Badania biopolimerów technikami spektroskopii oscylacyjnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Badania biopolimerów technikami spektroskopii oscylacyjnej"

Transkrypt

1 Badania biopolimerów technikami spektroskopii oscylacyjnej 493 Czes³awa PALUSZKIEWICZ Akademia Górniczo-Hutnicza, Al. Mickiewicza 30, Kraków Wydzia³ In ynierii Materia³owej i Ceramiki, Katedra Chemii Krzemianów i Zwi¹zków Wielkocz¹steczkowych Badania biopolimerów technikami spektroskopii oscylacyjnej Streszczenie: W prezentowanej pracy pokazano mo liwoœci zastosowania metod spektroskopii oscylacyjnej tj. fourierowskiej spektroskopii w œrodkowej podczerwieni (FTIR) oraz fourierowskiej spektroskopii Ramana (FT-Raman) do identyfikacji i modyfikacji biopolimerów i ich kompozytów. Analizowano biopolimery takie jak poli(2-deoksy-2-aminoglukoza) popularnie nazywana chitozanem (CS) oraz polikaprolakton (PCL), które stanowi³y matryce do otrzymywania nanokompozytów. Jako modyfikatory stosowano: glinokrzemian warstwowy montmorylonit (K5) oraz hydroksyapatyt (HAp). Nanokompozyty na bazie biopolimerów otrzymano metod¹ odlewania. Badaniom metodami spektroskopii oscylacyjnej poddano zarówno materia³y wyjœciowe jak i produkty reakcji. Wykazano, e na podstawie przeprowadzanych analiz technikami spektroskopii oscylacyjnej mo na uzyskaæ informacje uœrednione z ca³ego polimeru oraz z jego powierzchni. Zastosowane metody spektroskopii oscylacyjnej pozwoli³y równie na ocenê biozgodnoœci i degradacji badanych materia³ów. STUDY OF BIOPOLYMERS USING VIBRATIONAL SPECTROSCOPY TECHNIQUES Abstract: The paper presents the possibility of application of vibrational spectroscopy methods, such as Fourier Transform Infrared Spectroscopy (FTIR) and Fourier Transform Raman Spectroscopy (FT Raman) to identify and determine modification of biopolymers and their composites. Biopolymers, namely chitozan and polycaprolacton were used as matrices in the preparation of nanocomposites. Monmorylonite (K5) and hydroxyapatite (HAp) were applied as nanoparticles. The nanocomposite materials were obtained by casting method. In this study biopolymer matrices as well as modifiers and modification products were analyzed. It is shown that application of spectroscopic techniques allows to receive information from the surface and the bulk of the materials. Application of these methods permits us to characterize dispersion of nanoparticles in a polymer matrix as well as biocompatibility and degradation of the analyzed materials. 1. Wstêp Nowo wytwarzane materia³y bazuj¹ce na biopolimerach takich jak chitozan czy polikaprolakton s¹ z sukcesem stosowane w wielu dziedzinach np. w in ynierii tkankowej, w otrzymywaniu membran pó³przepuszczalnych czy biosensorów. Materia³y takie charakteryzuj¹ siê dobr¹ biokomatybilnoœci¹ oraz biodegradowalnoœci¹ [1-8]. Jednak e, czêsto wymagaj¹ one udoskonalenia w celu poprawienia ich w³asnoœci mechanicznych i termicznych czy odpowiedniej trwa³oœci w warunkach œrodowiska naturalnego. W tym celu w matryce biopolimerowe wprowadza siê modyfikatory, którymi mog¹ byæ ceramiczne nano-nape³niacze [4-7]. Chemiczna struktura biopolimerów zawieraj¹cych grupy hydroksylowe, karbonylowe, karboksylowe, aminowe, amidowe stwarza mo liwoœæ nowych wi¹zañ pomiêdzy ³añcuchami polimerowymi i cz¹stkami modyfikatorów [5,6]. Nawet niewielki udzia³ nano-nape³niaczy w matrycy polimerowej mo e poprawiæ jej w³aœciwoœci jak i spowodowaæ jej zmiany strukturalne. Jednak e, preparatyka takich materia³ów stwarza wiele problemów zwi¹zanych z dyspersj¹ dodatku w matrycy polimerowej. Modyfikacja biopolimerów oraz ich charakterystyka wymaga stosowania ro - nych metod badawczych w celu okreœlenia prawid³owej interpretacji zmian strukturalnych, jakie mog¹ zachodziæ pomiêdzy polimerem i nanododatkiem. W pracy przedstawiono mo liwoœci zastosowania metod spektroskopii oscylacyjnej fourierowskiej spektroskopii w podczerwieni (FTIR) oraz fourierowskiej spektroskopii Ramana (FT-Raman) w identyfikacji, ocenie modyfikacji i degradacji materia³ów kompozytowych bazuj¹cych na biopolimerach. 2. Materia³y i metody Jako matryce stosowano polimery takie jak handlowy polikaprolakton (PCL) i chitozan (CS). Komercyjny krzemian Al 2 [(OH) 2 Si 4 O 10 ]*nh 2 O (K5) oraz fosforan wapnia Ca 10 (PO 4 ) 6 (OH) 2 (HAp), by³y u yte jako modyfikatory. Zastosowano zarówno polimery jak i nanododatki firmy Sigma Aldrich. Materia³y nanokompozytowe w postaci cienkich folii zosta³y otrzymane metod¹ odlewania. W celu uzyskania lepszej dyspersji nieorganicznego dodatku w biopolimerze, mieszaniny homogenizowano na drodze wielostopniowego mieszania: mechanicznie na przemian z mieszaniem ultradÿwiêkowym w mediach, jakim by³y 2% kwas octowy w przypadku chitozanu i dichlorometan w przypadku polikaprolaktonu. Folie nanokompozytowe suszono w powietrzu przez okres 48 godzin. Otrzymane folie by³y równie neutralizowane w NaOH oraz przetrzymywane w sztucznym osoczu (SBF, Simulated Body Fluids) w celu okreœlenia ich degradacji. Pomiary materia³ów wyjœciowych przeprowadzono metod¹ spektroskopii fourierowskiej w podczerwieni (FTIR) technik¹ transmisyjn¹ w zakresie cm -1, w spektrometrze Excalibur firmy Bio-Rad z detektorem DTGS z zastosowaniem metody dyspersji badanego

