Pedagogie POSTU. Preteksty Konteksty Podteksty ZBIGNIEW KWIECIŃSKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pedagogie POSTU. Preteksty Konteksty Podteksty ZBIGNIEW KWIECIŃSKI"

Transkrypt

1 Pedagogie POSTU ZBIGNIEW KWIECIŃSKI Preteksty Konteksty Podteksty

2 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2012 Recenzent: prof. dr hab. Ryszard Borowicz Redakcja wydawnicza: Małgorzata Miller Korekta: Danuta Porębska Opracowanie typograficzne: Katarzyna Kerschner Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Publikacja współfinansowana przez Dolnośląską Szkołę Wyższą we Wrocławiu ISBN ISBN Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel./fax: (12) , , Wydanie I, Kraków 2012

3 Spis treści Słowo wstępne... 7 Pedagogia przejścia i pogranicza... 9 Edukacja jako trwały podmiot i przedmiot blokady rozwoju. Hipotezy dysfunkcjonalności po 20 latach Mimikra czy sternik? Dramat pedagogiki w sytuacji przesilenia formacyjnego Demokracja w edukacji czy edukacja dla demokracji? Edukacja wobec nadziei i zagrożeń współczesności Zapętlenie kwestii edukacyjnej w sytuacji gwałtownej zmiany jej kontekstu Rynek edukacyjny a demokracja sprzeczne wyzwania I cóż po pedagogu w zbójeckich czasach? Lęk i edukacja wobec przyszłości świata Potrzeba kształcenia w humanistycznej mądrości Mądrość jako oferta czwartej pedagogiki Pierwszego Pedagoga grzechów głównych w kształceniu nauczycieli Zmienić kształcenie nauczycieli Mity i funkcje szkoły. U korzeni dominującego paradygmatu edukacyjnego Ukryta przemoc jako podstawa racjonalności funkcjonowania szkoły Praca w szkole jako złudzenie. Studium przypadku Socjopedagogiczne problemy płci (zarys wykładu i konwersatorium)

4 6 Spis treści Epidemie społeczne w środowisku akademickim Pedagogie pozoru i ułudy O różnym rozumieniu równych szans edukacyjnych Długotrwałe sprzężenie poziomu podstawowej alfabetyzacji i jakości życia w dorosłości Nierówno pod sufitem Nowe nierówności społeczne w edukacji wyższej Szkoła potem. Nadzieje i zwątpienia Potrzeba edukacji krytycznej Szkoła do/dla zmiany społecznej warunki konieczne Bibliografia Indeks nazwisk

5 Słowo wstępne Zbiór tekstów zawartych w tej książce dotyczy problemów szeroko pojętej edukacji w sytuacji gwałtownych zmian jej kontekstów politycznych, kulturowych i gospodarczych po 1989 roku w Polsce. Okres ten bywa nazywany niezbyt trafnie transformacją. Po latach wiemy, że system autorytarnego etatyzmu i partii polimorficznej, to jest jedynej partii rządzącej, wcielającej się w różne podsystemy państwa, jakim była PRL, pozostawił po sobie niezwykle trwałe ślady strukturalne i mentalne, trudne do wykorzenienia i zastąpienia innymi jakościowo i funkcjonalnie systemami instytucji oraz zbiorami nawyków kulturowych 1. W tekstach poddających dyskusji relacje pomiędzy edukacją a jej kontekstami, które są włączone do tego ich zbioru, używałem przez wiele lat terminów przejście, pedagogia przejścia (lub zamiennie pedagogia pogranicza ), które w socjologii i politologii światowej i polskiej stosowano i stosuje się dla odróżnienia takich przemian, jakie zaszły w Polsce i w Europie Środkowo-Wschodniej po 1989 roku, od rewolucji i transformacji. Słowo przejście nie zostało przyjęte szerzej, a w pedagogice nie tylko było bardzo rzadko używane w przyjętym tu znaczeniu gwałtownych kompleksowych zmian otoczenia praktyki edukacyjnej (np. w pracach A. Krausego ), a częściej na określenie przekroczenia progu kolejnego etapu kształcenia, ale także zostało przyjęte w wykoślawionym anglicyzmie (transition) jako tranzycje w znaczeniu krytycznych zdarzeń życiowych (np. kobieta po przejściach ). Co więcej, na nasze polskie i regionalne przeobrażenia socjalizmu w demokrację, gospodarkę rynkową i otwarcie na Zachód nałożyły się globalne procesy technologiczne, ekonomiczne, informacyjne, komunikacyjne i kulturowe porzucania epoki nowoczesności na rzecz epoki ponowoczesnej, a w kulturze i w nauce trwał i trwa zwycięski pochód postmodernizmu jako zwycięski wobec oświecenia i pozytywizmu sposób myślenia, wartościowania i zachowań. 1 K. Frysztacki, P. Sztompka (red.), Polska na początku XXI wieku. Przemiany kulturowe i cywilizacyjne, Warszawa 2012, Komitet Socjologii PAN; M. Kleiber et al. (zespół aut.-red.), Raport Polska 2050, Warszawa 2011, Komitet Prognoz Polska 2000 Plus przy Prezydium PAN.

6 8 Słowo wstępne Jak zatem trafnie nazwać przemiany systemów otoczenia edukacji po 1989 roku? Czy jest to ponowoczesność (samej rzeczywistości gospodarczo-społeczno-kulturowej) lub postmodernizm (wzorów myślenia i wartościowania)? Stanowczo nie można nazwać ponowoczesną sytuacji kraju, który nie zaznał nowoczesności, ponieważ socjalizm był właśnie zorganizowaną blokadą modernizacji. Nie można też nazwać postmodernistycznymi refleksji i studiów nad edukacją w sytuacji półwiecznego odcięcia środowisk akademickich od zachodniej myśli modernistycznej. Za niezwykle trafną metaforę uznaję określenie B. Barana, który napisał, że po socjalizmie w Polsce z tych różnych post-ów został nam tylko... post 2. Post to symbol głodu i wyczekiwania. Głodu nowoczesności właśnie i wyczekiwania, że u nas będzie jak..., iż nie może być tak dalej, że to koniecznie musi ulec zmianie. I stąd tytuł tego zbioru Pedagogie postu. Pedagogia to refleksja o praktyce edukacyjnej, z niej i dla niej (wy)wiedziona. Jest tu ona wieloraka, wielowątkowa, stąd liczba mnoga pedagogie, jak żale, prognozy, życzenia, ale też ostrzeżenia. Angielski socjolog edukacji, M. Hamm ersley, użył kiedyś błyskotliwego zestawienia w pytaniu o stan jego (naszej?) dyscypliny: Post mortem or post modern? 3 Zbyt długi post w kraju spragnionym nowoczesności w otoczeniu ponowoczesności może się skończyć zgonem na jej progu, a próby postmodernistycznego myślenia mogą się stać wtedy jedynie postmortemizmem. Studia, eseje i raporty badań były wywołane przez nową, niezwykle trudną sytuację dziejową, którą przeżywaliśmy i której nadal doświadczamy, była ona dla nich głównym zbiorem pretekstów; są próbą jej wieloaspektowego zrozumienia z perspektywy pedagogicznej, ogarnięcia kontekstów przemian edukacji; są one wreszcie próbą spenetrowania ukrytych, niewidocznych funkcji instytucji edukacyjnych, niejako jej podtekstów. Teksty w tym zbiorze były już wydane, ale w publikacjach o obiegu lokalnym, które nie były dostępne w sieciach księgarskich. Większość z nich pochodzi z książek: Socjopatologia edukacji (1992, 1995), Tropy ślady próby. Studia i szkice z pedagogii pogranicza (2000) oraz Nieuniknione? Funkcje alfabetyzacji w dorosłości (2002). Być może przydadzą się one studentom i doktorantom tak dziś obleganych kierunków pedagogiki i innych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych. 2 B. Baran, Postmodernizm, Kraków 1992, Inter Esse. 3 M. Hammersley, Post mortem or post modern? Some reflections on British sociology of education, British Journal of Educational Studies 1996, 44(4),

