Jak przygotowywać i realizować projekty szerokopasmowego dostępu do Internetu w regionach?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jak przygotowywać i realizować projekty szerokopasmowego dostępu do Internetu w regionach?"

Transkrypt

1 The Innovative Actions Network for the Information Society Sieć Innowacyjnych Inicjatyw na rzecz Społeczeństwa Informacyjnego Jak przygotowywać i realizować projekty szerokopasmowego dostępu do Internetu w regionach? Przewodnik Europejskie Regionalne Stowarzyszenie Społeczeństwa Informacyjnego Projekt IANIS był współfinansowany ze środków Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej Komisji Europejskiej Opracowanie wersji polskiej: Stowarzyszenie Miasta w Internecie

2 Jak przygotowywać i realizować projekty szerokopasmowego dostępu do Internetu w regionach? Przewodnik Wydanie polskie poprawione Opracowanie polskie podręcznika zrealizowano w ramach projektu SIRMA - Sieć dla Innowacyjnego e-rozwoju Mazowsza Projekt SIRMA jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz ze środków budżetu państwa Tarnów, czerwiec 2007

3 Przewodnik został opracowany przez: - Europejskie Regionalne Stowarzyszenie Społeczeństwa Informacyjnego w ramach projektów IANIS - Sieć Akcji Innowacyjnych na rzecz Społeczeństwa Informacyjnego finansowanych ze środków Dyrekcji Generalnej Polityka Regionalna Komisji Europejskiej. Opracowanie wersji polskiej: Stowarzyszenie Miasta w Internecie, Tarnów, ul. Krakowska 11a Tel , fax Redakcja i konsultacja merytoryczna: Krzysztof Głomb, Mateusz Przanowski, Jakub Staniewicz Redakcja techniczna: Agnieszka Stępniewska Projekt graficzny/skład i łamanie: Studio Pirus MTL ISBN Uwaga: Pomimo starań włożonych w przygotowanie niniejszego podręcznika nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne nieścisłości lub straty wynikające z zastosowania zawartych w nim zaleceń. W zdecydowanej większości kwestii Czytelnik musi uwzględniać lokalny kontekst, w którym będą wdrażane zalecenia lub rady i pamiętać, że czyni to na własną odpowiedzialność. Wsparcia pierwszemu wydaniu podręcznika przez udzieliły:

4 Spis treści Przedmowa do wydania polskiego...4 Od wydawcy...5 Przedmowa do wydania pierwszego...6 Streszczenie Dlaczego sieci szerokopasmowe? Korzyści z sieci szerokopasmowych dla rozwoju regionalnego Skutki braku dostępu szerokopasmowego Technologie sieci szerokopasmowych Technologie bezprzewodowe Technologie przewodowe Planowanie i organizacja, czyli najpierw rzeczy najważniejsze Modele udziału sektora publicznego w lokalnych i regionalnych projektach dostępu szerokopasmowego Sieci i usługi obsługiwane przez samorząd lokalny Model dostawca dostawców (ang. carrier s carrier) Model infrastruktury pasywnej Kondominium światłowodowe Agregacja popytu Podsumowanie modeli Partnerstwo publiczno-prywatne Kwestie prawne i ekonomiczne dotyczące poszczególnych modeli Możliwości finansowania z europejskich funduszy strukturalnych...45 Aneks 1: Regionalne studia przypadków sieci szerokopasmowych...47 Aneks 2: Studium przypadku Szkocja...61 Inicjatywa Scottish Enterprise Broadband dla programu biznesowego...61 Aneks 3: Glosariusz...63

5 Przedmowa do wydania polskiego Zainteresowanie polskich samorządów projektami zapewniającymi szerokopasmowy dostęp do Internetu intensywnie rośnie od kilku lat wraz z przyswajaniem wiedzy o możliwościach wykorzystania komunikacji elektronicznej dla świadczenia różnorodnych usług przez urzędy administracji publicznej, instytucje opieki zdrowotnej i placówki oświatowe. Dzięki funduszom strukturalnym w kilku regionach Polski (np. woj. kujawsko-pomorskie i świętokrzyskie) zrealizowano w latach znaczące inwestycje, dzięki którym dostęp do sieci o wysokiej jakości uzyskały setki tysięcy gospodarstw domowych, instytucji publicznych i przedsiębiorstw. Nowa perspektywa wdrażania polityki spójności w latach zaowocuje z pewnością licznymi subregionalnymi i lokalnymi inicjatywami samorządów oraz budową sieci szkieletowej w 5 regionach objętych Programem Operacyjnym Rozwój Polski Wschodniej, za którą odpowiada Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Opracowanie całościowych koncepcji tych przedsięwzięć uwzględniających trudne doświadczenia i dobre praktyki publicznych inwestycji w infrastrukturę dostępu do Internetu w krajach Unii Europejskiej staje na porządku dziennym wielu samorządowych decydentów. Pomocą w tych pracach o dużym stopniu złożoności i zawsze innowacyjnym charakterze będzie od dziś Podręcznik: Jak przygotowywać i realizować projektu, którego poprawione wydanie oddajemy w ręce polskich czytelników. Pierwotne jego wersje opracowane zostały przez ekspertów European Regional Information Society Association w latach 2003 i 2004 w ramach projektu IANIS. Wydanie polskie nie tylko silnie aktualizuje treści Podręcznika, lecz także przystosowuje jego tematykę do potrzeb polskich samorządów planujących inwestycje w projekty broadbandowe planowane do finansowania ze środków funduszy strukturalnych w latach Wydatkowanie środków publicznych w tym środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego - na samorządowe projekty zapewniające szerokopasmowy dostęp do Internetu winno odbywać się z poszanowaniem zasad konkurencyjności i rynkowego kontekstu świadczenia usług dostępowych w regionie przez operatorów teleinformatycznych. Trudnym acz kluczowym wyborem, przed jakim staną władze regionów, powiatów i gmin, będzie przyjęcie właściwego modelu biznesowego realizacji projektów silnie wszakże powiązanego z wyborem odpowiedniego rozwiązania technologicznego. Aby ten wybór ułatwić, Podręcznik omawia modele sprawdzone w praktyce europejskiej, zwracając uwagę na ich zastosowanie w konkretnie określonych warunkach lokalnych. Ta właśnie jego część winna być lekturą obowiązkową tych, którzy podejmować będą w najbliższych latach decyzje o przeznaczeniu na różnego rodzaju sieci dostępowe setek milionów złotych. Jak widać nie wystarczą tu dobre chęci potrzeba eksperckiej wiedzy i szczegółowej analizy uwarunkowań regionalnych lub lokalnych. Zasadnicze znaczenie współpracy między władzami publicznymi a operatorami teleinformatycznymi dla sukcesu inwestycji braodbandowych wielokrotnie znajduje w Podręczniku swoje uzasadnienie. Przystosowując Podręcznik do potrzeb polskiego czytelnika, dla ułatwienia przyswojenia jego specjalistycznych treści, podjęto próbę lokalizacji doświadczeń regionów UE w kontekście polskich praktyk oraz uwarunkowań prawno-organizacyjnych (chociaż nie zawsze było to jednak możliwe). Z podobnych powodów dokonano aktualizacji w rozdziale opisującym różnorodne rozwiązania technologiczne do zastosowania w projektach broadbandowych. Podręcznik koncentruje się wszakże na rozwiązaniach wielokrotnie sprawdzonych w praktyce europejskich regionów, z tych powodów jego Autorzy nie postawili przed sobą zadania prezentacji pełnej gamy rozwiązań potencjalnie zapewniających szerokopasmowy dostęp do Internetu dla lokalnych społeczności. Wydawcy polskiego wydania kierują na ręce prof. Garetha Hughesa - sekretarza generalnego - podziękowania za umożliwienie opracowania i bezpłatnego udostępniania Podręcznika polskim czytelnikom. Krzysztof Głomb Prezes Stowarzyszenia Miasta w Internecie

