IX Kongres Ekonomistów Polskich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "IX Kongres Ekonomistów Polskich"

Transkrypt

1 IX Kongres Ekonomistów Polskich mgr Aleksandra Szunke Katedra Bankowości i Rynków Finansowych Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach IMPLIKACJE NIESTANDARDOWEJ POLITYKI MONETARNEJ NA ŚWIECIE DLA GOSPODARKI GLOBALNEJ. PERSPEKTYWA POKRYZYSOWA Streszczenie: Polityka pieniężna stanowi ważny filar gospodarki, wpływający bezpośrednio na kondycję sektora bankowego 1. W zależności od przyjętej strategii może zarówno wspomagać funkcjonowanie instytucji bankowych, jak i ograniczać ich nadmiernie ryzykowną działalność. Studium literaturowe wskazuje na istnienie znacznej liczby publikacji, w której wskazuje się przebieg działań, implementowanych przez władze monetarne w okresie globalnego kryzysu finansowego oraz potencjalne skutki zastosowania niestandardowych instrumentów polityki monetarnej. Wciąż jednak dowody empiryczne co do ich następstw i rzeczywistych konsekwencji nie są ostateczne. Jeszcze przed eskalacją niestabilności, Bernanke, Reinhart i Sack (2004) analizowali skuteczność różnych niekonwencjonalnych narzędzi monetarnych w obniżaniu długoterminowych stóp procentowych w Stanach Zjednoczonych i Japonii. Uzyskane wówczas wyniki badań potwierdzały w dużej mierze skuteczność polityki zerowych stóp procentowych oraz łagodzenia ilościowego (Quantitative Easing, QE) w realizacji celu, jakim było dążenie do obniżenia długookresowych stóp procentowych 2. Badania co do skutków niestandardowych inicjatyw banku centralnego prowadziła także Japonia, uznawana za prekursora polityki QE, podjętej celem przywracania stabilności finansowej tego kraju. Choć literatura traktująca na temat skuteczności poluzowania ilościowego w Japonii jest bogata, nie pozwala jednoznacznie stwierdzić czy przyniosło ono trwałe efekty. Opracowanie ma na celu wskazanie implikacji niestandardowej polityki monetarnej zastosowanej przez wybrane banki centralne na (System Rezerwy Federalnej, Bank Anglii oraz Europejski Bank Centralny), ze zwróceniem szczególnej uwagi na konsekwencje dla stabilizowania sektora bankowego, sfery realnej gospodarki oraz wsparcia ożywienia gospodarczego. Abstract: Monetary policy is an important pillar of the economy, directly affecting on the condition of banking sector 3. Depending on the strategy, it can both support the functioning of the banking institutions and limit their excessively risky activity. The literature study indicates the existence of a large number of publications, which presents a course of action, implemented by the monetary authorities during the global financial crisis and the potential consequences of non-standard monetary policy instruments. However, the empirical evidence about their implications and real causes, are not still definitive. Before the escalation of instability, Bernanke, Reinhart and Sack (2004) have analyzed the effectiveness of various unconventional monetary tools in lowering long-term interest rates in the United States and Japan. Obtained results largely confirmed the effectiveness of the zero interest rate and Quantitative Easing (QE) policies in achieving the objective of reducing long-term interest rates 4. Research, about the effects of non-standard initiatives of central bank, has been carried out also in Japan, which is considered as a precursor of Quantitative Easing policy, implemented to restore financial stability there. Despite the significant literature on the effectiveness of quantitative easing in Japan, it does not allow clearly to state whether it was successful or it was not. The main aim of the study is to identify the implications of non-standard monetary policy used by selected central banks (Federal Reserve System, Bank of England and European Central Bank), paying particular attention to consequences for stabilization of the banking sector, real economy and supporting economic recovery. Słowa kluczowe: niestandardowa polityka monetarna, stabilność finansowa, Quantitative Easing, globalny kryzys finansowy 1 W. Przybylska-Kapuścińska, Istota i cele polityki pieniężnej, w: Współczesna polityka pieniężna, red. nauk. W. Przybylska- Kapuścińska, Difin, Warszawa 2008, s B. S. Bernanke, V. R. Reinhart, B. P. Sack, Monetary Policy Alternative at the Zero Bound: An Empirical Assessment, Brookings Papers on Economic Activity 2, 2004, s W. Przybylska-Kapuścińska, Nature and objectives of monetary policy, in: modern monetary Policy, ed. W. Przybylska- Kapuścińska, Difin, Warsaw 2008, p B. S. Bernanke, V. R. Reinhart, B. P. Sack, Monetary Policy Alternative at the Zero Bound: An Empirical Assessment, Brookings Papers on Economic Activity 2, 2004, p