7 Pedagogia przejścia i pogranicza 1 Słowa użyte w tytule wymagają przybliżenia. Przez pedagogię rozumiem tu całkowity obszar myślenia o wychowaniu i praktyce edukacyjnej. Treścią i zakresem pedagogii są zarówno metateoretyczna i samokrytyczna refleksja pe dagogów nad pedagogiką, jak i wszelka wyrażona i uporządkowana refleksja o wychowaniu, czy badania nad warunkami, procesami, czynnościami i skutkami edukacyjnymi, a także wszelkie praktyki edukacyjne i na poziomie systemu oświatowego w szkole, i poza profesjonalną oświatą oraz szkołą. Sięgamy tu do pedagogii transformacyjnej, do pedagogii pomiędzy, odwołując się jednocześnie do dwóch wymiarów owego trans- czy pomiędzy : do przejścia, przesilenia, procesu oraz pograniczności, obrzeża marginalności. Przejście odnosi się do pęknięcia i zmiany formacji ustrojowej, kulturowej i pokoleniowej, a także do zmiany paradygmatycznej we wzorach rozumienia procesu edukacyjnego, do pytań o zmiany w strategiach celowych zmian oświatowych i szkolnych. Mówiąc przejście, akcentujemy proces, drogę, na której można być od początku, pośrodku, przy końcu; przed w po. Przejście to ruch na styku, na krawędziach, na obszarach łączących rozdzielne dotąd tradycje myślowe. Dlatego także pograniczność jest widziana jako obszar poza tym, co dominuje, co jest w centrum, co jest w cieniu, co jest marginalne, co jest pogranicznością kulturową lub polityczną, co jest (może być) schizoidalne, rozdwojone lub podwojone, anomijne, chwiejne. Pograniczność do bycia w opozycji do dominującego centrum to doświadczanie oporu ze strony normalnej większości, to stawianie jej oporu. To wreszcie opór stawiany naciskowi, wpływowi i manipulacji, przynoszący w edukacji efekt odwrotny do zamierzeń urabiającego wychowawcy. To też próby przekraczania dotychczasowego horyzontu pola problemowego i epistemologicznego. Realne otoczenie edukacji, szybkość i głębokość zmian jej kontekstu, zanurzenie w kryzysie i przesileniu stawiają przed pedagogiką szczególne wyzwanie. 1 Przegląd i próba oceny prac grupy 1. w Centralnym Programie Badań Podstawowych 08.17/I pn. Oświata i wychowanie wobec zmian społecznych i cywilizacyjnych, Kryzys ekonomiczny a wychowanie pod kierunkiem prof. M. Kozakiewicza. Referat wygłoszony podczas Zjazdu Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego w Warszawie 4 grudnia 1989 roku na konferencji naukowej Oświata i wychowanie wobec kryzysu. Przedruk z: Tropy ślady próby. Studia i szkice z pedagogii pogranicza, Poznań Olsztyn 2000, Edytor, s

8 10 Zbigniew Kwieciński W sytuacji szybkich zmian pedagogika i edukacja mogą być blokadami rozwoju, zamrażaczami zmiany, urządzeniami odtwarzającymi i konserwującymi uprzednie stany rzeczy w świadomości najmłodszych pokoleń. W takiej sytuacji rozwiązanie owej kwestii edukacyjnej (nienadążania za zmianą polityczną i kulturową) staje się jedną z centralnych spraw społecznych. Konieczne, potrzebne i możliwe zarazem zmiany w pedagogice i edukacji w sytuacji skumulowanego kryzysu można poddać analizie, a także zaobserwować i doświadczyć, właśnie zwracając się ku pedagogii przejścia i pogranicza, ku krytyczno-hermeneutycznym teoriom edukacji i opozycyjnym praktykom, stąd zamówienie krótkich opracowań u autorów reprezentujących taki sposób myślenia i działania, tak usytuowanych wobec dominujących wzorów akademickich i praktycznych. Choć wybór wydaje się istotnie reprezentacyjny, to doświadczanie przejściowości i pograniczności jest zapewne udziałem wielu osób zajmujących się refleksją, badaniami i działaniami edukacyjnymi. Co więcej, normalną praktyką zdaje się przekazywanie i uprawianie pedagogiki według wzorów sprzed i jednoczesne artykułowanie na marginesie własnej działalności dylematów przejścia i problemów pedagogii po przesileniu. Dynamika ontologicznego kontekstu pedagogii nie tylko wymusza przejście międzyformacyjne i paradygmatyczne, szybką zmianę strategii oświatowych i technologii edukacyjnych, ale samo to przejście czyni nieprzejrzystym. Kryzys ma bowiem charakter kumulatywny. Jego podstawowe wymiary: ubóstwo cywilizacyjne i materialne, rozpad dotychczasowych norm kulturowych i odrzucenie dotychczasowych reguł porządku politycznego, wywołujące poczucie deprywacji, anomii i alienacji, nakładają się na siebie. Autorytarny etatyzm zdołał w stosunkowo krótkim czasie przywrócić wszystkie naraz niedobory globalne, które ludzkość pokonywała przez tysiąclecia, a zarazem pozostawiał w spadku rozpowszechnioną i głęboko ukorzenioną wyuczoną bezradność i uroszczeniowość, bezsilność widzenia jasnej perspektywy, wypalenie energii utopijnych. Znawczyni teorii anomii, K. Sz afraniec, po dyskusji nad jej adekwatnością do diagnozowania dynamiki sytuacji społeczeństwa polskiego napisała: Dzisiejsza złożoność bezkierunkowa [...] o jakich bowiem normach, zasadach i wartościach należałoby dziś mówić w odniesieniu do społeczeństwa polskiego? Czy mają one wspólny rodowód, czy tworzą jeden komplementarny system, czy może ich geneza jest zasadniczo odmienna i ujawnia się w działaniu kilku sprzecznych systemów wartości? [...] Dzisiaj żaden trzeźwo myślący i szanujący się badacz nie ośmieliłby się powiedzieć, że podstawy aksjologiczne systemu, w którym żyjemy, zamykają się w granicach jednej tradycji, jednej ideologii czy etosu 2. 2 Wszystkie cytaty w tym tekście pochodzą z maszynopisów opracowań na użytek CPBP 08.17/I.

9 Pedagogia przejścia i pogranicza 11 Podobnie dychotomiczne rozdzielanie społeczeństwa i kultury prowadzi do symbolicznego zamętu, gdyż uprzednio i obecnie dominujące struktury, organizacje i służby społeczne funkcjonują w warunkach zniszczenia znaczeń legitymujących je ideologii i etosów. W efekcie obszar wartości społecznych obejmuje nie dwa, lecz więcej zespołów aksjologicznych, pomiędzy którymi narastają relacje sprzeczności, wzajemnej erozji i takie właśnie dostarczają łącznie podstaw do kształtowania się swoistości i odrębności kulturowej Polski i Polaków. Ta niezmiernie trudna sytuacja, której psychologicznych skutków nie usunęła radykalnie nawet polska wiosna 89 (sukcesy Okrągłego Stołu, wygrane przez opozycję wybory, zmiana rządu), wywołuje dojmujące potrzeby uprzejrzystnienia, przywracania witalności, moralności i funkcjonalności nie tylko instytucji edukacyjnych, ale także, a nawet przede wszystkim samej pedagogiki, sposobów jej uprawiania oraz kształcenia kadr dla nowej edukacji. Jak na te potrzeby, niedobory i wyzwania zareagowała pedagogia przejścia i pogranicza? Źródłem odpowiedzi na to pytanie będzie zbiór referatów pozyskanych na konferencję Oświata i wychowanie wobec kryzysu. Odpowiedź na wyzwanie czasu przesilenia i transformacji pedagogia ta formułuje na kilku płaszczyznach: teoretyczno-krytycznej, hermeneutyczno-krytycznej, w projektach zmian kształcenia personelu edukacyjnego i w opozycyjnej praktyce edukacyjnej płynącej w kilku odrębnych oraz przeciwstawnych nurtach. Świadomość nieodpowiedniości dominującej dziś pedagogiki akademickiej wobec wielorakich wyzwań polskiej współczesności jest udziałem większości autorów reprezentujących pedagogię przejścia formacyjnego (transformacji). Podzielam tu pogląd A. Folkierskiej, że do podstawowych problemów pedagogiki współczesnej należy pytanie o nią samą, o jej tożsamość. Jest ono rzadko stawiane przez jej przedstawicieli, którzy próbują w zamian upodobnić ją do innych czystych, bardziej zaawansowanych nauk podstawowych lub praktycznych, zastąpić myślenie krytyczne instrumentami badawczymi, a nie potrafią skorzystać z samowiedzy nauki współczesnej, która po antypozytywistycznym przełomie obaliła własny mit. Paradoksalność sytuacji, w jakiej znalazła się pedagogika, polega na tym, że zanim zdążyła przezwyciężyć swój naukowy niedorozwój przez nadrobienie metodologicznego zapóźnienia, sama metodologia jako taka stała się, mówiąc ostrożnie, mocno problematyczna. W tej sytuacji pedagogika ożywia mit, [...] który wykazuje niezwykłą odporność na uznanie za sensowny każdy inny, właśnie nie-naukowy horyzont możliwych pytań o wychowanie.