2 494 Diagnostyka Materia³ów Polimerowych 2011 materia³u w KBr. Folie polimerowe i kompozytowe analizowano technik¹ transmisyjn¹ i refleksyjn¹ W pomiarach technik¹ refleksyjn¹ (ATR) w zakresie cm -1 zastosowano przystawkê wysokociœnieniow¹ firmy PIKE z kryszta³em diamentowym. Wszystkie pomiary FTIR wykonywano przy zdolnoœci rozdzielczej wynosz¹cej 4cm -1. Analizy FT-Ramana polimerów i modyfikatorów oraz wytworzonych kompozytów, realizowano w spektrometrze FTS6000 firmy Bio-Rad z przystawk¹ ramanowsk¹ stosuj¹c wzbudzenie laserem Nd-YAG (1064 nm) i detektor germanowy. 3. Rezultaty Metody spektroskopii oscylacyjnej, zarówno FTIR jak i Ramana, s¹ powszechnie stosowane w analizie materia- ³ów organicznych oraz nieorganicznych w formie cieczy, foli, proszków czy gazów. Metody te wzajemnie siê uzupe³niaj¹ i dostarczaj¹ szeregu cennych informacji o strukturze badanych materia³ów. Rysunek 1 przedstawia widma biopolimerów tj. chitozanu (poli(2-deoksy-2-aminoglukozy) i polikaprolaktonu (-[-(CH 2 ) 5 C(O)O-]-). Na rysunku widoczne s¹ pasma pochodz¹ce od drgañ rozci¹gaj¹cych C-H grup CH 3 ich 2 w zakresie cm -1, oraz drgañ deformacyjnych w zakresie cm -1 [6]. Drgania grup karbonylowych C=O mo na zaobserwowaæ w zakresie cm -1, natomiast drgania ugrupowañ C-C, C-O-C C-O-H w zakresie cm -1. W zakresie cm -1 mo na zauwa yæ pasma NH i NH 2.Pasma ok cm -1 szczególnie dobrze widoczne w widmach FTIR œwiadcz¹ o obecnoœci wody w badanym uk³adzie [6]. Widma oscylacyjne nieorganicznych modyfikatorów tj. K5 krzemianu Al 2 [(OH) 2 Si 4 O 10 ]*nh 2 O oraz HAp fosforanu wapnia Ca 10 (PO 4 ) 6 (OH) 2 przedstawiono na rysunku 2. Intensywne pasma w zakresie cm -1 œwiadcz¹ o obecnoœci drgañ rozci¹gaj¹cych Si-O i P-O odpowiednio dla modyfikatorów K5 i HAp [6, 9,10]. Drgania deformacyjne tych ugrupowañ widoczne s¹ poni ej 700 cm -1. Te ostatnie mog¹ byæ pasmami analitycznymi w widmach kompozytów bazuj¹cych na biopolimerach, gdzie modyfikatory nieorganiczne stanowi¹ jedynie ma³y procent (do 3% wagowych). Intensywne pasma drgañ rozci¹gaj¹cych ok cm -1 tych zwi¹zków nie mog¹ byæ pasmami analitycznymi, poniewa pokrywaj¹ siê z pasmami w tym zakresie badanych biopolimerów, co ilustruje rysunek 3. Na rysunku 3 przedstawiono widma FTIR I FT-Ramana foli chitozanowych przed i po modyfikacji. Pasma o najwiêkszej intensywnoœci na widmach FTIR podobnie jak na rysunku 1 pochodz¹ od drgañ wi¹zañ glikozydowych C-O-C ok cm -1 oraz w przypadku widm Ramana od drgañ CH 2 ich 3 w zakresie cm -1. Pasma modyfikatora (jakim by krzemian) w widmach widoczne s¹ jedynie w zakresie poni ej 600 cm -1 (Rys. 3b i 3d). Technika transmisyjna spektroskopii w podczerwieni mo e byæ zastosowana w analizie folii polimerowych jedynie, gdy ich gruboœæ umo liwia czyteln¹ rejestracjê widm. Grubsze folie mo na analizowaæ technikami refleksyjnymi w tym technik¹ ATR (os³abionego ca³kowitego odbicia), wówczas otrzymujemy g³ównie informacjê Rys. 1. Widma polimerów: FTIR a) chitosanu, c) polikaprolaktonu; FT-Ramana b) chitozanu, d) polikaprolaktonu

3 Badania biopolimerów technikami spektroskopii oscylacyjnej 495 Rys. 2. Widma modyfikatorów: FTIR a) K10 c) HAp; FT-Ramana b) K10, d) HAp Rys. 3. Widma folii chitozanowych wyjœciowych: a (FT-Raman) i c (FTIR) oraz modyfikowanych krzemianem b (FT-Raman) i d (FTIR)

4 496 Diagnostyka Materia³ów Polimerowych 2011 Rys. 4. Widma FTIR ATR foli chitozanowej zmodyfikowanej (b i a) i wyjœciowej (d i c) odpowiednio przed i po neutralizacji w NaOH. Rys. 5. Widma folii polikaprolaktonowych wyjœciowych: a (FT-Raman) i d (FTIR) oraz degradowanych 7i14dni b,c(ft-raman) i e, f (FTIR)

5 Badania biopolimerów technikami spektroskopii oscylacyjnej 497 spektroskopow¹ z powierzchni badanego materia³u [11]. Pozwala to na ocenê materia³u w zakresie jego homogenicznoœci w relacji dyspersji nanododatku w matrycy polimerowej oraz ocenê aglomeryzacji modyfikatora jak i zmian strukturalnych zachodz¹cych w badanym polimerze [6]. Modyfikowane biopolimery czy nanokompozyty mog¹ byæ stosowane, jako biomateria³y w tym przypadku przed badaniami in vitro i in vivo materia³y takie powinny byæ zneutralizowane. Metoda FTIR pozwala kontrolowaæ proces neutralizacji, co ilustruje rysunek 4. Na rysunku tym przedstawiono widma folii zneutralizowanych (Rys.4a i 4c) oraz kwaœnych (Rys. 4b i 4d) zarejestrowanych technik¹ refleksyjn¹ (ATR). Widoczne jest zmniejszenie intensywnoœci pasm w zakresie cm -1 pochodz¹cych od grup kwasowych utworzonych w czasie procesu otrzymywania folii. Zmiany pod wp³ywem ph mo na równie obserwowaæ analizuj¹c zachowanie biomateria³u przetrzymywanego w sztucznym osoczu (SBF simulated body fluids). Materia³ mo e ulegaæ degradacji a jego widma oscylacyjne bêd¹ zmieniaæ siê. Przyk³adowo widma folii polikaprolaktonowych przetrzymywanych w SBF 7 i 14 dni pokazano na rysunku 5. Zarówno na widmach FTIR jak i FT-Ramana (Rys. 5b,c,e,f) widoczne jest zmniejszenie intensywnoœci pasm pochodz¹cych od biomateria³u i powstawanie nowych pasm w zakresie cm -1,pochodz¹cych od drgañ grup PO 4, œwiadcz¹cych o tworzeniu siê na powierzchni fosforanów w wyniku oddzia³ywania sztucznego osocza z biopolimerem. 4. Podsumowanie Metody spektroskopii oscylacyjnej tj spektroskopii fourierowskiej w podczerwieni (FTIR) jak i spektroskopii fourierowskiej Ramana (FT-Raman) umo liwiaj¹ analizê strukturaln¹ biopolimerów i ich kompozytów. Metody te dostarczaj¹ informacje uœrednione jak i z powierzchni badanego materia³u na temat jednorodnoœci folii czy te aglomeracji dodatków w matrycy polimerowej. W pracy wykazano, e techniki te umo liwiaj¹ ocenê biozgodnoœci jak i stopnia degradacji biopolimerów oraz prawid³ow¹ interpretacjê zjawisk zachodz¹cych w czasie ich modyfikacji. Podziêkowanie Praca zosta³a sfinansowana ze œrodków Ministerstwa Szkolnictwa Wy szego w ramach projektu N N Literatura 1. Malheiro V.N., Caridade S.G., Alves N.M., i inni, New poly ( -caprolactone) /chitosan blend fibers for tissue engineering applications, Acta Biomaterialia 2010, 6, Elzein T., Nasser-Eddine M., Delaite C., i inni, FTIR study of polcaprolactone chain organization at interfaces, Journal of Colloid and Interface Science, 2004, 273, Stodolak E., Paluszkiewicz C., B³a ewicz M., In vitro biofilms formation on polymer matrix composites Journal of Molecular Structure 2009, , Gumula T., Paluszkiewicz C., B³a ewicz S., Study on thermal decomposition processes of polisiloxane polymers from polimer to nanosized silikon carbide, Journal of Analytical and Applied Pyrolysis, 2009, 86, Stodolak E., Paluszkiewicz C., Bogun M., B³a ewicz M., Nanocomposite fibers for medical applications, Journal of Molecular Structure, 2009, , Paluszkiewicz C., Stodolak E., Hasik M. i inni, FTIR Study of montmorillonite chitosane nanocomposite materials, Spectrochimica Acta, 2011,79, Ch³opek J., Morawska A., Paluszkiewicz C., i inni, FTIR and NMR study of poly(lactide-co-glycolide) and hydroxyapatite implant degradation under in vivo condition Polymer Degradation and Stability, 2009, 94, Paluszkiewicz C., Bla ewicz M., Podporska J., i inni, Nucleation of hydroxyapatite layer on wolastonite material surface: FTIR Studies, Vibrational Spectroscopy, 2008, 48, Paluszkiewicz C., Kwiatek W.M., D³ugoñ E., i inni, Surface Study of Selected Biomaterials Using Vibrational Spectroscopy, Acta Physica Polonica A, 2009, 115, Paluszkiewicz C., Œlósarczyk A., Pijocha D., i inni, Synthesis, Structural Properties and Thermal Stability of Mn-Doped Hydroxyapatite, Journal of Molecular Structure 2010, 976, Sim L.H., Gan S.N., Chan C.H., Yahya R., ATR-FTIR studies on ion interaction of lithium perchlorate in polyacrylate/poly(ethylene oxide) blends, Spectrochimica Acta Part A 76 (2010)