2 1. Główne założenia niestandardowej polityki monetarnej Niestabilność sektora bankowego oraz problemy z płynnością instytucji bankowych, po upadku amerykańskiego banku inwestycyjnego Lehman Brothers we wrześniu 2008 roku, stały się podstawą ogólnoświatowego dyskursu na temat roli i znaczenia banku centralnego w przywracaniu i utrzymaniu globalnej stabilności finansowej. Zwrócono wówczas szczególną uwagę na pozycję banku centralnego na współczesnym rynku finansowym oraz dostępne mu instrumentarium, służące realizacji celów polityki monetarnej. W okresie zidentyfikowanej niestabilności sektora bankowego oraz ogólnoświatowego spowolnienia gospodarczego, banki centralne, poza wiązką instrumentów standardowych, zastosowały narzędzia niestandardowe, które wynikały z bieżących uwarunkowań rynku bankowego. Ich celem było wspieranie instytucji bankowych, będących głównym źródłem finansowania podmiotów gospodarczych oraz minimalizowanie negatywnych skutków destabilizacji. Niestandardowe instrumenty z definicji mają charakter wyjątkowy i tymczasowy. Ich nadzwyczajność wynika ze specyfiki sytuacji, w której zostały wykorzystane, sposobu i skali zastosowania oraz skutków jakie rodzą dla sektora bankowego, jak również całej gospodarki. Instrumenty te określane są także jako niestandardowe, gdyż gdyby nie eskalacja niestabilności, nie miałyby zastosowania 5. Instrumenty niestandardowe przez część ekonomistów określane są jako swoistego rodzaju novum nowe instrumentarium banków centralnych. Z kolei przez innych jedynie jako nowe zastosowanie dotychczas wykorzystywanych już narzędzi. W zależności od skali niestabilności krajowego sektora bankowego oraz poziomu rozwoju rynków finansowych, zestaw instrumentów niestandardowych był różnorodny. Niestandardowe instrumenty współczesnej polityki pieniężnej, obserwowane po 2008 roku były działaniami niemal kanonicznymi banków centralnych w latach 60. oraz 70. XX wieku 6. Niestandardowa polityka pieniężna wobec globalnej niestabilności rynku bankowego XXI wieku koncentrowała się na trzech obszarach: obniżania podstawowych stóp procentowych, minimalizowania skutków niestabilności sektora bankowego oraz zwiększenia dostępności do źródeł finansowania dla przedsiębiorstw. Niestandardowe działania miały więc dwutorowy charakter. Po pierwsze, umożliwiały realizację celów polityki pieniężnej, poprzez dostosowanie rynkowych stóp procentowych do wysokości stopy depozytowej banku centralnego. Po drugie, minimalizowały koszty i skutki ewentualnej utraty płynności banków komercyjnych, w oparciu o politykę skupioną na nadzwyczajnych programach zakupu aktywów. Studium literaturowe wskazuje na znaczną liczbę klasyfikacji niestandardowych instrumentów polityki pieniężnej. Bernanke, Reinhart i Sack (2004) dokonali ich podziału wyodrębniając trzy grupy narzędzi odnoszących się do 7 : 1) strategii zarządzania oczekiwaniami banki centralne oddziałują na oczekiwania co do przyszłych stóp procentowych, 2) wzrostu bazy monetarnej, 3) zmian w strukturze bilansów banków centralnych. Stosowane często określenia niestandardowa i nadzwyczajna (unconventional) polityka monetarna nie są pojęciami tożsamymi, co w wielu pozycjach naukowych traktowane jest synonimicznie. Według C. Borio i P. Disyatat, niestandardową politykę pieniężną można podzielić się na: politykę stopy procentowej (Interest Rate Policy) oraz politykę bilansu banku centralnego (Balance Sheet Policy) 8. Choć zarówno polityka stopy procentowej jak i polityka bilansu realizowane są za pośrednictwem odmiennego instrumentarium, to cele nadrzędne są tożsame. W kontekście globalnej niestabilności sektora bankowego XXI wieku, celem głównym implementowanych działań stała się stabilność finansowa. Niestandardowa polityka stopy procentowej to powszechnienie znane działania centralnych instytucji monetarnych, jednakże polegające na szybkim i znaczącym obniżaniu stopy procentowej, w wielu przypadkach do historycznie niskich poziomów bliskich zeru. Działania te przybierają zwykle postać prowadzenia operacji otwartego rynku z niższą rentownością. Z kolei polityka bilansu banku centralnego do niedawna nieobecna w instrumentarium banków centralnych, wykorzystuje narzędzia, które zmieniają strukturę oraz wielkość bilansu. Są to: interwencje walutowe, polityka kredytowa, polityka rezerw bankowych. Działania w ramach polityki bilansu koncentrują się na innych segmentach rynku finansowego niż rynek krótkoterminowych stóp procentowych. Polityka ta ma więc w założeniu osiąganie odmiennych celów operacyjnych, aniżeli regulowanie poziomu stóp procentowych. Z kolei instrumenty nadzwyczajne są specyficzną formą instrumentów niestandardowych. Zgodnie z klasyfikacją zaproponowaną przez Bini Smaghi 9, nadzwyczajne instrumenty polityki pieniężnej dzielą się na: politykę Quantitative 5 I. Pyka, Nadzwyczajne instrument banków centralnych w regulowaniu stabilności sektora bankowego w Unii Europejskiej, w: Bankowość a kryzys na rynkach finansowych, red. Nauk. A. Janc, wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań, 2010, s C. Borio, P. Disyatat, Unconventional monetary policies: an appraisal, BIS Working Papers nr 292, BIS, listopad 2009, s B. S. Bernanke, V. R. Reinhart, B. P. Sack, Monetary Policy Alternative at the Zero Bound: An Empirical Assessment, op. cit., s C. Borio, P. Disyatat, Unconventional monetary policies: an appraisal, op. cit., s L. Bini Smaghi, Conventional and unconventional monetary policy, Keynote lecture at the International Center for 2

3 Easing (direct oraz indirect) oraz Credit Easing 10. Specyfika poszczególnych typów tych narzędzi została przedstawiona w tabeli 1. Tabela 1 Istota nadzwyczajnych instrumentów polityki pieniężnej. Instrument Istota instrumentu Polega na zwiększaniu rozmiarów sumy bilansowej banków centralnych za pomocą operacji skupu przez władze monetarne różnego rodzaju aktywów od dowolnych uczestników rynku, jednak w praktyce ogranicza się do kupowania przez banki centralne długoterminowych papierów rządowych znajdujących się w posiadaniu Direct Quantitative banków komercyjnych. Easing Celem tych instrumentów jest dostarczenie dodatkowych środków pieniężnych do sektora prywatnego, jednak to od decyzji samych banków komercyjnych zależy czy ta dodatkowa płynność (uzyskana dzięki sprzedaży bankowi centralnemu papierów rządowych) zostanie przeznaczona na działalność kredytową czy też zostanie zatrzymana w rezerwach jako bufor płynności. Bank centralny rozpoznaje niedobory płynności w określonych segmentach rynków hurtowych (także prywatnych) i likwiduje je poprzez skup papierów komercyjnych (Commercial Papers, CP), obligacji przedsiębiorstw (corporate bonds) i papierów Direct Credit Easing wartościowych zabezpieczonych wierzytelnościami (Asset-Backed Securities, ABS). Powoduje wzrost sumy bilansowej banków centralnych. Celem tych instrumentów jest zwiększenie płynności rynków. Polega na udzielaniu pożyczek bankom komercyjnym na dłuższe okresy i na niestandardowych warunkach, pod zastaw szerokiego wachlarza zabezpieczeń, w tym Indirect aktywów, których rynki są czasowo niepłynne. Quantitative/Credit Bank centralny unika wówczas ryzyka utrzymywania w swym portfelu aktywów do Easing czasu ich wykupu lub odsprzedaży. Powoduje wzrost sumy bilansowej banków centralnych. Źródło: Opracowanie własne na podstawie: W. Przybylska-Kapuścińska, M. Szyszko, Quantitative easing niestandardowe narzędzia polityki pieniężnej w architekturze rynków finansowych, w: Ku nowemu paradygmatowi nauk o finansach, W. Frąckowiak, J. Szambelańczyk (red.), Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, nr 144, wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań 210, s Instrumenty nadzwyczajne mają na celu dostarczenie płynności do sektora bankowego, a tym samym zwiększanie podaży pieniądza w gospodarce oraz obniżenie rynkowych stóp procentowych. Polityka Quantitative Easing (QE) oznacza tzw. poluzowanie lub luzowanie ilościowe, tj. powiększenie bazy monetarnej (tzw. dodruk pustego pieniądza money printing), poprzez wpompowanie wytworzonego, w ramach bilansów banków centralnych, pieniądza rezerwowego do systemu bankowego (rysunek 1) 11. W rzeczywistości bank centralny nie wprowadza do obiegu dodatkowej emisji pieniądza w formie zmaterializowanej, lecz dokonuje jego kreacji za pośrednictwem zapisów elektronicznych na rachunkach podmiotów bankowych, dokonujących transakcji z władzą monetarną. Monetary and Banking Studies (ICMB), Genewa, 28 kwietnia Por. I. Pyka, Konsekwencje polityki monetarnej EBC na rynkach finansowych z perspektywy Exit Strategy, w: Perspektywy integracji ekonomicznej i walutowej w gospodarce światowej. Dokąd zmierza strefa euro?, red. nauk. K. Opolski, J. Górski, Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2013, s L. Bini Smaghi, Conventional and unconventional monetary policy, op. cit. 3