10 12 Zbigniew Kwieciński Podobnie scjentyzm kultywowany przez pedagogikę nie jest w stanie postawić pytań o własne ukryte założenia, o własną racjonalność, zadać sobie pytania z innego horyzontu problemowego. Tymczasem [...] nie to wydaje się ważne, czy pedagogika jest nauką czy też nie, lecz ważne jest to, co ona robi, istotna jest jakość stawianych przez nią pytań, z punktu widzenia domniemanej naukowości, rozumianej jako kryterium sensowności wypowiedzi. A. Folkierska podejmuje sama dyskusję nad podstawowymi kategoriami pedagogiki, czyli myślenia, wychowania jako zdobywania tożsamej podmiotowości i kompetencji do stawiania istotnych, całościowych pytań, sięgając od dialektyki G.W.F. Hegla i dojrzałego K. Marksa do współczesnej krytyki dogmatycznego i populistycznego tzw. marksizmu oraz do hermeneutyki H.-G. Gadamera 3. Próbę postawienia pytań o przesądy, ukryte założenia, o milczącą wiedzę współczesnej pedagogiki polskiej podejmuje R. Kwaśnica 4. Dokonuje przejrzystej konfrontacji dwóch typów owej milczącej wiedzy przedzałożeniowej, nieuświadamianej sobie przez większość profesjonalnych pedagogów. Uprawia zatem coś, co M. Fo ucault nazwał archeologią wiedzy. W porównawczym badaniu racjonalności adaptacyjnej i racjonalności emancypacyjnej autor pyta o to, według jakich wartości każda racjonalność udostępnia świat naszemu doświadczeniu, jakich kategorii opisu świata one dostarczają, jakie założenia interpretacyjne uchodzą na gruncie każdej z nich za obowiązujące oraz jaką wizję świata wytwarza jedna i druga. W obrębie racjonalności adaptacyjnej wartości są zakorzenione w świecie przedmiotowym i są wymierne, oceniane ze względu na sprawne funkcjonowanie w zastanych okolicznościach, ze względu na sukces, stabilność, dobrobyt i bezpieczeństwo w świecie zaakceptowanym. Świat postrzegany jest w kategoriach momentalistycznych, indywidualistycznych i instrumentalnych, kultura zaś jako zbiór obowiązujących wzorców zachowań oraz reguł ułatwiających ich przestrzeganie. Inni ludzie są ujmowani i oceniani z punktu widzenia roli, jaką mogą odegrać w realizacji zamierzonych celów. Również własna osoba staje się przedmiotem, sprawczym instrumentem adaptacji do zastanych okoliczności. Rozwój rozumiany jest jako doskonalenie się w rolach, a wiedza ma odpowiadać na pytanie: jak skutecznie działać? Założenia interpretacyjne sprowadzają się do oczywistości, uporządkowania i niekwestionowanej realności kulturowo zdefiniowanego świata, co prowadzi do niedostrzegania warunkowego charakteru własnej wiedzy i do zawieszenia wątpliwości. Ponadto racjonalność ta 3 A. Folkierska, Pytanie o pedagogikę, Warszawa 1989, Wyd. UW. 4 Por. R. Kwaśnica, Dwie racjonalności. Od filozofii sensu ku pedagogice ogólnej, Wrocław 1987, ODN.

11 Pedagogia przejścia i pogranicza 13 żywi adaptacyjną wizję świata, to znaczy świat jawi się jako zbiór przedmiotów wymagających technicznego podporządkowania. Towarzyszą temu: poczucie ontologicznej oczywistości, pragmatyzm, dwuwartościowa logika, determinizm, fundamentalizm światopoglądowy i przedkrytyczna samoświadomość niezdolna do artykulacji własnych ukrytych założeń. Racjonalność emancypacyjna zmierza do poszukiwania możliwości wyzwalania się z wcześniej stworzonego i zaakceptowanego świata. Wartością jest więc tu otwieranie się na nowe, a przy tym, wypowiadane we własnym imieniu wartości, na nowe znaczenia i nowy sposób doświadczania świata. W tej perspektywie naczelną wartością staje się po prostu możliwość bycia podmiotem własnego działania, możliwość posługiwania się własnym rozumem i własną wolą; czy ujmując to jeszcze inaczej możliwość mówienia i działania we własnym imieniu [...], według zaakceptowanych przez siebie zasad moralnych lub wartości uniwersalnych. Życie człowieka postrzegane jest w kategoriach szeroko rozumianej zmiany, a nie stanu posiadania. Kategorie opisu świata mają charakter procesualny, wspólnotowy i komunikacyjny, a kultura jest traktowana jako zbiór możliwych i zmieniających się interpretacji rzeczywistości. Interpretacje te nie są zbiorem nakazów, zakazów i stałych reguł, lecz punktami widzenia, które wymagają uzasadnienia, rewizji i zmiany. Inni ludzie są partnerami dialogu, wspólnie ustanawiając sensy życia, które jest dobrem aktualnie wartościowym. Wiedza jest niekończącym się procesem poznawania świata, wyjaśniania go i sposobem na bycie w nim. Racjonalność emancypacyjna przyjmuje założenia o nieoczywistości i konwencjonalności kulturowo zdefiniowanego świata, o niepowtarzalności sytuacji, motywów i działalności innych ludzi oraz operuje emancypacyjną wizją świata (wraz z podtrzymującymi je założeniami). Świat jest rzeczywistością sensu, która jest ustanawiana z dialogu, w toku odnajdywania ukrytych determinant, przesłon i założeń, w komunikacji służącej wspólnemu przekraczaniu narzuconych nam granic. Taka wizja świata jest podtrzymywana przez: poczucie antologicznej nieoczywistości, przeświadczenie o dialogowej strukturze sensu, wielowartościową logikę, interdeterminizm, antyfundamentalizm, krytyczną samoświadomość. Z punktu widzenia samorozumienia pedagogiki istotne wydają się pytania: Czy i w jaki sposób obie racjonalności są obecne w działalności oświatowej? Czy rzeczywistość edukacyjna jest otwarta na obie racjonalności, czy też jedną z nich preferuje, a drugą ogranicza? Czy i jak nauczyciele i wychowawcy są świadomi konfliktu dwóch racjonalności i jak go rozwiązują, jeśli opowiadają się za jedną z nich? Jak obie racjonalności uczestniczą w profesjonalnie uprawianej

12 14 Zbigniew Kwieciński wiedzy o wychowaniu? Czy każda z nich wytwarza odrębną pedagogikę? Jaka jest świadomość zakorzenienia w tych racjonalnościach współczesnej pedagogiki polskiej? Czy jest możliwe spojrzenie na obydwie racjonalności z punktu widzenia trzeciej, na przykład hermeneutycznej racjonalności Heideggerowskiej, i znalezienie ukrytych założeń ich rzeczywistej czy rzekomej opozycyjności? Jakie są konsekwencje z przyjęcia racjonalności emancypacyjnej dla zmiany rzeczywistości edukacyjnej, a przede wszystkim dla akademickiego kształcenia nauczycieli i dla akademickiego uprawiania teorii edukacji? Na ostatnie pytanie R. Kwaśnica odpowiada w drugiej pracy Ku pytaniom o psychopedagogiczne kształcenie nauczycieli, w której wychodzi od diagnozy, że kompetencje interpretacyjne nauczycieli ustępują ich kompetencjom realizacyjnym, nie mogą oni zatem współtworzyć edukacji według racjonalności komunikacyjno-emancypacyjnej, wymagającej też empatii, zdolności do pogłębionej samorefleksji i do krytycznej analizy uwarunkowań własnej pracy. Niezbędny do tego jest inny typ studiowania filozofii hermeneutycznej i krytycznej, nieobecnych dziś w granicach akademickiej psychologii i pedagogiki. Tekst ten zawiera jednak więcej pytań otwartych niż gotowych odpowiedzi. Tymczasem polska pedagogika akademicka zdaje się zdominowana przez racjonalność instrumentalną. Tak twierdzi T. Hejnicka-Bezwińska w opracowaniu Paradygmat pedagogiki instrumentalnej w Polsce (skutki jego dominowania w badaniach pedagogicznych i kształceniu pedagogów). Autorka posługuje się pojmowaniem paradygmatu zbliżonym do pojęcia wspólnoty naukowej, formacji intelektualnej, stylu poznawczego. Próba rekonstrukcji nieujawnianych założeń ontologicznych, epistemologicznych, psychologicznych i metodologicznych ma tu charakter genetyczny i dynamiczny, oparta jest na śladzie radzieckiej pedagogiki marksistowskiej jako przeciwstawnej do pedagogiki burżuazyjnej. Skutki przejęcia przez pedagogikę polską bolszewickiej wersji nieopozytywizmu i trwająca do dziś dominacja tej pedagogiki, sprowadzonej do rangi zbioru przepisów kucharskich, są i długo jeszcze będą katastrofalne dla praktyki oświatowej i szkolnej, jak również dla kompetencji krytycznych polskich pedagogów, z których większość nie będzie zdolna do ujawnienia przed sobą własnych założeń i przedsądów 5. Cytowana już praca A. Folkierskiej zawiera systematyczną, głęboką, a zarazem wyważoną, a przecież druzgocącą i przenikliwie przekonującą krytykę tak zwanej pedagogiki socjalistycznej i marksistowskiej. Wykazuje ona, że pedagogika ta przedłużyła i upowszechniła mit i kult transmisji wiedzy pozytywnej już po dokonanym antypozytywistycznym przełomie w nauce, że przy tym 5 Problematykę tę T. Hejnicka-Bezwińska rozwinęła w książce W poszukiwaniu tożsamości pedagogiki. Świadomość teoretyczno-metodologiczna współczesnej pedagogiki polskiej (geneza i stan), Bydgoszcz 1989, Wyd. WSP.