BADANIE ZMIAN ZACHODZĄCYCH W MASACH Z BENTONITEM POD WPŁYWEM TEMPERATURY METODĄ SPEKTROSKOPII W PODCZERWIENI

BADANIE ZMIAN ZACHODZĄCYCH W MASACH Z BENTONITEM POD WPŁYWEM TEMPERATURY METODĄ SPEKTROSKOPII W PODCZERWIENI BADANIE ZMIAN ZACHODZĄCYCH W MASACH Z BENTONITEM POD WPŁYWEM TEMPERATURY METODĄ SPEKTROSKOPII W PODCZERWIENI BADANIE ZMIAN ZACHODZĄCYCH W MASACH Z BENTONITEM POD WPŁYWEM TEMPERATURY METODĄ SPEKTROSKOPII

Bardziej szczegółowo

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektroskopia, a spektrometria Spektroskopia nauka o powstawaniu

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w jakościowej i ilościowej analizie organicznej

Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w jakościowej i ilościowej analizie organicznej Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w jakościowej i ilościowej analizie organicznej dr Alina Dubis Zakład Chemii Produktów Naturalnych Instytut Chemii UwB Tematyka Spektroskopia - podział i zastosowanie

Bardziej szczegółowo

m 1, m 2 - masy atomów tworzących wiązanie. Im

m 1, m 2 - masy atomów tworzących wiązanie. Im Dr inż. Grażyna Żukowska Wykorzystanie metod spektroskopii oscylacyjnej do analizy materiałów organicznych i nieorganicznych 1. Informacje podstawowe Spektroskopia Ramana i spektroskopia w podczerwieni

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w analizie jakościowej i ilościowej. dr Alina Dubis Zakład Chemii Produktów Naturalnych Instytut Chemii UwB

Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w analizie jakościowej i ilościowej. dr Alina Dubis Zakład Chemii Produktów Naturalnych Instytut Chemii UwB Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w analizie jakościowej i ilościowej dr Alina Dubis Zakład Chemii Produktów Naturalnych Instytut Chemii UwB Tematyka Spektroskopia - podział i zastosowanie Promieniowanie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE z grantu obliczeniowego za rok 2011

SPRAWOZDANIE z grantu obliczeniowego za rok 2011 Zakład Chemii Nieorganicznej i Strukturalnej Wydział Chemiczny Politechnika Wrocławska SPRAWOZDANIE z grantu obliczeniowego za rok 2011 Teoretyczne badania związków kompleksowych i metaloorganicznych,

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia UV-VIS zagadnienia

Spektroskopia UV-VIS zagadnienia Spektroskopia absorbcyjna to dziedzina, która obejmuje metody badania materii przy użyciu promieniowania elektromagnetycznego, które może z tą materią oddziaływać. Spektroskopia UV-VS zagadnienia promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Chemia Budowlana Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne

Kierunek: Chemia Budowlana Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne Wydział: Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Kierunek: Chemia Budowlana Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne Rocznik: 2014/2015 Język wykładowy: Polski Semestr 1 Fizyka CCB-1-103-s

Bardziej szczegółowo

Eko-kompozyty na bazie polilaktydu i w³ókien roœlinnych

Eko-kompozyty na bazie polilaktydu i w³ókien roœlinnych 534 Diagnostyka Materia³ów Polimerowych 2011 Barbara SZARANIEC, Ewa STODOLAK-ZYCH, Anna MORAWSKA-CHOCHÓ AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, al. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków Wydzia³ In ynierii Materia³owej

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Lublinie

Kuratorium Oświaty w Lublinie Kuratorium Oświaty w Lublinie ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY 2014/2015 KOD UCZNIA ETAP OKRĘGOWY Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 12 zadań. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas

Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas Slajd 1 Spektrometria mas i sektroskopia w podczerwieni Slajd 2 Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas Masa cząsteczkowa Wzór związku Niektóre informacje dotyczące wzoru strukturalnego związku

Bardziej szczegółowo

Stechiometria równań reakcji chemicznych, objętość gazów w warunkach odmiennych od warunków normalnych (0 o C 273K, 273hPa)

Stechiometria równań reakcji chemicznych, objętość gazów w warunkach odmiennych od warunków normalnych (0 o C 273K, 273hPa) Karta pracy I/2a Stechiometria równań reakcji chemicznych, objętość gazów w warunkach odmiennych od warunków normalnych (0 o C 273K, 273hPa) I. Stechiometria równań reakcji chemicznych interpretacja równań