4 Rysunek 1 Istota polityki poluzowania ilościowego - Quantitative Easing zmiana wielkości oraz struktury aktywów i pasywów banków centralnych. Źródło: Opracowanie własne na podstawie: M. Lenza, H. Pill, L. Reichlin, Monetary Policy In Exceptional Times, Economic Policy, 15. spotkanie, organizowane przez Uniwersytet w Tylburgu, Tilburg, października 2009, s. 22. Po raz pierwszy pojęcia Quantitative Easing użył ekonomista R. Werner (profesor International Banking School of Management, University of Southampton) w roku Oznaczało ono nową odsłonę (nowy konsensus) w polityce pieniężnej. Podejście inne od dotychczasowego, gdyż zakładało podejmowanie inicjatyw przy zerowych stopach procentowych. W sytuacji, gdy dalsze obniżki stóp procentowych były niemożliwe, a tradycyjne koncepcje monetarystów, zakładające zwiększenie podaży pieniądza, nierealne do zastosowania. Zamiast tego, konieczne i wystarczające do ożywienia gospodarczego było zwiększenie akcji kredytowej banków. Credit Easing jest z kolei działaniem, które ma na celu ułatwienie dostępu do źródeł finansowania podmiotom sfery realnej. Efektem tej polityki jest zmniejszenie premii za ryzyko, jaką płacą podmioty sfery realnej. Jest to więc połączenie polityki kredytowej z quasi-zarządzaniem długiem publicznym 12. Cechą charakterystyczną nadzwyczajnej polityki monetarnej jest oddziaływanie banków centralnych na rynki finansowe z pominięciem kanału krótkookresowej stopy procentowej (decoupling priciple) oraz w warunkach niesprawności mechanizmów transmisyjnych 13. Jednakże nie oznacza to całkowitej rezygnacji z polityki stopy procentowej, która w dalszym ciągu wpływa na wysokość rynkowych stóp procentowych, choć ich poziom determinowany jest dodatkową podażą pieniądza pojawiającą się na skutek realizacji luzowania ilościowego 14. Interwencje banków centralnych w postaci Quantitative Easing w krajach anglosaskich w okresie globalnego kryzysu finansowego XXI wieku skierowane były bezpośrednio na rynki kredytowe, bez pośrednictwa banków. Wynikało to z tradycji, funkcjonującego do niedawna w tych krajach w formie czystej - modelu systemu bankowego. W systemach zorientowanych rynkowo (market based system) znacznie większa jest rola rynków finansowych, aniżeli sektora bankowego. Z kolei tam, gdzie dominuje sektor bankowy (bank based system) np. w strefie euro, interwencje banku centralnego były przeprowadzane przede wszystkim w ramach transakcji z bankami. Jednakże warunkiem skutecznych interwencji poprzez sektor bankowy był prawidłowo funkcjonujący mechanizm transmisji impulsów monetarnych. Nie oznaczało to, że papiery emitowane przez podmioty pozabankowe nie mogły być kupowane od banków. Co więcej, w wielu przypadkach były nabywane właśnie od sektora bankowego. Nadzwyczajne instrumenty polityki monetarnej, skutkujące zmianami w bilansie banku centralnego, mogą przybierać poza luzowaniem ilościowym (Quantitative Easing) także formę rozluźnienia jakościowego (Qualitative Easing). Polityka Quantitative Easing skutkuje znacznym przyrostem wielkości sumy bilansowej władz monetarnych. Po stronie aktywów wzrost ten wynika ze zwiększonej ilości papierów wartościowych, nabytych w specjalnych programach zakupów zwiększających płynność. Natomiast po stronie pasywów odnotowywany jest przyrost pieniądza rezerwowego. Z kolei Qualitative Easing polega na poszerzeniu akceptowanych zabezpieczeń oraz dopuszczeniu nowych podmiotów do 12 D. Tymoczko, Działania banków centralnych w czasie kryzysu, w: Bank centralne w zarządzaniu kryzysem finansowym strategie wyjścia, Zeszyty BRE Bank-CASE, nr 111, Warszawa 2010, s J. Janus, Kontrowersje wokół niekonwencjonalnych instrumentów polityki monetarnej, [ ]. 14 J. Benford, S. Berry, K. Nikolov, Ch. Young, M. Robson, Quantitative Easing. Quarterly Bulletin 2/2009, s. 91; [ ]. 4

