Zastosowanie spektrofotometrii w UV w analizie leków. Dr n.farm. Ireneusz Bilichowski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zastosowanie spektrofotometrii w UV w analizie leków. Dr n.farm. Ireneusz Bilichowski"

Transkrypt

1 Zastosowanie spektrofotometrii w UV w analizie leków Dr n.farm. Ireneusz Bilichowski

2 Umowny podział zakresów promieniowania elektromagnetycznego 2

3 Absorpcyjna spektrofotometria w nadfiolecie i świetle widzialnym jest jedną z fizycznych metod badania własności substancji leczniczych używaną w Farmakopei Europejskiej 6.0 i Polskiej VIII, i opisaną w rozdziale

4 Tabela 1 Promieniowanie Długość Metoda spektroskopowa radiowe m NMR Magnetyczny rezonans jądrowy mikrofalowe nm EPR Paramagnetyczny rezonans jądrowy podczerwone nm IR Absorbcja w podczerwieni widzialne nm VIS Absorbcja w świetle widzialnym nadfioletowe nm UV Absorbcja w nadfiolecie, Spektrometria Ramana, Fluorescencja (UV i VIS) rentgenowskie nm Rentgenografia strukturalna Analityczny zakres długości fali wykorzystywany w nadfiolecie wynosi od 200 do 400 nm. 4

5 Metody Spektroskopowe H1 NMR C13 NMR UV vis MS IR Ustalanie struktury: NMR > MS > IR > UV-vis Czułość, Limit Detekcji: MS > UV-vis > IR > 1H NMR > 13C NMR 5

6 Falowy wykres promieniowania elektromagnetycznego Z fizyki wiemy że promieniowanie ma dualistyczną naturę: falową potwierdzają: polaryzacja, załamanie, dyfrakcja, interferencja kwantową którą potwierdza efekt fotoelektryczny 6

7 Promieniowanie elektromagnetyczne Jednostki Jednostkiddługo ługośścicifali: fali: Energia przenoszona przez kwanty promieniowania opisana jest równaniem Plancka: E = h ν µm 10 µm 10 m m nm 10 nm 10 m m E = h c/λ = hc ν Å 10 Å 10-10m m h stała Plancka 6, J s ν = 1/λ liczba falowa [cm-1] częstotliwość promieniowania liczba drgań na sekundę [s 1], [Hz] =c/λ c = 3, cm/s prędkość światła w próżni λ długość fali, odległość pomiędzy sąsiednimi maksimami 7

8 Promieniowanie elektromagnetyczne Przykład obliczenia energii promieniowania elektromagnetycznego z zale żno ści od d ługo ści fali Wzory, stałe fizyczne Energia 1 mola fotonów o dł. fali 500 nm (światło widzialne) Energia 1 mola fotonów o dł. fali 200 nm (światło UV) 500 nm = ^ 9 [m] 200 nm = ^ 9 [m] = c / = c / prędkość = 2,988 10^8 / ^ 9 = 2,988 10^8 / ^ 9 2,988 10^8 światła c = 5,98E+014 [ s 1 ] = 1,49E+015 [ s 1 ] [m/s] E = h E = h stała Plancka 6,626 10^ 34 E = 6,626 x 10^ 34 5,98 x 10^14 E = 6,626 x 10^ 34 1,49 x 10^15 Częstotliwość [ s 1 ] = c / h [J s] Energia [J] mol E = h 6, E = 3,96E 019 [J] = 3,96E 022 [kj] E = 9,90E 019 [J] = 9,90E 022 [kj] 1 mol fotonów 1 mol fotonów E = 6,023 10^23 [mol 1] 3,96 E = 6,023 x 10^23 [mol 1] x 9,90 x 10^ 22 [kj] 10^ 22 [kj] 1 E = 238,49 [kj mol ] E = 596,231 [kj mol 1] 1 ~E = 240 [kj mol ] ~E = 600 [kj mol 1] 8

9 Absorpcja Energia jest skwantowana Promieniowanie elektromagnetyczne jest absorbowane przez substancję jedynie kiedy ilość energii odpowiada energii potrzebnej do wzbudzenia cząsteczki. W wyniku absorpcji może ulec zmianie energia wewnętrzna cząsteczki: elektronowa wibracyjna rotacyjna E2 Energy E = E2 E1 E1 9

10 Energia wewnętrzna cząsteczki Elektronowa zakres UV Zmienia się rozkład elektronów wokół atomu lub cząsteczki na powłokach walencyjnych. Wibracyjna zakres IR Zmienia się średnia odległość jąder A B (długość wiązania) A B Rotacyjna zakres IR Zmienia się energia cząsteczki odpowiadająca za obrót wokół środka ciężkości E = Eelektronowa + Eelektronowa > Ewibracyjna + Erotacyjna + Ewibracyjna > 10 Erotacyjna > Etranslacyjna Etranslacyjna

11 Elektronowe pasmo absorpcyjne składa się z wielu pasm nakładających się na siebie 11

12 12

13 chromofory są to ugrupowania w cząsteczce o wiązaniach podwójnych odpowiedzialne za absorpcję C = C N = N C = O N = O C = N C = S Auksochromy podstawniki związane z chromoforami które mogą przesuwać pasmo absorbcji i zmieniać intensywność ( εmax) wskutek efektów mezomerycznych i indukcyjnych. Do aksochromów zaliczamy atomy tlenowców, chlorowców, grupy aminowe, jony fenolanowe, które dysponują wolnymi parami elektronowymi (elekronami typu n). C OH C NH2 C Br C Cl Efekt batochromowy ( przesunięcie w stronę fal długich red shift) Efekt hipsochromowy (przesunięcie w stronę fal krótszych blue shift). 13

14 max = max(główny chromofor) + (auksochromów) 14

15 Podstawowe układy chromoforowe Wiązanie nienasycone ETYLEN Orbital wiążący HOMO Orbital antywiążący LUMO Podwójne wiązanie działa jak chromofor. Podczas przejścia elektron z orbitalu zostaje wzbudzony do orbitalu antywiążącego 15

16 Podstawowe układy chromoforowe Grupa karbonylowa Działanie grupy C=O jak chromoforu polega na wzbudzeniu niewiążącej pary elektronowej n atomu tlenu do antywiążącego orbitalu grupy C=O. 16

17 Podstawowe układy chromoforowe Pojedyncze wiązanie podwójne jeszcze nie wystarcza aby wystąpiło silne pasmo absorpcyjne nadające się do celów analitycznych.! Dopiero oddziaływania, czyli sprzężenia pomiędzy grupami chromoforowymi ( - ), oraz między chromoforami i auksochromami prowadzą do powstania silnych pasm absorbcji w zakresie nm, lub nm. 17

18 Własności chromoforów - wpływ rozpuszczalnika Tabela 2 Własności absorbcyjne izolowanych (niesprzężonych chromoforów) Grupa chromoforowa, związek Przejście CHCl3 CH3OH * * n NH3 Etylen CH2=CH2 Karbonylowa aceton (CH3)2CO Karbonylowa, kwas octowy CH3COOH Karbonylowa, aldehyd octowy CH3COH * n * * n * n * n 18 dł. fali [nm], rozpuszczalnik 173, pary 183, 177, n-heksan 192, pary 165, pary , n-heksan , etanol 204, woda 293, heksan max ,8