Bardziej szczegółowo

DZIA 3. CZENIE SIÊ ATOMÓW

DZIA 3. CZENIE SIÊ ATOMÓW DZIA 3. CZENIE SIÊ ATOMÓW 1./3 Wyjaœnij, w jaki sposób powstaje: a) wi¹zanie jonowe b) wi¹zanie atomowe 2./3 Na podstawie po³o enia w uk³adzie okresowym pierwiastków: chloru i litu ustal, ile elektronów

Bardziej szczegółowo

NANOKOMPOZYTY POLIMEROWE DO ZASTOSOWAŃ MEDYCZNYCH

NANOKOMPOZYTY POLIMEROWE DO ZASTOSOWAŃ MEDYCZNYCH Kompozyty 10: 4 (2010) 322-327 Ewa Stodolak*, Aneta Frączek-Szczypta, Marta Błażewicz Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział InŜynierii Materiałowej i Ceramiki, Katedra Biomateriałów, al. Mickiewicza 30,

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Etap wojewódzki rok szkolny 2009/2010 Dane dotyczące ucznia (wypełnia Komisja Konkursowa po rozkodowaniu prac) wylosowany numer uczestnika

Bardziej szczegółowo

DWP. NOWOή: Dysza wentylacji po arowej

DWP. NOWOŒÆ: Dysza wentylacji po arowej NOWOŒÆ: Dysza wentylacji po arowej DWP Aprobata Techniczna AT-15-550/2007 SMAY Sp. z o.o. / ul. Ciep³ownicza 29 / 1-587 Kraków tel. +48 12 78 18 80 / fax. +48 12 78 18 88 / e-mail: info@smay.eu Przeznaczenie

Bardziej szczegółowo

Atom poziom rozszerzony

Atom poziom rozszerzony Atom poziom rozszerzony Zadanie 1. (1 pkt) Źródło: CKE 010 (PR), zad. 1. Atomy pierwiastka X tworz jony X 3+, których konfiguracj elektronow mo na zapisa : 1s s p 6 3s 3p 6 3d 10 Uzupe nij poni sz tabel,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH

WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH WOJCIECH WIELEBA WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH THE INFLUENCE OF FRICTION PROCESS FOR CHANGE OF MICROHARDNESS OF SURFACE LAYER IN POLYMERIC MATERIALS

Bardziej szczegółowo

spektroskopia IR i Ramana

spektroskopia IR i Ramana spektroskopia IR i Ramana oscylacje (wibracje) 3N-6 lub 3N-5 drgań normalnych nie wszystkie drgania obserwuje się w IR - nieaktywne w IR gdy nie zmienia się moment dipolowy - pasma niektórych drgań mają

Bardziej szczegółowo

BIOPOLIMERY. Rodzaj zajęć: Grupa: WIMiC I-III r. Termin: poniedziałek Sala: Prowadzący: KONSULTACJE. POK. 106a A3. seminarium 105 A3/A4

BIOPOLIMERY. Rodzaj zajęć: Grupa: WIMiC I-III r. Termin: poniedziałek Sala: Prowadzący: KONSULTACJE. POK. 106a A3. seminarium 105 A3/A4 BIOPOLIMERY Rodzaj zajęć: seminarium Grupa: WIMiC I-III r. Termin: poniedziałek 15.00-16.30 Sala: Prowadzący: 105 A3/A4 dr hab. inż. Jadwiga Laska KONSULTACJE CZWARTEK 11.00-12.00 POK. 106a A3 Kontakt

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne materiały konstrukcyjne : wybrane zagadnienia / Wojciech Kucharczyk, Andrzej Mazurkiewicz, Wojciech śurowski. wyd. 3. Radom, cop.

Nowoczesne materiały konstrukcyjne : wybrane zagadnienia / Wojciech Kucharczyk, Andrzej Mazurkiewicz, Wojciech śurowski. wyd. 3. Radom, cop. Nowoczesne materiały konstrukcyjne : wybrane zagadnienia / Wojciech Kucharczyk, Andrzej Mazurkiewicz, Wojciech śurowski. wyd. 3. Radom, cop. 2011 Spis treści Wstęp 9 1. Wysokostopowe staliwa Cr-Ni-Cu -

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI - MOŻLIWOŚCI I ZASTOSOWANIA

SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI - MOŻLIWOŚCI I ZASTOSOWANIA SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI - MOŻLIWOŚCI I ZASTOSOWANIA Beata Rozum Seminarium Analityczne MS Spektrum 2013 Porównania laboratoryjne, akredytacja, typowe problemy w laboratoriach SPEKTROSKOPIA Oddziaływanie

Bardziej szczegółowo

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES Kompozyty 11: 2 (2011) 152-156 Werner A. Hufenbach, Frank Adam, Maik Gude, Ivonne Körner, Thomas Heber*, Anja Winkler Technische Universität Dresden, Institute of Lightweight Engineering and Polymer Technology

Bardziej szczegółowo

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Porównanie Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Spektroskopia FT-Raman Spektroskopia FT-Raman jest dostępna od 1987 roku. Systemy

Bardziej szczegółowo

kierunek: BIOTECHNOLOGIA specjalność: Bioinformatics RW , Obowiązuje od 2013/2014

kierunek: BIOTECHNOLOGIA specjalność: Bioinformatics RW , Obowiązuje od 2013/2014 Studia II stopnia, magisterskie (4 semestralne, dla kandydatów bez tytułu zawodowego inżyniera) (4 semesters is for non-engineers candidates) kierunek: BIOTECHNOLOGIA specjalność: Bioinformatics RW 23.10.2013,

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe informacje na temat gumy, rodzajów gumy oraz jej produkcji można znaleźć w Wikipedii pod adresem:

Szczegółowe informacje na temat gumy, rodzajów gumy oraz jej produkcji można znaleźć w Wikipedii pod adresem: GUMA. To rozciągliwy materiał, elastomer chemicznie zbudowany z alifatycznych łańcuchów polimerowych (np. poliolefin), które są w stosunkowo niewielkim stopniu usieciowane w procesie wulkanizacji kauczuku

Bardziej szczegółowo

G³ówny Specjalista ds. Konstrukcji Wyrobów. mgr in. Stanis³aw Jamroz. Szanowni Pañstwo!