6 Od wydawcy komentarz do wydania poprawionego W trakcie realizacji programu IANIS 1 (Innovative Actions Network for the Information Society Sieć Innowacyjnych Inicjatyw na rzecz Społeczeństwa Informacyjnego), zorganizowano wiele spotkań i warsztatów na temat zastosowania sieci szerokopasmowych w obszarach wiejskich, rzadko zaludnionych i peryferyjnych. Owocem tych działań była publikacja przewodnika 2 : Zastosowanie regionalnych sieci szerokopasmowych w czerwcu 2003 roku. W zasadzie Przewodnik powinien ukazać się już wówczas pod szyldem IANIS. Za jego wznowieniem przemawia obecnie kilka powodów. Po pierwsze - rozszerzenie Unii Europejskiej stało się faktem 3, a rozwój sieci szerokopasmowych nabiera dla nowych członków Unii wysokiej wagi. Nowe kraje, podobnie jak regiony starej piętnastki, poważnie traktują problem rosnącej przepaści technologicznej digital divide 4. Drugi powód, związany z poprzednim, to rozwój inicjatyw elektronicznej administracji, czyli internetowych usług administracji publicznej dla obywateli. Wzrasta liczba usług administracji publicznej świadczonych z wykorzystaniem różnych mediów, w tym Internetu, stąd przyjmuje się (choć jak dotąd nie ma na to dowodów), że elektroniczna administracja wymagać będzie dostępu szerokopasmowego. Jeżeli e-administracja ma stać się wydajna i skuteczna, konieczne stanie się postrzeganie Internetu jako medium zastępującego istniejące (tradycyjne i droższe) kanały w celu faktycznej redukcji kosztów. Ze względu na to, że usługi świadczone obywatelom przez administrację publiczną muszą być powszechnie dostępne, wysuwa się argument, że w takim razie wszyscy powinni mieć dostęp szerokopasmowy i oczywiście zwykle ci, którzy najczęściej korzystają z usług administracji publicznej na ogół tego dostępu nie mają (z powodu lokalizacji i/lub kosztów). Kwestie wymienione powyżej to dwa powody przemawiające na rzecz powtórnego wydania niniejszego Przewodnika z nadzieją, że dotrze on do szerokiego grona odbiorców zainteresowanych tą tematyką. W Przewodniku wprowadzono niewielkie zmiany w stosunku do wydania pierwszego. Po pierwsze, co najbardziej oczywiste, zmieniliśmy format publikacji, aby był spójny z innymi przewodnikami wydanymi przez IANIS. Poza tym, publikacja pierwszego Przewodnika nastręczyła wielu trudności technicznych (związanych z formatowaniem), które mamy nadzieję udało się przezwyciężyć. Dokonaliśmy ponadto kilku drobnych poprawek (błędów drukarskich, itp.). Poza wspomnianymi wyżej zmianami pozostawiliśmy Przewodnik w takim kształcie, jak jego pierwsze wydanie, pomimo, że od tego czasu sporo się wydarzyło. Mowa tu przede wszystkim o wydaniu przez Komisję wskazówek do wykorzystania funduszy strukturalnych dla sieci telekomunikacyjnych pod koniec czerwca 2003 roku. Na obecnym etapie dysponujemy jednak zbyt małą ilością materiałów i dowodów, aby przeanalizować stosowanie nowych wskazówek. Z innych istotnych wydarzeń, które miały miejsce od czasu publikacji pierwszego wydania niniejszego Przewodnika wspomnieć choćby należy utworzenie przez rząd brytyjski na początku 2004 roku instytucji Regional Aggregation Bodies (RABs) w dziewięciu regionach Wielkiej Brytanii w celu wykorzystania potencjału dostępu szerokopasmowego i redukcji kosztów poprzez agregację popytu sektora publicznego. Jednakże, tak jak we wszystkich tego typu przypadkach, nowe instytucje potrzebują czasu na rozwój działalności i przygotowanie do realizowanych zadań, a zatem znowu dysponujemy zbyt małą ilością danych, aby uwzględnić ich analizę w Przewodniku i opublikować drugie wydanie. Tak jak poprzednio, mam nadzieję, że Przewodnik będzie użyteczny szczególnie dla nowego i szerszego grona odbiorców i że jego nowa postać ułatwi czytanie i korzystanie z informacji w nim zawartych. Na koniec chciałbym podziękować Komisji Europejskiej (Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej) za wsparcie i współfinansowanie dla IANIS i jej programu. Gareth Hughes Dyrektor Projektu, IANIS Dyrektor Zarządzający, wrzesień 2004 Jak przygotowywać i realizować projekty 1 IANIS - Sieć Innowacyjnych Działań na rzecz Społeczeństwa Informacyjnego, ang. Innovative Actions Network for the Information Society projekt, którego głównym założeniem było stworzenie możliwości bardziej efektywnego włączenia się regionów europejskich w nurt wymiany doświadczeń związanych z realizacją innowacyjnych projektów na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego finansowanych z funduszy strukturalnych. W latach w ramach IANIS uruchomiono sieć regionów koordynowaną przez Powodzenie projektu IANIS oraz rosnące zainteresowanie regionów europejskich pozyskiwaniem specjalistycznej wiedzy w zakresie regionalnego rozwoju gospodarki opartej na wiedzy spowodowało, że jesienią 2004 roku zwróciła się z wnioskiem do Komisji Europejskiej o wsparcie programu działań stanowiących kontynuacje tego projektu. Realizacja nowego przedsięwzięcia nazwanego IANIS+ rozpoczęła się wiosną 2005 i planowana jest do połowy 2007 roku. 2 - Europejskie Regionalne Stowarzyszenie Społeczeństwa Informacyjnego ang. European Regional Information Society Association stowarzyszenie założone przez 28 regionów w 1998 r. na fundamencie inicjatyw IRISI i RISI (zapoczątkowanych przez KE odpowiednio w 1995 i 1997 r.). Jego celem jest działanie na rzecz wymiany doświadczeń między regionami w dziedzinie rozwoju społeczeństwa informacyjnego oraz usług i aplikacji ICT. Obecnie skupia 45 regionów i 1 firmę prywatną, w tym ze strony polskiej województwo małopolskie i kujawsko-pomorskie. Zob. więcej na stronie 3 Mowa tu oczywiście o rozszerzeniu UE o dzisięć nowych krajów członkowskich, jakie miało miejsce 1 maja 2004 r., nie zaś o rozszerzeniu z 1 stycznia 2007 r., które objęło 2 kraje (Bułgarię i Rumunię). 4 ang. digital divide wykluczenie cyfrowe, podział społeczeństwa na tych, którzy mają dostęp i korzystają z technik cyfrowych i tych, którzy za postępem nie nadążają przyp. tłum.

7 Jak przygotowywać i realizować projekty 5 Technologie informacji i komunikacji ang. Information and Communication Technologies technologie pozwalające na gromadzenie, przechowywanie, wyszukiwanie, przetwarzanie, analizowanie i przesyłanie informacji. Wykorzystanie ICT pozwala na zmniejszenie kosztów i podwyższenie efektywności zarządzania informacją. 6 Celem 1 polityki strukturalnej jest promowanie rozwoju i strukturalnego dostosowania regionów opóźnionych w rozwoju. Do tej kategorii zaliczały się jednostki NUTS II mające przeciętny PKB per capita poniżej 75% średniej unijnej, najsłabiej zaludnione obszary Finlandii i Szwecji (gęstość zaludnienia poniżej 8 mieszkańców na km2) oraz francuskie departamenty zamorskie, Wyspy Kanaryjskie, Azory i Madera. Do tej kategorii zaliczał się w 2006 roku cały obszar Polski. Celem 2 było wspieranie gospodarczej i społecznej konwersji obszarów stojących w obliczu problemów strukturalnych. Objęte nim są jednostki NUTS III ze schyłkowymi gałęziami przemysłu, doświadczające problemów na obszarach zurbanizowanych lub te, na których gospodarkę ma wpływ kryzys w rybołówstwie. 7 Regionalne Inicjatywy Społeczeństwa Informacyjnego (ang. Regional Information Society Initiatives). Przedmowa do wydania pierwszego W ciągu ostatniego dziesięciolecia technologie informacji i komunikacji (ICT) 5 wywierały znaczący wpływ na wiele gospodarek i społeczności na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. Co więcej, w przyszłości nastąpią zapewne jeszcze dalej idące zmiany wraz z rosnącym dostępem do komunikacji szerokopasmowej i nowymi usługami, do których rozwoju komunikacja ta się przyczynia. Wiele regionów opracowało własne strategie na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego i plany działań w perspektywie nadchodzących zmian, mając świadomość możliwości i zagrożeń, jakie niesie ze sobą zastosowanie ICT. W niektórych regionach rozwój społeczeństwa informacyjnego czy społeczeństwa opartego na wiedzy stał się priorytetem na drodze do rozwoju konkurencyjności, ochrony i tworzenia miejsc pracy, poprawy stopy życiowej, lepszej jakości życia oraz silniejszej spójności społecznej. Dążenie do rozwoju społeczeństwa informacyjnego jest również jednym z priorytetów polityki europejskiej, zwłaszcza po szczycie lizbońskim, który zaowocował strategią i Planami Działań eeuropa (z 2002 i 2005 r.). Plan Działań eeuropa z 2005 r. kładzie szczególny nacisk na rozwój dostępu szerokopasmowego jako istotnego czynnika warunkującego osiągnięcie ambitnego celu uczynienia z Europy do roku 2010 najbardziej dynamicznej i konkurencyjnej gospodarki świata. Osiągnięcie takich celów wymaga podjęcia przez regiony Europy aktywnych działań. W regionach słabiej rozwiniętych (Less Favoured Regions), którym przyznano status Celu 1 lub 2 polityki spójności 6, brak odpowiedniej infrastruktury telekomunikacyjnej może stanowić poważną przeszkodę na drodze rozwoju społeczeństwa informacyjnego, przez co grozi im pogłębiająca się przepaść technologiczna (ang. digital divide) na skutek działania mechanizmów kumulacji rynku w regionach dynamicznie się rozwijających. Finansowanie inwestycji w sieci może również napotykać trudności pomimo dostępności funduszy strukturalnych. Od pewnego czasu podejmuje wysiłki na rzecz wsparcia swoich członków poprzez tworzenie tzw. sieci kompetencji, opracowując rzetelne podręczniki dotyczące szerokiej gamy tematów odpowiadających potrzebom regionów. To dla mnie prawdziwa przyjemność, a zarazem doskonała okazja, móc przedstawić niniejszy Przewodnik - Jak przygotowywać i realizować projekty szerokopasmowego dostępu do Internetu w regionach?, kolejny po Przewodniku RISI 7 i Podręczniku Ewaluacji Programów. Złożoność technologiczna, kwestie inżynierii finansowej i przepisy o konkurencji, nie mówiąc o regulacjach i wytycznych dotyczących funduszy strukturalnych, powodować mogą spowolnienie wdrażania sieci szerokopasmowych. Mamy nadzieję, że niniejszy Przewodnik rozjaśni nieco te kwestie i będzie stanowił wsparcie dla regionów w dążeniu do stworzenia społeczeństwa informacyjnego w świecie sieci szerokopasmowych. Opracowanie i publikacja niniejszego Przewodnika nie byłyby możliwe bez wysiłku, wiedzy i zaangażowania partnerów z sektora przemysłowego. Pragnę wyrazić wdzięczność za ich wsparcie techniczne. reprezentuje sektor publiczny, ale nasza współpraca dowodzi znaczenia i wzajemnych korzyści partnerstwa publiczno-prywatnego w osiąganiu obopólnej wygranej. Pragnę również podziękować tym regionom i ich przedstawicielom, którzy w krótkim czasie dostarczyli studia przypadku zawierające ich doświadczenia i podejście do wdrażania sieci szerokopasmowych. Stanowią one dopełnienie niniejszego Przewodnika, który bez nich byłby zdecydowanie uboższy. Mam nadzieję i jestem przekonany, że dla większości z Państwa niniejszy Przewodnik będzie cenną i użyteczną pozycją. Takie publikacje często szybko się dezaktualizują, będziemy więc starać się co pewien czas uaktualniać wersję elektroniczną. Dzięki wersji elektronicznej możliwa będzie szybka i tania aktualizacja lub uzupełnianie regionalnych studiów przypadku. Zachęcam zatem regiony do dzielenia się z nami swoimi doświadczeniami. Gareth Hughes Dyrektor Projektu, IANIS Dyrektor Zarządzający, czerwiec 2003