5 transakcji z bankiem centralnym (co m.in. zastosował Bank Anglii). Polityka ta również powoduje zmiany w strukturze jego bilansu, poprzez zwiększenie udziału mniej płynnych i bardziej ryzykownych aktywów 15. W okresie globalnej niestabilności sektora bankowego wartości operacji otwartego rynku, przeprowadzane w ramach programów zakupu papierów wartościowych, w wielu krajach osiągały ponadprzeciętne rozmiary. Wobec rosnących potrzeb pożyczkowych, rządy zwiększały emisje skarbowych papierów wartościowych, które w pierwszej kolejności były przedmiotem nabycia na rynku wtórnym przez banki centralne. Tym samym, dzięki zakupom obligacji dokonywanym przez centralne instytucje monetarne, sektor prywatny głównie sektor bankowy mógł nabywać kolejne obligacje skarbowe. Rządy z kolei mogły plasować nowe emisje przy niewielkim wpływie na bilanse instytucji bankowych. Skutkiem tego były jednakże szybko rosnące sumy bilansowe banków centralnych. Mimo, iż operacje prowadzone w ramach polityki poluzowania ilościowego nie są dosłownym dodrukiem pieniądza, gdyż rozliczenie ma charakter elektroniczny, to uznaje się, iż cel w postaci wzrostu bazy monetarnej oraz rezultaty zwiększenie płynności instytucji bankowych, są zbieżne. Polityka Quantitative Easing oddziałuje na rynek za pośrednictwem dwóch kanałów. Z jednej strony, wzrost płynnych środków na rachunkach banków komercyjnych w bankach centralnych powoduje, iż mogą one zwiększać swoją akcję kredytową, skierowaną do gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, a jednocześnie oddziaływać na poziom aktywności gospodarczej. Z drugiej strony, poluzowanie ilościowe wpływa na koszt kredytu. Kiedy bank centralny skupuje aktywa (obligacje, bony), zmniejsza się podaż tych instrumentów w gospodarce. Powoduje to zwiększenie popytu na nowe obligacje i sprawia, że obniża się koszt ich finansowania. Teoretycznie, jeżeli działa QE, następuje wzmocnienie akcji kredytowej, a co za tym idzie zwiększa się dostępność do źródeł finansowania głównie przedsiębiorstw. To z kolei przyczynia się do pobudzenia aktywności gospodarczej. 2. Implikacje niestandardowych instrumentów polityki monetarnej dla sfery realnej gospodarki Zastosowanie niestandardowych instrumentów polityki monetarnej wobec globalnej niestabilności sektora bankowego spowodowało implikacje dla poszczególnych gospodarek narodowych oraz gospodarki globalnej. Analizę wpływu banków centralnych na sferę realną należy jednak rozpocząć od aspektu, czy bank centralny może wpływać na zmienne realne. Z drugiej strony, jeżeli nawet ma taki wpływ, pojawia się pytanie - na ile i w jakich okolicznościach powinien oddziaływać na sferę realną. W opracowaniu dokonano analizy zachowań oraz postaw władz monetarnych wobec sfery realnej. Nabiera ona szczególnej wagi wobec rozwoju sytuacji gospodarczej ostatnich lat, kiedy to eskalacja niestabilności sektora bankowego spowodowała daleko idące reperkusje dla sytuacji ogólnogospodarczej, co uruchomiło fale dyskusji na temat celów banków centralnych i charakteru polityki monetarnej. Od momentu wprowadzenia przez monetarystów do analizy krzywej Philipsa oczekiwań podmiotów gospodarczych, dominuje koncepcja neutralności pieniądza w długim okresie. Oznacza to, że bank centralny nie ma możliwości długookresowego wpływu na wzrost gospodarczy czy stopę bezrobocia. Z kolei obowiązująca współcześnie nowa synteza neoklasyczna (NSN) wskazuje, iż ze względu na istniejące w gospodarce sztywności nominalne i realne, bank centralny mógłby wywierać wpływ na zmienne realne w krótkim okresie. Zgodnie z powyższym, bank centralny został obarczony celem pieniężnym celem inflacyjnym, jako celem priorytetowym. Jednakże część nowoczesnych systemów prawnych uwzględnia realizację celów ogólnogospodarczych przez bank centralny, w sytuacji gdy cel priorytetowy jest osiągnięty. Po najgłębszej recesji od 1930 r., na skutek implementacji niestandardowych inicjatyw banków centralnych powróciło dodatnie tempo wzrostu gospodarczego czołowych gospodarek na świecie (II połowa 2009 r.) wykres 1 oraz wykres 2. Jednakże ożywienie to było powolne i znacznie słabsze niż po normalnym spowolnieniu gospodarczym w cyklu koniunkturalnym. Jednocześnie bardzo znikomy był wzrost akcji kredytowej banków (wykres 3). Wynikało to z faktu, iż załamanie oraz utrzymująca się niestabilność była bardzo silna i spowodowała wiele dysfunkcji systemu finansowego, w tym także znaczący spadek akcji kredytowej podmiotów bankowych na skutek wzajemnej utraty zaufania pomiędzy bankami (wykres 4). 15 Por. J. Murray, When the Unconventional Becomes Conventional Monetary Policy in Extraordinary Times, Bank of International Settlements Review 61/2009, s. 1; [ ]. 5

6 Wykres 1 Roczny wzrost realnego PKB. Bankructwo Lehman Brothers UK USA Euro strefa Źródło: Kalkulacje ONS, Thomson Reuters Datastream oraz Banku Anglii. Wykres 2 Poziom realnego PKB - rok do roku (2007=100). Bankructwo Lehman Brothers UK USA Euro strefa Źródło: Kalkulacje ONS, Thomson Reuters Datastream oraz Banku Anglii. Wykres 3 Wskaźnik inflacji CPI. Bankructwo Lehman Brothers % UK USA Euro strefa Źródło: Kalkulacje ONS, Thomson Reuters Datastream oraz Banku Anglii. 6

7 Wykres 4 Roczny wzrost akcji kredytowej. Bankructwo Lehman Brothers % UK USA Euro strefa Źródło: Kalkulacje Thomson Reuters Datastream, FED, EBC oraz Banku Anglii. Trudność w dokonaniu oceny implikacji instrumentów polityki pieniężnej, zastosowanych wobec globalnej niestabilności sektora bankowego dla sfery realnej, wynika z występujących w gospodarce opóźnień w oddziaływaniu polityki monetarnej na poziom produkcji czy inflacji 16. Wymaga to również zastosowania zaawansowanych metod pomiaru ryzyka VAR (Value at Risk). Badania przeprowadzone przez Baumeister a i Beneti ego w 2010 r. dla gospodarek Stanów Zjednoczonych, strefy euro, Japonii i Wielkiej Brytanii wskazują, że zmiany w długoterminowej rentowności instrumentów wywierają silny wpływ zarówno na wzrost produkcji jak i poziom inflacji. Co więcej, nadzwyczajne instrumenty polityki monetarnej pozwoliły uniknąć ryzyka zarówno deflacji jak i całkowitego załamania produkcji 17. Chung i in. (2012), w oparciu o wyniki kalibracji prostego modelu efektów bilansowych prezentują, że połączenie pierwszej i drugiej fazy QE w Stanach Zjednoczonych spowodowało wzrost realnego PKB o 3%. Z kolei stopa inflacji wzrosła o 1% powyżej poziomu, jaki USA uzyskałyby, gdyby Rezerwa Federalna nie przeprowadziła programów zakupów. Ponadto uważają, że zakupy FED-u miały skutki równoważne obniżce stopy funduszy federalny o ok. 300 punktów bazowych 18. Badania prowadzone w Wielkiej Brytanii przez Kapetanios a i in. (2012), na podstawie trzech różnych modeli VAR, obrazują, iż programy zakupu aktywów Bank of England spowodowały wzrost realnego PKB tego kraju o 1,5% i jednocześnie wzrost stopy inflacji mierzonej wskaźnikiem CPI o 1,25% 19. Wyniki te są zbieżne z rezultatami uzyskanymi przez Bridges i Thomas (2012), którzy szacowali wpływ QE na podaż pieniądza za pośrednictwem dwóch modeli ekonometrycznych 20. Z punktu widzenia oceny skuteczności instrumentów EBC wobec niestabilności sektora bankowego, należy nadmienić, iż inicjatywy te znacząco wspierały gospodarkę strefy euro, gdzie produkcja wzrosła o 2%, a stopa bezrobocia zmniejszyła się o 0,6% 21. Obrazuje to wysoką skuteczność tych działań wobec stabilizowania warunków panujących w sektorze bankowym oraz oddziaływania na sferę realnej gospodarki. Podczas gdy szeroko dyskutowany jest temat oddziaływania współczesnej polityki pieniężnej zastosowanej wobec globalnej niestabilności na długoterminowe stopy procentowe oraz poziom inflacji 22, wciąż nie ma jednoznacznego stanowiska co do jej wpływu na długoterminowe oczekiwania inflacyjne. Niektóre z niestandardowych narzędzi 16 W. Przybylska-Kapuścińska, Mechanizm i kanały transmisji polityki pieniężnej, w: Współczesna polityka pieniężna, red. nauk. W. Przybylska-Kapuścińska, Difin, Warszawa 2008, s C. Baumeister, L. Beneti, Unconventional monetary policy and the great recession Estimating the impact of a compression in the yield spread at the zero lower bound, Working Paper Series, nr 1258, Europejski Bank Centralny H. Chung, J. P. Laforte, D. Reifschneider, J. C. Williams, Have we underestimated the likelihood and severity of zero lower bound events?, Journal of Money, Credit and Banking, vol. 44, 2012, s G. Kapetanios, H. Mumtaz, I. Stevens, K. Theodoridis, Assessing the economy-wide effects of quantitative easing, Economics Journal, vol. 122 (564), 2012, s. F J. Bridges, R. Thomas, The impact of QE on the UK economy some supportive monetarist arithmetic, Bank of England Working Paper nr 442, S. Fahr, R. Motto, M. Rostagno, F. Smets, O. Tristani, Lessons for monetary policy strategies from the recent past, ECB Working Paper Series nr 1336, Zobacz: K. Dawsey, Costs of QE Look Minor So Far, Goldman Sachs, U.S. Economics Analyst, nr 13/4, 25 stycznia