19 Własności chromoforów wpływ rozpuszczalnika Tabela 3 cecha intensywność pasma zastąpienie rozpuszczalnika niepolarnego przez polarny zakwaszenie roztworu * - duża max» małe przesunięcie ku falom dłuższym - batochromowe brak zmian * - n mała max» przesunięcie ku falom krótszym - hipsochromowe zanik pasma wprowadzenie podstawnika elektrodonorowego polaryzacja pasma pojawienie się nowych pasm przesunięcie ku falom krótszym prostopadle do płaszczyzny w płaszczyźnie cząsteczki 19

20 Przykład Obliczenia pochodnych kwasu benzoesowego Główny chromofor 230 nm p-oh 25 nm o, m-oh 2x7 14 nm Obliczone suma 269 nm Obserwowane 270 nm R.M. Silverstrein, G.C. Bassler, Spektroskopowe metody identyfikacji związków organicznych, PWN, Warszawa 1970, rozdz. 5 s

21 widma UV przykłady Widmo UV benzenu w n-heksanie 1:1000, 1cm 1,0000 0,9000 0,8000 0,7000 A 0,6000 A 0,5000 0,4000 0,3000 0,2000 0,1000 0, ,0 220,0 230,0 240,0 250,0 260,0 270,0 280,0 290,0 300,0 [nm] 21 Benzen wykazuje szerokie pasmo absorpcji pomiędzy 230 a 260 nm. W rozpuszczalnikach niepolarnych pasmo to posiada strukturę subtelną. W rozpuszczalnikach polarnych zanika struktura subtelna. Gdy grupa chromoforowa przyłączona jest do pierścienia wtedy pasmo benzenoidowe przesuwa się w kierunku dłuższych fal. Podstawniki z wolna parą elektronową ułatwiają przejścia * w wyniku oddziaływania z układem aromatycznym i powodują batochromowe przesunięcie pasma.

22 widma UV przykłady EPHEDRINI HYDROCHLORIDUM, EP 6.0 E p h e d rin i H C l 1,0000 0,9000 0,8000 0,7000 A 0,6000 0,5000 0,4000 0,3000 0,2000 0,1000 0, ,0 230,0 240,0 250,0 260,0 270,0 280,0 290,0 300,0 [nm] Efedryny chlorowodorek w wodzie, c = 0,72 mg/100 ml ; 1 cm W widmie efedryny obserwujemy pasmo benzenoidowe. Do pierścienia benzenu nie są przyłączone polarne grupy, więc wibracyjna struktura widma została zachowana ponieważ chromofor nie oddziałuje silnie z rozpuszczalnikiem. 22

23 widma UV przykłady F e n o lo k w a s y w m e ta n o lu 1,00 0,90 0, nm 0,70 A 0,60 Salicylamid 0,50 Kw. salicylowy Kw. acetylosalicylowy 0,40 0,30 0,20 0,10 0,00 210,0 230,0 250,0 270,0 290,0 310,0 330,0 350,0 [nm] nieb. Kwas salicylowy w metanolu 1,60 mg/100 ml, 1cm cz. Kwas acetylosalicylowy w metanolu 1,67 mg/100 ml, 1cm ziel. Salicylamid w metanolu 1,54 mg/100 ml, 1cm Obecność wolnej grupy fenolowej sprawia, że w widmie kwasu salicylowego i salicylamidu obserwuje się batochromowe przesunięcie pasma benzenoidowego do 302 nm, zanik jego struktury oscylacyjnej i wzrost intensywności. 23

24 Wpływ ph na położenie max Prokainamidu chlorowodorek 1,20 1,00 A 0,80 H2O Hcl 3,6 g/l NaOH 4g/L 0,60 0,40 0,20 0,00 200,0 220,0 240,0 260,0 280,0 300,0 320,0 [nm] Prokainamidu chlorowodorek 1,16 mg/100 ml N w H2 O Z w NaOH 4g/l Cz w HCl 3,6g/l ,0 360,0 380,0

25 Wpływ ph na położenie max Prokainy chlorowodorek 1,20 1,00 A 0,80 H2O Hcl 3,6 g/l NaOH 4g/L 0,60 0,40 0,20 0,00 205,0 225,0 245,0 265,0 285,0 305,0 [nm] Prokainy chlorowodorek 0,0101 mg/ ml N w H2O Z w NaOH 4g/l Cz w HCl 3,6g/l ,0 345,0 365,0

26 Wpływ ph na położenie max W widmach prokainy i prokainamidu za zmianę intensywności pasma odpowiada auksochrom grupa -NH2 W środowisku zasadowym wolna para elektronowa na atomie azotu oddziaływuje z chromoforem. 26

27 Wpływ ph na położenie max Fenobarbital N metylofenobarbital Fenobarbital N Metylofenobarbital 0,80 0,70 0,70 0,60 0,60 0,50 0,50 0,40 ph10 A A 0,80 ph12 ph12 0,30 0,30 0,20 0,20 0,10 0,10 0,00 220,0 230,0 240,0 250,0 260,0 270,0 280,0 290,0 0,00 220,0 300,0 ph10 0,40 230,0 240,0 250,0 260,0 270,0 [nm] [nm] PerkinElmer Lambda 25 Fenobarbital c = 1,0816 mg/100 ml; N MetyloFenobarbital c = 1,152 mg/100 ml; Niebieskie 0,1 M bufor boranowy ph=10,0 ; czerwone 0,1 M NaOH ph=12, ,0 290,0 300,0

28 Wpływ ph na położenie max Fenobarbital ph 2,0 0,1 mol/l HCl ph 10,05 bufor boranowy ph 12,0 0,2 mol/l NaOH N-metylofenobarbital ph 2,0 ph 10,05 i ph 12,0 28

29 Wpływ ph na położenie max Sulfanilamid 29

30 Wpływ ph na położenie max 30

31 Sulfonamidy Związek Rozpuszczalnik, maksimum abs. ( ) Sulfanilamid R=H NaOH 254 nm ( 1402) H2O 258 nm 0,1M HCl 218 ; 264 nm 0,1M HCl 218nm (480); 270 nm(200) NaOH 258 nm (520) H2O 258 nm (452) ; 284nm (549) NaOH 258 nm H2O 254 nm (600) ; 272 nm (660) 0,1M HCl 243nm ; 303 nm Sufacetamid R = -CO-CH3 Sulfatiazol R= Sulfadimidyna R= 31

32 Zastosowanie elektronowych widm absorpcyjnych: 1. Dysponując tylko widmem UV nie można jednoznacznie zidentyfikować danego związku, ponieważ widma w zakresie nm informują nas o rodzaju układu chromoforowego, a nie o grupach funkcyjnych obecnych w cząsteczce co jest domeną IR. Widma IR i NMR dają więcej informacji o budowie związku niż widma w zakresie UV. 2. Poszczególnym chromoforom można przyporządkować długość fali tylko dla prostych związków ( metanol, aceton, kwas octowy itd.) W złożonych związkach pasma od chromoforów nakładają się oraz położenie maksimów zależy od innych czynników jak obecność grup sąsiednich i rodzaju rozpuszcalnika. 3. Można ustalić typ przejść elektronowych p* badając widma w rozpuszczalnikach o różnej polarności 4. Różnice w położeniu i natężeniu pasm absorpcyjnych różnych form cząsteczkowych są wykorzystywane do badania równowag jakie się ustalają między nimi w roztworach 5. Do oznaczania zawartości na podstawie prawa Lamberta Beera 6. Jako dodatkowa metoda identyfikacji na podstawie położenia max i min badanej substancji 7. Do oznaczania czystości badanych związków przesunięcie położenia maksimum absorpcji, porównanie stosunku wartości absorbancji w dwóch różnych punktach widma 32