8 Streszczenie Sieci szerokopasmowe to klucz do wzrostu konkurencyjności gospodarek krajowych i regionalnych, ponieważ w znacznym stopniu wpływają one na uwolnienie zysków produkcyjnych wypracowanych dzięki Internetowi. Dostęp do Internetu, możliwość przetwarzania i przekazywania dowolnej informacji w postaci cyfrowej 24 godziny na dobę, w dowolnym miejscu na ziemi to siła napędowa gospodarek, które w coraz większym stopniu polegają na wartościach niematerialnych, czyli wiedzy i informacji. Sieci szerokopasmowe stały się niezbędne do zapewnienia konkurencyjności większości przedsiębiorstw i stanowią warunek atrakcyjności ekonomicznej regionów. Jak przygotowywać i realizować projekty Sieci szerokopasmowe można najlepiej określić z perspektywy użytkownika końcowego jako podstawowe narzędzie umożliwiające szybki dostęp oraz wymianę złożonych treści multimedialnych i szerokiej gamy usług przy użyciu przewodowych i bezprzewodowych sieci dostępowych. Obecnie wiele europejskich władz lokalnych i regionalnych planuje wdrożyć lub wdraża projekty z zakresu sieci szerokopasmowych. Projekty takie wymagają starannego planowania i organizacji, gdyż konieczne jest rozwiązanie szeregu kwestii technologicznych, ekonomicznych i prawnych. Różne modele wdrażania sieci szerokopasmowych, które mogą służyć jako ramy zaangażowania się sektora publicznego w projekty dotyczące tych sieci, powinny zostać poddane starannej ocenie w kontekście specyficznych warunków regionalnych. W Podręczniku przedstawione zostały następujące modele: model sieci samorządowej, gdy samorząd lokalny realizuje i zarządza całością przedsięwzięcia, począwszy od budowy infrastruktury (dukty kablowe, itd.) do powstania sieci szerokopasmowej i dostarczania usług dla użytkowników końcowych model dostawca dostawców, gdy społeczność lokalna tworzy i jest operatorem infrastruktury, którą wyposaża w sieć szerokopasmową, by następnie sprzedać cały zasób sieci komercyjnym dostawcom usług, którzy obsługują użytkowników końcowych model infrastruktury pasywnej, gdy społeczność lokalna buduje infrastrukturę pasywną (dukty kablowe, itd.), na którą otrzymuje koncesję niezależna strona trzecia, odpowiedzialna za leasing całości lub części infrastruktury komercyjnym dostawcom usług, którzy instalują i są operatorami własnej sieci i usług model agregacji popytu w różnym stopniu i postaci, w celu osiągnięcia masy krytycznej użytkowników i ruchu sieciowego koniecznej do zagwarantowania dochodów, uzasadnienia inwestycji w sieci szerokopasmowe i zapewnienia wykonalnych biznesplanów projektów model tworzenia i promowania kondominiów światłowodowych, aby ułatwić finansowanie przyłączy do sieci światłowodowych dla użytkowników końcowych. W celu dopasowania najlepszego modelu do warunków regionalnych inwestorzy sektora publicznego i prywatnego winni przeanalizować różne poziomy łańcucha wartości sieci szerokopasmowych (infrastruktura pasywna, sieci i usługi szerokopasmowe, terminale). We wszystkich przypadkach należy rozdzielić inwestycje w infrastrukturę pasywną (porównywalne do inwestycji w nieruchomości, obciążone niskim ryzykiem, z długim, nawet dwudziestoletnim okresem zwrotu) od inwestycji w sieci zaawansowane technologicznie (obciążone wyższym ryzykiem i ze znacznie krótszym okresem zwrotu, od 3 do 5 lat).

9 To jeszcze nie wszystko. Sukces projektu sieci szerokopasmowych zależeć będzie również od następujących kwestii: zdefiniowania celów, określających rolę sektora publicznego i oceniających parametry dla wykonalnego ekosystemu sieci szerokopasmowych oraz czynniki sukcesu, ryzyka i wyzwania wyboru technologii dostępu do sieci szerokopasmowych, które mają być zastosowane stworzenia odpowiedniej postaci partnerstwa publiczno-prywatnego ( joint venture, bezpośrednie subsydia, pożyczki lub gwarancje państwowe, leasing, ulgi) identyfikacji najważniejszych kwestii prawnych i ekonomicznych.

10 1. Argumenty za inwestycjami w sieci szerokopasmowe 1.1 Dlaczego sieci szerokopasmowe? Sieci szerokopasmowe stanowią fundament społeczeństwa informacyjnego XXI wieku. To już nie tylko technologiczne proroctwa, ale rzeczywistość uznana przez rządy krajów Europy i świata. Przywódcy piętnastu państw członkowskich Unii Europejskiej w komunikacie wydanym po szczycie Rady Europejskiej w czerwcu 2002 roku zobowiązali się zapewnić powszechną dostępność i wykorzystanie sieci szerokopasmowych w Unii Europejskiej do 2005 r 8. EICTA, organizacja reprezentująca europejski przemysł telekomunikacyjny i komputerowy, w następujący sposób określiła możliwości w zakresie sieci szerokopasmowych w ostatniej Białej Księdze szerokopasmowej Europy : Znaczenie sieci szerokopasmowych i ich miejsce w gospodarce zyskują szerszy kontekst, jeśli spojrzymy wstecz na podobne zmiany w infrastrukturze Europy w zakresie możliwości i wydajności kolej, drogi, energię elektryczną i telekomunikację. Wszystkie one dokonały transformacji w działalności gospodarczej firm i obywateli, umożliwiły rozwój nowych rodzajów inicjatyw, dając przewagę konkurencyjną w obszarach, w których zostały wdrożone. Sieci szerokopasmowe uważa się za podstawę konkurencyjności gospodarek krajowych i regionalnych. Dlaczego? Ponieważ sieci szerokopasmowe umożliwiają uwolnienie potencjału zysków produkcyjnych tkwiącego w Internecie. Możliwość dostępu, przetwarzania i przesyłania wszelkich informacji w postaci cyfrowej, 24 godziny na dobę w dowolnym miejscu na ziemi, jest siłą napędową gospodarek, które w coraz większym stopniu polegają na wartościach niematerialnych, takich jak wiedza i informacja. Wymiana i analiza informacji w czasie rzeczywistym pozwalają na bardziej wydajną pracę administracji i biznesu, ale też na sprawne załatwianie spraw prywatnych. Stały się one niezbędnym warunkiem wzrostu konkurencyjności dla większości przedsiębiorstw. Penetracja szerokopasmowego Internetu w Polsce w październiku 2006 roku wyniosła 4,5 %, co wprawdzie oznacza wzrost o 2,5 punktu procentowego w porównaniu do analogicznego okresu roku 2005, ale wciąż plasuje nasz kraj wyraźnie poniżej średniej unijnej wynoszącej 15,7%. Pod tym względem gorzej wypadają jedynie 2 kraje członkowskie: Grecja i Słowacja, w których współczynnik penetracji wynosi odpowiednio 3,3% i 4,3% 9. 8 Poziom dostępności sieci szerokopasmowych wciąż nie może być określany jako powszechny, ale w ostatnich latach możemy obserwować poprawę sytuacji w tej dziedzinie. Średni wskaźnik penetracji, tj. liczba linii szerokopasmowych na 100 osób, w październiku 2006 r. wyniósł dla całego obszaru UE 15,7%, co oznacza wzrost w ciągu roku o 4,2 punktu procentowego. Wobec powyższego w 2006 roku codziennie oddawano średnio ponad linii szerokopasmowych, gdy rok wcześniej tylko Źródło: XI i XII Komunikat KE w/s europejskich przepisów regulacyjnych i rynków łączności elektronicznej, COM(2006)68 i COM(2007)155 oraz obliczenia własne. 9 Źródło: XII Komunikat KE w/s europejskich przepisów regulacyjnych i rynków łączności elektronicznej, COM(2007)155, Bruksela 2005.

11 Sieci szerokopasmowe pozwalają przezwyciężyć najistotniejszą barierę w praktycznym zastosowaniu nowych technologii: są łatwe i wygodne w użyciu. Szybki Internet pozwala na świadczenie ważnych, przyjaznych dla użytkownika usług handlowych i publicznych. Zwiększając wielokrotnie prędkość transmisji danych, sieci szerokopasmowe kładą kres czasom, gdy wszyscy wiecznie wyczekują. Wykorzystują one coraz bardziej zaawansowane technologicznie i coraz tańsze urządzenia, np. komputery, zestawy słuchawkowe czy set top box 10. To jednak nie prędkość jest tu najważniejsza, ale nowe usługi, które powstały dzięki sieciom szerokopasmowym lepsze jakościowo, multimedialne i łatwo dostępne. Regiony bez dostępu szerokopasmowego będą pozbawione możliwości rozwoju takich zastosowań i wykorzystania ich potencjału dla tworzenia nowych miejsc pracy. Dostęp szerokopasmowy stwarza ogromne możliwości w zakresie usług publicznych elektronicznej administracji 11, e-nauczania 12 i e-zdrowia 13 (więcej informacji w Planie Działań eeuropa ). 10 STB to elektroniczne urządzenie wielofunkcyjne, które po podłączeniu do telewizora umożliwia m. in. odtwarzanie dźwięku, obrazu, przeglądanie stron internetowych. Dostępne są urządzenia - od najprostszych, które oferują odbiór programów ogólnodostępnych w eterze - do najbardziej skomplikowanych, posiadających m.in. wbudowany dysk twardy, umożliwiający cyfrowy zapis programów (PVR, ang. Personal Video Recording) czy oglądanie na żądanie (VoD, ang. Video on Demand). 11 Elektroniczna administracja (ang. egovernment) to zastosowanie technologii komunikacji i informacji (ICT) do planowania, realizacji i monitorowania zadań administracji publicznej. Rozwiązania egovernment umożliwiają dostarczanie obywatelom efektywnych kosztowo i łatwo osiągalnych publicznych usług administracyjnych oraz usprawniają wymianę informacji i operacje między różnymi urzędami oraz między urzędami i innymi instytucjami. 12 E-nauczanie (ang. elearning) to zastosowanie środków elektronicznych, w szczególności telekomunikacji cyfrowej, technik komputerowych i multimedialnych w procesie kształcenia odbywającym się częstokroć na odległość (ang. distance learning). 13 E-zdrowie (ang. ehealth) to zastosowanie technologii informacji i komunikacji (ICT) w pełnym spektrum działalności dotyczących opieki zdrowotnej. Narzędzia i rozwiązania ezdrowia obejmują produkty, systemy i usługi wykraczające poza aplikacje internetowe. Obejmują one narzędzia dla pracowników służby zdrowia zarówno zarządzających, jak i praktyków oraz spersonalizowane systemy zdrowotne dla pacjentów i obywateli, takie jak sieci informacji zdrowotnych, elektroniczny zapis historii pacjenta, urządzenia telemedyczne oraz wiele innych opartych na ICT rozwiązań wspierających profilaktykę, diagnozowanie, leczenie, kontrolę zdrowia i modyfikowanie stylu życia. 14 Zobacz: 10 Oczywiście komputery i Internet nigdy nie zastąpią interakcji międzyludzkiej w procesie uczenia się i nauczania. Niemniej jednak informatyka nie tylko stała się odrębną dziedziną nauki, ale wzbogaca również proces nauczania i usprawnia komunikację między uczniami z różnych regionów i krajów. Informatyka może również wpłynąć na zmianę roli nauczyciela z mędrca na katedrze na przewodnika oraz na udoskonalenie samego procesu uczenia się. Multimedia, symulacje i interaktywność sprawiają, że proces nauczania staje się bardziej atrakcyjny, inspirujący, a przez to skuteczniejszy. Komputery nie zastąpią również opieki zdrowotnej, ale bezprzewodowy system szerokopasmowy łączący personel karetki, historię choroby pacjenta, ostry dyżur i chirurga może uratować życie pacjentowi. Możliwości są więc ogromne, ale nie zostaną wykorzystane bez aktywnego działania rządów na poziomie krajowym, a także administracji regionalnych i lokalnych. W przeciwieństwie do współczesnej infrastruktury kolejowej i drogowej, postęp w technologiach informacyjnych nie następuje w ciągu kilku lat, ale kilku miesięcy. Dlatego plany wspierania rozwoju i korzystania z jego wyników musza iść w parze z prognozowaniem i wizją, co podkreślił brytyjski premier Tony Blair w swoim wystąpieniu w listopadzie 2002 roku na brytyjskim e-szczycie: Postęp w technologii komunikacyjnej oznacza zwrot w podejściu do pracy. Wiele razy porównywano przełomowe wynalazki technologiczne z przeszłości: maszynę parową, elektryczność, silnik spalinowy. Początkowo elektryczność była tylko źródłem energii dla telegrafu. Rewolucja przemysłowa polegająca na elektryfikacji linii produkcyjnych trwała cale lata. Rewolucja teleinformatyczna ma duży potencjał, ale tylko wtedy, gdy zastosujemy technologię w taki sam radykalny sposób, jak elektryczność jakieś osiemdziesiąt czy sto lat temu. 1.2 Korzyści z sieci szerokopasmowych dla rozwoju regionalnego Logika gospodarki rynkowej skłania ludzi do koncentrowania się w miastach i podobnych obszarach wzrostu - sieci szerokopasmowe oferują możliwość zrównoważenia tej tendencji. W społeczeństwie informacyjnym odległość geograficzna od rynku ma mniejsze znaczenie niż w społeczeństwie przemysłowym. Niektórzy producenci telefonów komórkowych utworzyli swoje ośrodki badań i rozwoju lub centra produkcyjne w okolicach koła podbiegunowego lub w środku Chin. Odległość kilku tysięcy kilometrów od gęsto zaludnionej Europy kontynentalnej lub Stanów Zjednoczonych nie jest czynnikiem decydującym o konkurencyjności. To samo dotyczy wielu firm międzynarodowych, produkujących w jednym regionie, płacących rachunki w innym, a prowadzących badania i rozwój w jeszcze innym dzięki mię-