G³ówny Specjalista ds. Konstrukcji Wyrobów. mgr in. Stanis³aw Jamroz. Szanowni Pañstwo! Szanowni Pañstwo! Oferujemy Pañstwu przegl¹d wykonañ specjalnych zaworów regulacyjnych rozszerzaj¹cych asortyment produktów katalogowych. Opracowania te powsta³y w odpowiedzi na konkretne potrzeby naszych

Bardziej szczegółowo

Widma w podczerwieni (IR)

Widma w podczerwieni (IR) Spektroskopowe metody identyfikacji związków organicznych Widma w podczerwieni (IR) dr 2 Widmo w podczerwieni Liczba drgań zależy od liczby atomów w cząsteczce: cząsteczka nieliniowa o n atomach ma 3n-6

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET OPOLSKI - KONSORCJANT NR 8. projektu pt.: Nowe przyjazne dla środowiska kompozyty polimerowe z wykorzystaniem surowców odnawialnych

UNIWERSYTET OPOLSKI - KONSORCJANT NR 8. projektu pt.: Nowe przyjazne dla środowiska kompozyty polimerowe z wykorzystaniem surowców odnawialnych UNIWERSYTET OPOLSKI - KONSORCJANT NR 8 projektu pt.: Nowe przyjazne dla środowiska kompozyty polimerowe z wykorzystaniem surowców odnawialnych Zadanie nr 5. Ocena wpływu czynników środowiskowych oraz obciążeń

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ZAWARTOŚCI MONTMORILLONITU W BENTONITACH ODLEWNICZYCH

OZNACZANIE ZAWARTOŚCI MONTMORILLONITU W BENTONITACH ODLEWNICZYCH OZNACZANIE ZAWARTOŚCI MONTMORILLONITU W Streszczenie Mariusz HOLTZER 1 Artur BOBROWSKI 2 Beata GRABOWSKA 3 Głównym celem pracy było porównanie i ocena przydatności wyników ilościowych analiz zawartości

Bardziej szczegółowo

Reflekcyjno-absorpcyjna spektroskopia w podczerwieni RAIRS (IRRAS) Reflection-Absorption InfraRed Spectroscopy

Reflekcyjno-absorpcyjna spektroskopia w podczerwieni RAIRS (IRRAS) Reflection-Absorption InfraRed Spectroscopy Reflekcyjno-absorpcyjna spektroskopia w podczerwieni RAIRS (IRRAS) Reflection-Absorption InfraRed Spectroscopy Odbicie promienia od powierzchni metalu E n 1 Równania Fresnela E θ 1 θ 1 r E = E odb, 0,

Bardziej szczegółowo

3.2 Warunki meteorologiczne

3.2 Warunki meteorologiczne Fundacja ARMAAG Raport 1999 3.2 Warunki meteorologiczne Pomiary podstawowych elementów meteorologicznych prowadzono we wszystkich stacjach lokalnych sieci ARMAAG, równolegle z pomiarami stê eñ substancji

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia ramanowska w badaniach powierzchni

Spektroskopia ramanowska w badaniach powierzchni Spektroskopia ramanowska w badaniach powierzchni z Efekt Ramana (1922, CV Raman) I, ν próbka y Chandra Shekhara Venketa Raman x I 0, ν 0 Monochromatyczne promieniowanie o częstości ν 0 ulega rozproszeniu

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE I WYTWARZANIE FUNKCJONALNYCH MATERIAŁÓW KOMPOZYTOWYCH W POLSCE

PROJEKTOWANIE I WYTWARZANIE FUNKCJONALNYCH MATERIAŁÓW KOMPOZYTOWYCH W POLSCE PROJEKTOWANIE I WYTWARZANIE FUNKCJONALNYCH MATERIAŁÓW KOMPOZYTOWYCH W POLSCE dr hab. inŝ. Katarzyna Pietrzak Instytut Technologii Materiałów Elektronicznych Pracownia Komozytów - Ceramiczno Metalowych

Bardziej szczegółowo

Chemia i technologia materiałów barwnych BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS.

Chemia i technologia materiałów barwnych BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS. Chemia i technologia materiałów barwnych Ćwiczenia laboratoryjne BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS. Z Opracowanie: dr inŝ. Ewa Wagner-Wysiecka Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA LASEROWA

SPEKTROSKOPIA LASEROWA SPEKTROSKOPIA LASEROWA Spektroskopia laserowa dostarcza wiedzy o naturze zjawisk zachodz cych na poziomie atomów i cz steczek oraz oddzia ywaniu promieniowania z materi i nale y do jednej z najwa niejszych

Bardziej szczegółowo

Nanostrukturalne materiały hybrydowe dla potrzeb regeneracyjnej terapii ortopedycznej

Nanostrukturalne materiały hybrydowe dla potrzeb regeneracyjnej terapii ortopedycznej Nanostrukturalne materiały hybrydowe dla potrzeb regeneracyjnej terapii ortopedycznej Streszczenie Lidia Libowicz-Nadobny Promotorzy: Prof. dr hab. Maria Nowakowska Prof. dr hab. med. Tadeusz Niedźwiedzki

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I.

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I. Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I 1. 2. 3. 1. 1 Niniejsze Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I, zwane dalej OWU, stosuje siê w umowach ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I zawieranych przez

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Inżynieria Materiałowa Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne. Wykład Ćwiczenia

Kierunek: Inżynieria Materiałowa Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne. Wykład Ćwiczenia Wydział: Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Kierunek: Inżynieria Materiałowa Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne Rocznik: 2016/2017 Język wykładowy: Polski Semestr 1 Fizyka

Bardziej szczegółowo

Publikacje pracowników Katedry Inżynierii Materiałowej w 2010 r.

Publikacje pracowników Katedry Inżynierii Materiałowej w 2010 r. Publikacje pracowników Katedry Inżynierii Materiałowej w 2010 r. 1. Żenkiewicz M., Richert J., Różański A.: Effect of blow moulding on barrier properties of polylactide nanocomposite films, Polymer Testing

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie

Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie Paweł Ramos, Barbara Pilawa, Maciej Adamski STRESZCZENIE Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego

Bardziej szczegółowo

Olej rzepakowy, jako paliwo do silników z zapłonem samoczynnym

Olej rzepakowy, jako paliwo do silników z zapłonem samoczynnym Coraz częściej jako paliwo stosuje się biokomponenty powstałe z roślin oleistych. Nie mniej jednak właściwości fizykochemiczne oleju napędowego i oleju powstałego z roślin znacząco różnią się miedzy sobą.

Bardziej szczegółowo

Sensory optyczne w motoryzacji

Sensory optyczne w motoryzacji Sensory optyczne w motoryzacji Grzegorz Antos Instytut Mikromechaniki i Fotoniki Plan prezentacji 1. Zalety sensorów optycznych 2. Systemy bezpiecze stwa w motoryzacji 3. Porównanie rozwi za CCD i CMOS

Bardziej szczegółowo

Urz¹dzenia elektryczne w strefach zagro onych wybuchem

Urz¹dzenia elektryczne w strefach zagro onych wybuchem Micha³ Œwier ewski Urz¹dzenia elektryczne w strefach zagro onych wybuchem Kwiecieñ 2012 PODRÊCZNIK DLA ELEKTRYKÓW praca zbiorowa pod redakcj¹ Jana Strojnego Urz¹dzenia elektryczne w strefach zagro onych

Bardziej szczegółowo

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych)

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody instrumentalne podział ze względu na uzyskane informację. 1. Analiza struktury; XRD (dyfrakcja

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA Temat lekcji Jak dowieść, że woda ma wzór H 2 O? Na podstawie pracy uczniów pod opieką Tomasza

Bardziej szczegółowo

Basic inorganic and organic chemicals

Basic inorganic and organic chemicals Basic inorganic and organic chemicals Generell Informasjon Versjon 4 Url http://com.mercell.com/permalink/39334738.aspx Ekstern anbuds ID 319216-2013 Konkurranse type: Tildeling Dokument type Kontraktstildeling

Bardziej szczegółowo

PROJEKT BUDOWLANY i WYKONAWCZY

PROJEKT BUDOWLANY i WYKONAWCZY Archigraf MICHAŁ BRUTKOWSKI PRACOWNIA ARCHITEKTONICZNA PRACOWNIA: ul. J. Rosołą 58 lokal 113, 02-786 Warszawa, tel./fax:0224468089, e-mail: pracownia@archigraf.eu, e-mail: mb@archigraf.eu PROJEKT BUDOWLANY

Bardziej szczegółowo

Ethernet VPN tp. Twój œwiat. Ca³y œwiat.