33 Zastosowanie elektronowych widm absorpcyjnych: Zalety Wady łatwa do wykonania metoda analityczna, o dobrej precyzji do oznaczania zawartości substancji w formach leku mała ilość próbki potrzebna do oznaczenia 10-6 g i krótki czas analizy powszechność spektrofotometrów i detektorów UV rutynowa metoda do wyznaczania fizyko-chemicznych własności niewielkie koszty aparatury mała selektywność wiele związków daje maksimum absorpcji przy tej samej długości fali, duże podobieństwo widm w tej samej grupie związków addytywność absorpcji, nie może być zastosowana do analizy mieszanin związków silny wpływ zanieczyszczeń na kształt widma 33

34 Zastosowanie spektrofotometrii UV w analizie farmaceutycznej: Często jako podstawowa metoda do oznaczania ilości substancji leczniczej w takich postaciach leku jak tabletki, drażetki jeżeli pozostałe związki nie interferują wyznaczanie stałych pka niektórych związków określenie stopnia uwalniania substancji leczniczej (dissolution testing) monitorowanie w reakcji kinetyki rozkładu leków widmo UV może być użyte jako jedna z metod identyfikacji w monografii farmakopealnej 34

35 Zastosowanie spektrofotometrii UV do badania własności substancji leczniczych, i potwierdzania ich czystości. Nowe wymagania Farmakopea Europejska 6.0 i Polska VIII rozdział

36 Badanie czystości substancji Prawo addytywności absorpcji Jeżeli absorbancje są zdarzeniami niezależnymi, to absorbancja całkowita roztworu mieszaniny jest równa sumie absorbancji poszczególnych jej składników. n A = A i = A1 + A 2 + A n (1) i=1 n A = a n cn l = a 1 c1 l + a 2 c2 l + a n c n l i=1 gdzie: Al absorbancja przy danej długości fali c stężenie roztworu al współczynnik absorpcji l grubość warstwy 36 (2)

37 Prawo addytywności absorpcji graficzna interpretacja 37

38 Badanie czystości substancji farmakopealnej METODY BADANIA 1. Wykonaniu roztworu badanej substancji i na podstawie widma określenia lambda maksimum i obliczeniu absorbancji właściwej, i porównaniu otrzymanych danych z wartościami w monografii w farmakopei. 2. Porównanie widma badanej substancji z widmem substancji wzorcowej. Otrzymane widmo powinno mieć w tych samych warunkach (ten sam rozpuszczalnik i grubość warstwy) takie same położenie max i min, oraz tą samą wartość intensywności. 3. Innym sposobem sprawdzenia identyczności dwóch widm jest porównanie stosunku wartości absorbancji przy dwóch długościach fali np. w maksimum i na stoku krzywej dla substancji badanej i wzorcowej. Metody te wynikają z prawa addytywności absorpcji. Każda obca substancja będzie wpływać na kształt uzyskanego widma. 38

39 Badanie czystości substancji farmakopealnej A274 =const A264 A274 A =const

40 Badanie czystości substancji farmakopealnej Badanie czystości kofeiny na podstawie danych Hewlett Packard (A.J. Owen, The diode-array advantage in UV/Visible spectroscopy, Hewlett-Packard Company, 1988) 40

41 Badanie czystości substancji farmakopealnej Przykład badania czystości kofeiny Sample Ratio λmax (274 nm) λside (284 nm) Abs. Conc. Abs. Conc. Abs. Conc Mean %RSD λmax/λside

42 Badanie czystości substancji farmakopealnej Natrii Paraaminosalicylas, Sodu aminosalicylan FPVI, s Amino-2-hydroksybenzoesan sodu Badanie obecności zanieczyszczeń : kwas 5-aminosalicylowy, 3-aminofenol 42

43 Badanie czystości substancji farmakopealnej Kwas p-aminosalicylowy w środowisku kwaśnym ulega hydrolizie do 3-aminofenolu FP VI, metoda kolorymetryczna porównanie zabarwienia z wzorcem EP 6.0, FPVIII metoda HPLC 3- aminofenol Brak limitu 0,1% Kwas 5-aminosalicylowy Brak limitu 1,0% 43

44 Badanie czystości substancji farmakopealnej 265 nm Sodu aminosalicylan, roztwór w NaOH 4g/l, c = 0,72 mg/100 ml ; 1 cm 299 nm A (265 nm) = 0,681 A (299 nm) = 0,447 Widmo absorbcyjne wymagania FP VI A 265 1,50 1,56 A 299 A265 0,681 = =1,52 A299 0,447 Wniosek: badany związek spełnia wymagania FP VI 44

45 Analiza ilościowa Podstawowym prawem w metodach absorpcyjnych jest Prawo Lamberta-Beera. Ilość światła absorbowana przez roztwór jest wykładniczą funkcją stężenia i grubości warstwy. I = I0 10- c l A = k c l 45

46 Analiza ilościowa Stosunek I/I0 jest miarą ilości światła przepuszczonego przez roztwór Transmitancja I/I0 = T Absorbancja -log (T) = A Absorbancja wiązki promieniowania monochromatycznego przechodzącej przez jednorodny roztwór jest wprost proporcjonalna do stężenia roztworu c, grubości warstwy absorbującej l, i współczynnika k. A = k c l Wielkość k - jest to współczynnik proporcjonalności, który zależy od rodzaju substancji, oraz od częstości światła padającego (długości fali). Jego wymiar (jednostka) zależy od sposobu wyrażania stężenia roztworu i przyjmuje on postać absorbancji właściwej A11cm%, lub molowego współczynnika absorpcji ε. 46

47 Analiza ilościowa A = k c l Jeżeli stężenie będzie wyrażone w mol/l to współczynnik nosi nazwę molowego współczynnika absorpcji ε [mol-1 l cm-1] - jest to miara absorbancji roztworu o stężeniu mol/l znajdującego się w kiuwecie o grubości warstwy 1 cm. Jeżeli stężenie wyrazimy w % objętościowym [g/100cm3] to współczynnik k nosi nazwę absorbancji właściwej 1% 1% A 1cm lub a1cm - jest to miara absorbancji roztworu o stężeniu 1% obj w kiuwecie o grubości A1% 1cm warstwy 1 cm. 47

48 Analiza ilościowa Obliczenia w spektrofotometrii są względnie proste Trzy metody postępowania 1. Molowy współczynnik absorbcji jest znany lub może być wyznaczony z roztworu standartowego. A = c l c = A/ l 2. Z proporcji absorbancji roztworu o znanym (standart) i nieznanym stężeniu. A bad A st = c bad l c st l 3. Z krzywej kalibracyjnej dla danego zakresu stężeń. Y = f(c) 48 c bad = A bad A st c st

49 Analiza ilościowa Odstępstwa od prawa Lamberta Beera instrumentalne związane z niedoskonałością przyrządów: szerokość spektralna wiązki nie monochromatyczność padającego promieniowania powtarzalność nastawiania długości fali nieliniowa odpowiedź detektora chemiczne reakcje w roztworze przy wzroście stężenia (kondensacja, polimeryzacja, hydroliza) rozkład związku podczas analizy pod wpływem światła lub rozpuszczalnika 49