8 postrzegane były jako inflacjogenne. Mimo to, część z nich miała stricte krótkoterminowy charakter. Rynki finansowe obawiały się bowiem, że ogromne zastrzyki płynności nie będą mogły być łatwo zaabsorbowane przez rynek, gdy powróci stan stabilności. W literaturze przyjmuje się jednak stanowisko, iż kolejne fazy polityki luzowania ilościowego mają nieznaczny wpływ na długoterminowe oczekiwania inflacyjne (ok. 5-6 punktów bazowych) 23. Polityka poluzowania ilościowego nie musi bowiem oznaczać wzrostu ogólnego poziomu cen. Z wcześniejszych doświadczeń z implementacji QE w 2001 r. wynika, że instrument ten nie tylko nie prowadził do wysokiej inflacji, a nawet groził deflacją spadkiem średniego poziomu cen. W latach Japonia doświadczyła zjawiska deflacji, pomimo, iż bank centralny (Bank of Japan) obniżył stopy procentowe do niskiego poziomu, a deficyt budżetowy był znaczący (5,6% PKB w ujęciu średnim w latach ). Mimo to, Japonia nie była w stanie wyjść z pułapki deflacyjnej. Część ekonomistów uważa, iż było to skutkiem przedwcześnie implementowanych strategii wyjścia (exit strategies) i wycofywania instrumentów fiskalnych oraz monetarnych przez Bank Japonii. Polityka QE w Japonii została zakończona w 2006 r., kiedy inflacja była wciąż na poziomie poniżej 1%, a wzrost gospodarczy wynosił zaledwie 2%. Ceny zaczęły się ponownie kurczyć w 2008 r., kiedy wybuchł globalny kryzys finansowy 24. Konsensus w literaturze osiągnięty jest również co do tego, że niestandardowa polityka monetarna w postaci luzowania ilościowego pozytywnie wpłynęła na gospodarkę. Dlatego też w czołowych bankach centralnych na świecie rozważa się możliwość kolejnych faz implementacji tych narzędzi 25. Wciąż jednak istnieje wiele aspektów, które nie zostały dotąd zbadane i których skutki nie są wciąż wiadome. Po pierwsze, nawet jeżeli QE jest skuteczne we wspieraniu gospodarki, to ożywienie wciąż pozostaje niepewne. Choć instrument ten przyczyniał się do niwelowania negatywnych skutków niestabilności, to nie ma wciąż rozwiązania jak wspomagać następujący, lecz powolny wzrost gospodarczy. Może to więc rodzi więc skłonność do dalszego zwiększenia skali QE tak, aby wpływ na sferę makroekonomiczną był większy. Negatywnym aspektem instrumentów stabilizacyjnych banków centralnych był ponadprzeciętny wzrost rezerw banków centralnych, co w swoim czasie może zmniejszać poziom pożyczek międzybankowych i prowadzić do dysfunkcji tego rynku. Problemem pozostaje bowiem fakt, jak banki centralne będą redukować poziom rezerw i jednocześnie unikać wysokiego poziomu inflacji. W aspekcie państwa, istotna jest także odpowiedź na pytanie czy zakupy obligacji rządowych, jakie miały miejsce przez banki centralne, nie wspomogły niezrównoważonego wzrostu poziomu długu publicznego, gdy państwa emitowały kolejne serie tych papierów. Są to negatywne konsekwencje decyzji władz monetarnych. Oznacza to więc, że banki centralne poza standardowym i niestandardowym instrumentarium powinny być wyposażone w zestaw narzędzi dyscypliny regulacyjnej o charakterze mikro, jak i makroostrożnościowym, które dodatkowo będą miały charakter regulacji i wymogów, zabezpieczających sektor bankowy przed niestabilnością w długim okresie. 3. Wnioski - perspektywa pokryzysowa Zasadność zastosowania niestandardowych instrumentów polityki pieniężnej (głównie luzowania ilościowego) jest wysoce dyskusyjna. Z jednej strony, ich implementacja wiązała się ze swego rodzaju omijaniem zakazu finansowania deficytu budżetowego i monetyzacją długu publicznego, gdyż poprzez kupowanie kolejnych emisji papierów skarbowych, banki mogły nabywać w to miejsce następne obligacje. Jeżeli bowiem w sektorze bankowym występowała niestabilność, a banki miały problemy z utrzymaniem poziomu kapitału na poziomie regulacyjnego minimum (co było widoczne w wielu krajach), to środki pozyskane z banku centralnego, mogły przeznaczać wyłącznie na jeden rodzaj aktywów. Aby więc nie zwiększać wymogu kapitałowego, banki komercyjne mogły kupować jedynie aktywa z praktycznie zerową wagą ryzyka, tj. papiery skarbowe. Z drugiej strony, choć z punktu widzenia banków centralnych operacje bezwarunkowego zakupu miały na celu oddziaływanie na długoterminowe stopy procentowe oraz dostarczanie płynności, to w rzeczywistości powodowały pęcznienie ich bilansów o spektakularnej skali. Jednym z podstawowych obecnie problemów jest wybór właściwego momentu implementacja strategii wyjścia (exit strategies), tj. powrotu to tradycyjnej polityki monetarnej banków centralnych. Wyjście z polityki QE powinno odbyć się w ściśle kontrolowanych warunkach, przy jasno określonym schemacie i konkretnych celach wyrażonych ilościowo. Nie może bowiem być sytuacji podobnej do tej, która towarzyszyła implementacji działań niestandardowych, implementowanych ad hoc, bez jasno określonych reguł. Skoro działania banków 23 U. Szczerbowicz, Effectiveness of Unconventional Monetary Policies and their Impact on Long-Term Inflation Expectations, w: Monetary Policy after the Crisis, E. Gnan, R. Kokoszczyński, T. Łyziak, R. McCauley (red.), Wiedeń: SUERF Studies 2011/3 październik 2011, s Zobacz: M. Syed, Lost Decade in Translation: What Japan s Crisis Could Portend About Recovery from the Great Recession, International Monetary Fund, Working Paper 09/282, grudzień 2009; H. Yamaoka, M. Syed, Managing the Exit: Lessons from Japan s Reversal of Unconventional Monetary Policy, International Monetary Fund, maj 2010, Working Paper 10/114, [ ]. 25 V. Klyuev, Ph. De Imus, K. Srinivasan, Unconventional Choices for Unconventional Times: Credit and Quantitative Easing in Advanced Economies, IMF Staff Positionnet, 4 listopada 2009, SPN/09/27, s

