PROCESY ROZWOJU NEUROKOGNITYWNEGO CZŁOWIEKA A EDUKACJA TEORIA ROZWOJU POZNAWCZEGO KURTA FISCHERA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROCESY ROZWOJU NEUROKOGNITYWNEGO CZŁOWIEKA A EDUKACJA TEORIA ROZWOJU POZNAWCZEGO KURTA FISCHERA"

Transkrypt

1 mgr Aneta Łyżwa Zakład Metodologii i Pedagogiki Twórczości APS im. M. Grzegorzewskiej PROCESY ROZWOJU NEUROKOGNITYWNEGO CZŁOWIEKA A EDUKACJA TEORIA ROZWOJU POZNAWCZEGO KURTA FISCHERA WSTĘP Teoria Kurta Fischera dotyczy rozwoju zdolności poznawczych w ich rudymentarnym sensie. Wsparta ona została neurologicznymi obserwacjami rozwoju struktur mózgowych. Przedstawię jej implikację dla pedagogiki twórczości. W pierwszym rzędzie skonstatować należy, że zdolności twórcze rozumiem jako płynność, giętkość, oryginalność myślenia, myślenie metaforyczne, ale także szerzej jako te jakości, które pozwalają na dostrzeżenie problemów oraz ich umysłowe rozwiązywanie w oryginalny sposób 1, przy czym zdolności nie mogą być traktowane w oderwaniu od sfery mentalnej 2. Samo testowanie twórczości w badaniach z użyciem metod neuroobrazowania mózgu nie pozwala na formułowanie rozstrzygających sądów, natomiast, by podkreślić neuronalny charakter zdolności twórczych odwołać się można do badań nad twórczością artystyczną, w których monitorowanie pracy mózgu podczas aktywności twórczej wskazało na zwiększoną aktywację obszarów motorycznych oraz rejonów skroniowych i ciemieniowych kory mózgowej. Badania dotyczące wglądu - istotnej składowej twórczości - dają bardziej jednoznaczne rezultaty: aktywowane są rejony przedniej obręczy i obszary kory przedczołowej 3. Co intrygujące, nie da się potwierdzić trafności sztandarowego podziału na myślenie dywergencyjne 4 i konwergencyjne na poziomie neuroobrazowania mózgu; w badaniach Dietrich i Kanso (2010) nie wyróżniono specyficznej aktywacji poza rozproszoną aktywacją rejonów przedczołowych kory mózgowej podczas wykonywania obu typów zadań: wymagających i niewymagających twórczego myślenia 5. Z ostrożnością - właściwą badaniom z używaniem metod 1 W. Limont, Uczeń zdolny. Jak go rozpoznać i jak z nim pracować?, GWP, Gdańsk 2005, s W. Limont, J. Cieślikowska, Czy potrzebna jest pedagogika zdolności?, [w:] Teoria i praktyka uczniów zdolnych, red. W. Limont, Oficyna Wydawnicza IMPULS, Kraków 2004, s A. Dietrich, R. Kanso, A Review of EEG, ERP, and Neuroimaging Studies of Creativity and Insight, Psychological Bulletin, 136(5)/2010, s W sposobie spojrzenia na myślenie rozbieżne - dywergencyjne można odejść nieco od poglądu autora pojęcia, J. P. Guilforda i rozumieć je nieco szerzej aniżeli tylko wytwarzanie wielu różnorodnych oraz oryginalnych pomysłów; zdaniem Nęcki, myślenie dywergencyjne traktować można jako proces, który wyszedłszy z jednego punktu przebiega w wielu kierunkach. 5 A. Dietrich, R. Kanso, op. cit., s