50 Przykłady obliczeniowe Przykład 1 Odważkę substancji 1,7 mg rozpuszczono w metanolu w kolbie miarowej na 50 cm 3. Wykonano widmo w kiuwecie o grubości 1 cm, i otrzymano maks = 263 nm i A = 0,823. Obliczyć absorbancję właściwą. 0,0017g w 50cm3 x w 100cm3 x= 0,0034 g c = 0,0034 [ g/100cm3 ] = 0,0034 [% obj] a 1% 1cm = 0,823 =242,06 0,

51 Przykład 2 Badano zawartość substancji czynnej w tabletce. Średnia masa jednej tabletki wynosi 0,150g. Odważono 0,100g substancji i przeniesiono do kolby miarowej 50 cm3. Zmierzona absorbancja w λmaks wynosi 0,40. Obliczyć ilość substancji w tabletce jeżeli absorbancja właściwa substancji wynosi 400. Z prawa Lamberta Beera czyli 0,001g w x1 c= 0,40 =0,001 [% obj ] cm3 w 50cm3 x1 = 0,0005g 0,0005g w 0,100g (w odważce) x2 w 0,150g (śred. masa tab.) x2 = 0,00075g = 0,75mg 51

52 Przykład 3 Obliczyć absorbancję roztworu, który ma przepuszczalność T[%] = 89% przy λ = 400 nm. %T = T 100 T = 89/100 = 0,89 A = log(t) A = log (0,89) A = 0,051 52

53 Przykład 4 Roztwór kobaltu Co(H2O)2+ daje absorbancję A = 0,20 przy długości fali λ = 530 nm, i grubości warstwy l=1cm. Wartość molowego współczynnika absorpcji wynosi = 10 [L mol 1 cm 1]. Obliczyć stężenie badanego roztworu. A = c l c = A/ l c = 0,20/10 1 c = 0,020 [mol/l] 53

54 Przykład 5 Absorbancja roztworu badanego (A bad) MnO4 o nieznanym stężeniu wynosi 0,500 przy = 525 nm. W tych samych warunkach roztwór wzorcowy (Ast) MnO4 o stężeniu 1, mol/l daje absorbancję Ast = 0,200. Obliczyć stężenie nieznanego roztworu. Abadane = Astandart A bad c badane l c standart l = Ast c bad = cbad = 0,500 c bad c st A bad A st 4 c st 1,0 10 =2,5 10 0,200 4 mol /l UWAGA: Ten sposób obliczania zawartości daje najbardziej poprawne wyniki kiedy stężenia roztworu wzorcowego i badanego są zbliżone. Nie mamy pewności w jakim zakresie stężeń jest zależność liniowa. 54

55 6. Literatura: 1. R.M. Silverstrein, G.C. Bassler, Spektroskopowe metody identyfikacji związków organicznych, PWN, Warszawa 1970, rozdz. 5 s Robert M. Silverstein, Francis X. Webster, David J. Kiemle Spektroskopowe metody identyfikacji związków organicznych, PWN, 2007 r., ISBN: , Wyd.II, zmienione 3. Zbigniew Kęcki, Podstawy spektroskopii molekularnej, PWN, Warszawa 1998, rozdz. 5, s Andrzej Cisak, Chemiczna analiza instrumentalna, Skrypt AM w Łodzi, 1996, rozdz. 2.4 i 8.4, s A.J. Owen, The diode-array advantage in UV/Visible spectroscopy, Hewlett-Packard Company, Tadeusz W. Herman (red.), Farmacja fizyczna, PZWL, 1999, rozdz. 7, s Peter William Atkins, Podstawy chemii fizycznej, PWN 1999, rozdz. 15, s D.A. Skoog, D.M. West, F.J. Holler, S.R. Crouch, Podstawy chemii analitycznej. T. 1-2, PWN 2007, rozdz

56 KONIEC Dziękuję UV radiation from the sun NASA via 56

57 Spektrofotometr dwuwiązkowy schemat 57

58 Spektrofotometr Diode array 58

59 Kuwety używane w spektrofotometrii 59

60 Kuwety używane w spektrofotometrii Typ Polystyrene Methacrylate Glass Suprasil Quartz Przepuszczalność nm nm nm nm 60

61 Prawa autorskie: Udostępniony plik jest materiałem pomocniczym dla studentów 3 roku farmacji Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, do ćwiczeń z przedmiotu Chemia Leków. Materiały te są własnością autora i nie mogą być publikowane bez jego zgody. Wszystkie widma zostały wykonane w Zakładzie Chemii Farmaceutycznej i Analizy Leków UM na spektrofotometrze UV/VIS Lambda 25 firmy Perkin Elmer i programie UVWinlab ver

SPEKTROFOTOMETRIA UV-Vis. - długość fali [nm, m], - częstość drgań [Hz; 1 Hz = 1 cykl/s]

SPEKTROFOTOMETRIA UV-Vis. - długość fali [nm, m], - częstość drgań [Hz; 1 Hz = 1 cykl/s] SPEKTROFOTOMETRIA UV-Vis Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Spektrofotometria w zakresie nadfioletu (UV) i promieniowania widzialnego (Vis) jest jedną

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii UV/VIS do określania struktury związków organicznych

Zastosowanie spektroskopii UV/VIS do określania struktury związków organicznych Zwiększenie liczby wysoko wykwalifikowanych absolwentów kierunków ścisłych Uniwersytetu Jagiellońskiego POKL.04.01.02-00-097/09-00 Zastosowanie spektroskopii UV/VIS do określania struktury związków organicznych

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii UV/VIS w określaniu struktury związków organicznych Małgorzata Krasodomska

Zastosowanie spektroskopii UV/VIS w określaniu struktury związków organicznych Małgorzata Krasodomska Zastosowanie spektroskopii UV/VIS w określaniu struktury związków organicznych Małgorzata Krasodomska 1.1. Wprowadzenie do spektroskopii UV/VIS Spektroskopia w nadfiolecie, oraz świetle widzialnym UV/VIS

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY ANALIZY INSTRUMENTALNEJ. SPEKTROFOTOMETRII podstawy teoretyczne

ELEMENTY ANALIZY INSTRUMENTALNEJ. SPEKTROFOTOMETRII podstawy teoretyczne ELEMENTY ANALZY NSTRUMENTALNEJ Ćwiczenie 3 Temat: Spektrofotometria UV/ViS SPEKTROFOTOMETR podstawy teoretyczne SPEKTROFOTOMETRA jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia UV-VIS zagadnienia

Spektroskopia UV-VIS zagadnienia Spektroskopia absorbcyjna to dziedzina, która obejmuje metody badania materii przy użyciu promieniowania elektromagnetycznego, które może z tą materią oddziaływać. Spektroskopia UV-VS zagadnienia promieniowanie

Bardziej szczegółowo

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni IR II 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni Promieniowanie podczerwone ma naturę elektromagnetyczną i jego absorpcja przez materię podlega tym samym prawom,

Bardziej szczegółowo

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektroskopia, a spektrometria Spektroskopia nauka o powstawaniu

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA CHEMII. Równowaga chemiczna (Fiz2)