13 Pedagogia przejścia i pogranicza 15 nie miała nic wspólnego z dojrzałym K. Marksem oraz z rzeczywistą tradycją emancypacyjną ruchu socjalistycznego. Podstawowe konstrukty tej pedagogiki, takie jak zalecenie kształtowania naukowego światopoglądu i przekazywanie obszernego, unitarnego kanonu szczegółowej wiedzy zaczerpniętej z historii nauki i już odrzucanej przez samą naukę, są sprzeczne z totalną krytyką społeczeństwa i nauki dokonaną przez K. Marksa, a przede wszystkim są zorganizowaną blokadą rozwoju dzieci i młodzieży. Paradygmat pedagogiki socjalistycznej zatem jest w swej funkcjonalnej istocie paradygmatem podstępu i skrytego gwałtu symbolicznego, wegetatywnie uprawianego, uprawomacnianego przez akademicką naukę i nauczanie. Dlatego głęboka i nie do przecenienia jest metoda powrotu do pytań pierwszych uprawiana przez wszystkich przedstawicieli krytycznej pedagogiki transformacyjnej. Przykładem może być studium T. Szk udlarka Trzeci paradygmat: dylematy konstrukcji i dekonstrukcji teorii pedagogicznych, w którym autor powraca do prób odnalezienia trzeciego modelu myślenia o wychowaniu pomiędzy pozytywizmem i romantyzmem, obiektywizmem i subiektywizmem, socjologizmem i psychologizmem, didaskalocentryzmem i pajdocentryzmem, szkołą tradycyjną i nowym wychowaniem. Ten powrót, przywracający zamarły dyskurs, w swoim czasie żywy w polskiej pedagogice ogólnej, prowadzi do obszaru tragiczności, stawia przed przymusem nieustannego zapytywania; wprowadza zaledwie w gąszcz problemów, na które nie tylko nie ma jeszcze odpowiedzi, ale dla postawienia których zabrakło zniszczonych języków, zawłaszczonych i zachwaszczonych pól problemowych. Obrazem takiego nieprzeniknionego gąszczu tragiczności zdaje się esej S. Kutrowskieg o Przymusy motywacyjne przymusy krytyczne. W tym świecie pozorów bardzo nie chcemy poruszać się po omacku. Szukamy pojęć, które oddają to, co istnieje naprawdę lub przynajmniej wiążą ze sobą nasze wyobrażenia o słuszności danego porządku rzeczy. Szukamy jasności, trwałości i fundamentów w świecie nieprzejrzystym, zmiennym i bez podstaw innych niż samo konstruowanie siebie i świata w dążeniu do odwiecznego uniwersum kulturowego. W podobnej co do celu próbie postawienia pytań pierwszych pedagogiki J. Rut kowiak dochodzi do sformułowania podejrzenia, że zaciekła polemika i stanowcza przepaść dzieląca opozycyjne modele, style myślenia, paradygmaty, racjonalności (adaptacyjno-instrumentalnej i krytyczno-emancypacyjnej) same są pozorem i złudzeniem, pomijającym wspólny obszar ukrytych założeń obydwu tych paradygmatów, prowadzących w praktyce do tych samych efektów: podporządkowania człowieka społecznemu status quo i zablokowania jego rozwoju ku autentycznej podmiotowości, ku zdolności samodzielnego podejmowania całościowych trudnych pytań o swoje relacje ze światem, ku kompetencjom

14 16 Zbigniew Kwieciński współtworzenia wspólnoty poszukującej i ustanawiającej sensowność 6. Z krytyki dominującego wzoru pedagogiki neopozytywistycznej, behawioralnej i zdroworozsądkowej J. Rutkowiak wyprowadza propozycję nowego rozumienia edukacji i samokształcenia komunikacyjnego nauczycieli, budujących własną odpowiedzialność za wspomaganie rozwoju dzieci. Bliska temu, choć bardziej może radykalna w konsekwencjach, jest refleksja krytyczna W. Frankiewic z. W pięknym eseju rozpina ona triadę naśladowanie stosowanie inspiracja jako możliwe odmiany dialogu z pedagogią (nazwaną tu przeze mnie pedagogią przejścia), którą ilustruje przykładem działalności i rozważań C. Freineta. Rozróżniając robotę, pracę i działanie, autorka oczekuje od wychowania i wychowawcy otwierania najwyższych możliwości umysłu, rąk, przeżyć, które są niezbędnym warunkiem działania tworzącego nowe dobro wspólne ludzi. To nie jest możliwe przez naśladowanie gotowego wzoru czy stosowanie gotowej teorii w praktyce, staje się zaś możliwe przy inspiracji do działania, inspiracji wywołanej przez fascynację, danie do myślenia. Radykalizm tej humanistycznej propozycji polega na oczekiwaniu, że nauczyciel musi być intelektualistą, artystą, mistrzem, który potrafi fascynować, inspirować, dawać impulsy, gdyż tylko taka osobowość pomaga otworzyć inną ku najwyższym poziomom jej możliwości rozwojowych. Nauczyciel-naśladowca i nauczyciel-wdrażający gotową wiedzę i teorię jej przekazu nie jest zatem osobą wspomagającą rozwój, lecz profesjonalnym zabójcą możliwości rozwojowych dzieci, złodziejem ich jedynego życia, zaborcą danych im talentów. Tak rozumiem radykalizm tej miękkiej pedagogii W. Frankiewicz. Jeszcze inne sensy oczywiste stawia pod pręgierzem E. Rodziewicz. Gdzie i jak odbywa się kształtowanie podmiotu, tożsamości osoby? Zachodzi w trakcie spotkania na moim terytorium znaczących osób, symboli, zdarzeń, emocji, czyli na mojej przestrzeni życia, z kimś, kto inspiruje, z kim pragnę się wymienić myślą, poglądem, uczuciem, umiejętnością, wiedzą. Jeżeli takie spotkanie i tylko takie jest istotą wychowania budującego i wzbogacającego osobowość, to jawią się pytania o to, czy profesjonalni wychowawcy są takimi napotkanymi znaczącymi ludźmi w życiu (poszczególnych jednostek), i o to, czy może nieprofesjonalni przechodnie, naturalni partnerzy poszczególnych sekwencji indywidualnej biografii nie są bardziej znaczącymi wychowawcami? Jeśli tak, jeśli nie to jacy, kiedy, jak to było? E. Rodziewicz podejmuje te pytania, dotykając różnych śladów empirii społecznej i biograficznej. Dostarcza też interesujących i ważnych odpowiedzi. 6 Por. też R. Kwaśnica, Ponad sporami o koncepcję wychowania, Wrocław 1989, ODN.

15 Pedagogia przejścia i pogranicza 17 Wysiłek E. Rodziewicz kojarzy się z niezwykłą etnometodologiczną monografią P. M clarena 7, który zbadał rytuały w strukturze intencjonalnie edukacyjnej spełniane, grane, przedstawiane w szkole, w rodzinie, w kościele i na ulicy, oraz rytuały w antystrukturze edukacyjnej, będącej opozycyjną reakcją na wpływy i naciski owej edukacji. Stworzył zatem pole problemowe, siatkę pojęciową i metodę badania oporu jednostki oraz grupy dziecięcej przeciw przekazowi edukacyjnemu, co pozwoliło mu opisać proces stawania się ateistą w szkole katolickiej. Właśnie odkrycie, że transmisja edukacyjna, przekaz wiedzy, urabianie przekonań, umiejętności i nawyków przynoszą w rezultacie nie tylko odwzorowywanie, reprodukcję i odtwarzanie zamierzonego efektu, ale także jednocześnie wywołują antywzór, opór i kontrefekt, jest jednym z podstawowych elementów nowego paradygmatu w krytycznych filozofii, socjologii i pedagogice, kształtujących się w tzw. radykalnej teorii edukacji czy teorii oporu w edukacji, której dyskurs rekonstruują w Polsce L. Witko wski i jak się wydaje także M.S. Szymańsk i. W referowanym tu zbiorze tekst L. Witkowskiego, to oczywiste, jest tylko aneksem do tego, co autor dotychczas dokonał, by przenieść do Polski radykalną teorię edukacji w trzech monografiach 8. Dlatego nie od rzeczy będzie wyjaśnienie, czym jest ta teoria, szczególnie w wydaniu pedagogów krytycznych H.A. Giroux, P. McLare n a, S. Aronowitz a i P. Freire a. Teoria ta jest konsekwentnym rozwinięciem racjonalności krytyczno-emancypacyjnej i zastosowaniem na jej użytek filozofii edukacji, socjologii wychowania, antropologii pedagogicznej, psychologii rozwojowej, psychoanalizy, etyki i technologii pedagogicznej w otwartym sporze z niemal wszystkimi dotychczasowymi ich nurtami, a więc zarówno z ortodoksyjnym marksizmem, jak i populistycznym katolicyzmem; zarówno z neokonserwatyzmem, jak i liberalizmem, jako doktrynami edukacyjnymi; zarówno z neopozytywizmem, jak i psychologią humanistyczną, fenomenologią i hermeneutyką. Teoria ta wykorzystuje natomiast tradycje i dorobek krytycznej filozofii społecznej szkoły frankfurckiej, postpiagetowską teorię rozwoju dziecka L. Kohlberga, postfreudowską psycho- i socjoanalizę głębi E. Eriksona i J. Lacana, postmeadowski interakcjonizm E. Goffman a, marksizm kulturowy i teologię wyzwolenia. 7 P. McLaren, Schooling as a ritual performance. Towards a political economy of educational symbols and gestures, London 1986, Routledge and Kegan Paul. 8 Główne prace L. Witkowskiego w tym nurcie to: Tożsamość i zmiana. Wstęp do epistemologicznej analizy kontekstów edukacyjnych, Toruń 1988, Wyd. UMK; Rozwój i tożsamość w cyklu życia. Studium koncepcji E.H. Eriksona, Toruń 1989, Wyd. UMK; Edukacja i opór. W kręgu radykalnej teorii edukacji, Toruń 1989, oraz cykl artykułów w AUNC, Socjologia Wychowania, t. 4 8.