2 neuroobrazowania mózgu 6 - można stwierdzić, że do rozwiązywania obu typów zadań człowiek używa tych samych rejonów kory mózgowej 7. Mając na uwadze powyższe rozważania, wypowiadać się będę o teorii Kurta Fischera z myślą o szerokim ujęciu terminu zdolności, włączając w niego także te, które w dyskursie akademickim zwykło się wiązać z procesami twórczymi 8. ROZWÓJ ZDOLNOŚCI Wychodząc od utrwalonego już w nauce wzorca pojmowania rozwoju poznawczego człowieka w terminach statycznych i liniowych stadiów rozwoju, profesor Kurt Fischer proponuje przyjąć następujący tok wnioskowania: jeśli założymy, że każda aktywność człowieka jest procesem dynamicznym, wytwórczym oraz zanurzonym kontekstowo i uwarunkowanymi kulturowo, to struktura psychologiczna, czyli psychologiczna organizacja wzorców tych aktywności także będzie charakteryzować się tymi właściwościami 9. Owa struktura pojmowana dotychczas statycznie struktura zdaniem Fischera jest systemem relacji, w ramach którego każdy podsystem, by utrzymać równowagę z innym podsystemem, musi wykazywać aktywność, tak więc cała struktura z konieczności musi być dynamiczna 10. Zatem, trzymając się metafory Fischera, rozwój w ramach niniejszej teorii rozumiany jest nie jako wspinanie się po szczeblach drabiny, będącej przenośnym opisem poziomów kompetencji specyficznych wyrażanych punktowo na psychometrycznej skali, lecz można do jego określenia użyć metafory sieci konstruktywnej (constructive web) 11 lub sieci rozwoju (developmental web), akcentujących zarówno dynamikę jak i zawartą w niej stałość. Nici rozwoju zdolności są, mówiąc najogólniej, wspólnym produktem aktywności człowieka oraz środowiska jego działań; stwierdzenie to uwypukla silnie kontekstowy charakter nabywania i ujawniania zdolności, co stanowi odejście od sposobu rozumienia zdolności jako ogólnej i abstrakcyjnej jednostki 12. Podążając za Fischerem, dana nić, czyli pojedyncza zdolność, 6 Badania z zastosowaniem PET (tomografia pozytonowo-emisyjna) są kosztowne, a nieuniknioną implikacją tegoż jest niewielka liczba osób stanowiących próbę badawczą. 7 Zdaniem Nęcki bardziej trafnym byłoby mówienie o dywergencyjności i konwergencyjności w odniesieniu do typu zadań bardziej aniżeli do rodzajów myślenia. Por. E. Nęcka, Psychologia twórczości, GWP, Gdańsk 2003, s Por. W. Limont, Uczeń zdolny. Jak go rozpoznać i jak z nim pracować?, GWP, Gdańsk K.W. Fisher, T.R. Biddell, Dynamic Development of Action and Thought, [w:] Handbook of Child Psychology, tom 1: Theoretical Models of Human Development, red. R.M. Lerner, wyd. John Wiley & Sons, New York 2003, s Ibidem, s Ibidem, s Kurt Fischer skłania się ku ujmowaniu zdolności nie w kategoriach jednostek ogólnych i abstrakcyjnych, bowiem rozumie on zdolność jako ukształtowaną i ujawnianą w kontekście możliwość działania w zorganizowany sposób; zdolności nie są atomistyczne, ale zintegrowane z innymi

3 początkowo wątła i zależna od otaczających ją nici wspierających, może poprzez połączenie wielu czynników zewnętrznych i aktywności osoby stać się nicią mającą swe względnie stabilne miejsce w zdynamizowanej strukturze. Owe separowane początkowo i względnie niezależne nici rozwoju zdolności mogą zostać włączone w obszar danej dziedziny, w której są one aktualnie wykorzystywane, i z czasem mają szansę zintegrować się z innymi nićmi, a także zostać przeniesione na grunt kolejnej dziedziny 13. Za przykład może posłużyć sytuacja, w której jednostka podczas nauki notacji muzycznej integruje początkowo niezależne nici rozwoju zdolności związanych z grupą sprawności przestrzennych ze zdolnościami z zakresu muzyki 14 (zobrazowanie początkowo niezależnego rozwoju zdolności związanych z dwoma obszarami symbolizuje ryc.1, obszar oznaczony małym okręgiem wskazuje na owo połączenie dwóch niezależnych nici rozwoju zdolności). Ryc 1. Sieć rozwoju ze strefami pojawiania się dwóch poziomów zdolności w dwóch dziedzinach Źródło: K.W. Fischer, S.P. Rose, How the brain terns. Growth cycles of brain and mind, Educational Leadership, 3(56)/1998, s. 2. zdolnościami (przykładowo zdolności do grania na pianinie integrują m.in. percepcję słuchową, wzrokowo - ruchową). Zdolności nie są jedynie od siebie wzajemnie zależne, ale partycypują między sobą (interparticypate), mogąc organizować się w bardziej złożone zdolności oraz reorganizować, jeśli warunki sprzyjają tej reorganizacji. Por. K.W. Fisher, T.R. Biddell, Dynamic Development of Action and Thought, [w:] Handbook of Child Psychology, tom 1: Theoretical Models of Human Development, red. R.M. Lerner, wyd. John Wiley & Sons, New York Ibidem, s Ibidem, s. 131.