Ethernet VPN tp. Twój œwiat. Ca³y œwiat. Ethernet VPN tp 19330 Twój œwiat. Ca³y œwiat. Efektywna komunikacja biznesowa pozwala na bardzo szybkie i bezpieczne po³¹czenie poszczególnych oddzia³ów firmy przez wirtualn¹ sieæ prywatn¹ (VPN) oraz zapewnia

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Ceramika Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne. Wykład Ćwiczenia

Kierunek: Ceramika Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne. Wykład Ćwiczenia Wydział: Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Kierunek: Ceramika Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne Rocznik: 2030/2031 Język wykładowy: Polski Semestr 1 Fizyka CCE-1-107-s

Bardziej szczegółowo

RJC. 1 Kwasy i Zasady. Kwasy i zasady Brønsteda Stabilizacja Rezonansowa Kwasy i Zasady Lewisa HA + B: A - + BH + Slides 1 to 35

RJC. 1 Kwasy i Zasady. Kwasy i zasady Brønsteda Stabilizacja Rezonansowa Kwasy i Zasady Lewisa HA + B: A - + BH + Slides 1 to 35 1 Kwasy i Zasady Kwasy i zasady Brønsteda Stabilizacja Rezonansowa Kwasy i Zasady Lewisa HA + B: A - + BH + Slides 1 to 35 2 Kwas : Definicja Brønsteda Kwasem jest taki związek zek chemiczny, który moŝe

Bardziej szczegółowo

Ćw. 10 Techniki spektroskopii w podczerwieni w analizie ciał stałych

Ćw. 10 Techniki spektroskopii w podczerwieni w analizie ciał stałych Ćw. 10 Techniki spektroskopii w podczerwieni w analizie ciał stałych Podstawy Analizy nstrumentalnej dla studentów roku Ochrony Środowiska na Wydziale Chemii UJ prowadzący dr hab. Joanna Łojewska (pok.

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE SPEKTROFOTOMETRU OPTYCZNEGO DO BADANIA WIDM SYGNAŁÓW OPTYCZNYCH EMITOWANYCH PRZEZ WYŁADOWANIA NIEZUPEŁNE W OLEJU IZOLACYJNYM

ZASTOSOWANIE SPEKTROFOTOMETRU OPTYCZNEGO DO BADANIA WIDM SYGNAŁÓW OPTYCZNYCH EMITOWANYCH PRZEZ WYŁADOWANIA NIEZUPEŁNE W OLEJU IZOLACYJNYM POZNAN UNIVE RSITY OF TE CHNOLOGY ACADE MIC JOURNALS No 82 Electrical Engineering 2015 Michał KOZIOŁ* ZASTOSOWANIE SPEKTROFOTOMETRU OPTYCZNEGO DO BADANIA WIDM SYGNAŁÓW OPTYCZNYCH EMITOWANYCH PRZEZ WYŁADOWANIA

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015. Forma studiów: Stacjonarne Kod kierunku: 06.

Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015. Forma studiów: Stacjonarne Kod kierunku: 06. Państwowa Wyższa Szko la Zawodowa w Nowym Sa czu Karta przedmiotu Instytut Techniczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 01/01 Kierunek studiów: Zarządzanie i inżynieria produkcji

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

spektroskopia UV Vis (cz. 2)

spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV-Vis dlaczego? wiele związków organicznych posiada chromofory, które absorbują w zakresie UV duża czułość: zastosowanie w badaniach kinetyki reakcji spektroskop

Bardziej szczegółowo

Materiały z przeróbki opon w nawierzchniach asfaltowych

Materiały z przeróbki opon w nawierzchniach asfaltowych Materiały z przeróbki opon w nawierzchniach asfaltowych Prof. Dariusz Sybilski IBDiM d.sybilski@ibdim.edu.pl Ożarów 28 września 2011 1 Problem zużytych opon samochodowych 700 600 500 400 300 Liczba mieszkańców,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH DLA MECHANIKÓW

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH DLA MECHANIKÓW PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH DLA MECHANIKÓW Opracowanie: dr inż. Krystyna Moskwa, dr Wojciech Solarski 1. Termochemia. Każda reakcja chemiczna związana jest z wydzieleniem lub pochłonięciem energii, najczęściej

Bardziej szczegółowo

Naukowa Biblioteka Cyfrowa dla spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego

Naukowa Biblioteka Cyfrowa dla spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego Naukowa Biblioteka Cyfrowa dla spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego Przemysław Rek Mirosław Kopeć Centrum Komputerowe Politechniki Łódzkiej, Łódź Zofia Gdaniec Łukasz Popenda Ryszard W. Adamiak

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Mechanizacja i automatyzacja w I i II I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Zapoznanie studentów z aspektami procesach przetwórstwa tworzyw polimerowych. C.

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

BIOPOLIMERY JAKO OPAKOWANIA KOSMETYKÓW BIOPOLYMERS AS COSMETIC PACKAGING

BIOPOLIMERY JAKO OPAKOWANIA KOSMETYKÓW BIOPOLYMERS AS COSMETIC PACKAGING JOANNA RYDZ, WANDA SIKORSKA *, K. WOLNA *,**, ANDRZEJ MARCINKOWSKI *, URSZULA SZELUGA *, GRAśYNA ADAMUS *, MAREK KOWALCZUK *,** BIOPOLIMERY JAKO OPAKOWANIA KOSMETYKÓW BIOPOLYMERS AS COSMETIC PACKAGING

Bardziej szczegółowo

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH WSTĘP Spełnianie wymagań jakościowych stawianych przed producentami leków jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta.

Bardziej szczegółowo

ELEKTROCHEMICZNIE OTRZYMYWANE NANOSTRUKTURY ZŁOTA JAKO PODŁOŻA DLA ENZYMÓW

ELEKTROCHEMICZNIE OTRZYMYWANE NANOSTRUKTURY ZŁOTA JAKO PODŁOŻA DLA ENZYMÓW ELEKTROCHEMICZNIE OTRZYMYWANE NANOSTRUKTURY ZŁOTA JAKO PODŁOŻA DLA ENZYMÓW Aleksandra Pawłowska Pracownia Elektrochemii Promotor: dr hab. Barbara Pałys Tło - http://www.pgi.gov.pl/muzeum/kolekcja/zloto/guardon.jpg

Bardziej szczegółowo

1.3 Budowa. Najwa niejsze cz ci sk adowe elektrozaworu to:

1.3 Budowa. Najwa niejsze cz ci sk adowe elektrozaworu to: .3 Budowa Elektrozawory to elementy kontroluj ce medium pod ci nieniem. Ich zadanie polega na otwieraniu lub zamykaniu urz dzenia odcinaj cego, bezpo rednio lub po rednio, w stanie wzbudzonym cewki. Najwa

Bardziej szczegółowo

Spis treœci. Od Autora... 13

Spis treœci. Od Autora... 13 Spis treœci Od Autora... 13 ROZDZIA 1 Wstêp... 17 1.1. Rola krzemianów w przyrodzie... 17 1.2. Znaczenie krzemianów dla kultury materialnej cz³owieka... 22 1.3. Znaczenie krzemianów dla wspó³czesnej technologii...