9 centralnych w czasie kryzysu koncertowały się wokół obniżania poziomu stóp procentowych oraz zwiększania sum bilansowych to odwrócenie pozycji, na skutek trwałego ożywienia gospodarczego, będzie związane z podwyższaniem stóp oraz zmniejszeniem wartości aktywów i pasywów. Wydaje się, że to pierwsze podwyżka stóp, będzie następowała dopiero wtedy, gdy władze centralne będą pewne, że zagrożenie recesją czy deflacją całkowicie minęło. Jak zauważa Bini- Smaghi, podnoszenie stóp procentowych, w sytuacji gdy rynki jeszcze nie funkcjonują poprawnie w roli pośredników finansowych, byłoby nieskuteczne. Co więcej, podwyżki stóp procentowych powinny towarzyszyć działaniom związanym z wycofywaniem się banków centralnych z niestandardowych działań pośrednich. Jednocześnie tempo ich wycofywania ma również znaczenie, gdyż zbyt szybka ich realizacja może obniżyć ożywienie gospodarcze i hamować akcję kredytową 26. Z drugiej strony, zbyt późne i powolne wycofywanie się z niekonwencjonalnego charakteru polityki monetarnej może prowadzić do presji inflacyjnej lub narastania kolejnej nierównowagi w sektorze finansowym, jak również niepotrzebnie osłabiać zdolność rynków do prawidłowego funkcjonowania 27. Drugi wariant strategii wyjścia - zmniejszanie sum bilansowych związane będzie z kolei albo z odsprzedażą aktywów, będących w posiadaniu banków centralnych, albo z zapadaniem kolejnych papierów. Jednakże w tym drugim przypadku exit strategies może trwać co najmniej kilka lat. Średni rezydualny termin zapadalności papierów znajdujących się w portfelu FED wynosił bowiem na koniec 2009 r. 81,6 miesiąca 28. Wydaje się jednak, że okres, w którym banki centralne zaczną realizować strategie wyjścia i wycofywać się z programów stymulujących monetarnych i fiskalnych zbliża się. 4. Podsumowanie We wrześniu 2013 roku System Rezerwy Federalnej największy bank centralny na świecie, po ponad czterech latach implementacji polityki luzowania ilościowego, podjął decyzję o przyszłości nadzwyczajnych instrumentów polityki pieniężnej. Choć nie zakończył jednoznacznie polityki Quantitative Easing, zdecydował o zastosowaniu dodatkowego instrumentu - tzw. forward guidance. Nastąpi więc zmiana roli QE w kierunku rosnącego znaczenia forward guidance. Jest to narzędzie wykorzystywane przez banki centralnego do realizacji zadań polityki pieniężnej, aby wpływać - poprzez publikację ich własnych prognoz, na oczekiwania rynkowe, dotyczące przede wszystkim przyszłego poziomu stóp procentowych. W ramach forward guidance, banki centralne zobowiązują się utrzymywać stopy procentowe na zakładanym poziomie w dłuższym okresie czasu. W ten sposób starają się wpływać na oczekiwania uczestników rynku. Władza monetarna wskazuje więc, jaka sytuacja makroekonomiczna musi nastąpić, aby zdecydowano o zmianach w polityce monetarnej. Decyzje te mogą być uzależnione od stopy bezrobocia, stopy inflacji czy wzrostu gospodarczego. Jeżeli bowiem w systemie finansowym występuje znaczny poziom niepewności, instrument forward guidance ma ograniczyć strach i niepewność oraz zachęcić uczestników rynku do podejmowania inwestycji, także tych cechujących się podwyższonym ryzykiem. Tym samym, ma to sprzyjać oddziaływaniu na spadek długoterminowych stóp procentowych, a finalnie pobudzaniu aktywności gospodarczej. Forward guidance stosuje dotychczas Bank Anglii, Europejski Bank Centralny, a nawet krótkookresowo - Narodowy Bank Polski. Przykładowo, Bank Anglii ogłosił, iż wzrost stóp procentowych nie nastąpi do czasu, aż stopa bezrobocia nie spadnie poniżej 7%, chyba że poziom inflacji w średnim okresie wzrośnie powyżej 2,5%. Cele obu tych nadzwyczajnych instrumentów są zbieżne zmniejszenie długookresowych kosztów finansowania zewnętrznego. Oznacza to wpływ na długoterminowe stopy procentowe, a pośrednio na sferę realną, w kierunku pobudzania wzrostu gospodarczego. Nie oznacza to jednak całkowitego wycofywania się banków centralnych z niestandardowych inicjatyw i powracania na ścieżkę standardowej polityki monetarnej. W każdej chwili, obok forward guidance, władze monetarne mogą wznowić luzowanie ilościowe. Po ponad 5 latach od wybuchu kryzysu wciąż bowiem nie da się wskazać, kiedy nadejdzie właściwy czas dla exit strategies. Literatura 1) Baumeister C., Beneti L., Unconventional monetary policy and the great recession Estimating the impact of a compression in the yield spread at the zero lower bound, Working Paper Series nr 1258, Europejski Bank Centralny ) Benford J., Berry S., Nikolov K., Young Ch., Robson M., Quantitative Easing, Quarterly Bulletin 2/ L. Bini Smaghi, Conventional and unconventional monetary policy, op. cit. 27 C. Borio, P. Disyatat, Unconventional monetary policies: an appraisal, op. cit., s Domestic Open Market Operations During A Report Prepared for the Federal Open Market Committee by the Markets Group of the Federal Reserve Bank of New York, styczeń 2010, s. 4; [ ]. 9

