestępczością Narkotykową PRZESTĘPCZOŚĆ NARKOTYKOWA PRZESTĘPCZOŚĆ NARKOTYKOWA Tendencje przestępczości narkotykowej w Polsce nie odbiegają od tendencji występujących w innych państwach europejskich. Wynika to z braku barier granicznych, łatwości przemieszczania

Bardziej szczegółowo

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Szkolny Konkurs Wiedzy o AIDS i HIV obejmuje dwa etapy. Etap pierwszy przeprowadzany jest ok. 25 października. Biorą w nim udział trój osobowe

Bardziej szczegółowo

Ocena rozpowszechnienia używania substancji psychoaktywnych wśród ludności na Białorusi

Ocena rozpowszechnienia używania substancji psychoaktywnych wśród ludności na Białorusi Lelevich Probl Hig V Epidemiol i wsp. Ocena 2014, rozpowszechnienia 95(2): 407-411używania substancji psychoaktywnych wśród ludności na Białorusi 407 Ocena rozpowszechnienia używania substancji psychoaktywnych

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA I GMINY SOLEC KUJAWSKI NA ROK 2016

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA I GMINY SOLEC KUJAWSKI NA ROK 2016 GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA I GMINY SOLEC KUJAWSKI NA ROK 2016 Spis treści: I. WSTĘP..str.2 II. POSTANOWIENIA OGÓLNE. str.3 III. DIAGNOZA PROBLEMÓW NARKOMANII. str.4 1. Dane Policji

Bardziej szczegółowo

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy:

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy: Lennard J.Davies Przez ostatnie kilka lat, także w książce Obssesion: a history, kwestionowałem efektywność leków z grupy SSRI. Zwracałem uwagę, że gdy leki te weszły do użycia na początku lat 90-tych

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Hcv HCV to wirus zapalenia wątroby typu C EPIDEMIOLOGIA Wg danych Państwowego Zakładu Higieny i Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, uznawanych

Bardziej szczegółowo

,,DOPALACZE KRADNĄ ŻYCIE 1. Czy istnieją bezpieczne,,dopalacze?

,,DOPALACZE KRADNĄ ŻYCIE 1. Czy istnieją bezpieczne,,dopalacze? ,,DOPALACZE KRADNĄ ŻYCIE 1. Czy istnieją bezpieczne,,dopalacze? Nie, zażycie jakiegokolwiek,,dopalacza powoduje, że stajesz się królikiem doświadczalnym. Zazwyczaj po zażyciu narkotyku, bo,,dopalacze to

Bardziej szczegółowo

Szkolenie przygotowujące do zawodu profilaktyka uzależnień. Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce

Szkolenie przygotowujące do zawodu profilaktyka uzależnień. Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Szkolenie przygotowujące do zawodu profilaktyka uzależnień Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Boguslawa Bukowska Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007

UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007 UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia zakażenia HIV. Specyfika pacjenta zakażonego.

Epidemiologia zakażenia HIV. Specyfika pacjenta zakażonego. Epidemiologia zakażenia HIV. Specyfika pacjenta zakażonego. dr med. Monika Bociąga-Jasik 1981 stwierdza się liczne przypadki pneumocystozowego zapalenia płuc i mięska Kaposiego u młodych, dotychczas zdrowych

Bardziej szczegółowo

WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T

WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T CO TO JEST MONAR? Stowarzyszenie MONAR działa na terenie całej Polski. W 2013 r. prowadziło 35 poradni profilaktyki i terapii uzależnień,

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego:

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: choroby układu krążenia; choroby nowotworowe; narkomania; choroba Alzheimera; alergie; zaburzenia zdrowia psychicznego;

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bronisława Malinowskiego w Woli. Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 5 GRUDZIEŃ 2012

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bronisława Malinowskiego w Woli. Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 5 GRUDZIEŃ 2012 szkola_sp1@poczta.onet.pl Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bronisława Malinowskiego w Woli Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 5 GRUDZIEŃ 2012 Przeprowadzenie we wszystkich klasach konwersatoriów

Bardziej szczegółowo

Rola regionalnej polityki społecznej

Rola regionalnej polityki społecznej Konferencja, 20-21 listopada 2014 roku, Ustroń, hotel Wilga Rola regionalnej polityki społecznej w integracji społecznej mieszkańców województwa śląskiego Artur Malczewski Problem narkomanii w województwie

Bardziej szczegółowo

większość 0 % 3 % 0 % około połowy 0 % 1 % 0 %

większość 0 % 3 % 0 % około połowy 0 % 1 % 0 % BURMISTRZ MIASTA Bielsk Podlaski, 2015-02-18 BIELSK PODLASKI 17-100 Bielsk Podlaski ul. Kopernika 1 Br.0012.2.2.2015 Komisja ds. Inwestycji, Gospodarki Przestrzennej oraz Rozwoju Gospodarczego i Promocji

Bardziej szczegółowo

Nadużywanie substancji odurzających

Nadużywanie substancji odurzających Nadużywanie substancji odurzających Wprowadzenie Nadużywanie substancji odurzających to przyjmowanie nielegalnych narkotyków lub zażywanie leków w sposób niezgodny z zaleceniami lekarza lub producenta.