4 Rozwijane sukcesywnie zdolności osiągają kolejny, wyższy poziom rozwoju 15. Osiągnięcie tego poziomu odbywa się na zasadzie swoistego skoku poznawczego, analogicznego do skokowego wzrostu dziecka, jednakże zdolności te nie przejawiają się we wszystkich dziedzinach i każdym aspekcie funkcjonowania jednostki. Przy założeniu posiadania określonego poziomu zdolności w strukturze można by oczekiwać wykonania koherentnego i konsekwentnie adekwatnego do tego poziomu. Jednak spójne funkcjonowanie jednostek na jednym poziomie uniemożliwia między innymi to, że ich zdolności różnicują się z minuty na minutę, w zależności od wsparcia udzielonego ze strony szeroko rozumianego środowiska, kontekstu, motywacji, włożonego wysiłku, stanu emocjonalnego oraz wielu innych czynników. Przy koniunkcji powyższych warunków w ich pozytywnym przejawie (np. brak stresorów, zmęczenia organizmu itp.) skok rozwojowy staje się możliwy do osiągnięcia 16. Eksperymentalnie wykazano, że istotną rolę w tym procesie odgrywa mentor. W badaniach uczniów (9-22 lata) szkół środkowo zachodniej części USA, weryfikowano poziom rozumowania arytmetycznego w dwóch etapach. W pierwszym badaniu proszono uczniów o wykonanie prostych działań arytmetycznych, po czym uczniowie mieli wyjaśnić, w jaki sposób rozumieją relacje arytmetyczne, takie jak: dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie; następnie pytano o zależności między parami działań, np. dzieleniem i odejmowaniem. Badani najpierw wykonywali działania, a następnie odpowiadali na pytania własnymi słowami. Przy czym grupa na tym etapie musiała obejść się bez wsparcia nauczyciela. Po samodzielnym wykonaniu działań dostarczano im poprawnej, prototypowej definicji (warunki wysokiego wsparcia, high support condition), po usłyszeniu której badani mieli zweryfikować to, co do tej pory powiedzieli i integrując nowe dane ponownie odpowiedzieć na pytania. Pod koniec sesji informowano badanych, że do tych pytań powrócą ponownie za dwa tygodnie i przez ten okres powinni zastanowić się nad odpowiedzią. Na 15 Rozwój poznawczy człowieka może sięgnąć nowych poziomów; każdy z nich jest konstruowany niezależnie w tym samym czasie dla każdej nici zdolności albo domeny, czyli składowych kilku zdolności wykorzystywanych w danej dziedzinie. Poziomy te osiągane są w momencie, kiedy dana zdolność rozwinie się w trakcie cyklu rozwoju, co na poziomie neuronalnym zazębia się z powtarzającymi się cyklicznie zmianami w rozwoju kory mózgowej. Po wejściu na wyższy poziom rozwoju mózg przechodzi przez kolejne analogiczne cykle rozwoju, utrwalając osiągnięty wyższy poziom zdolności. Por. K.W. Fisher, T.R. Biddell, Dynamic Development of Action and Thought, [w:] Handbook of Child Psychology, tom 1: Theoretical Models of Human Development, red. R.M. Lerner, wyd. John Wiley & Sons, New York Ibidem, s

5 drugiej sesji badani przechodzili przez analogiczną do pierwszej procedurę, także początkowo w warunkach niskiego, a następnie wysokiego wsparcia ze strony mentor 17. Ryc. 2. Skoki w rozwoju rozumowania arytmetycznego Źródło: K.W. Fischer, Dynamic cycles of cognitive and brain development: Measuring growth in mind, brain and education, [w:] The educated brain: essays in neuroeducation, red. A. M. Battro, K. W. Fischer, P. J. Léna, Cambridge University Press, 2008, s Autorzy badań zaobserwowali w pierwszej sesji w warunkach bez wsparcia bliski zeru procent poprawnie rozwiązanych zadań u osób do 16 r.ż., i bliski 30% poprawnych rozwiązań u osób w wieku 20 lat (ryc. 2). W warunkach wsparcia w pierwszej sesji zaobserwowano widoczny skok w rozwiązywaniu zadań u osób między 15 a 17 r.ż. Myślenie o problemach przez okres dwóch tygodni zaowocowało jeszcze większym skokiem w rozwoju zdolności arytmetycznych (do 88% poprawnych wykonań u osób w wieku 16 lat) 18. Zaobserwowano jeszcze jeden fenomen: umocnienie wykształconych zdolności na późniejszym poziomie (latter-level consolidation) 19 ; oznacza to, że sprawne funkcjonowanie arytmetyczne może mieć miejsce dopiero w momencie, w którym różne komponenty tej zdolności są rozwinięte oraz właściwie zespolone 20. Fischer wyprowadza z badań jeden istotny wniosek przy wsparciu nauczyciela (mentora, mistrza) uczniowie osiągają znacznie wyższy poziom rozwoju konkretnych 17 Ibidem, s Ibidem, s Kurt Fischer wyróżnia co najmniej 10 poziomów formowania się bardziej złożonych zdolności, które odbywają się w ramach czterech większych cykli rozwoju, nazwanych stopniami: odruchów, działania, reprezentacji i abstrakcji. 20 Ibidem.