10 3) Bernanke B. S., Reinhart V. R., Sack B. P., Monetary Policy Alternative at the Zero Bound: An Empirical Assessment, Brookings Papers on Economic Activity 2, ) Bini Smaghi L., Conventional and unconventional monetary policy, Keynote lecture at the International Center for Monetary and Banking Studies (ICMB), Genewa, 28 kwietnia ) Borio C., Disyatat P., Unconventional monetary policies: an appraisal, BIS Working Papers nr 292, BIS, listopad ) Bridges J., Thomas R., The impact of QE on the UK economy some supportive monetarist arithmetic, Bank of England Working Paper nr 442, ) Chung H., Laforte J. P., Reifschneider D., Williams J. C., Have we underestimated the likelihood and severity of zero lower bound events,? Journal of Money, Credit and Banking, vol. 44, ) Dawsey K., Costs of QE Look Minor So Far, Goldman Sachs, U.S. Economics Analyst, nr 13/4, 25 stycznia ) Domestic Open Market Operations During A Report Prepared for the Federal Open Market Committee by the Markets Group of the Federal Reserve Bank of New York, styczeń ) Fahr S., Motto R., Rostagno M., Smets F., Tristani O., Lessons for monetary policy strategies from the recent past, ECB Working Paper Series nr 1336, ) [ ]. 12) [ ]. 13) [ ]. 14) [ ]. 15) Janus J., Kontrowersje wokół niekonwencjonalnych instrumentów polityki monetarnej, [ ]. 16) Kapetanios G.., Mumtaz H., Stevens I., Theodoridis K., Assessing the economy-wide effects of quantitative easing, Economics Journal, vol. 122 (564), ) Klyuev V., De Imus P., Srinivasan K., Unconventional Choices for Unconventional Times: Credit and Quantitative Easing in Advanced Economies, IMF Staff Positionnet, 4 listopada 2009, SPN/09/27. 18) Murray J., When the Unconventional Becomes Conventional Monetary Policy in Extraordinary Times, Bank of International Settlements Review 61/ ) Przybylska-Kapuścińska W., Istota i cele polityki pieniężnej, w: Współczesna polityka pieniężna, red. nauk. Przybylska-Kapuścińska W., Difin, Warszawa ) Przybylska-Kapuścińska W., Mechanizm i kanały transmisji polityki pieniężnej, w: Współczesna polityka pieniężna, red. nauk. Przybylska-Kapuścińska W., Difin, Warszawa ) Pyka I., Konsekwencje polityki monetarnej EBC na rynkach finansowych z perspektywy Exit Strategy, w: Perspektywy integracji ekonomicznej i walutowej w gospodarce światowej. Dokąd zmierza strefa euro?, red. nauk. Opolski K., Górski J., wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa ) Pyka I., Nadzwyczajne instrument banków centralnych w regulowaniu stabilności sektora bankowego w Unii Europejskiej, w: Bankowość a kryzys na rynkach finansowych, red. nauk. Janc A., wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań, ) Syed M., Lost Decade in Translation: What Japan s Crisis Could Portend About Recovery from the Great Recession, International Monetary Fund, Working Paper 09/282, grudzień ) Szczerbowicz U., Effectiveness of Unconventional Monetary Policies and their Impact on Long-Term Inflation Expectations, w: Monetary Policy after the Crisis, Gnan E., Kokoszczyński R., Łyziak T., McCauley R. (red.), Wiedeń: SUERF Studies 2011/3 październik ) Tymoczko D., Działania banków centralnych w czasie kryzysu, w: Bank centralne w zarządzaniu kryzysem finansowym strategie wyjścia, Zeszyty BRE Bank-CASE, nr 111, Warszawa ) Yamaoka H., Syed M., Managing the Exit: Lessons from Japan s Reversal of Unconventional Monetary Policy, International Monetary Fund, maj 2010, Working Paper 10/

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 1

Bankowość Zajęcia nr 1 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 1 Bankowość centralna, przemiany w pośrednictwie finansowym System bankowy Dwuszczeblowość: bank centralny + banki komercyjne (handlowe);

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ 1 Wpływ polityki pieniężnej na obszar makro i wyceny funduszy obligacji Polityka pieniężna kluczowym narzędziem w walce z recesją Utrzymująca się duża podaż taniego

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

Rola instytucji bankowych w destabilizacji systemu finansowego

Rola instytucji bankowych w destabilizacji systemu finansowego Rola instytucji bankowych w destabilizacji systemu finansowego Aleksandra Szunke Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach Katedra Bankowości i Rynków Finansowych aleksandra.szunke@ue.katowice.pl Plan wystąpienia

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY JOANNA redakcja naukowa SWIDERSKA WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY Ujęcie instytucjonalne Difin Spis treści Wprowadzenie 11 Część I System gwarantowania depozytów 15 Rozdział 1. Geneza i uwarunkowania tworzenia

Bardziej szczegółowo

GLOBALNE DRUKOWANIE PIENIĄDZA

GLOBALNE DRUKOWANIE PIENIĄDZA IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH GLOBALNE DRUKOWANIE PIENIĄDZA IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH GLOBALNE DRUKOWANIE PIENIĄDZA Pod koniec ubiegłego tygodnia Europejski Bank Centralny ogłosił rozpoczęcie operacji

Bardziej szczegółowo

ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-062-6 ISBN (wersja elektroniczna) 978-83-7969-090-9

ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-062-6 ISBN (wersja elektroniczna) 978-83-7969-090-9 Joanna Stawska Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Finansów, Zakład Bankowości Centralnej i Pośrednictwa Finansowego 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 RECENZENT Mirosław

Bardziej szczegółowo

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa I. Polityka pieniężna EBC Znowu kamienie milowe :-) Kamień 1: utworzenie strefy euro 1992-1998 Traktat z Maastricht, art.109j: Kryteria konwergencji Kraje prowadzą

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

RAPORT SPECJALNY EUR/PLN w świetle bieżącej polityki EBC

RAPORT SPECJALNY EUR/PLN w świetle bieżącej polityki EBC EUR/PLN W ŚWIETLE BIEŻĄCEJ POLITYKI EBC Luzowanie ilościowe w strefie euro jak dotąd sprzyjało aprecjacji złotego wobec wspólnej waluty. Pomimo chwilowego rozczarowania rynków finansowych skromną skalą

Bardziej szczegółowo

POLITYKA MONETARNA BANKU CENTRALNEGO

POLITYKA MONETARNA BANKU CENTRALNEGO POLITYKA MONETARNA BANKU CENTRALNEGO PRZEWODNIK METODYCZNY OPRACOWAŁA dr hab. Mirosława CAPIGA 1 Ogólne informacje o przedmiocie: Cel przedmiotu: 1. Zapoznanie studenta z podstawowymi pojęciami z zakresu

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro?

Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro? Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro? Juliusz Jabłecki jjablecki@wne.uw.edu.pl Ewa Stawasz ewa.stawasz@gmail.com Plan prezentacji 1. Cel i pytania badawcze 2. Polityka zabezpieczeń EBC 3.

Bardziej szczegółowo

Międzybankowy rynek pieniężny. okresie kwiecień 09 styczeń 10

Międzybankowy rynek pieniężny. okresie kwiecień 09 styczeń 10 Julian Wasik Dealer Rynku Pieniężnego Międzybankowy rynek pieniężny PLN podsumowanie zmian w ACI Diploma, ACI Settlement, ACI Dealer PRMIA Professional Risk Manager AIMS Certified Islamic Banker julian.wasik@bph.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska Bank komercyjny w Polsce. Podręcznik akademicki., Ideą prezentowanej publikacji jest całościowa analiza działalności operacyjnej banków komercyjnych zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WEDŁUG STANU NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2011 ROKU I. WSTĘP 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Art. 227 ust. 1 Konstytucji Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Bank centralny. Polityka pieniężna

Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny. Polityka pieniężna Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny pełni trzy funkcje:

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki za 2013 rok i podział zysku. Warszawa, 24 czerwca 2014

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki za 2013 rok i podział zysku. Warszawa, 24 czerwca 2014 BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki za 2013 rok i podział zysku Warszawa, 24 czerwca 2014 Otoczenie makroekonomiczne Gospodarka stopniowo przyspiesza Dalsza poprawa sytuacji na rynku pracy 7.0 5.0 3.0

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Rynkowy system finansowy Marian Górski

Rynkowy system finansowy Marian Górski Rynkowy system finansowy Marian Górski Podręcznik obejmuje całościową analizę rynkowego systemu finansowego, który wraz z sektorem finansów publicznych tworzy system finansowy gospodarki. Autor podzielił

Bardziej szczegółowo

Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Andrzej Raczko

Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Andrzej Raczko Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Globalny przepływ kapitału 2008 2007 7 6 4 3 2 1 0 Polityka pieniężna Stopy procentowe ECB i FED 2003 2004 200 2006 Lata ECB FED 2002 2001

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Ramka 1 Środki z zakresu polityki pieniężnej uchwalone przez Radę Prezesów 6 września 2012 r.