PRACOWNIA CHEMII. Równowaga chemiczna (Fiz2) PRACOWNIA CHEMII Ćwiczenia laboratoryjne dla studentów II roku kierunku Zastosowania fizyki w biologii i medycynie Biofizyka molekularna Projektowanie molekularne i bioinformatyka Równowaga chemiczna (Fiz2)

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE STĘŻENIA BARWNIKÓW W WODZIE METODĄ UV-VIS

OZNACZANIE STĘŻENIA BARWNIKÓW W WODZIE METODĄ UV-VIS OZNACZANE STĘŻENA BARWNKÓW W WODZE METODĄ UV-VS. SPEKTROFOTOMETRA UV-Vis Spektrofotometria w zakresie nadfioletu (ang. ultra-violet UV) i promieniowania widzialnego (ang. visible- Vis), czyli spektrofotometria

Bardziej szczegółowo

ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH. Witold Danikiewicz. Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01-224 Warszawa

ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH. Witold Danikiewicz. Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01-224 Warszawa ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH Witold Danikiewicz Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01-224 Warszawa CZĘŚĆ I PRZEGLĄD METOD SPEKTRALNYCH Program wykładów Wprowadzenie:

Bardziej szczegółowo

spektroskopia UV Vis (cz. 2)

spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV-Vis dlaczego? wiele związków organicznych posiada chromofory, które absorbują w zakresie UV duża czułość: zastosowanie w badaniach kinetyki reakcji spektroskop

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA PODSTAW SPEKTROSKOPII MOLEKULARNEJ

PRACOWNIA PODSTAW SPEKTROSKOPII MOLEKULARNEJ PRACOWNIA PODSTAW SPEKTROSKOPII MOLEKULARNEJ Kierowniczka pracowni: dr hab. Magdalena Pecul-Kudelska, (pok. 417), e-mail mpecul@chem.uw.edu.pl, tel 0228220211 wew 501; Spis ćwiczeń i osoby prowadzące 1.

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 3 POMIARY SPEKTROFOTOMETRYCZNE

ĆWICZENIE NR 3 POMIARY SPEKTROFOTOMETRYCZNE ĆWICZENIE NR 3 POMIARY SPEKTROFOTOMETRYCZNE Cel ćwiczenia Poznanie podstawowej metody określania biochemicznych parametrów płynów ustrojowych oraz wymagań technicznych stawianych urządzeniu pomiarowemu.

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak Opracował dr inż. Tadeusz Janiak 1 Uwagi dla wykonujących ilościowe oznaczanie metodami spektrofotometrycznymi 3. 3.1. Ilościowe oznaczanie w metodach spektrofotometrycznych Ilościowe określenie zawartości

Bardziej szczegółowo

KOLORYMETRYCZNE OZNACZANIE Cd, Mn i Ni

KOLORYMETRYCZNE OZNACZANIE Cd, Mn i Ni KOLORYMETRYCZNE OZNACZANE Cd, Mn i Ni nstrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. l. WSTĘP 1.1. Spektrofotometria w zakresie nadfioletu (UV) i promieniowania widzialnego

Bardziej szczegółowo

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Błąd gruby, systematyczny, przypadkowy, dokładność, precyzja, przedział

Bardziej szczegółowo

ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH. Witold Danikiewicz

ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH. Witold Danikiewicz ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH Witold Danikiewicz Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01-224 Warszawa Listopad 2013 styczeń 2014 Program wykładów Wprowadzenie:

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w analizie jakościowej i ilościowej. dr Alina Dubis Zakład Chemii Produktów Naturalnych Instytut Chemii UwB

Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w analizie jakościowej i ilościowej. dr Alina Dubis Zakład Chemii Produktów Naturalnych Instytut Chemii UwB Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w analizie jakościowej i ilościowej dr Alina Dubis Zakład Chemii Produktów Naturalnych Instytut Chemii UwB Tematyka Spektroskopia - podział i zastosowanie Promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1)

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1) Przykład sprawozdania z analizy w nawiasach (czerwonym kolorem) podano numery odnośników zawierających uwagi dotyczące kolejnych podpunktów sprawozdania Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) analiza Wynik przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Nowoczesne techniki analityczne w analizie żywności Zajęcia laboratoryjne Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest oznaczenie zawartości sodu, potasu i magnezu w

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Chemia, drugi Sylabus modułu: Spektroskopia (0310-CH-S2-016)

Kierunek i poziom studiów: Chemia, drugi Sylabus modułu: Spektroskopia (0310-CH-S2-016) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Chemia, drugi Sylabus modułu: Spektroskopia () 1. Informacje ogólne koordynator modułu prof. dr hab. Henryk Flakus rok akademicki 2013/2014

Bardziej szczegółowo

ABSORPCYJNA SPEKTORFOTOMETRIA CZĄSTECZKOWA

ABSORPCYJNA SPEKTORFOTOMETRIA CZĄSTECZKOWA BSORPYJN SPEKTORFOTOMETRI ZĄSTEZKOW (Oznaczanie chromu i kobaltu obok siebie) Politechnika Gdańska; opracowała: mgr inż. M. Wasielewska 1 WPROWDZENIE Metody spektroskopowe są to metody opierające się na

Bardziej szczegółowo

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych Pirydyna i pochodne 1 Pirydyna Tw 115 o C ; temperatura topnienia -41,6 0 C Miesza się w każdym stosunku z wodą tworząc mieszaninę azeotropowa o Tw 92,6 o C; Energia delokalizacji 133 kj/mol ( benzen 150.5

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Streszczenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego jest jedną z technik spektroskopii absorpcyjnej mającej zastosowanie w chemii,

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

cykloheksan benzen p-nitrofenol

cykloheksan benzen p-nitrofenol 1 Ćwiczenie 19K. Interakcja światła z materią. Absorpcja światła. Wyznaczanie widm absorpcji wybranych biomolekuł. Część teoretyczna: Spektroskopia jest często stosowaną techniką w badaniach chemicznych

Bardziej szczegółowo

Synteza nanocząstek Ag i pomiar widma absorpcyjnego

Synteza nanocząstek Ag i pomiar widma absorpcyjnego Synteza nanocząstek Ag i pomiar widma absorpcyjnego Nanotechnologia jest nową, interdyscyplinarną dziedziną nauki łączącą osiągnięcia różnych nauk (m. in. chemii, biologii, fizyki, mechaniki, inżynierii)

Bardziej szczegółowo

Metody spektroskopowe w identyfikacji związków organicznych. Barbara Guzowska-Świder Zakład Informatyki Chemicznej, PRz

Metody spektroskopowe w identyfikacji związków organicznych. Barbara Guzowska-Świder Zakład Informatyki Chemicznej, PRz Metody spektroskopowe w identyfikacji związków organicznych Barbara Guzowska-Świder Zakład Informatyki Chemicznej, PRz Metody spektralne wykorzystują zjawiska związane z oddziaływaniem materii z promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

Rozmycie pasma spektralnego

Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Z doświadczenia wiemy, że absorpcja lub emisja promieniowania przez badaną substancję występuje nie tylko przy częstości rezonansowej, tj. częstości

Bardziej szczegółowo

OBLICZENIA BIOCHEMICZNE

OBLICZENIA BIOCHEMICZNE OBLICZENIA BIOCHEMICZNE Praca w laboratorium biochemicznym wymaga umiejętności obliczania stężeń i rozcieńczeń odczynników stosowanych do doświadczeń. W podstawowym kursie biochemii nie ma czasu na przygotowywanie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 11. ANALIZA INSTRUMENTALNA KOLORYMETRIA - OZNACZANIE Cr(VI) METODĄ DIFENYLOKARBAZYDOWĄ. DZIAŁ: Kolorymetria