Bardziej szczegółowo

RECENZJA rozprawy doktorskiej mgr Anny Brzozowskiej-Stanuch. Wpływ addytywów na fotodegradację wybranych polimerów włóknotwórczych

RECENZJA rozprawy doktorskiej mgr Anny Brzozowskiej-Stanuch. Wpływ addytywów na fotodegradację wybranych polimerów włóknotwórczych Prof. IBWCh dr hab. inż. Dariusz Wawro Zespół Włókien z Polimerów Naturalnych Instytut Biopolimerów i Włókien Chemicznych 90-570 Łódź, ul. Marii Skłodowskiej-Curie 19/26 Łódź, 16-02-17 RECENZJA rozprawy

Bardziej szczegółowo

SST - 03 - SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE.

SST - 03 - SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE. SST - 03 - SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE. H 03.00.00 Roboty Umocnieniowe kod CPV 45 200000-9 H 03.01.00 Układanie geowłókniny SPIS TREŚCI 1. WSTĘP 148 2.MATERIAŁY 148-149 3. SPRZĘT... 149 4. TRANSPORT...149

Bardziej szczegółowo

CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne

CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne Str. 1 typ T1001 2000mm 45mm 6mm Czujnik ogólnego przeznaczenia wykonany z giêtkiego przewodu igielitowego. Os³ona elementu pomiarowego zosta³a wykonana ze stali nierdzewnej.

Bardziej szczegółowo

Kilka wskazówek ułatwiających analizę widm w podczerwieni

Kilka wskazówek ułatwiających analizę widm w podczerwieni Kilka wskazówek ułatwiających analizę widm w podczerwieni Opracowanie wg dostępnej literatury spektroskopowej: Dr Alina T. Dubis e-mail: alina@uwb.edu.pl Instytut Chemii Uniwersytet w Białymstoku Al. J.

Bardziej szczegółowo

Agrofi k zy a Wyk Wy ł k ad V Marek Kasprowicz

Agrofi k zy a Wyk Wy ł k ad V Marek Kasprowicz Agrofizyka Wykład V Marek Kasprowicz Spektroskopia p nauka o powstawaniu i interpretacji widm powstających w wyniku oddziaływań wszelkich rodzajów promieniowania na materię ę rozumianą jako zbiorowisko

Bardziej szczegółowo

Badania wybranych w³aœciwoœci mechanicznych wyrobów z poliamidów i innych tworzyw konstrukcyjnych (uzupe³nienie)

Badania wybranych w³aœciwoœci mechanicznych wyrobów z poliamidów i innych tworzyw konstrukcyjnych (uzupe³nienie) 216 Wybrane aspekty starzenia wzmocnionych poliamidów. Cz. 3. B³a ej CHMIELNICKI Politechnika Œl¹ska w Gliwicach, Wydzia³ Mechaniczno-Technologiczny Semestr IX, Grupa specjalizacyjna Przetwórstwo i Obróbka

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH Docieplenie budynku Publicznego Przedszkola nr 3 z grupą żłobkową Niezapominajka ul. Spokojna 2, 58-160 Świebodzice DOCIEPLENIE STROPODACHU

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

WARSZAWA LIX Zeszyt 257

WARSZAWA LIX Zeszyt 257 WARSZAWA LIX Zeszyt 257 SPIS TRE CI STRESZCZENIE... 9 WYKAZ SKRÓTÓW... 10 1. WPROWADZENIE... 13 2. MIKROSKOPIA SI ATOMOWYCH PODSTAWY... 17 2.1. Podstawy oddzia ywa ostrze próbka... 23 2.1.1. Modele fizyczne

Bardziej szczegółowo

Metoda osłabionego całkowitego wewnętrznego odbicia ATR (Attenuated Total Reflection)

Metoda osłabionego całkowitego wewnętrznego odbicia ATR (Attenuated Total Reflection) Metoda osłabionego całkowitego wewnętrznego odbicia ATR (Attenuated Total Reflection) Całkowite wewnętrzne odbicie n 2 θ θ n 1 n > n 1 2 Kiedy promień pada na granicę ośrodków pod kątem większym od kąta

Bardziej szczegółowo

PL 217792 B1. Sposób termicznego łączenia w łuku elektrycznym włóknistych światłowodów fotonicznych

PL 217792 B1. Sposób termicznego łączenia w łuku elektrycznym włóknistych światłowodów fotonicznych PL 217792 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 217792 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 387170 (51) Int.Cl. G02B 6/24 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia:

Bardziej szczegółowo

Proste struktury krystaliczne

Proste struktury krystaliczne Budowa ciał stałych Proste struktury krystaliczne sc (simple cubic) bcc (body centered cubic) fcc (face centered cubic) np. Piryt FeSe 2 np. Żelazo, Wolfram np. Miedź, Aluminium Struktury krystaliczne

Bardziej szczegółowo

HAZE BATTERY Company Ltd. Akumulatory ołowiowo kwasowe szczelne żelowe 12 letnie monobloki 6 i 12V. seria HZY-ŻELOWE

HAZE BATTERY Company Ltd. Akumulatory ołowiowo kwasowe szczelne żelowe 12 letnie monobloki 6 i 12V. seria HZY-ŻELOWE HAZE BATTERY Company Ltd Akumulatory ołowiowo kwasowe szczelne żelowe 12 letnie monobloki 6 i 12V seria HZY-ŻELOWE KONSTRUKCJA - Siatki płyt dodatnich i ujemnych odlewane są z ołowiu wapniowo-cynowego,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE Podział biomateriałów Biomateriały w medycynie regeneracyjnej Cementy kostne...