16 18 Zbigniew Kwieciński Stanowi ona nową filozofię publiczną, która nie mówi, jak zmienić szkołę lub co zmienić w szkole, lecz przede wszystkim widzi problem konieczności radykalnego zaangażowania w szerokie zmiany społeczne i procesy edukacyjne zarówno w szkole, jak i poza nią 9. H.A. Girou x powiada, że jego koncepcje podążają tymi tropami radykalnej polityki i pedagogiki, które widzą szkołę przez pryzmat jakości życia publicznego. Współczesna szkoła pozbawiona humanizmu, zadająca cierpienie, blokująca rozwój, wyłączająca z kultury, ćwicząca bezwolność jest odbiciem społeczeństwa. Pedagogika radykalna szczególnie wnikliwie bada relację pomiędzy władzą a produkcją, dystrybucją i przekazem wiedzy, dowodząc, że kształcenie jest formą polityki uciszania obywateli na scenie publicznej, gaszenia możliwego ich zaangażowania emancypacyjnego i wdrażania do patriotyzmu, rozumianego jako kult wskazanych relikwii przeszłości z jednoczesnym przecinaniem świadomości, że każdy może i powinien być twórczym kontynuatorem dziejów własnego kraju, iż historia ma także przyszłość, która jest przez nas do zrobienia. Pedagogika krytyczna proponuje Emancypacyjną formę obywatelstwa, która ma na celu nie tylko wyeliminowanie opresyjnych praktyk społecznych, ale również ukonstytuowanie się jako nowy ruch moralny na rzecz skonstruowania niealienujących relacji społecznych, których celem byłoby rozszerzenie i wzmocnienie możliwości tkwiących w ludzkim życiu 10. Role obywatelskie i demokracja, sfera publiczna powinny być problematyzowane i rekonstruowane dla każdego pokolenia i jego specyficznych warunków. H.A. Giroux rozwinął teorię emancypacyjnego autorytetu i etyki, postulując, by szkoły odgrywały podstawową rolę w doskonaleniu dyskursu wolności i krytycznego obywatelstwa. Wiele miejsca poświęca on kategorii i zasadzie nauczyciela jako transformatywnego intelektualisty, którego zadaniem jest aktywność i transformacja, a nie transmisja i reprodukcja dominującej kultury i politycznego status quo. Nauczyciel taki jest nosicielem niebezpiecznej pamięci, intelektualistą, który zachowuje w pamięci ludzkie cierpienie i wiedzę ukształtowaną przez nie. Działa on w wymiarach nadziei i cierpienia, odkrywa represjonowanych słabych, krzywdzonych, dodaje im sił, odsłania nadzieję, czyni pełnomocnymi, czyli zdolnymi do kształtowania siebie, do korzystania ze swego prawa do rozwoju, prawa do zabierania głosu w sferze publicznej i prawa 9 W charakterystyce kierunku wysiłków H.A. Giroux korzystam tu, oprócz cytowanej pracy L. Witkowskiego, także z recenzji autorstwa H. Zielińskiej i pracy H.A. Giroux, Schooling and the struggle for public life. Critical pedagogy in the modern age, Minneapolis 1988, University of Minnesota Press, s H. Giroux, Schooling and the struggle..., op. cit., s. 6.

17 Pedagogia przejścia i pogranicza 19 bycia wysłuchanym. Wiele miejsca w pracach H.A. Giroux zajmuje problem władzy i szkoły jako miejsca kształtowania się podległości. Teoria oporu posługuje się językiem krytyki i językiem możliwości, w tym możliwości nowego zaangażowania w alternatywne sfery publiczne, w nową emancypacyjną inkulturację i wspomaganie samoupełnomocniania się młodzieży. Radykalna pedagogika upolitycznia pedagogikę i szkołę jako elementy sfery publicznej, a zarazem pedagogizuje sferę publiczną, która jest realizacją konkretnej utopii świata otwartej, niezakłóconej komunikacji. W ostatnich pracach H.A. Giroux i P. Mc Larena pojawiają się odniesienia do nowej psychoanalizy, do postmodernistów i poststrukturalistów, np. do M. Fo ucaulta, R. Rorty ego i J. Derridy. Tego horyzontu epistemologicznego i metodologicznego dotyczy tekst L. Witkowskiego o dekonstrukcji, który jest dopełnieniem jego obszernej monografii Edukacja i opór. W kręgu radykalnej teorii edukacji. Dekonstrukcja jest strategią poznawczą i metodą operowania na tekstach oraz na wszelkich sferach doświadczenia społecznego podlegającego tekstualizacji. Dekonstrukcja jest nowym wymiarem krytycyzmu społecznego i narzędziem krytyki społecznej na użytek emancypacyjnych zachowań jednostek. Klasa szkolna, która staje się laboratorium dekonstrukcji, staje się miejscem rozstrzygania o statusie kanonu kulturowego i jego twórczego przekształcania w toku interakcji szkolnej. Autor podkreśla możliwość pasożytowania na tropach kulturowych, czyli samodzielnego przetwarzania pozostawionych śladów kultury w celu weryfikowania prawomocności przekazywanych instytucjonalnych reguł działania. Szczególną wagę w radykalnej teorii edukacji ma w nawiązaniu do poststrukturalistycznej koncepcji M. Foucaulta mikrointerakcyjna dynamika oddziaływania stosunków władzy na jednostki w nich podporządkowane. Istotne dla rozpoznania rozwoju jednostki ku podmiotowości, tożsamości i pełnomocności twórczej jest analizowanie jej zachowań w terminach logiki oporu emocjonalnego i intelektualnego, zestawione z pojmowaniem władzy nie tyle jako odczuwalnego przymusu, ile zamaskowanego gwałtu symbolicznego, wytwarzającego przyswajanie jako oczywistości i prawd obiektywnych treści legitymizowanych instytucjonalnie, selekcjonowanych ideologicznie i politycznie. Skala otwarcia na różnorodne typy dyskursu staje się dziś miarą zdolności instytucji edukacyjnych do wspierania rozwoju jednostek do najwyższego poziomu ich możliwości. Warto w tym miejscu podkreślić, że w obrębie pedagogii postpozytywistycznej toczy się niezwykle ostra polemika między pedagogiką radykalną, hermeneutyczną, pedagogiami miękkimi (pedagogiką spotkania, dialogu, radykalnymi wersjami wychowawczych zastosowań psychologii humanistycznych). Ślady tych odrębności zawarte są także w omawianych tu tekstach. Zaznaczenia wymaga ważny argument pedagogiki krytycznej wobec nadmiernej tekstualizacji rzeczywistości przez hermeneutykę. P. McLaren zarzuca tej ostatniej, że redukuje stosunki społeczne wyłącznie do formacji dyskursywnych, co przesłania realność zła, cierpienia, bólu upokorzenia, bezsilności, co w czasach po