ĆWICZENIE 11. ANALIZA INSTRUMENTALNA KOLORYMETRIA - OZNACZANIE Cr(VI) METODĄ DIFENYLOKARBAZYDOWĄ. DZIAŁ: Kolorymetria ĆWICZENIE 11 ANALIZA INSTRUMENTALNA KOLORYMETRIA - OZNACZANIE Cr(VI) METODĄ DIFENYLOKARBAZYDOWĄ DZIAŁ: Kolorymetria ZAGADNIENIA Elektronowe widmo absorpcyjne; rodzaje przejść elektronowych w kompleksach

Bardziej szczegółowo

Katedra Fizyki i Biofizyki instrukcje do ćwiczeń laboratoryjnych dla kierunku Lekarskiego

Katedra Fizyki i Biofizyki instrukcje do ćwiczeń laboratoryjnych dla kierunku Lekarskiego Ćw. M8 Zjawisko absorpcji i emisji światła w analityce. Pomiar widm absorpcji i stężenia ryboflawiny w roztworach wodnych za pomocą spektrofotometru. Wyznaczanie stężeń substancji w roztworze metodą fluorescencyjną.

Bardziej szczegółowo

POMIARY SPEKTROFOTOMETRYCZNE

POMIARY SPEKTROFOTOMETRYCZNE Laboratorium Elektronicznej Aparatury Medycznej Katedra Inżynierii Biomedycznej Wydział Podstawowych Problemów Techniki Politechnika Wrocławska ĆWICZENIE NR 3 POMIARY SPEKTROFOTOMETRYCZNE Cel ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedry Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie chlorków metodą spektrofotometryczną z tiocyjanianem rtęci(ii)

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia ramanowska w badaniach powierzchni

Spektroskopia ramanowska w badaniach powierzchni Spektroskopia ramanowska w badaniach powierzchni z Efekt Ramana (1922, CV Raman) I, ν próbka y Chandra Shekhara Venketa Raman x I 0, ν 0 Monochromatyczne promieniowanie o częstości ν 0 ulega rozproszeniu

Bardziej szczegółowo

Magnetyczny rezonans jądrowy

Magnetyczny rezonans jądrowy Magnetyczny rezonans jądrowy Widmo NMR wykres absorpcji promieniowania magnetycznego od jego częstości Częstość pola wyraża się w częściach na milion (ppm) częstości pola magnetycznego pochłanianego przez

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Chemia I stopień Sylabus modułu: : Moduł A związany ze specjalnością (0310-CH-S1-025) Nazwa wariantu modułu (opcjonalnie): Analiza leków

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI - MOŻLIWOŚCI I ZASTOSOWANIA

SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI - MOŻLIWOŚCI I ZASTOSOWANIA SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI - MOŻLIWOŚCI I ZASTOSOWANIA Beata Rozum Seminarium Analityczne MS Spektrum 2013 Porównania laboratoryjne, akredytacja, typowe problemy w laboratoriach SPEKTROSKOPIA Oddziaływanie

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI

SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI Obszar widma elektromagnetycznego ( od ok. 14000 do 200cm-1 ) między obszarem widzialnym a mikrofalowym nazywamy podczerwienią (IR). W określeniu struktury związków organicznych

Bardziej szczegółowo

Zakresy promieniowania. Światło o widzialne. długość fali, λ. podczerwień. ultrafiolet. Wektor pola elektrycznego. Wektor pola magnetycznego TV AM/FM

Zakresy promieniowania. Światło o widzialne. długość fali, λ. podczerwień. ultrafiolet. Wektor pola elektrycznego. Wektor pola magnetycznego TV AM/FM Światło o widzialne Zakresy promieniowania ultrafiolet podczerwień Wektor pola elektrycznego Wektor pola magnetycznego TV AM/FM długość fali, λ Podział fal elektromagnetycznych Promieniowanie X Fale wolnozmiennesieci

Bardziej szczegółowo

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin 1. Zapisz konfigurację elektronową dla atomu helu (dwa elektrony) i wyjaśnij, dlaczego cząsteczka wodoru jest stabilna, a cząsteczka

Bardziej szczegółowo

Agrofi k zy a Wyk Wy ł k ad V Marek Kasprowicz

Agrofi k zy a Wyk Wy ł k ad V Marek Kasprowicz Agrofizyka Wykład V Marek Kasprowicz Spektroskopia p nauka o powstawaniu i interpretacji widm powstających w wyniku oddziaływań wszelkich rodzajów promieniowania na materię ę rozumianą jako zbiorowisko

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA RAMANA. Laboratorium Laserowej Spektroskopii Molekularnej PŁ

SPEKTROSKOPIA RAMANA. Laboratorium Laserowej Spektroskopii Molekularnej PŁ SPEKTROSKOPIA RAMANA Laboratorium Laserowej Spektroskopii Molekularnej PŁ WIDMO OSCYLACYJNE Zręby atomowe w molekule wykonują oscylacje wokół położenia równowagi. Ruch ten można rozłożyć na 3n-6 w przypadku

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO. ĆWICZENIE 3a

PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO. ĆWICZENIE 3a PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO ĆWICZENIE 3a Analiza pierwiastkowa podstawowego składu próbek z wykorzystaniem techniki ASA na przykładzie fosforanów paszowych 1 I. CEL ĆWICZENIA Zapoznanie studentów

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa

Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa Promieniowanie ciała doskonale czarnego Ciało doskonale czarne ciało pochłaniające całkowicie każde promieniowanie, które padnie na jego powierzchnię, niezależnie od

Bardziej szczegółowo

Metody badań spektroskopowych

Metody badań spektroskopowych Metody badań spektroskopowych Program wykładu Wstęp A. Spektroskopia optyczna 1. Podstawy spektroskopii optycznej 1.1 Promieniowanie elektromagnetyczne 1.2 Kwantowanie energii 1.3 Emisja i absorpcja promieniowania

Bardziej szczegółowo

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH WSTĘP Spełnianie wymagań jakościowych stawianych przed producentami leków jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta.