Bardziej szczegółowo

-Ulotka dla pacjenta-

-Ulotka dla pacjenta- -Ulotka dla pacjenta- Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. - Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Janusz Sierosławski. Instytut Psychiatrii i Neurologii. ODZIEŻ W 2011 r.

Janusz Sierosławski. Instytut Psychiatrii i Neurologii. ODZIEŻ W 2011 r. Janusz Sierosławski Instytut Psychiatrii i Neurologii UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEM ODZIEŻ W 11 r. EUROPEJSKI PROGRAM BADAŃ ANKIETOWYCH W SZKOŁACH NA TEMAT UŻYWANIA ALKOHOLU I NARKOTYKÓW

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Uczeń zna skutki oddziaływania narkotyków na organizm człowieka. Uczeń zna przyczyny, które powodują, że młodzież sięga po narkotyki.

Uczeń zna skutki oddziaływania narkotyków na organizm człowieka. Uczeń zna przyczyny, które powodują, że młodzież sięga po narkotyki. Narkotyki to śmierć 1. Cele lekcji Cel ogólny: Dostarczenie informacji o skutkach działania narkotyków. a) Wiadomości Uczeń zna skutki oddziaływania narkotyków na organizm człowieka. Uczeń zna przyczyny,

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok Załącznik do uchwały RG Nr.. dnia Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok WSTĘP Narkomania jest zjawiskiem ogólnoświatowym. Powstaje na podłożu przeobrażeń zachodzących we współczesnym cywilizowanym

Bardziej szczegółowo

Wykład dla studentów I roku studiów zaocznych w ramach przedmiotu biomedycznych podstaw rozwoju i wychowania

Wykład dla studentów I roku studiów zaocznych w ramach przedmiotu biomedycznych podstaw rozwoju i wychowania Dr n. med. Anna Kowalewska Wykład dla studentów I roku studiów zaocznych w ramach przedmiotu biomedycznych podstaw rozwoju i wychowania Szanowni Państwo Wykład ten jest tylko wprowadzeniem do obszernego

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS 17 maja Warszawa 2015 Międzynarodowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS obchodzony jest w trzecią niedzielę maja od 1984 roku. Inicjatorem obchodów była międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Giżycka w 2013 r.

Sprawozdanie z realizacji Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Giżycka w 2013 r. Sprawozdanie z realizacji Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Giżycka w 2013 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Giżycka został przyjęty Uchwałą nr XXXVI/97/09

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXIV.97.2013 RADY GMINY W OTYNIU. z dnia 30 grudnia 2013 r.

UCHWAŁA NR XXXIV.97.2013 RADY GMINY W OTYNIU. z dnia 30 grudnia 2013 r. UCHWAŁA NR XXXIV.97.2013 RADY GMINY W OTYNIU z dnia 30 grudnia 2013 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Otyń na lata Na podstawie art. 10 ust. 2, ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny Konferencja naukowa Wychowanie seksualne w szkole cele, metody, problemy. Lublin, 10 marca 2014 r. Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny dr n.med Ewa Baszak-Radomańska Gabinety TERPA ryzykowne

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLVI / 242 /2014 Rady Miasta w Brzezinach z dnia 24 stycznia 2014 r.

Uchwała Nr XLVI / 242 /2014 Rady Miasta w Brzezinach z dnia 24 stycznia 2014 r. Uchwała Nr XLVI / 242 /2014 Rady Miasta w Brzezinach z dnia 24 stycznia 2014 r. w sprawie uchwalenia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2014 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia HIV: kto, kiedy i dlaczego zakaża się wirusem HIV w Polsce

Epidemiologia HIV: kto, kiedy i dlaczego zakaża się wirusem HIV w Polsce Epidemiologia HIV: kto, kiedy i dlaczego zakaża się wirusem HIV w Polsce Magdalena Rosińska, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Państwowy Zakład Higieny Jak powstają statystyki dotyczące HIV? Osoby,

Bardziej szczegółowo

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006 W Ŝyciu jak w tańcu kaŝdy krok ma znaczenie. HIV? AIDS? J.Kadowska 2006 HIV? To ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS? To zespół nabytego upośledzenia odporności to końcowy etap zakażenia wirusem HIV

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA GMINY ROKIETNICA 2011-2013 WSTĘP Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy (Dz. U. z 2005 r. Nr 180,

Bardziej szczegółowo

PRESS RELEASE UNITED NATIONS INFORMATION CENTRE. Informacje regionalne

PRESS RELEASE UNITED NATIONS INFORMATION CENTRE. Informacje regionalne ROCZNY RAPORT INCB Informacja prasowa nr 2 Afryka UNITED NATIONS PRESS RELEASE UNITED NATIONS INFORMATION CENTRE Informacje regionalne 21 lutego 2001 W większości państw afrykańskich pogłębia się problem

Bardziej szczegółowo