6 zdolności 21. W procesie wspomagania ucznia w zrozumieniu danego zagadnienia, poprzez umiejętne wskazanie na odpowiednie treści, Fischer upatruje możliwości takiego połączenia nici rozwoju zdolności, które może zaowocować wytworzeniem się wyższej formy owej zdolności 22. Owe empiryczno-teoretyczne konstatacje zdaje się spajać, mający swe nienaruszalne miejsce w pedagogice twórczości, model Uczeń Mistrz Andrzeja Góralskiego. Relacja uczeń mistrz wydaje się więc być prymarna i niezastępowana przez inne relacje takie jak uczeń-książka, uczeń-przechodzień 23. Kluczową rolę dla rozwoju zdolności odgrywają jakości reprezentowane przez mentora i implikowane przez pedagogiczną ideę mistrza 24. ROZWÓJ POZNAWCZY A EDUKACJA Fischer bazując na swojej teorii formułuje wskazówki dające się zastosować na gruncie edukacji. Grupuje je w kilku punktach 25. Rozwój poznawczy cechuje trwałość i plastyczność pod warunkiem, że dziecko wychowywane jest w środowisku odpowiednio stymulującym jego rozwój. Jeśli nici zdolności połączą się i utrwalą, to jednostka osiągnie wyższy poziom rozwojowy. Cykliczna natura wzrostu umożliwia osiągnięcie nie tylko wysokich poziomów rozwoju, lecz także pomaga rozwinąć te zdolności, które z jakiś przyczyn nie zostały rozwinięte. Kolejno Fischer zauważa, że dziecko nie tylko nabywa nowe zdolności podczas przechodzenia przez cykle rozwoju, ale także je przepracowuje i doskonali na każdym wyższym poziomie rozwoju poznawczego. Edukacja daje szczególnie wyraźne efekty, jeśli przebiega w modelowej relacji mistrz-uczeń. Relacja ta ma znaczenie zarówno w przypadku nauczania dzieci, jak i dorosłych, bowiem właściwe oddziaływanie mistrzowskie wspiera rozwój jednostki na każdym etapie niezależnie od tego, czy rozwój zachodzi w dziedzinach kontrastowych, czy w jednym konkretnym obszarze. 21 K.W. Fischer, S.P. Rose, How the brain lerns. Growth cycles of brain and mind, Educational Leadership, 3(56)/1998, s K.W. Fischer, T.S. Biddell, Dynamic, op. cit., s O. Hirnyy, Model Andrzeja Góralskiego uczeń-mistrz jako uniwersalny model pedagogiczny, [w:] Zdolności i twórczość jako perspektywa współczesnej edukacji, red. M. Jabłonowska, J. Łaszczyk, Wydawnictwo Universitas Rediviva, Warszawa 2009, s Por. A. Góralski, O mistrzostwie, [w:] idem, Teoria twórczości. Eseje filozoficzne i pedagogiczne, Wydawnictwo APS, Warszawa K.W. Fischer, S.P. Rose, How the brain lerns. Growth cycles of brain and mind, Educational Leadership, 3(56)/1998, s. 63.

7 Literatura cytowana A. Dietrich, R. Kanso, A Review of EEG, ERP, and Neuroimaging Studies of Creativity and Insight, Psychological Bulletin, 136(5)/2010, s A. Góralski, Teoria twórczości. Eseje filozoficzne i pedagogiczne, Wydawnictwo APS, Warszawa E. Nęcka, Psychologia twórczości, GWP, Gdańsk K. W. Fischer, Dynamic Cycles of Cognitive and Brain Development: Measuring Growth in Mind, Brain and Education, [w:] The Educated Brain: Essays in Neuroeducation, red. A. M. Battro, K. W. Fischer, P. J. Léna, Cambridge University Press, 2008, s K. W. Fischer, S. P. Rose, How the brain lerns. Growth cycles of brain and mind, Educational Leadership 3(56)/1998, s K. W. Fisher, T. R. Biddell, Dynamic Development of Action and Thought, [w:] Handbook of Child Psychology, tom 1: Theoretical Models of Human Development, red. R.M. Lerner, wyd. John Wiley & Sons, New York 2003, s Limont W., Cieślikowska J. Czy potrzebna jest pedagogika zdolności?, [w:] Teoria i praktyka uczniów zdolnych, red. W. Limont, Oficyna Wydawnicza IMPULS, Kraków 2004, s O. Hirnyy, Model Andrzeja Góralskiego uczeń-mistrz jako uniwersalny model pedagogiczny, [w:] Zdolności i twórczość jako perspektywa współczesnej edukacji, red. J. Łaszczyk, M. Jabłonowska, Wydawnictwo Universitas Rediviva, Warszawa 2009, s

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego Doradztwo zawodowe i edukacja dorosłych jako systemy wspierania rozwoju człowieka

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Neuropsychologia 1100-PS36N-SJ. Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia

OPIS PRZEDMIOTU. Neuropsychologia 1100-PS36N-SJ. Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Neuropsychologia 1100-PS36N-SJ Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu: Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Wydział: Wydział Humanistyczno - Społeczny

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Matematyka Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu:. Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy obowiązkowy Wydział: Humanistyczno- Społeczny

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka niesłyszącego i słabosłyszącego 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA MUZYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W BUKOWIE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA MUZYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W BUKOWIE 1 PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA MUZYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W BUKOWIE Opracowała mgr Renata Krawczyoska 2 I. PZO ZGODNE Z PROGRAMEM NAUCZANIA MUZYKI NA DRUGIM ETAPIE EDUKACJI II. PZO ZGODNE Z PODRĘCZNIKIEM

Bardziej szczegółowo

Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2010. Recenzenci: prof. dr hab. Ignacy Kuźniak prof. zw. dr hab. Stanisław Palka

Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2010. Recenzenci: prof. dr hab. Ignacy Kuźniak prof. zw. dr hab. Stanisław Palka Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2010 Recenzenci: prof. dr hab. Ignacy Kuźniak prof. zw. dr hab. Stanisław Palka Redakcja wydawnicza: Radosław Doboszewski Opracowanie typograficzne: Katarzyna

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka przewlekle chorego i z chorobami genetycznymi 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku

Bardziej szczegółowo

PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu przygotowania psychologiczno-pedagogicznego zał. 3

PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu przygotowania psychologiczno-pedagogicznego zał. 3 PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu przygotowania psychologiczno-pedagogicznego zał. 3 1. Wymagania wstępne Zaliczenie przedmiotów: Psychologia z elementami psychologii sportu, Komunikacja

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

Indywidualizacja nauczania. pracy z uczniem zdolnym

Indywidualizacja nauczania. pracy z uczniem zdolnym Indywidualizacja nauczania a psychospołeczne uwarunkowania pracy z uczniem zdolnym Wiesława Limont Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu plan zdolności identyfikacja uczniów zdolnych zagrożenia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 011/01 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia w szkole. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii. Psychologia. jednolite studia magisterskie

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia w szkole. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii. Psychologia. jednolite studia magisterskie OPIS PRZEDMIOTU Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Rektora UKW Nr 48/2009/2010 z dnia 14 czerwca 2010 r. Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia w szkole Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra

Bardziej szczegółowo

Liczba TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU (przedmiotu) godzin Semestr I 30 Konteksty kształcenia szkolnego Szkoła w cyfrowym uścisku, izolacja szkoły

Liczba TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU (przedmiotu) godzin Semestr I 30 Konteksty kształcenia szkolnego Szkoła w cyfrowym uścisku, izolacja szkoły A OGÓLNAAKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY Moduł/Przedmiot: Dydaktyka ogólna Kod modułu: xxx Koordynator modułu: wykł. Marek Lipiec Punkty ECTS: 1 Status przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Podstawy wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (WWRD) 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Fundamentals

Bardziej szczegółowo

Referat po szkoleniu Praca z uczniem zdolnym przygotowany przez Annę Serafin i Jadwigę Łakomek. Mottem szkolenia, w którym brałyśmy udział było:

Referat po szkoleniu Praca z uczniem zdolnym przygotowany przez Annę Serafin i Jadwigę Łakomek. Mottem szkolenia, w którym brałyśmy udział było: Referat po szkoleniu Praca z uczniem zdolnym przygotowany przez Annę Serafin i Jadwigę Łakomek Mottem szkolenia, w którym brałyśmy udział było: Każde dziecko jest zdolne. Szkoła ma obowiązek odkryć te

Bardziej szczegółowo

Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie

Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Tak naprawdę geniusz oznacza mniej więcej zdolność do postrzegania w niewyuczony sposób Założenia i cele Akademii:

Bardziej szczegółowo

Nauczanie języka obcego uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. (ze szczególnym uwzględnieniem niepełnosprawności intelektualnej)

Nauczanie języka obcego uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. (ze szczególnym uwzględnieniem niepełnosprawności intelektualnej) Nauczanie języka obcego uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (ze szczególnym uwzględnieniem niepełnosprawności intelektualnej) I. Specjalne potrzeby edukacyjne II. Uczeń z SPE na lekcji języka

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Propozycja zastosowania teorii myślenia dywergencyjnego J. P. Guilforda w codziennej pracy nauczyciela diagnosty

Propozycja zastosowania teorii myślenia dywergencyjnego J. P. Guilforda w codziennej pracy nauczyciela diagnosty XV Konferencja Diagnostyki Edukacyjnej, Kielce 2009 Maria Sarnecka Szkoła Podstawowa nr 12 we Wrocławiu Dolnośląska Szkoła Wyższa Propozycja zastosowania teorii myślenia dywergencyjnego J. P. Guilforda

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Trudności uczniów klas początkowych w uczeniu się matematyki

Trudności uczniów klas początkowych w uczeniu się matematyki Trudności uczniów klas początkowych w uczeniu się matematyki Pojęcie edukacja matematyczna obejmuje swym zakresem nie tylko to, czego dziecko uczy się w szkole, ale także to, co opanowało przed pójściem

Bardziej szczegółowo

Moduł I. Problemy rozwoju i samorealizacji człowieka 40 godz. (10 wykłady, 10 ćwiczenia audytoryjne, 20 ćwiczeń laboratoryjne).

Moduł I. Problemy rozwoju i samorealizacji człowieka 40 godz. (10 wykłady, 10 ćwiczenia audytoryjne, 20 ćwiczeń laboratoryjne). OPZ załącznik nr 1 Przygotowanie i przeprowadzenie wykładów oraz ćwiczeń audytoryjnych i laboratoryjnych w ramach Kursu kwalifikacyjnego z zakresu terapii pedagogicznej - 5 zadań. Tematyka i terminy realizacji:

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka z niepełnosprawnością ruchową i zaburzeniami sprzężonymi 2. Nazwa przedmiotu / modułu

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI Klasy IV VI szkoła podstawowa

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI Klasy IV VI szkoła podstawowa PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI Klasy IV VI szkoła podstawowa I. OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIÓW - co oceniamy Ocenianiu podlegają następujące formy aktywności uczniów: sprawdziany obejmujące zakres

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KARTA PRZEDMIOTU

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KARTA PRZEDMIOTU WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI z siedzibą w Zamościu KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE (WYPEŁNIA TOK STUDIÓW) Nazwa przedmiotu Wydział Kierunek studiów Poziom Profil Rok

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP 00-389 Warszawa, ul. Smulikowskiego 6/8

Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP 00-389 Warszawa, ul. Smulikowskiego 6/8 Prowadzący : Katarzyna Żelichowska Przedmiot: metodyka zintegrowanej edukacji wczesnoszkolnej (ćwiczenia) semestr / zimowy 2011 r. Studia I stopnia Semestr V Liczba godzin: 30 ECTS 6 Rok akademicki 2011/2012

Bardziej szczegółowo

Neuronalne korelaty przeżyć estetycznych (Rekonstrukcja eksperymentu)

Neuronalne korelaty przeżyć estetycznych (Rekonstrukcja eksperymentu) Neuronalne korelaty przeżyć estetycznych (Rekonstrukcja eksperymentu) NEUROESTETYKA PIOTR PRZYBYSZ Wykład monograficzny. UAM Poznań 2010 Rozumienie piękna na gruncie psychologii sztuki i w neuroestetyce

Bardziej szczegółowo

Wtorkowy maraton matematyczny

Wtorkowy maraton matematyczny Wtorkowy maraton matematyczny Innowacja pedagogiczna o charakterze programowym z zakresu edukacji matematycznej realizowana w Szkole Podstawowej nr 2 im. Jana Brzechwy w roku szkolnym 2013/2014 I. Autorki

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalność/specjalizacja Poziom kształcenia: Profil: Forma studiów Rok/semestr Wprowadzenie do psychologii i historii

Bardziej szczegółowo

Anna Watoła "Rzeczywistość, perswazyjność, falsyfikacja w optyce wychowania i edukacji", Red. M. Kisiel i T. Huk, Katowice, 2009 : [recenzja]

Anna Watoła Rzeczywistość, perswazyjność, falsyfikacja w optyce wychowania i edukacji, Red. M. Kisiel i T. Huk, Katowice, 2009 : [recenzja] Anna Watoła "Rzeczywistość, perswazyjność, falsyfikacja w optyce wychowania i edukacji", Red. M. Kisiel i T. Huk, Katowice, 2009 : [recenzja] Chowanna 1, 333-336 2011 Rzeczywistość, perswazyjność, falsyfikacja

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA I. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10

Bardziej szczegółowo

ROLA PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ WE WSPIERANIU DZIECI UZDOLNIONYCH

ROLA PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ WE WSPIERANIU DZIECI UZDOLNIONYCH ROLA PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ WE WSPIERANIU DZIECI UZDOLNIONYCH Opracowanie: Lucyna Hoffmann-Czyżyk Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI GIMNAZJUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI GIMNAZJUM PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI GIMNAZJUM I. Postanowienia ogólne II. III. IV. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI 1. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET RZESZOWSKI WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY INSTYTUT PEDAGOGIKI

UNIWERSYTET RZESZOWSKI WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY INSTYTUT PEDAGOGIKI UNIWERSYTET RZESZOWSKI WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY INSTYTUT PEDAGOGIKI ŁUCJA JAROCH MOTYWY WYBORU ZAWODU PRZEZ UCZNIÓW KLAS III GIMNAZJALNYCH Z RÓŻNYCH ŚRODOWISK SPOŁECZNYCH Praca magisterska napisana pod kierunkiem

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie samodzielności uczniów w edukacji wczesnoszkolnej

Kształtowanie samodzielności uczniów w edukacji wczesnoszkolnej Kształtowanie samodzielności uczniów w edukacji wczesnoszkolnej Pomóż mi, a zrobię to sam. M. Montessori Coraz szybsze tempo przemian we wszystkich dziedzinach życia wymaga przygotowania ludzi do sprostania

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI z siedzibą w Zamościu KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE (WYPEŁNIA TOK STUDIÓW) Nazwa przedmiotu Wydział Kierunek studiów Poziom Profil Rok

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ Wydział Instytut/Katedra Kierunek Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Program terapeutyczno-edukacyjny Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł - gimnastyka mózgu

Program terapeutyczno-edukacyjny Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł - gimnastyka mózgu Opracowała: Katarzyna Szydłowska Wprowadzenie Dziecko rodzi się z kompleksem naturalnych sił- odruchów i instynktów. Naturalnie dane odruchy i pierwotne ruchy w procesie ich przyswajania w okresie niemowlęcym,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI I. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 2015 r.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY Moduł/Przedmiot: Psychologia Kod modułu: xxx Koordynator modułu: dr Małgorzata Sierszeńska-Leraczyk Punkty ECTS: 3 Status przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