Bardziej szczegółowo

Polarymetryczne oznaczanie stężenia i skręcalności właściwej substancji optycznie czynnych

Polarymetryczne oznaczanie stężenia i skręcalności właściwej substancji optycznie czynnych Polarymetryczne oznaczanie stężenia i skręcalności właściwej substancji optycznie czynnych Część podstawowa: Zagadnienia teoretyczne: polarymetria, zjawisko polaryzacji, skręcenie płaszczyzny drgań, skręcalność

Bardziej szczegółowo

Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas

Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas Slajd 1 Spektrometria mas i sektroskopia w podczerwieni Slajd 2 Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas Masa cząsteczkowa Wzór związku Niektóre informacje dotyczące wzoru strukturalnego związku

Bardziej szczegółowo

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok WF (kierunek farmacja)

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok WF (kierunek farmacja) Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok WF (kierunek farmacja) Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Rodzaje błędów w analizie chemicznej, walidacja procedur

Bardziej szczegółowo

Rozcieńczanie, zatężanie i mieszanie roztworów, przeliczanie stężeń

Rozcieńczanie, zatężanie i mieszanie roztworów, przeliczanie stężeń Rozcieńczanie, zatężanie i mieszanie roztworów, przeliczanie stężeń Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Rozcieńczanie i zatężanie roztworów

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z CHEMII OGÓLNEJ I ANALITYCZNEJ DLA STUDENTÓW I ROKU OCHRONY ŚRODOWISKA

MATERIAŁY DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z CHEMII OGÓLNEJ I ANALITYCZNEJ DLA STUDENTÓW I ROKU OCHRONY ŚRODOWISKA MATERIAŁY DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z CHEMII OGÓLNEJ I ANALITYCZNEJ DLA STUDENTÓW I ROKU OCHRONY ŚRODOWISKA 29/21 Podręczniki: 1) A. Jarczewski - Chemia ogólna i analityczna dla studentów biologii - skrypt

Bardziej szczegółowo

STEREOCHEMIA ORGANICZNA

STEREOCHEMIA ORGANICZNA STEECEMI GNICZN Sławomir Jarosz Wykład 3 B B B B B B B B enancjomery enancjomery enancjomery enancjomery B S S S B S S B S S B S B B S B S B S S S brót o 180 Centrum pseudoasymetrii Konfiguracja względna

Bardziej szczegółowo

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie -

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie - Chromatografia cieczowa jako technika analityki, przygotowania próbek, wsadów do rozdzielania, technika otrzymywania grup i czystych substancji Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii aparatura

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych ĆWICZENIE 2 Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych Część doświadczalna 1. Metody jonowymienne Do usuwania chromu (VI) można stosować między innymi wymieniacze jonowe. W wyniku przepuszczania

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia modulacyjna

Spektroskopia modulacyjna Spektroskopia modulacyjna pozwala na otrzymanie energii przejść optycznych w strukturze z bardzo dużą dokładnością. Charakteryzuje się również wysoką czułością, co pozwala na obserwację słabych przejść,

Bardziej szczegółowo

Metoda osłabionego całkowitego wewnętrznego odbicia ATR (Attenuated Total Reflection)

Metoda osłabionego całkowitego wewnętrznego odbicia ATR (Attenuated Total Reflection) Metoda osłabionego całkowitego wewnętrznego odbicia ATR (Attenuated Total Reflection) Całkowite wewnętrzne odbicie n 2 θ θ n 1 n > n 1 2 Kiedy promień pada na granicę ośrodków pod kątem większym od kąta

Bardziej szczegółowo

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita Niezwykłe światło ultrakrótkie impulsy laserowe Laboratorium Procesów Ultraszybkich Zakład Optyki Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Światło Fala elektromagnetyczna Dla światła widzialnego długość

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

POMIAR STĘŻENIA DWUTLENKU WĘGLA PRZY WYKORZYSTANIU ABSORPCJI PROMIENIOWANIA PODCZERWONEGO TECHNIKĄ NDIR

POMIAR STĘŻENIA DWUTLENKU WĘGLA PRZY WYKORZYSTANIU ABSORPCJI PROMIENIOWANIA PODCZERWONEGO TECHNIKĄ NDIR II Krajowa Konferencja Naukowo-Techniczna EKOLOGIA W ELEKTRONICE Przemysłowy Instytut Elektroniki Warszawa, 5-6.12.2002 POMIAR STĘŻENIA DWUTLENKU WĘGLA PRZY WYKORZYSTANIU ABSORPCJI PROMIENIOWANIA PODCZERWONEGO

Bardziej szczegółowo

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Porównanie Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Spektroskopia FT-Raman Spektroskopia FT-Raman jest dostępna od 1987 roku. Systemy

Bardziej szczegółowo

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych)

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody instrumentalne podział ze względu na uzyskane informację. 1. Analiza struktury; XRD (dyfrakcja

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Chemia Poziom podstawowy Listopad 03 W niniejszym schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe poprawne odpowiedzi. W tego typu

Bardziej szczegółowo

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii!

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Chciałabym podzielić się z Wami moimi spostrzeżeniami dotyczącymi poziomu wiedzy z chemii uczniów rozpoczynających naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Co

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Biofizyczne semestr zimowy 2015/2016

Laboratorium Biofizyczne semestr zimowy 2015/2016 Bezpośredni opiekunowie laboratorium: dr Ewa Banachowicz dr Hanna JurgaNowak Laboratorium Biofizyczne semestr zimowy 2015/2016 Biofizyka molekularna I rok II stopnia Zebranie informacyjne dotyczące zajęć

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA Copyright by ZamKor P. Sagnowski i Wspólnicy spółka jawna, Kraków 0 MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA Poziom rozszerzony Zadanie Odpowiedzi Uwagi. za poprawne uzupełnienie wiersza tabeli: Wartości

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

Marek Jan Kasprowicz Mateusz Suchanek. Zakład Fizyki AR w Krakowie Krasiczyn, wrzesień 2007

Marek Jan Kasprowicz Mateusz Suchanek. Zakład Fizyki AR w Krakowie Krasiczyn, wrzesień 2007 Badanie wpływu przedsiewnej stymulacji nasion światłem laserowym przy użyciu spektroskopii w świetle widzialnym i w podczerwieni oraz różnicowej kolorymetrii skaningowej Marek Jan Kasprowicz Mateusz Suchanek

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 6 Temat: Wyznaczenie stałej siatki dyfrakcyjnej i dyfrakcja światła na otworach kwadratowych i okrągłych. 1. Wprowadzenie Fale

Bardziej szczegółowo

Karta modułu/przedmiotu

Karta modułu/przedmiotu Karta modułu/przedmiotu Informacje ogólne o module/przedmiocie. Poziom : jednolite studia magisterskie 1. Kierunek studiów: analityka medyczna 3. Forma studiów: stacjonarne 4. Rok: I 5. Semestr: II 6.

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie cieplne ciał.

Promieniowanie cieplne ciał. Wypromieniowanie fal elektromagnetycznych przez ciała Promieniowanie cieplne (termiczne) Luminescencja Chemiluminescencja Elektroluminescencja Katodoluminescencja Fotoluminescencja Emitowanie fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych 1. Wielkości i jednostki stosowane do wyrażania ilości materii 1.1 Masa atomowa, cząsteczkowa, mol Masa atomowa Atomy mają

Bardziej szczegółowo

Grafen materiał XXI wieku!?

Grafen materiał XXI wieku!? Grafen materiał XXI wieku!? Badania grafenu w aspekcie jego zastosowań w sensoryce i metrologii Tadeusz Pustelny Plan prezentacji: 1. Wybrane właściwości fizyczne grafenu 2. Grafen materiał 21-go wieku?

Bardziej szczegółowo

ν 1 = γ B 0 Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego h S = I(I+1)

ν 1 = γ B 0 Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego h S = I(I+1) h S = I(I+) gdzie: I kwantowa liczba spinowa jądra I = 0, ½,, /,, 5/,... itd gdzie: = γ S γ współczynnik żyromagnetyczny moment magnetyczny brak spinu I = 0 spin sferyczny I = _ spin elipsoidalny I =,,,...