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE Podział biomateriałów Biomateriały w medycynie regeneracyjnej Cementy kostne... SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 1 I. PRZEGLĄD LITERATURY... 3 1.1. Podział biomateriałów... 3 1.2. Biomateriały w medycynie regeneracyjnej... 8 1.3. Materiały kościozastępcze... 11 1.4. Wymagania stawiane

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA MONTAŻU SYSTEMU OGRZEWANIA PODŁOGOWEGO T 2 RED

INSTRUKCJA MONTAŻU SYSTEMU OGRZEWANIA PODŁOGOWEGO T 2 RED INSTRUKCJA MONTAŻU SYSTEMU OGRZEWANIA PODŁOGOWEGO T 2 RED Samoregulujące przewody grzejne T 2 Red można układać w cienkiej warstwą wypełniającej na istniejącym podłożu. Podłożem takim może być drewno,

Bardziej szczegółowo

Wyznaczenie sprawności grzejnika elektrycznego i ciepła właściwego cieczy za pomocą kalorymetru z grzejnikiem elektrycznym

Wyznaczenie sprawności grzejnika elektrycznego i ciepła właściwego cieczy za pomocą kalorymetru z grzejnikiem elektrycznym Nr. Ćwiczenia: 215 Politechnika Łódzka FTIMS Kierunek: Informatyka rok akademicki: 2008/2009 sem. 2. Termin: 20 IV 2009 Temat Ćwiczenia: Wyznaczenie sprawności grzejnika elektrycznego i ciepła właściwego

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian wiadomości z przyrody w klasie VI WNIKAMY W GŁĄB MATERII

Sprawdzian wiadomości z przyrody w klasie VI WNIKAMY W GŁĄB MATERII Sprawdzian wiadomości z przyrody w klasie VI WNIKAMY W GŁĄB MATERII Objaśnienia do sprawdzianu Litera oznacza poziom wymagań: K-konieczny, P-podstawowy, R-rozszerzony, D- dopełniający. Cyfra oznacza numer

Bardziej szczegółowo

S³awomir Wysocki*, Danuta Bielewicz*, Marta Wysocka*

S³awomir Wysocki*, Danuta Bielewicz*, Marta Wysocka* WIERTNICTWO NAFTA GAZ TOM 24 ZESZYT 1 2007 S³awomir Wysocki*, Danuta Bielewicz*, Marta Wysocka* BADANIA WP YWU NOWO OPRACOWANYCH P UCZEK KATIONOWO-SKROBIOWYCH NA ZMIANÊ PRZEPUSZCZALNOŒCI OŒRODKA PRZY U

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 1283/13 BURMISTRZA GŁUBCZYC z dnia 13 września 2013 r.

ZARZĄDZENIE NR 1283/13 BURMISTRZA GŁUBCZYC z dnia 13 września 2013 r. ZARZĄDZENIE NR 1283/13 BURMISTRZA GŁUBCZYC w sprawie ustalenia regulaminu VI Edycji Konkursu Zbieramy baterie i butelki z tworzyw sztucznych oraz makulaturę i opakowania tetra pak w przedszkolach Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Program zajęć dokształcających z języka angielskiego w zakresie chemii dla studentów Wydziału Chemii UAM w Poznaniu w roku akademickim 2012/2013

Program zajęć dokształcających z języka angielskiego w zakresie chemii dla studentów Wydziału Chemii UAM w Poznaniu w roku akademickim 2012/2013 Projekt współfinansowany za środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Program zajęć dokształcających z języka angielskiego w zakresie chemii dla studentów Wydziału Chemii UAM

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO

ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO Aktualne Problemy Biomechaniki, nr 8/2014 63 Instytut Podstaw Konstrukcji Maszyn, ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO Streszczenie: W strukturze typu sandwicz z rdzeniem typu pianoaluminium oraz na strukturze

Bardziej szczegółowo

Urząd Zamówień Publicznych Al. Szucha 2/4; 00-582 Warszawa Faks: (022) 45 87 700 Przesyłanie ogłoszeń on-line: http://www.uzp.gov.

Urząd Zamówień Publicznych Al. Szucha 2/4; 00-582 Warszawa Faks: (022) 45 87 700 Przesyłanie ogłoszeń on-line: http://www.uzp.gov. Urząd Zamówień Publicznych Al. Szucha 2/4; 00-582 Warszawa Faks: (022) 45 87 700 Przesyłanie ogłoszeń on-line: http://www.uzp.gov.pl FORMULARZ ZP-300 Rodzaj zamówienia OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU Dostawy Publikacja

Bardziej szczegółowo

Ocena rynku CNG przez użytkowników pojazdów zasilanych gazem ziemnym

Ocena rynku CNG przez użytkowników pojazdów zasilanych gazem ziemnym Ocena rynku CNG przez użytkowników pojazdów zasilanych gazem ziemnym Małgorzata Śliwka Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Akademia Górniczo-Hutnicza im.

Bardziej szczegółowo

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej to nowoczesny system informatyczny kompleksowo

Bardziej szczegółowo

RFT-6000 Przystawka FT-Raman do spektrometru FT/IR-6300

RFT-6000 Przystawka FT-Raman do spektrometru FT/IR-6300 RFT-6000 Przystawka FT-Raman do spektrometru FT/IR-6300 Model RFT-6000 został zaprojektowany w celu wykonywania szybkich, nieinwazyjnych analiz FT-Raman właściwie wszystkich możliwych próbek we współpracy

Bardziej szczegółowo

METODY FINANSOWANIA BADAŃ MŁODYCH NAUKOWCÓW W POLSCE. Dr inż. Krzysztof Moraczewski

METODY FINANSOWANIA BADAŃ MŁODYCH NAUKOWCÓW W POLSCE. Dr inż. Krzysztof Moraczewski METODY FINANSOWANIA BADAŃ MŁODYCH NAUKOWCÓW W POLSCE Dr inż. Krzysztof Moraczewski Bydgoszcz 2013 KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Tematyka prac badawczych: metalizowanie

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie podczerwone (ang. infrared IR) obejmuje zakres promieniowania elektromagnetycznego pomiędzy promieniowaniem widzialnym a mikrofalowym.

Promieniowanie podczerwone (ang. infrared IR) obejmuje zakres promieniowania elektromagnetycznego pomiędzy promieniowaniem widzialnym a mikrofalowym. Próby identyfikacji białego cukru buraczanego i trzcinowego dr inż. Maciej Wojtczak Promieniowanie podczerwone Promieniowanie podczerwone (ang. infrared IR) obejmuje zakres promieniowania elektromagnetycznego

Bardziej szczegółowo

Nowy Serwis Pstr gowy. Analiza Rynku Producentów Ryb ososiowatych

Nowy Serwis Pstr gowy. Analiza Rynku Producentów Ryb ososiowatych Nowy Serwis Pstr gowy Analiza Rynku Producentów Ryb ososiowatych Spis Tre ci Za enia Nowego Serwisu Historia Serwisu Pstr gowego Problemy Nowego Serwisu Pstr gowego Pozyskiwanie Danych ci galno danych

Bardziej szczegółowo

Podstawa magnetyczna do eksperymentów

Podstawa magnetyczna do eksperymentów IMPORTER: educarium spółka z o.o. ul. Grunwaldzka 207, 85-451 Bydgoszcz tel. (52) 320-06-40, 322-48-13 fax (52) 321-02-51 e-mail: info@educarium.pl portal edukacyjny: www.educarium.pl sklep internetowy:

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Właściwości materii - powtórzenie

Właściwości materii - powtórzenie Przygotowano za pomocą programu Ciekawa fizyka. Bank zadań Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne sp. z o.o., Warszawa 2011 strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Czy zjawisko

Bardziej szczegółowo