12 dzynarodowej sieci. Sieci szerokopasmowe oferują europejskim regionom nowe możliwości przyciągania i zatrzymywania firm. Wiele obszarów wiejskich lub podupadających obszarów przemysłowych wpada w błędne koło kurczącego się i starzejącego społeczeństwa oraz malejącej dostępności i obniżającej się jakości usług publicznych i komercyjnych. Młodsze pokolenia muszą lub chcą wyjeżdżać w poszukiwaniu pracy do obszarów wzrostu, przez co zmniejsza się liczba konsumentów i podatników utrzymujących poziom usług publicznych i prywatnych. W wyniku tych procesów region przestaje być atrakcyjny i coraz więcej osób chce go opuścić. Usługi oparte na infrastrukturze sieci szerokopasmowych mogą zarówno utrzymać konkurencyjność przedsiębiorstw, jak i obniżyć koszty świadczenia obywatelom usług publicznych. Przedsiębiorstwa mogą zoptymalizować inwestycje i dotrzeć do swoich rynków na odległość. Pracownicy mogą wydajnie pracować w dowolnym miejscu, korzystając z poczty elektronicznej i telefonu komórkowego, co daje im większą elastyczność w łączeniu życia zawodowego z prywatnym. Natomiast odpowiednio zaplanowane, przyjazne obywatelom e-usługi w samorządzie, edukacji i opiece zdrowotnej sprzyjają utrzymaniu poziomu usług. Sieci szerokopasmowe stanowią również bodziec dla nowego rodzaju działalności społecznej w regionach, gminach i wspólnotach lokalnych. Internet zdemokratyzował publikację i dostęp do informacji. Każdy, kto posiada odpowiednie umiejętności, komputer i połączenie z Internetem może publikować i docierać do niemal wszystkich informacji z całego świata. Jedną z cech charakterystycznych społeczeństwa informacyjnego jest spadek znaczenia czasu i odległości w prowadzeniu działalności społecznej i gospodarczej. Poczta elektroniczna, fora dyskusyjne i kamery internetowe nie zastąpią kontaktu z drugim człowiekiem, istnieje jednak wiele przykładów lokalnych wspólnot użytkowników, grup interesu, wymiany i tworzenia informacji. Przykłady projektów krajowych i lokalnych znajdują się w portalu Content Village (http://www.content-village.org/). Podsumowując: sieci szerokopasmowe pozwalają regionom na kontakt ze światem i utrzymanie atrakcyjności ekonomicznej przy jednoczesnym zachowaniu odrębności i różnorodności własnej kultury i sposobu życia. Sieci szerokopasmowe dla obywateli, samorządów i przemysłu umożliwiają: lekarzom wymianę zdjęć rentgenowskich przez Internet interaktywne nauczanie i uczenie się w szkole, w domu i w pracy - Europejska Sieć Szkół (European Schoolnet) dostęp do najnowszych filmów w domu zdalną opiekę medyczną dla osób starszych usługi bankowe dla wszystkich bez konieczności wychodzenia z domu stały dostęp do usług publicznych 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu pensjonatom i innym małym przedsiębiorstwom korzystanie z kanałów marketingowych o zasięgu światowym i lokalnym architektom i projektantom przesyłanie projektów klientom nowe medium twórczości artystycznej i publikacji utworów internetowe spotkania audiowizualne z osobami na całym świecie zmniejszenie kosztów administracyjnych w miastach, małych miejscowościach i innych społecznościach korzystających ze zdalnej obsługi sieci wydajniejsze procedury w ramach egovernment. 11

13 W Polsce dzięki sieciom szerokopasmowym możliwe jest między innymi: sprawdzenie on-line możliwości odbioru w urzędzie nowo wydanych dokumentów (np. dowód osobisty) - =do wszechstronna obsługa administracyjna studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego - https:// korzystanie z interaktywnej telewizji; dostępne zarówno darmowe audycje, jak i filmy w systemie pay per view - słuchanie internetowych stacji radiowych oferujących szeroką gamę prezentowanej muzyki - korzystanie z internetowych systemów obsługi klienta w zdecydowanej większości banków wykonywanie połączeń telefonicznych do innych użytkowników Internetu (za darmo) lub na numery stacjonarne/komórkowe (po bardzo niskich cenach) m.in. skorzystanie on-line z systemu informacji o terenie - e-samorząd e-administracja szkolna e-opieka zdrowotna Intranet-L.C e-nauczanie i uczenie się e-stowarzyszenia e-autostrady e-informacja, transport, turystyka e-nieruchomości e-kadry Internet telewizja, media e-usługi e-biznes Usługi dostępne dzięki sieciom szerokopasmowym dla rządu, biznesu i obywateli 12

14 1.3 Skutki braku dostępu szerokopasmowego Co się stanie, gdy moja miejscowość, miasto czy region nie zapewni sobie wysokiej klasy dostępu szerokopasmowego po przystępnej cenie? Nie jest to koniec świata, ale z pewnością oznacza to utracone szanse. Niewiele dużych czy średnich firm ulokuje się w okolicy pozbawionej infrastruktury komunikacyjnej wysokiej jakości. Codzienna praca większości firm, niezależnie od sektora przemysłu, jest już w takim stopniu oparta na wiedzy i komunikacji, że funkcjonowanie bez szybkiego Internetu jest nieefektywne. Dotyczy to również wielu małych i średnich przedsiębiorstw, w szczególności tych, które działają w obszarze zaawansowanych technologii. Przykładowo: małej firmie informatycznej lokalizacja blisko rynków nie jest potrzebna, ale dostęp szerokopasmowy jest niezbędny. Wiele regionów europejskich już rozpoczęło planowanie i wdrażanie projektów szerokopasmowych, dzięki czemu zyskują przewagę konkurencyjną. Już w niedalekiej przyszłości region bez dostępu szerokopasmowego będzie porównywalny do regionu bez prądu kilka dekad temu. Dostęp szerokopasmowy i autostrady Można powiedzieć, że sieci szerokopasmowe są infrastrukturą transportową społeczeństwa opartego na wiedzy. Zakładając, że tak jest, można pokusić się o stwierdzenie, że wprowadzenie sieci szerokopasmowych mogłoby mieć podobny wpływ na dzisiejsze gospodarki do wpływu projektu budowy autostrad prezydenta Eisenhowera. Autostrady przekształciły gospodarkę Stanów Zjednoczonych, umożliwiły lokowanie przemysłu poza głównymi obszarami miejskimi i dynamiczną transformację ogromnych obszarów wiejskich w prosperujące społeczności przemysłowe. Rozwój gospodarczy i wzrost zamożności następowały bardziej równomiernie (policentrycznie) niż w innych częściach świata, np. w Europie, gdzie działalność gospodarcza i przemysłowa koncentrowała się na małych obszarach (monocentryzm). Warto zwrócić również uwagę na jeden istotny fakt - tak, jak w przypadku wielu nowych technologii - najczęstszymi i najsprawniejszymi użytkownikami komputerów i Internetu są przedstawiciele młodszego pokolenia. Młodzi ludzie na ogół mają z nimi styczność od dzieciństwa lub nauczyli się posługiwania nimi w szkole. Chętnie pozostaną w miejscu swego urodzenia, jeśli zapewni im ono możliwość korzystania z nowych technologii i dostęp do Internetu. Więcej informacji i bibliografia na stronach: Komunikat KE, eeuropa 2005: Plan działań na rzecz społeczeństwa informacyjnego dla wszystkich, COM(2002)0263, Bruksela 2002: Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Rozwoju Regionalnego - przykłady przedsięwzięć uwieńczonych powodzeniem: OECD - Dyrekcja ds. Nauki, Technologii i Przemysłu: EICTA - Biała księga szerokopasmowej Europy, marzec 2002: Wystąpienie premiera Tony ego Blaira na e-szczycie, 19 listopada 2002 roku: 13