18 20 Zbigniew Kwieciński obozie w Oświęcimiu i po łagrach jest wątpliwym moralnie zabiegiem chowania filozofującej głowy w piasek i udawaniem ślepoty społecznej. Polskie doświadczenia oporu edukacyjnego i udziału edukacji w kreowaniu alternatywnej sfery publicznej są niezwykłe co do zasięgu, różnorodności i skutków. Do współpracy zaprosiliśmy czołowych przedstawicieli oświaty i pedagogii do niedawna podziemnej i funkcjonującej w lepszym obiegu. Ledwie jednak nasze zaproszenia dotarły, a cała grupa potencjalnych autorów analiz naszych unikatowych doświadczeń przeszła do centrum władczego polskiej edukacji, po to zapewne, by wdrażać marginalne dotąd doświadczenia w skali kraju. Treści, idee, kategorie, projekty, wizje, programy pedagogicznej, nauczycielskiej i uczniowskiej literatury opozycyjnej czekają wciąż na analizę. Nie tylko pod tym względem nie zdążyliśmy na czas. Zanim pedagogika akademicka rozwinęła zniszczone dyskursy, zanim zdążyła przejąć pedagogię obrzeża, życie pospiesznie poradziło sobie z jeszcze jedną ważną barierą w rozwoju edukacji w Polsce. W ciągu roku dokonało się przełamanie państwowego monopolu oświatowego. Jeszcze niedawno czynniki polityczne artykułowały publicznie pogląd pisze A. Sawisz w swym referacie, będącym skróconą wersją jej monografii na temat STO [...] iż szkoła jako instytucja państwowa i nauczyciel jako funkcjonariusz państwowy mają obowiązek realizować linię ideową i polityczną państwa. Traktowano to jako nienaruszalną zasadę. Tymczasem niewielka grupka rodziców zdeterminowanych bronić swoje dzieci przed złą szkołą doprowadziła do zarejestrowania Społecznego Towarzystwa Oświatowego (STO), które zajmuje się zachęcaniem i pomocą w zakładaniu niepaństwowych szkół różnych szczebli i typów. A. Sawisz opisała genezę i rozwój działalności STO. Ruch zakładania szkół społecznych wszczęli dyletanci, ludzie niezajmujący się profesjonalnie pedagogiką i kształceniem. Zrodził się on z dojmującej potrzeby normalności, organicznego, pozytywnego przeciwstawienia się patologii funkcjonowania szkół publicznych w Polsce z ich skrajną nieefektywnością, pozorowaniem w nich pracy, z masowym doświadczaniem przez dzieci braku szacunku, brakiem autorytetu, profesjonalnej pracy, z nudą, z zagrożeniem szans rozwojowych przez typową szkołę. Nie proponujemy żadnych rewolucyjnych rozwiązań. Mała grupa uczniów, dobrze wykwalifikowany nauczyciel, osobisty kontakt dziecka z wychowawcą, rozwój zdolności twórczych, zachęcanie do samodzielnego zdobywania wiedzy, dbałość o zdrowie i rozwój fizyczny, akceptacji i radości życia te wymagania są znane i bezdyskusyjne. Szkoły powinny być małe, wtopione w lokalną społeczność i poddane nadzorowi rodziców cytuje A. Sawisz z programu STO.

19 Pedagogia przejścia i pogranicza 21 Wielka dyskusja wokół szkół społecznych ożywiła problem uspołecznienia jako kategorii aksjologicznej, która może być opozycyjna lub komplementarna wobec etatyzacji i uobywatelnienia w wychowaniu, problemu właściciela szkoły oraz problematyki uspołecznienia jako aspektu doktryny metody wychowawczej. Niewiele dziś wiemy, jak poszczególne placówki szkół społecznych wykorzystują inwencję, kompetencje, środki, nauczycieli, młodzież, rodziców, środowiska lokalne. Wiemy wszakże, że w szkołach tych pracuje się intensywnie, że wiele zależy od przyszłości i osobowości przywódcy, założyciela, lidera, iż szkoły te otwarte są na szerokie kontakty i co najważniejsze pobudzają one środowiska szkolnictwa państwowego do samokrytycznej refleksji. Ważne wydają mi się szczególnie dwie uwagi A. Sawisz. Po pierwsze STO to przykład na to, jak wiele można zdziałać w sytuacji powszechnej niemal katastrofy, pod warunkiem przekroczenia dotychczasowych stereotypów i dogmatów i nieopuszczania rąk. Po drugie przypadek działania STO jest przejawem stopniowego przechodzenia od restrykcyjnej do substytucyjnej strategii zmian oświatowych (w języku M.S. Archer ). Proces tego przejścia jest w fazie asercji, to jest artykulacji roszczeń środowisk lokalnych i zawodowych. Niezmiernie ważne wydają się procesy rozpoczętych zmian prawnych uwłaszczających społeczność lokalną wobec szkoły oraz wyzwalających finansowo samą szkołę powszechną. Może być to najpoważniejszy uboczny skutek dyskusji nad uspołecznieniem szkoły. Sympozjum architektów i pedagogów Szkoły jutra (Kazimierz, XI 1989 rok) pokazało, jak piękne rozwiązania indywidualne przestrzeni szkolnej oczekują na lokalnych inwestorów. Szkoły mogą być miejscem intensywnej pracy intelektualnej, wartościowego obcowania, sportu, spotkania ludzi ze sobą, sztuką i z przyrodą, a nie tylko koszarami, magazynami wojskowymi i szpitalami w razie czego. Mamy nareszcie do czynienia z dokonaniami praktycznymi i instytucjonalizacją działań wrocławskiej grupy kierowanej przez R.M. Łukaszewicza zmierzającej do stworzenia kompleksu placówek edukacyjnych o charakterze laboratorium przyuniwersyteckiego. Przedszkolne doświadczenia tego zespołu prezentuje J. Zwiernik. Zasadzają się one na wspomaganiu rozwoju dziecka, na stwarzaniu okazji do kreowania projektów i zadań grupowych, korzystają z doświadczeń i pomysłów szkół progresywnych i wolnych, sięgają też do obecnych wyzwań ekologicznych i do ruchu ponadnarodowej integracji młodych. Krystalicznie czysta i piękna jest idea i projekt szkoły ekologicznej zreferowane przez K. Stemplewską-Żakowicz. Grupa młodych rodzin przeniosła się z miasta na wieś, by tam prowadzić życie możliwie proste, blisko ziemi, poddane rytmom przyrody. Powstaje osada ekologiczna ludzi wyznających etos ekologii głębokiej. Człowiek jest tu uważany tylko za element złożonego systemu, który obej muje całą planetę. System ten tworzy w istocie jeden żywy organizm, funkcjonujący podobnie jak organizmy znanych istot żywych (hipoteza Gai). Zdrowie i pomyślność

20 22 Zbigniew Kwieciński człowieka zależą bezpośrednio od zdrowia i pomyślności całości, której jest częścią i poza którą nie może istnieć. [...] Ekologia głęboka proponuje zaufanie naturze, świadome poddanie się jej porządkowi i odnalezienie w nim własnego miejsca, gdyż tylko w ten sposób możemy trwale odzyskać radość istnienia, a także odzyskać nową wrażliwość i stworzyć dotąd przestrzenie doświadczenia. Celem szkoły jest [...] stworzenie dzieciom możliwie najlepszych warunków, w których ich rozwój będzie przebiegał w zgodzie z naturalnymi prawami wzrostu oraz z porządkiem przyrody i w których naturalna wrażliwość dziecka znajdzie przyjazny klimat, by rozwinąć się w formację aksjologiczno-światopoglądową, którą prof. Julian Aleksandrowicz nazywał sumieniem ekologicznym. W praktyce szkolnej oznacza to, że: 1) treści nauczania są ujęte w formy całościowe bez ograniczeń wynikających z tradycyjnego podziału na dyscypliny wiedzy; 2) metody nauczania angażują całość osoby dziecka (umysł i ciało, rozum i intuicję itd.); 3) proces nauczania nie koncentruje się jedynie na świecie zewnętrznym, lecz zachęca także do odkrywania wewnątrz siebie dopełnienia doświadczalnych zjawisk i uchwycenia więzi przedmiotu i podmiotu. Praktyka szkoły opiera się na założeniu, że zdrowe dziecko chce się uczyć i spontanicznie dąży do wzrostu swych umiejętności i wiedzy, a także że sukcesy i niepowodzenia rozwojowe jako takie stanowią wystarczające wzmocnienie za jego pracę, a komunikowanie ich oceny nie musi mieć charakteru restrykcyjnego i wyłącznie od-nauczycielskiego. W szkole przeciwdziała się możliwości zredukowania osoby dziecka do roli ucznia, a osoby nauczyciela do roli zawodowej na rzecz spotkania autentycznych osób w ich pełni. Dziecko w szkole żyje, a nie tylko przygotowuje się do życia, aby potem żyć. [...] Żadna chwila życia nie jest ważniejsza, ani mniej ważna od innej. Zarówno uczeń, jak i nauczyciel mogą w szkole znaleźć wsparcie w ich osobistym rozwoju. Nauczyciel nie jest najemnikiem [...], jest osobiście odpowiedzialny za swoją pracę przed dziećmi i ich rodzicami. Zarazem ma też niezbywalne prawo do twórczego opracowania swych metod nauczania w ramach uzgodnionego przez wszystkie strony programu. Praktyka szkoły jest bliska życiu i naturze, szkoła dostarcza uczniom licznych okazji do bliskiego obcowania z przyrodą i doświadczenia własnego

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Część I Próba bilansu i nowego otwarcia

Część I Próba bilansu i nowego otwarcia Podziękowania od Autorów ZBIGNIEW KWIECIŃSKI Przedmowa: dyskurs konieczny, O wzajemnych kontaktach O zamyśle książki O nas samych Część I Próba bilansu i nowego otwarcia O stanie i problemach recepcji

Bardziej szczegółowo

Pedagogika współczesna

Pedagogika współczesna Pedagogika współczesna Sebastian Bakuła Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Struktura wykładu Wprowadzenie Pedagogika jako nauka: przedmiot, metody

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

LITERATURA PODSTAWOWA Dla osób przystępujących do egzaminu kierunkowego z pedagogiki (przed obroną pracy doktorskiej)

LITERATURA PODSTAWOWA Dla osób przystępujących do egzaminu kierunkowego z pedagogiki (przed obroną pracy doktorskiej) LITERATURA PODSTAWOWA Dla osób przystępujących do egzaminu kierunkowego z pedagogiki (przed obroną pracy doktorskiej) 1. Callo, Ch., (2006). Modele wychowania, w: Pedagogika. Podstawy nauk o wychowaniu,

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Ku wolności jako odpowiedzialności

Ku wolności jako odpowiedzialności Marcin Kilanowski Ku wolności jako odpowiedzialności Dewey, Rorty, Habermas o nowej jakości w demokracji Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruń 2013 Spis treści Od Autora 11 Wstęp 13

Bardziej szczegółowo

Teoretyczne podstawy wychowania

Teoretyczne podstawy wychowania Teoretyczne podstawy wychowania 1. Wychowanie człowieka na tle różnych epok 2. Przedmiotowy wymiar wychowania 3. Podstawowe kategorie procesu wychowania 4. Proces wychowania i jego istota 5. Determinanty

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE 2015/2016 Podstawa prawna: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 1 do uchwały nr 445/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta I stopień

Bardziej szczegółowo

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jadwiga Daszykowska Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Jadwiga Daszykowska Copyright by Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

P R O G R A M W Y C H O W A W C Z Y

P R O G R A M W Y C H O W A W C Z Y Szkoła winna stać się kuźnią cnót społecznych, tak bardzo potrzebnych naszemu narodowi. Jan Paweł II P R O G R A M W Y C H O W A W C Z Y Zespołu Szkół Techniczno Ekonomicznych im. Mikołaja Reja w Myślenicach

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej nr 2 w Gliwicach.

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej nr 2 w Gliwicach. Program wychowawczy Szkoły Podstawowej nr 2 w Gliwicach. Przyjęty uchwałą Rady Pedagogicznej z dnia 07.09.2016. NACZELNY CEL WYCHOWANIA Wszechstronny rozwój młodego człowieka zmierzający do ukształtowania,

Bardziej szczegółowo

Efektywno ć gier dydaktycznych w procesie kształcenia

Efektywno ć gier dydaktycznych w procesie kształcenia Efektywno ć gier dydaktycznych w procesie kształcenia Roman Król Efektywno ć gier dydaktycznych w procesie kształcenia Ofi cyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA

ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA Warunki uczenia się Słuchacze odczuwają potrzebę uczenia się Zasady nauczania 1. Nauczyciel ujawnia studentom

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY POWIATOWEGO MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY W OTWOCKU NA LATA 2013 2015. Otwock, wrzesień 2013 r.

PROGRAM WYCHOWAWCZY POWIATOWEGO MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY W OTWOCKU NA LATA 2013 2015. Otwock, wrzesień 2013 r. POWIATOWY MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY im. Michała Elwiro Andriollego w Otwocku ul. Poniatowskiego 10, 05-400 Otwock tel./fax. +48 / 22 779-33 57; tel. kom. +48 / 695-195-697 e-mail: mdk@pmdk-otwock.pl www:

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Jednostka prowadząca kierunek studiów: Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH Bieg wydarzeń jest tak szybki, że jeśli nie znajdziemy sposobu na to, aby widzieć dzień jutrzejszy, trudno się spodziewać, abyśmy rozumieli dzień dzisiejszy. Dean Rusk PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH GIMNAZJUM

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Socjologia. Kod Punktacja ECTS* 3. Koordynator Dr hab. Piotr Stawiński, prof. UP Zespół dydaktyczny

KARTA KURSU. Socjologia. Kod Punktacja ECTS* 3. Koordynator Dr hab. Piotr Stawiński, prof. UP Zespół dydaktyczny KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Socjologia Sociology Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator Dr hab. Piotr Stawiński, prof. UP Zespół dydaktyczny Opis kursu (cele kształcenia) Celem zajęć jest dostarczenie

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2 Spis treści Część I TEORIE WYCHOWANIA Wstęp (Bogusław Śliwerski) 12 Rozdział 1. Istota i przedmiot badań teorii wychowania

Bardziej szczegółowo

Edukacja elastyczna flexischooling

Edukacja elastyczna flexischooling Edukacja elastyczna flexischooling James Hemming Jon Holt Roland Meighan Philip Toogood 1 Edukacja elastyczna Pedagogika skoncentrowana na uczniu, proces nauczania odpowiada potrzebom dzieci i młodzieży

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY POSZUKIWANIE P R A W D Y POCZĄTKIEM MĄDROŚCI SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY DŁUGOFALOWY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 73 IM. GENERAŁA WŁADYSŁAWA ANDERSA we WROCŁAWIU OPRACOWANIE I NOWELIZACJA:

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Lubiczu Dolnym SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA

Szkoła Podstawowa nr 1 w Lubiczu Dolnym SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA Szkoła Podstawowa nr 1 w Lubiczu Dolnym SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2013 2014 2014 2015 2015-2016 PODSTAWY PRAWNE SZKOLNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Art. 72. 2. Konwencja

Bardziej szczegółowo

PRACA Z NOWOCZESNYMI TECHNOLOGIAMI

PRACA Z NOWOCZESNYMI TECHNOLOGIAMI Iwona Brzózka-Złotnicka PRACA Z NOWOCZESNYMI TECHNOLOGIAMI A ZAPISY PODSTAWY PROGRAMOWEJ Warszawa 2015 Creative Commons - Uznanie autorstwa-użycie niekomercyjne-na tych samych warunkach 3.0 Polska Dziś

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Pracy Miejskiego Przedszkola nr 99 w Katowicach :

Koncepcja Pracy Miejskiego Przedszkola nr 99 w Katowicach : Koncepcja Pracy Miejskiego Przedszkola nr 99 w Katowicach : Korzenie: Chcemy by dzieci w przedszkolu czuły się bezpieczne, szczęśliwe, radosne i uśmiechnięte akceptując je takimi jakie są Chcemy zapewnić

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 109 im. Batalionów Chłopskich w Warszawie 1 Podstawa prawna: 1. Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991r. (tekst jednolity Dz. U. z 1996r. Nr

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Teoria wychowania 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Theory of education 3. Jednostka prowadząca

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 3. Koordynator Dr hab. Jadwiga Mazur Zespół dydaktyczny

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 3. Koordynator Dr hab. Jadwiga Mazur Zespół dydaktyczny Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr.. KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Socjologia Sociology Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator Dr hab. Jadwiga Mazur Zespół dydaktyczny Opis kursu (cele kształcenia) Celem

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 1/01 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 8 lutego 01 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ W EDUKACJI DOROSŁYCH GDYNIA. 10.06.2014 uwarunkowania rynkowe uwarunkowania behawioralne uwarunkowania społeczne CZŁOWIEK jego historia życia i historia uczenia się uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty kultury

Społeczne aspekty kultury Kierunek Wydział Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II rok akademicki 2012/2013 kulturoznawstwo stopień drugi studia stacjonarne Forma zajęć: Społeczne aspekty kultury konwersatorium

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy szkoły

Koncepcja pracy szkoły szkoły Gimnazjum w Koźmicach Wielkich opracowana i zatwierdzona przez Radę Pedagogiczną dnia 17 maja 2010 roku. U nas znajdziesz dobre wychowanie, nowe umiejętności, przyjazną atmosferę 2 Dążymy, aby nasze

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE Efekty kształcenia dla kierunku MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE - studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Forma Studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Gospodarki Międzynarodowej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM W LICZU

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM W LICZU KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM W LICZU 2015-2020 Spis treści 1.Wstęp 2. Procedury tworzenia i modyfikowania koncepcji pracy szkoły 3. Cele 4. Wizja szkoły 5. Misja szkoły 6. Model absolwenta 7. Plan działań:

Bardziej szczegółowo

WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1

WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1 Rocznik Pedagogiczny 37/2014 PL ISSN 0137-9585 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1 Konferencja Naukowa

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia Dla kierunku studiów PSYCHOLOGIA jednolite studia magisterskie profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia Dla kierunku studiów PSYCHOLOGIA jednolite studia magisterskie profil ogólnoakademicki Załącznik nr 7 Efekty kształcenia Dla kierunku studiów PSYCHOLOGIA jednolite studia magisterskie profil ogólnoakademicki Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Psychologię jako kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP.

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. CEL NADRZĘDNY: Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, wspieranie go w procesie nabywania wiedzy i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA 2012 2017 ZESPOŁ SZKÓŁ NR 3 W LUBINIE SPIS TREŚCI 1. Podstawa prawna 2. Charakterystyka szkoły 3. Misja Zespołu Szkół Nr 3 w Lubinie 4. Wizja Zespołu Szkół Nr 3 w Lubinie

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia

Opis kierunkowych efektów kształcenia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów kształcenia do obszaru wiedzy Filozofia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Geografia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Historia

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Publicznego Gimnazjum im. Marii Konopnickiej w Strykowicach Górnych rok szkolny 2015/2016

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Publicznego Gimnazjum im. Marii Konopnickiej w Strykowicach Górnych rok szkolny 2015/2016 Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Publicznego Gimnazjum im. Marii Konopnickiej w Strykowicach Górnych rok szkolny 2015/2016 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ?

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? PRZYJDŹ NA SPECJALIZACJĘ SOCJOLOGIA GOSPODARKI I INTERNETU CZEGO WAS NAUCZYMY? CZYM JEST SOCJOLOGIA GOSPODARKI Stanowi działsocjologii wykorzystujący pojęcia, teorie i metody socjologii

Bardziej szczegółowo

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli.

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli. Powiatowe Centrum Poradnictwa Psychologiczno Pedagogicznego i Doskonalenia Nauczycieli w Głogowie od dnia 01.08.2013 r. realizuje projekt pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU Naczelny cel wychowawczy Celem wychowania szkolnego jest wspieranie rozwoju młodego człowieka we wszystkich sferach jego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kierunku studiów

Ogólna charakterystyka kierunku studiów Instytut Kultury Fizycznej Ogólna charakterystyka kierunku studiów 1. Nazwa kierunku studiów: Wychowanie fizyczne 2. Poziom kształcenia: studia I stopnia 3. Profil kształcenia: praktyczny 4. Forma studiów:

Bardziej szczegółowo

Teoretyczne podstawy pedagogiki przedszkolnej - opis przedmiotu

Teoretyczne podstawy pedagogiki przedszkolnej - opis przedmiotu Teoretyczne podstawy pedagogiki przedszkolnej - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Teoretyczne podstawy pedagogiki przedszkolnej Kod przedmiotu 05.5-WP-PEDD-TPEP-W_pNadGenF2378 Wydział

Bardziej szczegółowo

Roman Schulz WYKŁADY Z PEDAGOGIKI OGÓLNEJ. Tom III Logos edukacji

Roman Schulz WYKŁADY Z PEDAGOGIKI OGÓLNEJ. Tom III Logos edukacji Roman Schulz WYKŁADY Z PEDAGOGIKI OGÓLNEJ Tom III Logos edukacji TORUŃ 2009 SPIS TREŚCI Słowo wstępne... 9 I. Z problematyki teorii poznania... 11 1. Poznanie i jego poznanie... 11 2. Epistemologia: jej

Bardziej szczegółowo

Samorządowa Szkoła Muzyczna I st. w Tarnowie Podgórnym, ul. Szkolna Tarnowo Podgórne PROGRAM WYCHOWAWCZY

Samorządowa Szkoła Muzyczna I st. w Tarnowie Podgórnym, ul. Szkolna Tarnowo Podgórne PROGRAM WYCHOWAWCZY PROGRAM WYCHOWAWCZY - 2015 1 Zgodnie z zaleceniami raportu CEA z roku 2013 nt. jakości programów wychowawczych w szkołach artystycznych niniejszy program składa się z dwóch części. Podział taki umożliwia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

BADANIA PARTYCYPACYJNE Z UDZIAŁEM OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ A KOMUNIKACJA ALTERNATYWNA I WSPOMAGAJĄCA DR AGNIESZKA WOŁOWICZ-RUSZKOWSKA

BADANIA PARTYCYPACYJNE Z UDZIAŁEM OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ A KOMUNIKACJA ALTERNATYWNA I WSPOMAGAJĄCA DR AGNIESZKA WOŁOWICZ-RUSZKOWSKA BADANIA PARTYCYPACYJNE Z UDZIAŁEM OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ A KOMUNIKACJA ALTERNATYWNA I WSPOMAGAJĄCA DR AGNIESZKA WOŁOWICZ-RUSZKOWSKA Praktyka idee normalizacji, integracji, obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na rok szkolny 2013/2014

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na rok szkolny 2013/2014 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na rok szkolny 2013/2014 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Polityka społeczna Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Dr Anna Schulz Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu:. Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy obowiązkowy Wydział: Humanistyczno- Społeczny

Bardziej szczegółowo

P U B L I C Z N E G O G I M N A Z J U M im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Siemoni

P U B L I C Z N E G O G I M N A Z J U M im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Siemoni P U B L I C Z N E G O G I M N A Z J U M im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Siemoni Opracowano na podstawie Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia 7 października 2009 roku w sprawie nadzoru pedagogicznego.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Przedszkole Miejskie nr 12 ul. Sportowa 2 66-400 Gorzów Wlkp. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Data obowiązywania: od 01.09.2013r. Zatwierdzono przez Radę

Bardziej szczegółowo

Pedagogika ogólna materiał nauczania. Temat 1. Zajęcia organizacyjne i wprowadzenie do przedmiotu

Pedagogika ogólna materiał nauczania. Temat 1. Zajęcia organizacyjne i wprowadzenie do przedmiotu Prowadzący: dr Małgorzata Kabat Pedagogika ogólna materiał nauczania Temat 1. Zajęcia organizacyjne i wprowadzenie do przedmiotu 1. Przedstawienie studentom materiału nauczania, 2. Podanie propozycji literaturowych,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ Człowiek jest wielki nie przez to, co ma, nie przez to, kim jest, lecz przez to, czym dzieli się z innymi. Jan Paweł II SPIS TREŚCI 1. Podstawa

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie 13

Spis treści. Wprowadzenie 13 Spis treści Wprowadzenie 13 Pedagogika społeczna w strukturze pedagogiki jako dyscypliny naukowej oraz jako wyodrębniająca się praktyka zawodowa w sferze opieki i pomocy społecznej 27 ROZDZIAŁ 1. Przednaukowa

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu PEDAGOGIKA Rocznik studiów 2012/13 Wydział Wydział Stosowanych

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI w świetle przepisów prawa Zależności Konwencja o prawach dziecka 1. Prawo do wychowania w duchu tolerancji i zrozumienia dla innych, bez dyskryminacji wynikającej z

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej i praktycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Komunikacja interpersonalna w praktyce antropologicznej 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Interpersonal

Bardziej szczegółowo

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia 1. Nazwa kierunku: SOCJOLOGIA 2. Stopień studiów: pierwszy 3. Profil: ogólnoakademicki 4. Obszar: nauki społeczne 5. Sylwetka absolwenta Absolwent posiada ogólną wiedzę o rodzajach struktur, więzi i instytucji

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 8 w Jaworznie

Gimnazjum nr 8 w Jaworznie Szkolny Program Wychowawczy Gimnazjum nr 8 w Jaworznie Wychowanie to nieustannie toczony dialog nauczyciela z uczniem prowadzący ku horyzontowi dobra, prawdy i piękna. T. Gadacz Koncepcja programu- cele

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata 2016-2020. Podstawa prawna: Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dn. 7 września 1991r. (Dz.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr./2013 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 21 czerwca 2013 r.

UCHWAŁA Nr./2013 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 21 czerwca 2013 r. PSP.40- /13 (projekt) UCHWAŁA Nr./2013 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie utworzenia specjalności kształcenia Nauczyciel języka angielskiego w

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dnia 7

Bardziej szczegółowo

Pytania do egzaminu dyplomowego na studiach I stopnia

Pytania do egzaminu dyplomowego na studiach I stopnia Załącznik nr 4 a Pytania do egzaminu dyplomowego na studiach I stopnia Pytania kierunkowe i specjalnościowe PYTANIA KIERUNKOWE Z PEDAGOGIKI I STOPIEŃ 1. Pedagogika jako nauka, subdyscypliny pedagogiki.

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe OLIGOFRENOPEDAGOGIKA - EDUKACJA I REWALIDACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH INTELEKTUALNIE (III semestr)

Studia podyplomowe OLIGOFRENOPEDAGOGIKA - EDUKACJA I REWALIDACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH INTELEKTUALNIE (III semestr) Studia podyplomowe OLIGOFRENOPEDAGOGIKA - EDUKACJA I REWALIDACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH INTELEKTUALNIE (III semestr) Termin: 25.03.2017; 22.04.2017 godz. 9:00 Czas trwania 3 semestry (kwalifikacyjne) Łączna

Bardziej szczegółowo