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310-CH-S2-018)

Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310-CH-S2-018) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: chemia, drugi Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310CHS2018) 1. Informacje ogólne koordynator modułu Rafał Sitko rok akademicki 2013/2014

Bardziej szczegółowo

13. TERMODYNAMIKA WYZNACZANIE ENTALPII REAKCJI ZOBOJĘTNIANIA MOCNEJ ZASADY MOCNYMI KWASAMI I ENTALPII PROCESU ROZPUSZCZANIA SOLI

13. TERMODYNAMIKA WYZNACZANIE ENTALPII REAKCJI ZOBOJĘTNIANIA MOCNEJ ZASADY MOCNYMI KWASAMI I ENTALPII PROCESU ROZPUSZCZANIA SOLI Wykonanie ćwiczenia 13. TERMODYNAMIKA WYZNACZANIE ENTALPII REAKCJI ZOBOJĘTNIANIA MOCNEJ ZASADY MOCNYMI KWASAMI I ENTALPII PROCESU ROZPUSZCZANIA SOLI Zadania do wykonania: 1. Wykonać pomiar temperatury

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 9 WŁASNOŚCI OPTYCZNE MATERIAŁÓW CERAMICZNYCH. (1) gdzie υ prędkość rozchodzenia się światła (w próżni wynosi 3 10 8 m/s). 1.

ĆWICZENIE 9 WŁASNOŚCI OPTYCZNE MATERIAŁÓW CERAMICZNYCH. (1) gdzie υ prędkość rozchodzenia się światła (w próżni wynosi 3 10 8 m/s). 1. ĆWICZENIE 9 WŁASNOŚCI OPTYCZNE MATERIAŁÓW CERAMICZNYCH 1. CEL ĆWICZENIA 1. Wyznaczenie dla wybranych materiałów widm absorpcyjnych dla światła o długości fali od 200 do 800 nm. 2. Określenie długości fali

Bardziej szczegółowo

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Wyrażanie stężeń Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Stężenie procentowe Stężenie procentowe (procent wagowy, procent masowy) wyraża stosunek

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310-TCH-S1-014)

Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310-TCH-S1-014) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: technologia chemiczna Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310TCHS1014) 1. Informacje ogólne koordynator modułu Rafał Sitko rok akademicki

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SPECYFIKACJA TECHNICZNA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik Nr 1 do SIWZ Specyfikacja techniczna Nr sprawy: ZP/41/2011 SPECYFIKACJA TECHNICZNA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Na dostawę 1 kpl. spektrofotometru UV-VIS z przystawką termostatującą Peltie w ramach

Bardziej szczegółowo

II. WYBRANE LASERY. BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet

II. WYBRANE LASERY. BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet II. WYBRANE LASERY BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet Laser gazowy Laser He-Ne, Mechanizm wzbudzenia Bernard Ziętek IF UMK Toruń 2 Model Bernard Ziętek IF UMK Toruń 3 Rozwiązania stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła

Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła Politechnika Gdańska WYDZIAŁ ELEKTRONIKI TELEKOMUNIKACJI I INFORMATYKI Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego

Bardziej szczegółowo

1. Energia wewnętrzna gazu doskonałego zależy od : A) objętości; B) ciśnienia; C) temperatury; D) wszystkich trzech parametrów.

1. Energia wewnętrzna gazu doskonałego zależy od : A) objętości; B) ciśnienia; C) temperatury; D) wszystkich trzech parametrów. TEST MAGISTERSKI 02.12.2006 1. Energia wewnętrzna gazu doskonałego zależy od : A) objętości; B) ciśnienia; C) temperatury; D) wszystkich trzech parametrów. 2. Proces izotermiczno-izochoryczny zachodzi

Bardziej szczegółowo

Pracownia Spektroskopii Molekularnej Wydział Chemii UŁ 91-403 Łódź, ul. Tamka 12. Akademia Ciekawej Chemii 18.01.2012

Pracownia Spektroskopii Molekularnej Wydział Chemii UŁ 91-403 Łódź, ul. Tamka 12. Akademia Ciekawej Chemii 18.01.2012 Do czego potrzebna jest spektroskopia? O drganiach, rezonansie i muzyce, czyli kilka słów na temat jądrowego rezonansu magnetycznego Dr Arkadiusz Kłys Pracownia Spektroskopii Molekularnej Wydział Chemii

Bardziej szczegółowo

Orbitale typu σ i typu π

Orbitale typu σ i typu π Orbitale typu σ i typu π Dwa odpowiadające sobie orbitale sąsiednich atomów tworzą kombinacje: wiążącą i antywiążącą. W rezultacie mogą powstać orbitale o rozkładzie przestrzennym dwojakiego typu: σ -

Bardziej szczegółowo

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji?

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Energia Zdolność do wykonywania pracy lub do produkowania ciepła Praca objętościowa praca siła odległość 06_73 P F A W F h N m J P F A Area A ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa

Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa JS Skala ph Skala ph ilościowa skala kwasowości i zasadowości roztworów wodnych związków chemicznych. Skala ta jest oparta na aktywności jonów hydroniowych [H3O+] w

Bardziej szczegółowo

Fale elektromagnetyczne w medycynie i technice

Fale elektromagnetyczne w medycynie i technice V Edycja Od Einsteina Do... Temat XI Podaj własne opracowanie dowolnego tematu technicznego. Fale elektromagnetyczne w medycynie i technice Prace wykonały : -Marcelina Grąbkowska -Marcelina Misiak -Edyta

Bardziej szczegółowo

Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego.

Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Zmienne pole magnetyczne wytwarza zmienne pole elektryczne i odwrotnie zmienne pole elektryczne jest źródłem zmiennego pola magnetycznego

Bardziej szczegółowo

Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin Warunek zaliczenia wykłady: TEMATY LABORATORIÓW 15 godzin

Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin Warunek zaliczenia wykłady: TEMATY LABORATORIÓW 15 godzin Program zajęć: Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok Wykładowca: dr Jolanta Piekut, mgr Marta Matusiewicz Zaliczenie przedmiotu: zaliczenie z oceną TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin 1.

Bardziej szczegółowo

II. ODŻELAZIANIE LITERATURA. Zakres wiadomości obowiązujących do zaliczenia przed przystąpieniem do wykonania. ćwiczenia:

II. ODŻELAZIANIE LITERATURA. Zakres wiadomości obowiązujących do zaliczenia przed przystąpieniem do wykonania. ćwiczenia: II. ODŻELAZIANIE LITERATURA 1. Akty prawne: Aktualne rozporządzenie dotyczące jakości wody do picia i na potrzeby gospodarcze. 2. Chojnacki A.: Technologia wody i ścieków. PWN, Warszawa 1972. 3. Hermanowicz

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Materiały dodatkowe do zajęć z chemii dla studentów

Materiały dodatkowe do zajęć z chemii dla studentów SPOSOBY WYRAŻANIA STĘŻEŃ ROZTWORÓW Materiały dodatkowe do zajęć z chemii dla studentów Opracowała dr Anna Wisła-Świder STĘŻENIA ROZTWORÓW Roztwory są to układy jednofazowe (fizycznie jednorodne) dwu- lub

Bardziej szczegółowo

Ogólne zasady oceniania są takie same jak dla wszystkich prac maturalnych z chemii.

Ogólne zasady oceniania są takie same jak dla wszystkich prac maturalnych z chemii. Egzamin maturalny z chemii. Poziom rozszerzony Copyright by Studium Oświatowe Tutor dr inż. Zdzisław Głowacki, Toruń 2013 MODEL OCENIANIA ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ZAKOŃCZENIA EGZAMINU!

Bardziej szczegółowo