15 2. Technologie sieci szerokopasmowych W ciągu ostatnich lat termin sieci szerokopasmowe stał się terminem ogólnie używanym do określenia nowej generacji technologii komunikacji wysokiej przepływności, nowych rodzin interaktywnych aplikacji i usług multimedialnych oraz nowych sposobów komunikowania dla sektora publicznego i prywatnego. Sieci szerokopasmowe mają trzy główne zalety w porównaniu z tradycyjnym wąskopasmowym dostępem do Internetu: możliwość przesyłania materiałów multimedialnych i korzystania z usług dystrybucyjnych dzięki szybkiej transmisji danych stałe łącze, tzn. bez potrzeby łączenia się przez modem w celu uzyskania połączenia z Internetem większa interoperacyjność usług i nowe modele podziału zysków przyciągają nowych inwestorów, dostawców usług i treści. Definicje ogólne Szerokopasmowy - pojęcie to najlepiej zdefiniować z perspektywy użytkownika końcowego, który postrzega komunikację szerokopasmową jako podstawowe narzędzie, które pozwala na szybki dostęp i wymianę obszernych treści medialnych, wideo, muzyki, usług społecznych, aplikacji biznesowych, itd. przy użyciu szerokiej gamy przewodowych i bezprzewodowych sieci dostępu 15. Obecnie nie ma zgody co do tego, jaka prędkość charakteryzuje prawdziwe usługi szerokopasmowe. To zrozumiałe i uzasadnione. Liczy się bowiem połączenie usług i prędkości. Wyniki rozwijających się technologii szerokopasmowych są coraz lepsze. Ważnym skutkiem jest to, że szerokopasmowy nie jest ściśle związany z jedną technologią, chociaż obecnie największe przepływności oferują technologie optyczne. Dostęp szerokopasmowy - odnosi się do fizycznego połączenia pomiędzy wyposażeniem terminala użytkownika końcowego (szybki modem, komputer multimedialny, set top box, antena) a siecią komunikacyjną (np. najbliższą lokalną centralą telefoniczną). 15 Definicja zamieszczona w Broadband Manifesto, EICTA, marzec Lub dowolna inna para miedziana (typ kabla). Różne technologie dostępu można podzielić na dwie kategorie: technologie przewodowe (skrętka 16, przewód koncentryczny lub światłowód) i bezprzewodowe (wykorzystujące fale elektromagnetyczne, w szczególności radiowe i mikrofale). 14

16 Technologie dostępu szerokopasmowego Rozdział ten zawiera przegląd najczęściej spotykanych technologii szerokopasmowych. Nie jest to przegląd wyczerpujący, ale obejmuje główne charakterystyki każdej technologii w celu ułatwienia oceny plusów i minusów każdej z nich dla lokalnego lub regionalnego projektu wdrażania dostępu szerokopasmowego. Przy rozpoczęciu projektu konieczny jest oczywiście dokładniejszy wgląd w technologie. Technologie dostępu szerokopasmowego różnią się pod względem: rodzaju technologii (przewodowa lub bezprzewodowa) obszaru pokrycia odległości od punktu dostępowego (np. lokalnej centrali telefonicznej) prędkości transmisji danych kosztów wdrażania. Dostępne obecnie główne technologie można podzielić następująco: Technologie bezprzewodowe: 3G telefonia komórkowa trzeciej generacji WLAN bezprzewodowe sieci lokalne FWA stacjonarny dostęp bezprzewodowy satelitarna. Technologie przewodowe: ADSL, VDSL, itd. Internet przez sieci energetyczne przewód koncentryczny światłowód. 2.1 Technologie bezprzewodowe a) Telefonia komórkowa trzeciej generacji telefon komórkowy jednostka bezprzewodowa Personal Digital Assistant komputer kieszonkowy publiczna komutowana sieć telefoniczna Internet dostęp w domu Nowe wersje technologii komórkowej stopniowo zwiększają multimedialny dostęp szerokopasmowy użytkowników telefonów komórkowych. Bezprzewodowe terminale wielofunkcyjne Telefonia komórkowa trzeciej generacji 15

17 nowej generacji umożliwiają również szybki dostęp do Internetu. Przepływności danych sięgają nawet 384 kbit/s oraz 2 Mbit/s w trybie stacjonarnym. W Europie najlepiej znaną technologią telefonii komórkowej trzeciej generacji jest UMTS 17 ( szerokopasmowe CDMA 18 ). Więcej informacji na stronie b) WLAN bezprzewodowe sieci lokalne klient klient Internet klient punkt dostępowy WLAN bezprzewodowe sieci lokalne Technologia bezprzewodowych sieci lokalnych (WLAN), zwana często Wi-Fi, dostarcza stosunkowo tani dostęp szerokopasmowy laptopom i przenośnym urządzeniom użytkowników koczowniczych oraz stacjonarnych (w biurach czy mieszkaniach). Sieci WLAN są odpowiednie dla portów lotniczych, centrów konferencyjnych, hoteli i kawiarni tzw. punktów dostępowych hot-spot a koszty inwestycji i operacyjne są stosunkowo niskie. Ze względu na to, że sieci WLAN pracują w nielicencjonowanym paśmie (2,4 GHz i 5 GHz), używanie ich uwarunkowane jest stosunkowo niewielkimi wymogami prawnymi w większości krajów europejskich. Więcej informacji na stronie 17 ang. Universal Mobile Telecommunications System (część rodziny IMT2000 ITU standardów 3G). 18 ang. Division Multiple Access. 16

18 c) FWA szerokopasmowa stacjonarna bezprzewodowa pętla abonencka (WLL) lub LMDS Internet antena LMDS dostawca Internetu FWA (ang. Fixed Wireless Access), znane również jako WLL (ang. Wireless Local Loop), czyli bezprzewodowa pętla abonencka, korzysta z łączy radiowych w celu umożliwienia łączności pomiędzy antenami dachowymi użytkownika stacjonarnego a antenami bazowymi sieci dostępowej i może mieć zasięg ponad 30 km. FWA szerokopasmowa stacjonarna bezprzewodowa pętla abonencka (WLL) lub LMDS Takie systemy pozwalają operatorom zyskać cenny czas w przypadku wprowadzania produktu na rynek poprzez szybką implementację usług, takich jak dostęp do Internetu dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz dzielnic miast. Jedna z technologii tego typu zwana LMDS (ang. Local Multi-point Distribution System) zapewnia szeroką gamę usług dostępowych, to znaczy dedykowane łącza punkt-wielopunkt. Więcej informacji na stronie FWA w Europie pracuje głównie na częstotliwościach 3,5 i 10,5 GHz dla zapewnienia pokrycia dużego obszaru oraz 26/28 GHz i 42 GHz do szybkich łączy na krótkie dystanse. 17

19 d) Satelitarny dostęp szerokopasmowy Internet kanał zwrotny dostawca Internetu Satelitarny dostęp szerokopasmowy Nowe sieci dostępowe oferowane przez systemy satelitarne, umożliwiające transmisję dwukierunkową i zapewniające dostęp do Internetu stanowią elastyczne uzupełnienie jako systemy o bardzo szerokim pokryciu, pozwalające na dostęp szerokopasmowy wszystkim częściom kraju - nawet najbardziej odosobnionym społecznościom wiejskim. Jedną z opcji jest wykorzystanie naziemnych linii dostępowych do wyszukiwania danych i kierowania zapytań (wysyłania danych) oraz łącza satelitarnego do pobierania wyników wyszukiwania (odbieranie danych). Satelita umożliwia obszarom odosobnionym korzystanie z prawie tego samego poziomu usług co gęsto zaludnione obszary miejskie. Więcej informacji na stronie Przykłady operacyjne na stronie (francuskojęzyczna) 18

20 2.2 Technologie przewodowe a) ADSL (ang. Asymetric Digital Subscriber Line Asymetryczna Cyfrowa Linia Abonencka) budynek centrali telefonicznej publiczna komutowana sieć telefoniczna Internet asynchroniczny tryb transmisji danych koncentrator (redukuje długość pętli) ADSL pozwala na zmianę klasycznych linii telefonicznych na łącza dostępu szerokopasmowego, umożliwiające szybki dostęp do Internetu dla dzielnic miast oraz małych i średnich przedsiębiorstw. ADSL Asymetryczna Cyfrowa Linia Abonencka) Obecnie działające systemy ADSL umożliwiają prędkość transmisji do 2 Mbit/s do użytkownika i ponad 500 Kbit/s od użytkownika przy zasięgu do 5 km od centrali telefonicznej. ADSL zapewnia usługi szerokopasmowe i dochody przy użyciu istniejącej infrastruktury dostępowej bez konieczności ponoszenia kosztów instalacji całkiem nowych łączy. ADSL wymaga jednak rozbudowy lokalnej centrali telefonicznej o odpowiedni sprzęt (multipleksery ADSL w liniach dostępowych lub DSLAMy). Więcej informacji na stronie Inne technologie DSL Należy wspomnieć, że istnieje szereg odmian DSL. Jednym z przykładów jest SHDSL (ang. Single Pair High Speed Digital Subscriber Line). Zapewnia ona symetryczne przepływności na łączach w górę i w dół od 192 Kbit/s do 2,3 Mbit/s. Wykorzystywany jest głównie dla klientów biznesowych. VDSL (ang. Very High Speed DSL), podobnie jak ADSL, oferuje prędkości dostępu zróżnicowane ze względu na odległość i jakość łączy (26 Mbit/s symetryczne do 300 m i 6,5 Mbit/s do 1,5 km). Więcej informacji na stronie 19

Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access. dr inż. Stanisław Wszelak

Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access. dr inż. Stanisław Wszelak Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access dr inż. Stanisław Wszelak Rodzaje dostępu szerokopasmowego Technologia xdsl Technologie łączami kablowymi Kablówka Technologia poprzez siec

Bardziej szczegółowo

co to oznacza dla mobilnych

co to oznacza dla mobilnych Artykuł tematyczny Szerokopasmowa sieć WWAN Szerokopasmowa sieć WWAN: co to oznacza dla mobilnych profesjonalistów? Szybka i bezproblemowa łączność staje się coraz ważniejsza zarówno w celu osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

i jej praktyczne zastosowanie

i jej praktyczne zastosowanie Megaustawa i jej praktyczne zastosowanie 19 maja 2010 r. przyjęto Europejską agendę cyfrową, która jest pierwszą z 7 flagowych inicjatyw Strategii UE 2020. Określa ona siedem priorytetowych obszarów działania:

Bardziej szczegółowo

Sieci szerokopasmowe rola samorządów wynikająca z przepisów Megaustawy 2009

Sieci szerokopasmowe rola samorządów wynikająca z przepisów Megaustawy 2009 Sieci szerokopasmowe rola samorządów wynikająca z przepisów Megaustawy 2009 Michał Półtorak Dyrektor Delegatury UKE w Zielonej Górze e-mail: m.poltorak@uke.gov.pl 1. Wstęp Sieci szerokopasmowe stanowią

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE EDYTA BARACZ Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE Społeczeństwo informacyjne to typ społeczeństwa, którego kształtowanie się ściśle związane

Bardziej szczegółowo

Zamierzenia UKE w ramach Międzyresortowego Zespołu Polska Cyfrowa w zakresie rozwoju dostępu do usług szerokopasmowych. Warszawa, 12 Maja 2009

Zamierzenia UKE w ramach Międzyresortowego Zespołu Polska Cyfrowa w zakresie rozwoju dostępu do usług szerokopasmowych. Warszawa, 12 Maja 2009 Zamierzenia UKE w ramach Międzyresortowego Zespołu Polska Cyfrowa w zakresie rozwoju dostępu do usług szerokopasmowych Warszawa, 12 Maja 2009 Główny cel Prezesa UKE na lata 2008 2010 Wzrost dostępności

Bardziej szczegółowo

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej IP/08/1397 Bruksela, dnia 25 września 2008 r. Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej W jaki sposób UE może zapewnić wszystkim

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003 Przegląd Perspektywy sektora telekomunikacyjnego w krajach OECD: edycja 2003 Overview OECD Communications Outlook: 2003 Edition Polish translation Przeglądy to tłumaczenia fragmentów publikacji OECD. Są

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

Infratel OPERATOR INFRASTRUKTURALNY SP. Z O.O. Tel. +48 42 656 40 88 ul. Łąkowa 29 www.infratel.pl Faks +48 42 288 40 37 Łódź, 90-554 info@infratel.