Ramka 1 Środki z zakresu polityki pieniężnej uchwalone przez Radę Prezesów 6 września 2012 r. Ramka 1 Środki z zakresu polityki pieniężnej uchwalone przez Radę Prezesów 6 września 2012 r. 6 września 2012 r. Rada Prezesów podjęła decyzję w sprawie sposobu realizacji bezwarunkowych transakcji monetarnych

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Porównanie obecnego kryzysu z roku 2007 z Wielkim Kryzysem z lat 1929-1933 str. 33

Porównanie obecnego kryzysu z roku 2007 z Wielkim Kryzysem z lat 1929-1933 str. 33 Spis treści: Wstęp str. 9 1.Przyczyny wahań cyklicznych Gabriela Wronowska str. 15 Pojęcie i fazy cyklu koniunkturalnego str. 15 Teorie wahań cyklicznych str. 19 Historia wahań cyklicznych str. 29 Porównanie

Bardziej szczegółowo

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2010 r.

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2010 r. Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2010 r. Niniejsze Sprawozdanie stanowi wykonanie Polityki Informacyjnej Domu Maklerskiego

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. Polityka monetarna

Pieniądz. Polityka monetarna Pieniądz. Polityka monetarna Definicja Pieniądz można więc najogólniej zdefiniować jako powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy. Istota pieniądza przejawia się w jego funkcjach: środka wymiany

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności finansowej Raport jest elementem polityki informacyjnej NBP przyczyniającym się do realizacji

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW Spis treści Wstęp Rozdział 1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW 1.1. Etymologia terminu finanse i główne etapy rozwoju finansów 1.2. Współczesne rozumienie finansów 1.2.1. Ogólna charakterystyka finansów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA [AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA :Y Podręcznik akademicki Spis treś«wprowadzenie 11 Rozdział 1 System bankowy w Polsce 13 1.1. Organizacja i funkcjonowanie systemu bankowego 13 1.2. Instytucje centralne

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza. Plan

Kreacja pieniądza. Plan Kreacja pieniądza Prof. dr hab. Zbigniew Polański Katedra Polityki Pieniężnej, SGH Plan Uwagi wprowadzające Kreacja pieniądza bezgotówkowego przez banki komercyjne Mnożnikowe ujęcie kreacji pieniądza Kreacja

Bardziej szczegółowo

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne 12 marca 2012 Aktualne wskaźniki makro: KRAJ Stopy CPI Bezrobocie PKB % r/r r/r r/r USA 0,25 3,90 9,00 2,50 Euroland 1,25 0,80 10,20 1,60 Wielka Brytania 0,50

Bardziej szczegółowo

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Baza monetarna to: a) łączna ilość banknotów i bilonu, znajdujących się w obiegu

Bardziej szczegółowo

Wykład 1 Kreacja pieniądza

Wykład 1 Kreacja pieniądza Wykład 1 Kreacja pieniądza 1960 1970 1980 1990 2000 Co stanowi podaż pieniądza? Bilans banku komercyjnego Kredyty Płynne rezerwy banków Bilans banku centralnego Depozyty gospodarstw domowych Depozyty

Bardziej szczegółowo

IX Kongres Ekonomistów Polskich

IX Kongres Ekonomistów Polskich Jakub Janus Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, Katedra Makroekonomii IX Kongres Ekonomistów Polskich NIEKONWENCJONALNA POLITYKA PIENIĘŻNA GŁÓWNYCH BANKÓW CENTRALNYCH DIAGNOZA KORZYŚCI I ZAGROŻEŃ Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Wiśniewska Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Elżbieta Wiśniewska Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE IX Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 6 8 września 2005 w Toruniu Katedra Ekonometrii i Statystyki, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Uniwersytet Mikołaja Kopernika

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Autor: Mateusz Machaj #bank centralny #inflacja #polityka pieniężna #stopy procentowe W tym rozdziale dowiesz się: Czym są banki centralne

Bardziej szczegółowo

INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘŻNEJ NBP W KONTEKŚCIE DOSTOSOWAŃ DO WYMOGÓW ESBC

INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘŻNEJ NBP W KONTEKŚCIE DOSTOSOWAŃ DO WYMOGÓW ESBC Wiesława Bogusławska Katedra Makroekonomii Uniwersytet Szczeciński INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘŻNEJ NBP W KONTEKŚCIE DOSTOSOWAŃ DO WYMOGÓW ESBC 1. Wprowadzenie Podpisanie w grudniu 1991 roku Układu Europejskiego,

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Wykład: POLITYKA MONETARNA

Wykład: POLITYKA MONETARNA Wykład: POLITYKA MONETARNA Polityka monetarna Polityka monetarna jest to manipulowanie podażą pieniądza przez bank centralny. Zgodnie z art.227 Konstytucji RP Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość

Bardziej szczegółowo

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12.

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12. Załącznik do Uchwały Nr 49/2014 Zarządu Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie z dnia 10.07.2014r. Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 40/2012 Zarządu RBS Bank (Polska) S.A. z dnia 1 sierpnia 2012 roku INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Dane według stanu na 31

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Departament Długu Publicznego Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Listopad 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Miesięczny kalendarz emisji... 2 Komentarze MF... 8 ul.

Bardziej szczegółowo

Pieniądz i system bankowy

Pieniądz i system bankowy Pieniądz i system bankowy Pieniądz pewien powszechnie akceptowany towar, który w zależności od sytuacji pełni funkcję: środka wymiany jednostki rozrachunkowej (umożliwia wyrażanie cen i prowadzenie rozliczeń)

Bardziej szczegółowo

RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA

RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA CO Z TYMI PODWYŻKAMI STÓP? IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z PODRÓŻY DO USA CO Z TYMI PODWYŻKAMI STÓP? Na początku marca br. nasz zespół

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD V PIENIĄDZ Pieniądz i polityka pieniężna Czym jest pieniądz? Podaż pieniądza Zarządzanie portfelem i popyt na aktywa Popyt na pieniądz Prowadzenie polityki

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl

Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl b.samojlik 1 Etapy kryzysu I. Kryzys na rynkach finansowych, bankowych i poza bankowych II. III.

Bardziej szczegółowo