MATEMATYKA to naprawdę nie jest trudne

MATEMATYKA to naprawdę nie jest trudne MATEMATYKA to naprawdę nie jest trudne Innowacja pedagogiczna o charakterze metodycznym z zakresu edukacji matematycznej realizowana w Szkole Podstawowej w Zamościu w 01.03.2016 30.06.2017 Wiedza jest

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel OGÓLNE Umiejętność, które wykorzystujemy we wszelkiego typu działaniach SAMOREGULACJI

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski (red.) - Inteligencja emocjonalna. Spis treści

Księgarnia PWN: Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski (red.) - Inteligencja emocjonalna. Spis treści Księgarnia PWN: Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski (red.) - Inteligencja emocjonalna Spis treści Wprowadzenie (Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski)....... 11 Część I. Teoria 1. Inteligencja emocjonalna:

Bardziej szczegółowo

Sylabus. Rozproszone Systemy Poznawcze (Distributed Cognitive Systems) Dr. Leonardi Giuseppe

Sylabus. Rozproszone Systemy Poznawcze (Distributed Cognitive Systems) Dr. Leonardi Giuseppe Sylabus Nazwa przedmiotu (w j. polskim i angielskim) Nazwisko i imię prowadzącego (stopień i tytuł naukowy) Rozproszone Systemy Poznawcze (Distributed Cognitive Systems) Dr. Leonardi Giuseppe Rok i semestr

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Biologia z przyrodą. Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 1. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Biologia z przyrodą. Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 1. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Biologia z przyrodą Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 1 Nazwa w j. ang. Psychological bases of education and teaching 1 Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Grażyna Rudkowska

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASIE Vb. Podręczniki: Matematyka 5, M. Dobrowolska, M. Karpiński, Zbiór zadań wyd.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASIE Vb. Podręczniki: Matematyka 5, M. Dobrowolska, M. Karpiński, Zbiór zadań wyd. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASIE Vb Nauczyciel: mgr Czesława Merta Podręczniki: Matematyka 5, M. Dobrowolska, M. Karpiński, Zbiór zadań wyd. GWO Wyposażenie ucznia na zajęciach: Podręcznik,

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Rehabilitacja dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością: teoria i możliwości praktyczne. Moduł 190.: Niepełnosprawność intelektualna

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców Przedszkolak u progu szkoły Informacja dla rodziców Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością

Bardziej szczegółowo

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu AAC (ang.) Augmentive and Alternative Communication Wspomagające

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III

SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III w Szkole Podstawowej nr 2. im. Jana Pawła II w Twardogórze ZASADY OCENIANIA 1. Nauczyciele w pierwszym tygodniu każdego roku informują uczniów o wymaganiach edukacyjnych,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Paweł Pytlak Końskowola 2010 Spis treści; I Ogólna charakterystyka programu II Cel zajęć artystycznych Cele główne Cele szczegółowe

Bardziej szczegółowo

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Oprac. Grzegorz Kata (UMCS, SPPiTR w Lublinie) Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zdolny sześciolatek

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka z niepełnosprawnością intelektualną lub zagrożonego niepełnosprawnością intelektualną

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki

Wstęp do kognitywistyki Wstęp do kognitywistyki Wykład I: Kognitywistyka z lotu ptaka Piotr Konderak konsultacje: poniedziałki, 11:10-12:40, p. 205 Strona przedmiotu: http://konderak.eu/wkg10.html W historii intelektualnej wszystko

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG UNIWERSYTET GDAŃSKI Wydział Nauk Społecznych Załącznik nr 1 (wymagany do wniosku do Senatu UG w sprawie zatwierdzenia programu studiów) INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA Na Studiach Doktoranckich

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej i praktycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli.

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli. Powiatowe Centrum Poradnictwa Psychologiczno Pedagogicznego i Doskonalenia Nauczycieli w Głogowie od dnia 01.08.2013 r. realizuje projekt pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

Semestr I: Semestr II: Semestr III: 15, Zal, 3 ECTS Semestr IV: Semestr V: Semestr VI:

Semestr I: Semestr II: Semestr III: 15, Zal, 3 ECTS Semestr IV: Semestr V: Semestr VI: AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY Moduł/Przedmiot: Proseminarium pisemnej pracy dyplomowej Kod modułu: xxx Koordynator modułu: dr hab. Mikołaj Rykowski Punkty ECTS:

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Pedagogiki, Zakład Edukacji Osób z Niepełnosprawnością 4. Kod przedmiotu / modułu

Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Pedagogiki, Zakład Edukacji Osób z Niepełnosprawnością 4. Kod przedmiotu / modułu OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka niewidomego i słabowidzącego 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Supporting

Bardziej szczegółowo

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI?

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? mgr Magdalena Jabłońska mgr Dorota Orłowska 1 DLACZEGO RODZICE NIE MAJĄ WIEDZY O ISTOTNYCH PROBLEMACH SWOICH DZIECI? brak czasu mało doświadczeń

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

Nauczyciel ucznia uzdolnionego matematycznie

Nauczyciel ucznia uzdolnionego matematycznie Mariola Frontczak Małgorzata Iwanowska Urszula Jankiewicz Beata Wąsowska-Narojczyk Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń Nauczyciel ucznia uzdolnionego matematycznie 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych OPIS OGÓLNY STUDIÓW

Program studiów podyplomowych OPIS OGÓLNY STUDIÓW Program studiów podyplomowych STUDIA PODYPLOMOWE DLA NAUCZYCIELI KWALIFIKUJĄCE DO NAUCZANIA PRZEDMIOTU PRZYRODA W SZKOLE PODSTAWOWEJ OPIS OGÓLNY STUDIÓW Wydział/Jednostka prowadząca studia podyplomowe

Bardziej szczegółowo

Pamięć operacyjna. Paulina Ziomkowska Kognitywistyka 3 rok

Pamięć operacyjna. Paulina Ziomkowska Kognitywistyka 3 rok Pamięć operacyjna Paulina Ziomkowska Kognitywistyka 3 rok Pamięć operacyjna (WM) cześć pamięci krótkotrwałej Jest definiowana jako system, który aktywnie przechowuje informacje w umyśle aby wykonać werbalne

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu PEDAGOGIKA Rocznik studiów 2012/13 Wydział Wydział Stosowanych

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Praktyczna diagnoza kliniczna dziecka w relacji z opiekunem wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI I. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu

Bardziej szczegółowo

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PLACÓWKĄ ZARZĄDZANIE PO WROCŁAWSKU prof. UWr Kinga Lachowicz-Tabaczek Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, HR Projekt Wrocław

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: I. Postanowienia ogólne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dn. 30 kwietnia 2007 r.

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowych mediów w procesie kształcenia jako przykład innowacji dydaktycznej

Wykorzystanie nowych mediów w procesie kształcenia jako przykład innowacji dydaktycznej Wykorzystanie nowych mediów w procesie kształcenia jako przykład innowacji dydaktycznej mgr Sylwia Polcyn-Matuszewska Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Informacja o autorce: mgr Sylwia Polcyn-Matuszewska

Bardziej szczegółowo

PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu wychowania fizycznego zał. 4

PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu wychowania fizycznego zał. 4 PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu wychowania fizycznego zał. 4 1. Wymagania wstępne Uzyskanie zaliczenia z przedmiotu: psychologia, bezpieczeństwo i higiena pracy, zaliczenie dwóch

Bardziej szczegółowo

Załącznik do procedury nr USZJK-II KARTA PRZEDMIOTU

Załącznik do procedury nr USZJK-II KARTA PRZEDMIOTU Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu w języku polskim angielskim UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Załącznik do procedury nr USZJK-II KARTA

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla: nazwa kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej profil kształcenia

Efekty kształcenia dla: nazwa kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej profil kształcenia Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 dla: nazwa kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej poziom kształcenia profil kształcenia Kod efektu kształcenia (kierunek) K_W01 K_W02 K_W03 K_W04

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) przedmiotu. Pedagogika Studia I Stopnia

Karta (sylabus) przedmiotu. Pedagogika Studia I Stopnia PVOP Przedmiot: Przedmiot w języku angielskim: Rok: III Karta (sylabus) przedmiotu Pedagogika Studia I Stopnia Praca opiekuńczo-wychowawcza z wychowankiem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.. Care

Bardziej szczegółowo

Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych

Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych Ewa Piotrowska Wykład oparty na podręczniku: Praktyczna nauka zawodu Ornatowski, J. Figurski Nauczanie problemowe znajduje zastosowanie: w nauczaniu teoretycznych

Bardziej szczegółowo

PRACA DOMOWA JAKO JEDNA Z FORM KSZTAŁCENIA

PRACA DOMOWA JAKO JEDNA Z FORM KSZTAŁCENIA PRACA DOMOWA JAKO JEDNA Z FORM KSZTAŁCENIA mgr Agata Pajkert-Skadłubowicz 1. Praca domowa uczniów. Praca domowa - jest nieodłącznym elementem procesu kształcenia w systemie klasowo-lekcyjnym, jest ważną

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna 1. Osoby wdrażające innowacje: mgr Justyna Witas, mgr Adriana Jachnicka, mgr Marta Jafernik 2. Termin wprowadzenia i czas trwania innowacji: Innowacja

Bardziej szczegółowo

Współczesne cele wychowania fizycznego a wybrane uregulowania prawne

Współczesne cele wychowania fizycznego a wybrane uregulowania prawne Współczesne cele wychowania fizycznego a wybrane uregulowania prawne Jakość poziomu edukacji w konfrontacji do potrzeb jednostkowych i społecznych jest wciąż przedmiotem krytyki i poszukiwań sposobów poprawy.

Bardziej szczegółowo

Rola nauczyciela w pracy z dzieckiem zdolnym

Rola nauczyciela w pracy z dzieckiem zdolnym Rola nauczyciela w pracy z dzieckiem zdolnym Przez zdolność rozumiemy predyspozycje jednostki do łatwego, sprawnego i skutecznego opanowania pewnych umiejętności. Dziecko zdolne - to takie, które w kilku

Bardziej szczegółowo