Infratel OPERATOR INFRASTRUKTURALNY SP. Z O.O. Tel. +48 42 656 40 88 ul. Łąkowa 29 www.infratel.pl Faks +48 42 288 40 37 Łódź, 90-554 info@infratel. Infratel OPERATOR INFRASTRUKTURALNY SP. Z O.O. Tel. +48 42 656 40 88 ul. Łąkowa 29 www.infratel.pl Faks +48 42 288 40 37 Łódź, 90-554 info@infratel.pl Spis treści Spis treści Informacje o firmie 1 Operator

Bardziej szczegółowo

Usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu

Usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu Usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu Strona 1 Agenda Usługa jednokierunkowego dostępu do Internetu ASTRA2Connect: nowa usługa triple play Strona 2 Szerokopasmowy dostęp do Internetu (1-way) Cechy

Bardziej szczegółowo

Internet szerokopasmowy w Polsce

Internet szerokopasmowy w Polsce Internet szerokopasmowy w Polsce Czy za pięć lat wciąż będziemy na szarym końcu raportu OECD? Raport Warszawa, 29.10.2009 Stopień penetracji usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu jest obecnie jednym

Bardziej szczegółowo

Międzyrzecki model wykorzystania technologii WiMax w rozwoju miasta i regionu

Międzyrzecki model wykorzystania technologii WiMax w rozwoju miasta i regionu Urząd Miejski w Międzyrzeczu Międzyrzecki model wykorzystania technologii WiMax w rozwoju miasta i regionu Międzyrzecka bezprzewodowa sieć informatyczna Agenda Międzyrzecka bezprzewodowa sieć informatyczna

Bardziej szczegółowo

Polska Cyfrowa impulsem do e-rozwoju Marta Grabowska, Uniwersytet Warszawski. Warszawa, 26 maja 2015 r.

Polska Cyfrowa impulsem do e-rozwoju Marta Grabowska, Uniwersytet Warszawski. Warszawa, 26 maja 2015 r. Polska Cyfrowa impulsem do e-rozwoju Marta Grabowska, Uniwersytet Warszawski Warszawa, 26 maja 2015 r. Rozwój społeczny koncepcja Alvina Tofflera Trzecia fala Warszawa, 1997 Społeczeństwo agrarne * Społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia społeczeństwa informacyjnego jako element polityki spójności Unii Europejskiej oraz procesu jej rozszerzania

Zagadnienia społeczeństwa informacyjnego jako element polityki spójności Unii Europejskiej oraz procesu jej rozszerzania Europejską drogę w kierunku społeczeństwa informacyjnego Zagadnienia społeczeństwa informacyjnego jako element polityki spójności Unii Europejskiej oraz procesu jej rozszerzania Włodzimierz Marciński Radca

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej - INTERNET

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej - INTERNET Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej - INTERNET 1 1. Budowa infrastruktury - przedostatnia mila Beneficjent wybiera w otwartej procedurze

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. Europejska Agenda Cyfrowa: stan realizacji przez Polskę.

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. Europejska Agenda Cyfrowa: stan realizacji przez Polskę. Europejska Agenda Cyfrowa: stan realizacji przez Polskę. 1 Zrozumieć cyfryzację Internet staje się centralnym narzędziem konsumpcji treści, w konsekwencji czego obserwuje się również zmiany społeczne wywołane

Bardziej szczegółowo

Narodowy Plan Szerokopasmowy

Narodowy Plan Szerokopasmowy MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI Narodowy Plan Szerokopasmowy III Konwent Informatyków Warmii i Mazur - 28 listopada 2013 r. Rozwój szerokopasmowego dostęp do Internetu to wymierne korzyści dla

Bardziej szczegółowo

Rynek usług szerokopasmowych - stan i perspektywy rozwoju. Warszawa, listopad 2012 r.

Rynek usług szerokopasmowych - stan i perspektywy rozwoju. Warszawa, listopad 2012 r. Rynek usług szerokopasmowych - stan i perspektywy rozwoju Warszawa, listopad 2012 r. Agenda cyfrowa cele z zakresu Internetu szerokopasmowego Do 2013 r. - szerokopasmowy dostęp do Internetu dla 100% mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas)

Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Medium transmisyjne Kabel miedziany Światłowód Fale radiowe Kabel miedziany 8 żyłowa skrętka telefoniczna Może być w wersji nieekranowanej (UTP Unshielded

Bardziej szczegółowo

Nowe zasady finansowania infrastruktury NGA - perspektywa Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 2020

Nowe zasady finansowania infrastruktury NGA - perspektywa Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 2020 Nowe zasady finansowania infrastruktury NGA - perspektywa Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 2020 1 Europejska Agenda Cyfrowa i Narodowy Plan Szerokopasmowy Cele: Powszechny dostęp do szybkiego internetu

Bardziej szczegółowo

CDMA w sieci Orange. Warszawa, 1 grudnia 2008 r.

CDMA w sieci Orange. Warszawa, 1 grudnia 2008 r. CDMA w sieci Orange Warszawa, 1 grudnia 2008 r. Dlaczego CDMA? priorytetem Grupy TP jest zapewnienie dostępu do szerokopasmowego internetu jak największej liczbie użytkowników w całym kraju Grupa TP jest

Bardziej szczegółowo

Internet szerokopasmowy

Internet szerokopasmowy Internet szerokopasmowy korzyści dla regionu i mieszkańców dobromiejska sieć gminna koncepcja projektu III Konwent Informatyków Warmii i Mazur Ryn, Listopad 2013 TRZY FILARY CYFRYZACJI W POLSCE: Zwiększyć

Bardziej szczegółowo

PLAN KONSPEKT. do przeprowadzenia zajęć z przedmiotu. Szerokopasmowe sieci dostępowe. Konfigurowanie urządzeń w szerokopasmowych sieciach dostępowych

PLAN KONSPEKT. do przeprowadzenia zajęć z przedmiotu. Szerokopasmowe sieci dostępowe. Konfigurowanie urządzeń w szerokopasmowych sieciach dostępowych PLAN KONSPEKT do przeprowadzenia zajęć z przedmiotu Szerokopasmowe sieci dostępowe TEMAT: Konfigurowanie urządzeń w szerokopasmowych sieciach dostępowych CEL: Zapoznanie uczniów z podstawami konfiguracji

Bardziej szczegółowo

Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej. Projekt realizowany w ramach Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej

Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej. Projekt realizowany w ramach Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej Projekt realizowany w ramach Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej Porządek prezentacji Wykonawcy Studium Wykonalności Główne założenia projektu w skrócie

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RZĄDU. Data przyjęcia stanowiska przez Komitet do Spraw Europejskich 20 grudnia 2012 r. 4 lutego 2013 r.

STANOWISKO RZĄDU. Data przyjęcia stanowiska przez Komitet do Spraw Europejskich 20 grudnia 2012 r. 4 lutego 2013 r. STANOWISKO RZĄDU I. METRYKA DOKUMENTU Tytuł KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW: Plan działania w dziedzinie e-zdrowia

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji NARODOWY PLAN SZEROKOPASMOWY

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji NARODOWY PLAN SZEROKOPASMOWY Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji NARODOWY PLAN SZEROKOPASMOWY ZROZUMIEĆ MISJĘ NPS Internet staje się centralnym narzędziem konsumpcji treści, w konsekwencji czego obserwuje się również zmiany społeczne

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

25 luty 2009 r. Wyniki inwentaryzacji sieci szerokopasmowych w województwie śląskim

25 luty 2009 r. Wyniki inwentaryzacji sieci szerokopasmowych w województwie śląskim Śląskie mocne informacją II Forum podsumowujące prace nad Strategią Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego Województwa Śląskiego do roku 2015 konsultacja społeczna projektu dokumentu 25 luty 2009 r. Wyniki

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Społeczne uwarunkowania dostępu do usług i sieci następnych generacji we wschodniej Polsce. Arkadiusz Piekarski

Społeczne uwarunkowania dostępu do usług i sieci następnych generacji we wschodniej Polsce. Arkadiusz Piekarski Społeczne uwarunkowania dostępu do usług i sieci następnych generacji we wschodniej Polsce Arkadiusz Piekarski Warsaw University of Technology Faculty of Electronics and Information Technology Institute

Bardziej szczegółowo

USŁUGI DODATKOWE W SIECIACH BEZPRZEWODOWYCH VoIP oraz multimedia w sieciach WiFi problemy

USŁUGI DODATKOWE W SIECIACH BEZPRZEWODOWYCH VoIP oraz multimedia w sieciach WiFi problemy Seminarium poświęcone sieci bezprzewodowej w Politechnice Krakowskiej - projekt Eduroam USŁUGI DODATKOWE W SIECIACH BEZPRZEWODOWYCH VoIP oraz multimedia w sieciach WiFi problemy Wprowadzenie Problematyka

Bardziej szczegółowo

Sieć LAN to dziś nieodzowny element infrastruktury informatycznej

Sieć LAN to dziś nieodzowny element infrastruktury informatycznej Projektowanie sieci firmowej od A do Z 01 Sieć LAN to dziś nieodzowny element infrastruktury informatycznej w każdej firmie, a coraz częściej także w domu. Jeśli zależy Ci, aby sieć w Twojej firmie funkcjonowała

Bardziej szczegółowo

Krajowe Forum Szerokopasmowe. Budowa umiejętności informatycznych

Krajowe Forum Szerokopasmowe. Budowa umiejętności informatycznych Krajowe Forum Szerokopasmowe Budowa umiejętności informatycznych Warszawa, 10.06.2009 Agenda Analiza sytuacji usług szerokopasmowych w Polsce Najlepsze światowe praktyki w budowaniu świadomości informatycznej

Bardziej szczegółowo

PLAN KONSPEKT. Bezprzewodowe sieci dostępowe. Konfigurowanie urządzeń w bezprzewodowych szerokopasmowych sieciach dostępowych

PLAN KONSPEKT. Bezprzewodowe sieci dostępowe. Konfigurowanie urządzeń w bezprzewodowych szerokopasmowych sieciach dostępowych PLAN KONSPEKT do przeprowadzenia zajęć z przedmiotu Bezprzewodowe sieci dostępowe TEMAT: Konfigurowanie urządzeń w bezprzewodowych szerokopasmowych sieciach dostępowych CEL: Zapoznanie uczniów z podstawami

Bardziej szczegółowo

Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej - województwo lubelskie. Opis inwestycji. Szybki Internet dla województwa lubelskiego.

Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej - województwo lubelskie. Opis inwestycji. Szybki Internet dla województwa lubelskiego. Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej - województwo lubelskie Opis inwestycji. Szybki Internet dla województwa lubelskiego. inwestor inżynier kontraktu wykonawca Krzysztof Hetman Marszałek Województwa

Bardziej szczegółowo

Priorytety finansowania. Program realizować będzie 4 osie priorytetowe: Oś I Powszechny dostęp do szybkiego internetu

Priorytety finansowania. Program realizować będzie 4 osie priorytetowe: Oś I Powszechny dostęp do szybkiego internetu Podsumowanie POPC Opis programu Cel główny Celem Programu Operacyjnego Cyfrowa Polska 2014-2020 (POPC) jest wzmocnienie cyfrowych fundamentów dla rozwoju kraju. Zgodnie z Umową Partnerstwa, jako fundamenty

Bardziej szczegółowo

Początki e-learningu

Początki e-learningu E-learning Początki e-learningu Początków nauczania na odległość można doszukiwać się w Stanach Zjednoczonych w latach 80. Technikę tą początkowo wykorzystywało tylko kilka uczelni wyższych. Widząc zainteresowanie

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. Europejska Agenda Cyfrowa: stan realizacji przez Polskę.

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. Europejska Agenda Cyfrowa: stan realizacji przez Polskę. Europejska Agenda Cyfrowa: stan realizacji przez Polskę. 1 Ministerstwo Europejska Agenda Cyfrowa Narodowy Plan Szerokopasmowy przyjęty przez Radę Ministrów 08.01.2014 r. 2 NARODOWY PLAN SZEROKOPASMOWY

Bardziej szczegółowo

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020.

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020. Z A T W I E R D Z A M P R E Z E S Polskiego Komitetu Normalizacyjnego /-/ dr inż. Tomasz SCHWEITZER Strategia informatyzacji Polskiego Komitetu Normalizacyjnego na lata 2009-2013 1. Wprowadzenie Informatyzacja

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania Rozwoju Telemedycyny w Polsce Potrzeby, bariery, korzyści. 10/9/2014 Synchronizing Healthcare

Uwarunkowania Rozwoju Telemedycyny w Polsce Potrzeby, bariery, korzyści. 10/9/2014 Synchronizing Healthcare Uwarunkowania Rozwoju Telemedycyny w Polsce Potrzeby, bariery, korzyści 1 10/9/2014 Synchronizing Healthcare Badania medyczne zrobiły tak niebywały postęp, że dziś praktycznie nie ma już ani jednego zdrowego

Bardziej szczegółowo

Actus-Info. Oferta dla Spółdzielni i Wspólnot

Actus-Info. Oferta dla Spółdzielni i Wspólnot Actus-Info Oferta dla Spółdzielni i Wspólnot Wstęp Szanowni Państwo! Z myślą o mieszkańcach budynków wielorodzinnych i jednorodzinnych oraz zarządzających nieruchomościami, wychodzimy z propozycją instalacji

Bardziej szczegółowo

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych.

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. W szerszym znaczeniu termin "demokracja elektroniczna" obejmuje również elektroniczny

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE USŁUGI DLA GOSPODARKI I LUDNOŚCI WIEJSKIEJ W RAMACH PROW 2007-2013

PODSTAWOWE USŁUGI DLA GOSPODARKI I LUDNOŚCI WIEJSKIEJ W RAMACH PROW 2007-2013 I LUDNOŚCI WIEJSKIEJ W RAMACH PROW 2007-2013 Umożliwienie dostępu/budowa/modernizacja infrastruktury szerokopasmowego Internetu Andrzej Soliński Wrocław 10.12.2012 Legislacja Rozporządzenie Ministra Rolnictwa

Bardziej szczegółowo

Wskaźnik gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego 1 2015 2

Wskaźnik gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego 1 2015 2 Wskaźnik gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego 1 2015 2 Profil państwa We wskaźniku gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego 2015 uzyskała na poziomie 3 0,38 i zajęła 23 na liście 28 państw

Bardziej szczegółowo

Dotacje na innowacje. Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Dotacje na innowacje. Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Dotacje na innowacje. Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Przyjazne Państwo - nowa jakość w obsłudze Podatnika Warszawa, 24.09.2015 Klient w Urzędzie po co?

Bardziej szczegółowo

Mistrzostwa Europy w Internecie 2020. Polska vs Europa - do przerwy 61:67. Przygotował: Piotr Kowalski MAiC

Mistrzostwa Europy w Internecie 2020. Polska vs Europa - do przerwy 61:67. Przygotował: Piotr Kowalski MAiC Mistrzostwa Europy w Internecie 2020. Polska vs Europa - do przerwy 61:67 Przygotował: Piotr Kowalski MAiC Polska 61,1 % Europa 67,3 % Wzrost porównywalny z UE 17 pozycja w UE Polska 16,4 linii/100 mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

DSL (od ang. Digital Subscriber Line)

DSL (od ang. Digital Subscriber Line) MODEMY xdsl DSL (od ang. Digital Subscriber Line) cyfrowa linia abonencka, popularna technologia szerokopasmowego dostępu do internetu. Często określa się ją jako xdsl. Wynalazcą modemów DSL był Joseph

Bardziej szczegółowo

Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością

Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością Konferencja einclusion przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu od pomysłu do realizacji Warszawa 06.07.2009 Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020

Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020 Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020 Konferencja konsultacyjna Prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 2014-2020 Warszawa, 9 grudnia 2013 r. Cele programu

Bardziej szczegółowo

Program Telekomunikacji Polskiej Partnerstwo BB dla Województwa Zachodniopomorskiego

Program Telekomunikacji Polskiej Partnerstwo BB dla Województwa Zachodniopomorskiego Program Telekomunikacji Polskiej Partnerstwo BB dla Województwa Zachodniopomorskiego Szczecin, 5 lutego 2008 Społeczeństwo Informacyjne Podstawowe warunki, które muszą być spełnione, aby społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Internet Prosto z Nieba Szybki Internet Satelitarny

Internet Prosto z Nieba Szybki Internet Satelitarny Internet Prosto z Nieba Szybki Internet Satelitarny Plan Prezentacji - Wprowadzenie - Kim jesteśmy - Technika Satelitarna - Zestaw Satelitarny - PROW Infratel Operator Infrastrukturalny - Powstanie spółki

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Systemy i Sieci Radiowe

Systemy i Sieci Radiowe Systemy i Sieci Radiowe Wykład 3 Media transmisyjne część 1 Program wykładu transmisja światłowodowa transmisja za pomocą kabli telekomunikacyjnych (DSL) transmisja przez sieć energetyczną transmisja radiowa

Bardziej szczegółowo

Szybki Internet dla Małopolski. Kraków, maj 2012 r.

Szybki Internet dla Małopolski. Kraków, maj 2012 r. Szybki Internet dla Małopolski Kraków, maj 2012 r. Małopolska - stan aktualny co dziesiąte gospodarstwo domowe nie ma możliwości dostępu do Internetu na poziomie podstawowym (2 Mb/s) co drugie gospodarstwo

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą KONFERENCJA w ramach projektu WYPRZEDZIĆ ZMIANĘ - PARTNERSTWO LOKALNE DLA ROZWOJU GOSPODARCZEGO POWIATU CHOJNICKIEGO Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą Alicja Zajączkowska 6

Bardziej szczegółowo

Jak pozyskać środki na inwestycje w. infrastruktury społeczeństwa informacyjnego

Jak pozyskać środki na inwestycje w. infrastruktury społeczeństwa informacyjnego Jak pozyskać środki na inwestycje w ramach osi priorytetowej 4 Rozwój infrastruktury społeczeństwa informacyjnego Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2007-13 Oś IV Rozwój

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

E-Urząd Elektroniczny system usług publicznych w Gminie Radziechowy-Wieprz.

E-Urząd Elektroniczny system usług publicznych w Gminie Radziechowy-Wieprz. Spotkanie informacyjne w ramach projektu pt.: E-Urząd Elektroniczny system usług publicznych w Gminie Radziechowy-Wieprz. Opracowanie: STRADA Consulting Piotr Kurowski z siedzibą w Bielsku-Białej Gmina

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Lublinie

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Lublinie 1 Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Lublinie Lublin, dnia 05 grudnia 2011 r. Pan Krzysztof Hetman Marszałek Województwa Lubelskiego LLU-4101-24-01/11 P/11/169 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Opłaty miesięczne przy korzystaniu z Promocji (umowa na czas określony 24 m-ce)

Opłaty miesięczne przy korzystaniu z Promocji (umowa na czas określony 24 m-ce) Warszawa, luty 2008r. Zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej Osiedla Lewandów Warszawa Telekomunikacja Polska, Region Centrum Sprzedaży do Rynku Masowego przestawia ofertę dostarczenia usług telekomunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Canon Essential Business Builder Program. Wszystko, co potrzebne, by odnieść sukces w biznesie

Canon Essential Business Builder Program. Wszystko, co potrzebne, by odnieść sukces w biznesie Canon Essential Business Builder Program Wszystko, co potrzebne, by odnieść sukces w biznesie Essential Business Builder Program wprowadzenie Prowadzenie działalności w obszarze druku nie jest łatwym zadaniem.

Bardziej szczegółowo

Budowa infrastruktury światłowodowej dla internetu szerokopasmowego. Opis inwestycji. Szybki internet dla województwa lubelskiego

Budowa infrastruktury światłowodowej dla internetu szerokopasmowego. Opis inwestycji. Szybki internet dla województwa lubelskiego Budowa infrastruktury światłowodowej dla internetu szerokopasmowego Opis inwestycji. Szybki internet dla województwa lubelskiego inwestor inżynier kontraktu wykonawca Siec szerokopasmowa pionierska inwestycja

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej Internet szerokopasmowy Rzeszów, 26 marca 2013 r. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia rozwoju infrastruktury teleinformatycznej oraz szkoleń z zakresu

Wybrane zagadnienia rozwoju infrastruktury teleinformatycznej oraz szkoleń z zakresu Wybrane zagadnienia rozwoju infrastruktury teleinformatycznej oraz szkoleń z zakresu e-administracji w województwie mazowieckim Nakład środków w RPO na rozwój SI Projekty z zakresu SI w realizacji: 1.

Bardziej szczegółowo

Projekt SIRMA Sieć dla Innowacyjnego Mazowsza

Projekt SIRMA Sieć dla Innowacyjnego Mazowsza Projekt SIRMA Sieć dla Innowacyjnego e-rozwoju Mazowsza Arkadiusz Złotnicki Paweł Soczek SMWI, 2006 Co chcemy zrobić na Mazowszu? Dla kogo? I jak? Benficjenci na Mazowszu Władze samorządowe i placówki

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

Globalny monitoring na rzecz środowiska i bezpieczeństwa (GMES) Anna Badurska 12 czerwca 2008

Globalny monitoring na rzecz środowiska i bezpieczeństwa (GMES) Anna Badurska 12 czerwca 2008 Globalny monitoring na rzecz środowiska i bezpieczeństwa (GMES) status wdrożenia w kontekście usług downstream i możliwych modeli biznesowych Anna Badurska 12 czerwca 2008 GMES = Global Monitoring for

Bardziej szczegółowo

INFRASTRUKTURA SZEROKOPASMOWEGO INTERNETU. wprowadzenie do zagadnienia

INFRASTRUKTURA SZEROKOPASMOWEGO INTERNETU. wprowadzenie do zagadnienia INFRASTRUKTURA SZEROKOPASMOWEGO INTERNETU wprowadzenie do zagadnienia Dr inż. Adam Okniński Dyrektor Wydziału Wydział Wdrażania Technologii Informacyjnych Departament Infrastruktury Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Compuware Changepoint. Portfolio Management Tool

Compuware Changepoint. Portfolio Management Tool Compuware Changepoint Portfolio Management Tool Compuware Changepoint Zintegrowane Zarządzanie Portfelem IT W dzisiejszym świecie czołowi użytkownicy IT podejmują inicjatywy dopasowania IT do strategii

Bardziej szczegółowo

Projekty ICT w formule PPP widziane z perspektywy partnera prywatnego

Projekty ICT w formule PPP widziane z perspektywy partnera prywatnego Projekty ICT w formule PPP widziane z perspektywy partnera prywatnego Agenda: Projekty ICT w sektorze publicznym Nasza oferta Usługi Technitel Technitel wartość dodana ICT zadania publiczne ICT ramy prawne

Bardziej szczegółowo

Efektywność ekonomiczna inwestycji jako warunek konieczny realizacji celów NPS. Piotr Marciniak (KIKE) Warszawa, 3 luty 2014 r.

Efektywność ekonomiczna inwestycji jako warunek konieczny realizacji celów NPS. Piotr Marciniak (KIKE) Warszawa, 3 luty 2014 r. Efektywność ekonomiczna inwestycji jako warunek konieczny realizacji celów NPS Piotr Marciniak (KIKE) Warszawa, 3 luty 2014 r. Ramy czasowe i formalne inwestycji w ramach projektów dofinansowywanych: 1.

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie potencjału internetu

Wykorzystanie potencjału internetu Wykorzystanie potencjału internetu Blok 11 Internet a przedsiębiorczość podejście holistyczne Internet właściwie ICT information and telecommunication technologies połączenie technologii informacyjnych

Bardziej szczegółowo

Podlaska Platforma Edukacyjna (PPE) przestrzeń nauczania, uczenia się i współpracy

Podlaska Platforma Edukacyjna (PPE) przestrzeń nauczania, uczenia się i współpracy Podlaska Platforma Edukacyjna (PPE) przestrzeń nauczania, uczenia się i współpracy Białystok, 29.04.2015 Program Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego Województwa Podlaskiego do roku 2020 e-podlaskie Sieci

Bardziej szczegółowo

Systemy GEPON oraz EoC. Jerzy Szczęsny

Systemy GEPON oraz EoC. Jerzy Szczęsny Systemy GEPON oraz EoC Jerzy Szczęsny AGENDA Sieci Pasywne Omówienie technologii Rynek Urządzeń GEPON Rodzaje Urządzeń Przykładowe Sieci EoC Omówienie technologii Rodzaje Urządzeń Przykładowe Sieci Omówienie

Bardziej szczegółowo

Sieci Satelitarne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl

Sieci Satelitarne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Sieci Satelitarne Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Elementy systemu Moduł naziemny terminale abonenckie (ruchome lub stacjonarne), stacje bazowe (szkieletowa sieć naziemna), stacje kontrolne.

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYZNACZANIA OBSZARÓW INTERWENCJI W RAMACH PROJEKTU INTERNET DLA MAZOWSZA

METODYKA WYZNACZANIA OBSZARÓW INTERWENCJI W RAMACH PROJEKTU INTERNET DLA MAZOWSZA METODYKA WYZNACZANIA OBSZARÓW INTERWENCJI W RAMACH PROJEKTU INTERNET DLA MAZOWSZA Sierpień 2011 1 METODYKA INWENTARYZACJI Istniejącą infrastrukturę szerokopasmową oraz plany inwestycyjne przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012. mgr Izabela P. Piątek-Belina mgr Damian Belina ks. mgr Paweł Zubrzycki

Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012. mgr Izabela P. Piątek-Belina mgr Damian Belina ks. mgr Paweł Zubrzycki Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 mgr Izabela P. Piątek-Belina mgr Damian Belina ks. mgr Paweł Zubrzycki Plan: Rozdz. I. baza dla rozwoju społeczeństwa informacyjnego, dostęp do Internetu, wyposażenie

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektroniki w Mławie

Wydział Elektroniki w Mławie PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W CIECHANOWIE Wydział Elektroniki w Mławie www.elektronikawmlawie.pl WYDZIAŁ ELEKTRONIKI W MŁAWIE 06-500 Mława ul. Warszawska 52 tel. (23) 654 98 08 SPECJALNOŚCI KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

Szerokopasmowy dostęp do Internetu w Unii Europejskiej

Szerokopasmowy dostęp do Internetu w Unii Europejskiej Szerokopasmowy dostęp do Internetu w Unii Europejskiej sytuacja w dniu 1 lipca 27 roku Komisji Europejskiej Społeczeństwo Informacyjne i Media Opracowanie wersji polskiej: Stowarzyszenie Miasta w Internecie

Bardziej szczegółowo

Akcje i strategie innowacyjne w zakresie ICT w regionach krajów w członkowskich UE podsumowanie rezultatów w piętnastu lat eksperymentów

Akcje i strategie innowacyjne w zakresie ICT w regionach krajów w członkowskich UE podsumowanie rezultatów w piętnastu lat eksperymentów Akcje i strategie innowacyjne w zakresie ICT w regionach krajów w członkowskich UE podsumowanie rezultatów w piętnastu lat eksperymentów Robert BARYS SMWI, 2006 Wiele pozostaje do zrobienia Innowacja nie

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

FOCUS TELECOM POLSKA SP. Z O.O. Materiał Informacyjny

FOCUS TELECOM POLSKA SP. Z O.O. Materiał Informacyjny FOCUS TELECOM POLSKA SP. Z O.O. Materiał Informacyjny I. INFORMACJE OGÓLNE Focus Telecom Polska Sp. z o.o. działa w branży ICT od 2008 roku. Firma specjalizuje się w tworzeniu i dostarczaniu innowacyjnych

Bardziej szczegółowo

Chmura prywatna i publiczna sposób na efektywniejsze wykorzystanie środowisk IT

Chmura prywatna i publiczna sposób na efektywniejsze wykorzystanie środowisk IT Chmura prywatna i publiczna sposób na efektywniejsze wykorzystanie środowisk IT Waldemar Kessler Managed Services Sales Leader, Global Technology Services Agenda Chmura dziśi jutro -oczekiwania rynku Kryzys

Bardziej szczegółowo

Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie. Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne

Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie. Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne Sekcja I: Identyfikacja respondenta 1. Skąd dowiedział(a) się Pan(i)o konsultacji

Bardziej szczegółowo

publicznego i prywatnego w obszarze infrastruktury szerokopasmowej dr Krzysztof Heller Doradca Zarządu KIGEiT

publicznego i prywatnego w obszarze infrastruktury szerokopasmowej dr Krzysztof Heller Doradca Zarządu KIGEiT Współpraca praca sektora publicznego i prywatnego w obszarze infrastruktury szerokopasmowej dr Krzysztof Heller Doradca Zarządu KIGEiT Budowa infrastruktury publicznej Wiele projektów budowy publicznej

Bardziej szczegółowo

e-administracja: nowe technologie w służbie obywatelowi

e-administracja: nowe technologie w służbie obywatelowi e-administracja: nowe technologie w służbie obywatelowi Co niesie administracji chmura obliczeniowa? dr inż. Dariusz Bogucki Centrum Projektów Informatycznych Wrocław, 3 października 2012 r. Paradoks wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Skuteczna budowa sieci METRO

Skuteczna budowa sieci METRO Skuteczna budowa sieci METRO Romuald Stupnicki DCG Tarnów, czerwiec 2006 Założenia dla sieci METRO Sieć oparta o standard Ethernet oraz protokół IP: szkielet sieci w technologii Gigabit Ethernet lub nowszej

Bardziej szczegółowo

ICT a zarządzanie publiczne i rozwój lokalny

ICT a zarządzanie publiczne i rozwój lokalny Seminarium: Cyfrowa przyszłość - perspektywy i wyzwania dla samorządu, firm i obywateli ICT a zarządzanie publiczne i rozwój lokalny Adam Płoszaj 2012-05-25 Osoby korzystające z Internetu w kontaktach

Bardziej szczegółowo

SERWERY KOMUNIKACYJNE ALCATEL-LUCENT

SERWERY KOMUNIKACYJNE ALCATEL-LUCENT SERWERY KOMUNIKACYJNE ALCATEL-LUCENT OmniPCX Enterprise Serwer komunikacyjny Alcatel-Lucent OmniPCX Enterprise Communication Server (CS) to serwer komunikacyjny dostępny w formie oprogramowania na różne

Bardziej szczegółowo

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 5 października 2009 r. (06.10) (OR. en) 14075/09 TRANS 373 MAR 136 AVIATION 156 ENV 634 ENER 320 IND 121 NOTA Od: Do: Nr wniosku Kom.: Dotyczy: Sekretariat Generalny Rady

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo