ROZWÓJ POLSKIEJ HYDROGEOLOGII EVOLUTION OF POLISH HYDROGEOLOGY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROZWÓJ POLSKIEJ HYDROGEOLOGII EVOLUTION OF POLISH HYDROGEOLOGY"

Transkrypt

1 ROZWÓJ POLSKIEJ HYDROGEOLOGII EVOLUTION OF POLISH HYDROGEOLOGY 1 Kozerski Bohdan, 2 Paczyński Bronisław, 2 Sadurski Andrzej, 2 Skrzypczyk Lesław 1 Politechnika Gdańska, ul. Naruszewicza 11/12, Gdańsk-Wrzeszcz 2 Państwowy Instytut Geologiczny-Państwowy Instytut Badawczy, ul. Rakowiecka 4, Warszawa Key words: polish hydrogeology, history of hydrogeology, groundwater Polish hydrogeology, as a separate scientific discipline has become at the end of XIX century. Earlier geologists were interested in springs, saline, mineralised waters of therapeutic purposes and mines dewatering. Until the first world war, in the first stage of hydrogeology development, attitude towards the groundwater problems was different in three annexed Polish territories. The next stage of Polish hydrogeology was noted between The investigations were carried on the groundwater of artesian structures, mineral water in the Polish spas, on the municipal water intakes and on the Quaternary aquifers widespread in Poland. The first handbooks devoted to groundwater were published at that time. The contemporary stage has started in 1945 yr. after the second world war. Department of Hydrogeology and Engineering Geology was established at the Central Board of Geology (CUG in polish), that belonged to Polish government as a separate ministry. Hydrogeological companies with the sections of technology and development were founded in big cities. Nowadays, the academic centres exists in: Warsaw, Cracov, Wrocław, Gdańsk, Sosnowiec, Poznań, Kielce and Toruń. About 1200 persons with academic diplomas, 160 doctors and 22 professors of hydrogeology are active at present in the field of hydrogeology. The principal fields of Polish hydrogeology comprises: mine dewatering, recognition of groundwater resources and their protection, water intakes construction and exploitation, cartography, mineral and thermal water resources, regional hydrogeology for physical planning, groundwater modelling and groundwater pollution, migration of pollutants and forecasts of groundwater changes. Up to the late eighties the censorship was the main threshold of development of Polish hydrogeology, especially in publication related to the secret information of groundwater occurrence and resources. 1

2 1. WPROWADZENIE Przedstawiony wybór ważniejszych osiągnięć hydrogeologii polskiej obejmuje przede wszystkim hydrogeologię badawczą, służącą też praktycznym celom. Oparto ją na publikowanych wcześniej materiałach (A.S.Kleczkowski, A.Sadurski, 1999; B.Paczyński, A.Sadurski, red., 2007). W małym stopniu uwzględniono źródła archiwalne i działalność ściśle praktyczną, uprawianą głównie w przedsiębiorstwach, czy też administracyjną. Za początki hydrogeologii polskiej uznać należy poszukiwania i opisy solanek i wód leczniczych zapoczątkowane już w XVII w, które bardzo ożywiły się po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r., kiedy to kopalnie soli Wieliczka i Bochnia przypadły Austrii. W XIX w. rozpoczęto wykonywanie dokładniejszych analiz wód mineralnych, zwłaszcza w Karpatach i na terenie Sudetów. Można przyjąć, że jedną z pierwszych była wykonana przez B.Hacqueta w końcu XVIII wieku dla źródła głównego w Krynicy. Hydrogeologia wód zmineralizowanych rodziła się wcześniej niż wód słodkich, zwanych też zwykłymi. W regionalnych opisach geologicznych w XIX wieku nie charakteryzowano zwykle wód podziemnych, a tylko źródła. W latach na łamach rocznika: Biblioteka Warszawska, ukazały się artykuły L.Zejsznera i J.B.Pusza, dotyczące temperatury źródeł tatrzańskich oraz o źródłach okolic Warszawy. Polska hydrogeologia rodzi się na przełomie XIX i XX w. i jest związana z budową w dużych miastach wodociągów wykorzystujących wody podziemne, co znajduje wyraz w publikacjach J.Niedźwiedzkiego, E.Romera, R.Ingardena i S.Zaręcznego. R.Rosłoński w latach publikuje pierwsze prace dotyczące matematycznego opisu ruchu wód podziemnych. Wprowadzono w tym czasie polską terminologię, dotyczącą wód podziemnych, w tym też bardzo wcześnie terminy "hydrogeologia" i "hydrogeologiczny", używając ich konsekwentnie też w następnym okresie. Przykładem z ziem polskich może być książka N.I. Krisztafowicza o wodach podziemnych Lublina z 1902 r. Na przełomie XIX i XX w. działały polskie firmy wiertnicze współpracujące z pracowniami geologicznymi, np. Biuro Techniczne Inż. Rychłowski, Wehr i S-ka, założona w 1894 r. w Warszawie lub Biuro Wiertnicze i Robót Górniczych M. Łempicki i S-ka z siedzibą w Sosnowcu. Od 1893 r. istnieje polska firma budowy studzien kopanych i wiertnictwa studziennego Jana Kopczyńskiego w Poznaniu. Rozwój przemysłu w końcu XIX w. wywołał ogromne zapotrzebowanie na wodę podziemną. Zbieżny czasowo był również rozwój wiertnictwa studziennego, umożliwiający ujmowanie poziomów wodonośnych z głębokości m. Głębokie ujęcia wód 2

3 podziemnych lokalizowano głównie w strefach regionalnego drenażu, w dolinach dużych rzek, gdzie samowypływy ze studzien dochodziły do 200 m 3 /h. Badania hydrogeologiczne na przełomie XIX i XX w. były ograniczone i sprowadzały się głównie do opisu profilów geologicznych, wyników pompowań oraz chemizmu wody, co znajduje wyraz w pracach J.Łempickiego, R.Rosłońskiego i B.Rychłowskiego. Pierwsze podręczniki, syntezy regionalne, a także prace dotyczące wód mineralnych, leczniczych i kopalnianych pojawiły się dopiero w kresie międzywojennym autorstwa: J.Lewińskiego, J.Samsonowicza, K.Pomianowskiego et al. (1934) i R.Rosłońskiego (1908, 1928). Z mocy ustawy sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w 1919 r. powołano Państwowy Instytut Geologiczny, który pełnił funkcję Państwowej Służby Geologicznej. W jego strukturze istniał Dział Hydrologii, który zorganizował i prowadził przez 10 lat R.Rosłoński. W tym czasie podjęto prace z zakresu kartografii hydrogeologicznej, do II wojny światowej ukończono pierwsze arkusze mapy hydrogeologicznej Polski 1: (vide B.Paczyński, A.Sadurski edit., 2007). 2. ROZWÓJ POLSKIEJ HYDROGEOLOGII Okres wojny przyniósł Polsce ogromne straty materialne i ludzkie. Zmieniło się położenie geograficzne państwa i zmienił się jego ustrój. W latach podjęto odbudowę kraju ze zniszczeń wojennych. Wznowił działalność Państwowy Instytut Geologiczny, w którym powołano zakłady hydrogeologii i geologii inżynierskiej. Rozpoczynają działalność wyższe uczelnie. Kontrolę nad przedsiębiorstwami geologicznymi i wiertniczymi przejmuje państwo. Rozwój bazy surowcowej staje się jednym z najważniejszych zadań gospodarczych. Sprawia to, że w 1951 r. ukazuje się dekret o Państwowej Służbie Geologicznej w wyniku którego powstaje w 1952 r. Centralny Urząd Geologii (CUG). W urzędzie tym utworzono Departament Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej, w 1955 r. powołano Komisję Dokumentacji Hydrogeologicznych. Administracja geologiczna odegrała bardzo ważną rolę przez działalność legislacyjną i kontrolną a także finansowanie badań i opracowań hydrogeologicznych. Z reaktywowaniem służby geologicznej wiąże się przeprowadzona w 1951 r. reorganizacja wyższego szkolnictwa geologicznego według koncepcji A.Bolewskiego. Oprócz wydziałów geologii na uniwersytetach w Warszawie, w Krakowie i Wrocławiu istniał Wydział Geologii na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie oraz powołano Oddział Geologii Technicznej ze specjalnościami hydrogeologii i geologii inżynierskiej na Wydziale Budownictwa Wodnego Politechniki Gdańskiej. Organizatorem i kierownikiem oddziału 3

4 zostaje Z.Pazdro. Kształcenie hydrogeologów zostało następnie przeniesione na Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie również przeniósł się Z.Pazdro. Na Wydziale tym wykłady z hydrogeologii prowadził w latach F.Z. Rutkowski. W 1954 r. powstał Zakład Hydrogeologii pod kierunkiem J. Gołąba. Warszawa stała się ważnym ośrodkiem nauczania i badań w zakresie hydrogeologii. Drugi ośrodek istnieje w Krakowie w Akademii Górniczo-Hutniczej, gdzie R. Krajewski od 1945 r. wykładał hydrogeologię na Wydziale Geologiczno-Górniczym. W kształceniu i prowadzonych badaniach przeważa w AGH problematyka związana z hydrogeologią złóż i odwodnieniem kopalń. W Państwowym Instytucie Geologicznym w Warszawie działa Zakład Hydrogeologii, którym od 1948 r. kieruje F.Z. Rutkowski. W zakładzie tym opracowywane są liczne projekty i ekspertyzy dla potrzeb budownictwa i gospodarki złożami, ponadto zespół PGI opracowuje Materiały Archiwum Wierceń. Znalazły się tam zachowane po wojnie profile i dane z otworów wiertniczych, głównie studziennych. W 1957 r. PGI zaczyna wydawać dwuplanszowe mapy hydrogeologiczne w skali 1: , pod redakcją twórcy jej koncepcji C. Kolago (1955, 1956, 1970). Poświęcił on kartografii hydrogeologicznej 30 lat pracy i przyczynił się do jej rozwoju. Do 1964 r. powstały arkusze mapy obejmujące cały kraj. Rezultatem wspomnianego już dekretu o służbie geologicznej była reorganizacja przedsiębiorstw wiertniczych i geologicznych. Poszczególne ministerstwa w zależności od potrzeb tworzyły własne przedsiębiorstwa, z których kilka zajmowało się wyłącznie lub głównie poszukiwaniem i wykorzystaniem wód podziemnych. Wymienić tu należy przedsiębiorstwa ministerstwa rolnictwa, budownictwa, gospodarki komunalnej i ministerstwa zdrowia, w którym powstało przedsiębiorstwo Balneoprojekt" zajmujące się poszukiwaniem i wykorzystaniem wód leczniczych. W przedsiębiorstwach podległych ministerstwu górnictwa i przemysłu chemicznego opracowywano zagadnienia hydrogeologiczne związane z eksploatacją i budową kopalń. Rosło w związku z tym zapotrzebowanie na specjalistów od wód podziemnych. Można przyjąć, że pod koniec lat pięćdziesiątych hydrogeologią zajmowało się ok. 300 osób z wyższym wykształceniem, głównie absolwentów Akademii Górniczo-Hutnicze w Krakowie, Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, Politechniki Gdańskiej i Uniwersytetu Wrocławskiego. Na uczelniach tych powstały specjalizacje hydrogeologii i geologii inżynierskiej lub podejmowano z tego zakresu prace dyplomowe. Rozwojowi hydrogeologii służą kolejne kroki legislacyjne. W 1957 r. prezes Centralnego Urzędu Geologii wydaje zarządzenie o obowiązku sporządzania i zatwierdzania projektów robót geologicznych, a za taki uznano budowę studzien i badanie wód 4

5 podziemnych. Ustawa z 1960 r. Prawo geologiczne umacnia rolę hydrogeologii i wiąże stopień prawdopodobieństwa rozpoznania zasobów wód podziemnych z finansowaniem inwestycji. Lata przyniosą wyraźny rozwój hydrogeologii, będący w znacznym stopniu wynikiem wykonania tysięcy nowych studzien i otworów badawczych, które systematycznie zwiększały rozpoznanie hydrogeologiczne i zmuszały do stosowania nowych metod badawczych. CUG powołał w tym celu Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Techniki Geologicznej, który zajmował się opracowaniem i wdrażaniem nowych metod badawczych i technologii. Powstały warunki i konieczność badań wód podziemnych w skali regionalnej. Prowadzone są badania składu chemicznego i pochodzenia wód podziemnych. Rozwój górnictwa podziemnego i odkrywkowego wymagał szerokich badań hydrogeologicznych obejmujących konsekwencje stosowania głębokich odwodnień. Wobec wzrastającego poboru, miejscami nadmiernego, pojawia się konieczność ich ilościowej i jakościowej ochrony. Łączy się z tym również zagrożenie zanieczyszczeniem wód podziemnych z powierzchni terenu, które będzie systematycznie wzrastać. Po 1980 r. zagadnienia ochrony wód zaczną dominować w polskiej hydrogeologii (A.S. Kleczkowski, S. Witczak, 1985; S.Witczak, A.Adamczyk, 1994, 1995; E.Krogulec, 2004; J.Małecki et al., 2006). Pojawiają się prace hydrogeologiczne dotyczące strefy aeracji (J.Małecki, 1998) oraz wieków wód (J.Dowgiałło, Z.Nowicki, 1999). W czasie realizacji tych różnorodnych i trudnych zadań uformowały się zespoły doświadczonych hydrogeologów, skupionych w dużych przedsiębiorstwach w Gdańsku, Krakowie, Poznaniu i Warszawie. Na szczególne podkreślenie zasługuje działalność ośrodka poznańskiego. W Dziale Zaplecza Rozwojowego Przedsiębiorstwa Hydrogeologicznego w Poznaniu zastosowano w praktyce do oceny zasobów eksploatacyjnych ujęć, analizę wyników próbnego pompowania w warunkach filtracji nieustalonej oraz wdrożono metody modelowania analogowego i numerycznego do ocen zasobów odnawialnych (S.Dąbrowski, J.Przybyłek, 2005; J.Szymanko, 1980). Wiodącym w tym ośrodku był J. Przybyłek, który w latach 90. został profesorem uniwersytetu w Poznaniu. To zróżnicowanie tematyczne zaznacza się w Katedrze Hydrogeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Kierujący katedrą J. Gołąb zajmuje się głównie hydrogeologią Podhala. Zwraca on pod koniec lat 60. uwagę na konieczność rozpoznania dróg krążenia i wieku wód podziemnych. Z. Pazdro, który w roku 1968 obejmuje kierownictwo katedry wydaje w 1964r. pierwszy w Polsce podręcznik Hydrogeologia ogólna, ostatnie wydanie wspólnie z B.Kozerskim publikuje w 1990r. Prowadzi również badania nad zasoleniem wód podziemnych na Niżu Polskim oraz hydrogeologią regionu gdańskiego. W latach

6 1974 Z. Pazdro jest przewodniczącym Komisji Dokumentacji Hydrogeologicznych. Jego działalność dydaktyczna, naukowa i organizatorska miała duży wpływ na rozwój hydrogeologii i jest on uważany za jej twórcę w okresie powojennym. Obok profesorów badania prowadzą ich uczniowie. T.Macioszczyk od zagadnień regionalnych przechodzi do dynamiki wód podziemnych, a następnie do modelowania analogowego i numerycznego (T.Macioszczyk, 1969, 1974). S.Krajewski (1970, S.Krajewski, J.Motyka, 1999) zajmuje się hydrogeologią Wyżyny Lubelskiej, właściwościami ośrodków szczelinowych i metodami oceny zasobów wód podziemnych. B.Kozerski (1971) bada zależności między filtracyjnymi parametrami czwartorzędowych utworów wodonośnych. D.Małecka (1981) poświęciła się wodom podziemnym Karpat wewnętrznych, a w szczególności niecki podhalańskiej. Genezę dwutlenku węgla w szczawach karpackich wyjaśnił P. Leśniak (1998). A.Macioszczyk zajmuje się chemią wód paleogoeńńskich i neogeńskich serii wodonośnych Niżu Polskiego, tłem i anomaliami hydrogeochemicznymi. W 1987r. opublikowała podręcznik hydrogeochemii, następnie wspólnie z D. Dobrzyńskim (2002) oraz jako współautor i redaktor podręcznik z hydrogeologii stosowanej w 2006r. J.Szymanko przedstawił w 1980 r. koncepcję systemu wodonośnego i pakiet pierwszych polskich programów HYDRYLIB do modelowania numerycznego przepływu wód podziemnych, które wykorzystywane są w ocenach zasobów wód podziemnych. Inne pakiety programów transportu masy ANPLA oraz ASPAR opracował J. Michalak (1983, 1997). Programy te do dzisiaj wykorzystywane są w praktyce hydrogeologicznej. Badania wód podziemnych i kształcenie w tym zakresie rozwijane są obecnie na Uniwersytecie Warszawskim przez trzecią już generację hydrogeologów. W ośrodku warszawskim J. Dowgiałło prowadzi badania wód mineralnych i termalnych i to w różnych regionach Polski. Rozpoczął je pracując w Balneoprojekcie", a kontynuował w pracowni hydrogeologii Polskiej Akademii Nauk. W 1971 r. ukazuje się jego praca o solankach Pomorza zachodniego i o genezie zasolenia wód mezozoiku na Niżu Polskim. Była to pierwsza w Polsce praca, w której do wyjaśnienia pochodzenia wód podziemnych wykorzystano badanie składu izotopowego wód. Ważną część jego dorobku stanowi badanie wód termalnych. Jest również współautorem książki Geologia surowców balneologicznych", która została wydana przez Wydawnictwa Geologiczne w 1969 r. Należy również podkreślić, że J. Dowgiałło był jednym z pierwszych polskich członków International Association of Hydrogeologists i dzięki jego staraniom powstał w roku 1973 r. Polish National Chapter of I.A.H. Przez szereg lat przewodniczył Komisji Wód Termalnych i Mineralnych IAH i został jej honorowym przewodniczącym 6

7 W Państwowym Instytucie Geologicznym zakładem hydrogeologii kierowali w różnych okresach S.Turek, C.Kolago i Z.Płochniewski. W zakładzie tym, obok licznych opracowań dla potrzeb gospodarki państwa, prowadzono głównie prace nad mapami hydrogeologicznymi oraz badania regionalne. W latach podjęto prace zmierzające do ustalenia zasobów wód podziemnych całego kraju. Wykonano wówczas 20 opracowań hydrogeologicznych, których granice przeważnie nawiązywały do granic jednostek geologicznych. Opracowania te, koordynowane przez PGI posłużyły do wydania przez Instytut Geologiczny w 1976r. Atlasu zasobów zwykłych wód podziemnych Polski i ich wykorzystania w skali l : pod redakcją J.Malinowskiego. Łącznie w latach wydano 9 map w skalach od l:l do l: , w tym dwukrotnie Mapę wód mineralnych Polski autorstwa C.Kolago i in., (1966) i J.Dowgiałło i in., (1974). W 1977 r. opublikowany został przez Instytut Geologiczny Atlas hydrochemiczny Polski w skali l : , którego inicjatorem i redaktorem był S.Turek. B.Paczyński (2002, 2003), prowadzi prace nad regionalizacją hydrogeologiczną Polski, kartografią hydrogeologiczną (B.Paczyński et al., 1999) oraz nad metodyką oceny zasobów wód podziemnych uwieńczoną Atlasem hydrogeologicznym Polski (B.Paczyński red., 1993, 1995). Za ważne osiągnięcie należy uznać wykonanie w 1979r. sieci stacjonarnych obserwacji wód podziemnych w Polsce złożonej z ponad 500 punktów obserwacyjnych. Wyniki obserwacji są zestawione i publikowane (B.Kazimierski, ). W oparciu o sieć obserwacyjną powstaje w latach 80. XX w. krajowy monitoring jakości wód podziemnych. W 2003 r. ukazała się Mapa perspektywicznych i dyspozycyjnych zasobów wód podziemnych w regionach wodnych, 1: autorstwa P.Herbicha, Cz. Nowakowskiego i S.Dąbrowskiego (2003). W tym samym roku opracowana została Mapa wstępnej waloryzacji głównych zbiorników wód podziemnych, 1: (B. Paczyński, red., 2003). W roku 1997 ukazał się 5 języczny Słownik hydrogeologiczny pod redakcja A.S. Kleczkowskiego, A. Różkowskiego. Drugie, poszerzone wydanie słownika powstało w 2002 r. pod redakcją J. Dowgiałło, A.S. Kleczkowskiego, T. Maciaszczyka i A. Różkowskiego. Zespoły zajmujące się hydrogeologią istnieją również w oddziałach Państwowego Instytutu Geologicznego. Poważny dorobek mają hydrogeolodzy z Oddziału Górnośląskiego, zajmujący się głównie wodami podziemnymi znajdującego się tu zagłębia węglowego (GZW). Szczególne znaczenie mają dla GZW badania A. Różkowskiego, który kierował zespołem w latach Wyniki badań zawarte są w wielu publikacjach dotyczących hydrogeologii górnego karbonu Górnośląskiego Zagłębia Węglowego i chemizmu wód utworów trzeciorzędowych tego obszaru (A.Różkowski, A.Kowalczyk, 1997, A.Różkowski, 7

8 2000, 2008). W Lubelskim Zagłębiu Węglowym A. Rożkowski bada warunki hydrogeologiczno-gazowe. W 1975r. A. Rożkowski zostaje profesorem na Uniwersytecie Śląskim, gdzie kieruje Katedrą Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej. Ważny naukowo ośrodek hydrogeologiczny powstał w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Badania w dziedzinie hydrogeologii kopalnianej rozwinął Z.Wilk, zajmował się prognozowaniem zawodnienia kopalń, wpływem warunków hydrogeologicznych na wykorzystanie złóż, oddziaływaniem górnictwa na środowisko wodne oraz metodyką badań hydrogeologicznych. Osiągnięcia i doświadczenia Z. Wilka w hydrogeologii górniczej przyniosły mu szerokie uznanie międzynarodowe i znalazły wyraz w monografii (Z.Wilk, J.Motyka, 1977; Z.Wilk red., 2003; Z.Wilk, T.Bocheńska red., 2003; Z.Wilk, R.Kulma red., 2004). Badania hydrogeologiczne były prowadzone dla potrzeb rozwoju górnictwa i odwodnień kopalń. W 1961 r. do Katedry Geologii Stosowanej AGH dołączył A.S. Kleczkowski i podjął problematykę hydrogeologiczną. Rezultaty swych badań w Chinach przedstawił w 1963 r. w pracy poświęconej hydrogeologii równiny Hopei. W 1979r. opublikował pracę Hydrogeological conditions of the territories surrounding Poland. Pominięcie obszaru Polski jest wynikiem działania cenzury. Zasadniczy wątek badawczy A.S. Kleczkowskiego stanowi jednak ochrona wód podziemnych przed wpływem antropopresji. W 1985 r. opracował wspólnie z S. Witczakiem strategię ochrony Major Groundwater Basins in Poland, która została uwzględniona w aktach prawnych i planowaniu regionalnym (A.S.Kleczkowski red., 1990). Zespół hydrogeologów AGH podejmował wiele problemów badawczych. A. Szczepański zajmuje się dynamiką wód podziemnych i metodami oceny zasobów eksploatacyjnych w celu wykonania dokumentacji warunków hydrogeologicznych i opracowania prognoz zawodnienia, a także oceny zagrożenia wodnego wyrobisk i terenów sąsiadujących (A.Szczepański, 1999; I.Pluta, A.Zuber, 1995). Likwidacja kopalń w zagłębiach rodzi nowe problemy zagrożenia wodne dla istniejących zakładów górniczych, na co zwrócił uwagę A. Szczepański (2004). S. Witczak bada własności hydrogeologiczne skał karbońskich i wody mineralne Górnego Śląska. Podejmuje problematykę chemizmu wód podziemnych i ich ochrony (A.S.Kleczkowski, S.Witczak 1985, S. Witczak 1994, 1995). J. Motyka zajmuje się hydrogeologią złóż i ośrodków szczelinowo-krasowych (1988, 1998). Szczególną uwagę poświęca kopalniom rud cynku i ołowiu i przepływom wód podziemnych w skałach szczelinowo-krasowych. Zanieczyszczenie wód i wiarygodność danych z monitoringu wód 8

9 podziemnych bada J. Szczepańska (J.Szczepańska, E.Kmiecik, 1998, 2005). Szczególne znaczenie mają jej prace poświęcone monitoringowi jakości oraz ocenie i analizie obserwacji. Ważną rolę w zastosowaniu izotopów w hydrogeologii spełnia Instytut Badań Jądrowych AGH. W jego laboratoriach wykonuje się większość badań składu izotopowego wód podziemnych. Szczególne znaczenie w upowszechnieniu badań izotopowych ma A.Zuber (1986) dzięki publikacjom, w tym o charakterze metodycznym i owocnej współpracy z hydrogeologami. Omawiając rozwój hydrogeologii w Polsce nie można pominąć Wrocławia, gdzie powstały duże przedsiębiorstwa związane z projektowaniem i budową kopalni węgla brunatnego i miedzi. Działały w nich liczne wysoko kwalifikowanych hydrogeologów. Katedra Hydrogeologii na Uniwersytecie Wrocławskim powstała w 1970r. Wcześniej hydrogeologią zajmował się tu M. Różycki. Działalność naukową związaną głównie z dynamiką wód podziemnych prowadził J. Bieniewski. Prace w Politechnice Wrocławskiej na Wydziale Górnictwa łączy z działalnością w górnictwie węgla brunatnego. Pod koniec życia był również profesorem na Uniwersytecie Wrocławskim, gdzie krótko kierował zakładem Hydrogeologii. W 1980r. stanowisko to objęła T.Bocheńska a następnie od 1997 r. S.Staśko, którego głównym obszarem jest hydrogeologia Sudetów i bloku przedsudeckiego (T.Bocheńska, S.Staśko, 1997; S.Staśko, 2002). W ośrodku tym publikowane jest wydawnictwo ciągłe Acta Universitatis Wratisaviensis seria Hydrogeologia, w której dominuje problematyka hydrogeologiczna ośrodków szczelinowych. Na Politechnice Wrocławskiej istnieje Katedra Wód Leczniczych kierowana przez W.Ciężkowskiego (1990). Nie można pominąć również działalności A.Wieczystego z Politechniki Krakowskiej, który zajmował się ochroną ujęć wód podziemnych i opracował podręcznik Engineering Hydrogeology (1970). Po reaktywowaniu w 1972r. Katedry Hydrogeologii w Politechnice Gdańskiej badania były ukierunkowane na wody podziemne strefy brzegowej morza i delty Wisły prowadzone przez B.Kozerskiego w latach i gdańskiego basenu artezyjskiego (K.Burzyński, A.Sadurski, 1990). Hydrogeologią wybrzeża Bałtyku zajmowała się również H. Piekarek- Jankowska (1994). W Poznaniu T. Błaszczyk bada wody podziemne Niziny Wielkopolskiej, a wspólnie z J. Górskim zajmuje się zmianami jakości wód w czasie ich eksploatacji (J.Górski, 1981). Duże znaczenie w badaniach hydrogeologów poznańskich mają prace nad zasobami wód podziemnych, ich ochroną i ujęciami infiltracyjnymi. Najbardziej imponującym dziełem polskiej hydrogeologii jest cyfrowa Mapa hydrogeologiczna Polski 1:50 000, obejmująca 1069 arkuszy, wykonana w systemie 9

10 GIS/Intergraph z numeryczną bazą danych w systemie Oracle. Przy opracowywaniu mapy uczestniczyło 400 specjalistów, co pozwoliło na zamknięcie programu badawczego w niecałe 10 lat (B.Paczyński et al., 1999). Metody GIS w połączeniu z grafiką komputerową od 20 lat są intensywnie wdrażane w badaniach i w praktyce hydrogeologicznej w Polsce. Od połowy lat 70. tworzone są banki danych hydrogeologicznych, z których największe mają ponad 130 tys. rekordów, np. bank HYDRO w P.G.I. Stosowane jest tu profesjonalne oprogramowanie Oracle. Powstają aktualnie cyfrowe platformy integracyjne w celu wykorzystywania informacji z różnych, w tym geologicznych, hydrologicznych i geodezyjnych baz danych. Do osiągnięć kartografii hydrogeologicznej, zwłaszcza w odniesieniu do wyspecjalizowanych opracowań mapowych, należy publikacja o użytkowych poziomach wód podziemnych Górnośląskiego Zagłębia Węglowego (A. Różkowski et al., red., 1997) oraz Mapa podatności wód podziemnych na zanieczyszczenie. (S. Witczak red., 2005). Rozpoznano również zasoby wód leczniczych i termalnych w Polsce (L.Bojarski red., 1996; J.Górecki red., 1990; B.Paczyński, Z. Płochniewski, 1996). 3. OŚRODKI HYDROGEOLOGICZNE W POLSCE Wykształcenie wyższe z geologii ze specjalnością hydrogeologia pojawiło się na dyplomach absolwentów szkół wyższych w Polsce prawie 50 lat temu. Można szacować liczbę specjalistów z tym dyplomem na około 3000 osób, z których obecnie czynnych zawodowo jest około 1000 osób. Z hydrogeologią związało się wielu absolwentów innych dziedzin, jak: informatyka, fizyka, geodezja, geofizyka lub chemia, którzy znakomicie uzupełniają umiejętności, doświadczenia i warsztat badawczy w zakresie badań wód podziemnych. Z tego względu łączna liczba specjalistów zatrudnionych w branży może pozostawać w przedziale osób. Aktualnie istnieje w kraju 8 ośrodków akademickich, w których rozwijana jest hydrogeologia. Do największych, w których kształceni są hydrogeolodzy należą: Warszawa, Kraków, Poznań, Wrocław i Sosnowiec, z tym, że w dwóch pierwszych istnieją dwie lub trzy instytucje naukowe (PAN, uniwersytet, politechnika oraz oddział regionalny PIG). Kolejne ośrodki uniwersyteckie to Gdańsk, Kielce i Toruń. Ośrodki te mają własną specjalizację i uprawiane od lat specyficzne kierunki badań. Warszawski ośrodek wyspecjalizował się w kartografii i systemach GIS, ocenach zasobów wód podziemnych w kraju, w badaniach izotopowych, w modelowaniu przepływu wód podziemnych oraz w zagadnieniach ochrony środowiska wód podziemnych. Kraków ma imponujące doświadczenia i stał się ośrodkiem 10

11 wiodącym w hydrogeologii kopalnianej, oznaczeniach składu izotopowego wód a także ocenach genezy wód oraz w modelowaniu przepływu i prognozach zmian chemizmu wód podziemnych. Dominującą pozycję ma tu Akademia Górniczo-Hutnicza. Dynamiczny rozwój w ostatnich 15 latach wykazuje Uniwersytet w Poznaniu, gdzie w ramach Wydziału Nauk o Ziemi prowadzone są liczne projekty badawcze z zakresu badań laboratoryjnych i terenowych, rozwijane są badania modelowe przepływu wód podziemnych oraz prowadzona jest bogata działalność ekspercka dla przedsiębiorstw wodociągowych. Ośrodek wrocławski reprezentowany jest głównie przez Uniwersytet i Politechnikę, CUPRUM i POLTEGOR, w których prowadzone są prace w dziedzinie odwodnień kopalnianych. Specjalizuje się ponadto w wodach leczniczych i hydrogeologii ośrodków szczelinowych na przykładzie Sudetów. Specjalizację w zagadnieniach hydrogeologii kopalnianej oraz skał szczelinowokrasowych wykazuje także ośrodek w Sosnowcu, w którym wysoką pozycję uzyskał Zakład Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej Uniwersytetu. Ośrodek w Gdańsku Politechnika i Uniwersytet oraz Oddział Geologii Morza PGI specjalizuje się ponadto w problemach równowagi wód słonych i słodkich na wybrzeżach morskich, natomiast Toruń w ocenach oddziaływania przedsięwzięć na środowisko przyrodnicze, głównie wód podziemnych. 4. PUBLIKACJE POLSKICH HYDROGEOLOGÓW Obszerne zbiory prac hydrogeologicznych ukazują się w tomach Współczesnych problemów hydrogeologii, które każdorazowo zawierają ponad 100 artykułów i komunikatów. Prace hydrogeologiczne są również publikowane w wydawnictwach ciągłych, takich jak: Zeszyty Naukowe AGH, Biuletyny Uniwersytetu Warszawskiego, GEOLOGOS pismo UAM w Poznaniu, Biuletyny PGI - seria Hydrogeologia, materiały sympozjów Hydrogeologia obszarów zurbanizowanych i uprzemysłowionych organizowanych przez Uniwersytet Śląski, Acta Universitatis Wratislaviensis, seria Hydrogeologia, w materiałach sympozjum naukowo-technicznego PZiTS Częstochowie, w tomach Modelowanie przepływu wód podziemnych, które organizowane są przez różne ośrodki przemiennie z sympozjum Współczesne problemy hydrogeologii. Pojawiły się publikacje państwowej służby hydrogeologicznej, np.: Kwartalny biuletyn informacyjny wód podziemnych oraz Rocznik wód podziemnych a także monografie dotyczące zaopatrzenia w wodę (Z.Nowicki red., 2009). Ponadto prace hydrogeologiczne publikowano w materiałach konferencji i sympozjów geologicznych i pokrewnych dziedzin, jak: hydrologia, geofizyka, ochrona środowiska, gospodarka wodna. Organizowane są również międzynarodowe sympozja i konferencje, 11

12 których materiały publikowane są w jęz. angielskim, jak np. Hydrogeochemistry of Mineralized Waters Proceed. IAH Conference in Cieplice Spa., 1978 (J.Dowgiałło edit.), 11 th Salt Water Intrusion Meeting (SWIM) organized in Sopot, 1991 (B. Kozerski edit.) or 16 th SWIM held in Międzyzdroje, 2000 (A.Sadurski edit.), Proceedings of Intern. Conf. on Karst-fractured Aquifers vulnerability and sustainability, Katowice-Ustroń, (A.Różkowski edit. 1999), Proceed. of Intern. Symp. Hydrogeology of Coal Basins organized in Katowice (Z.Wilk edit. 1987) and also in: Selected Papers on Hydrogeology. No. 11, London (A.J.Witkowski, A.Kowalczyk edit. 2007) in IMWA Papers and in many international journals. 5. PODSUMOWANIE Do oczywistych osiągnięć polskiej hydrogeologii należy cyfrowa kartografia hydrogelogiczna MhP, 1: jest pierwszą seryjną (1069 ark.) mapą szczegółową w Polsce i jedną z nielicznych w Europie. Wiąże się to z powszechnym wykorzystaniem metod informacji przestrzennej GIS. W pracach nad MhP brało udział około 400 specjalistów z 22 jednostek hydrogeologicznych w Polsce, w których opanowano technikę cyfrową GIS/Intergraph. W uproszczeniu mapa ta jest relacyjną bazą danych dotyczących wód podziemnych z interfejsem graficznym. W ciągu ostatnich 40 lat powszechnie wprowadzone zostały w Polsce cyfrowe bazy danych hydrogeologicznych. Wdrożone zostały do praktyki nowoczesne metody badań laboratoryjnych i terenowych. Bez badań modelowych nie jest obecnie możliwe oszacowanie zasobów eksploatacyjnych i dyspozycyjnych wód podziemnych a bez modeli równowag chemicznych sporządzenie prognozy zmian chemizmu tych wód. Hydrogeologia polska w ostatnim dziesięcioleciu zbliżyła się do problemów gospodarki wodnej i ochrony środowiska wodnego. Głównym wyzwaniem stało się łączne traktowanie zasobów wód podziemnych i powierzchniowych oraz kwestia konieczności podejmowania działań dla ochrony tych zasobów, a także działań zmierzających do poprawy ich jakości, w przypadku stwierdzenia złego stanu chemicznego wód podziemnych. Jest to zgodne z polityką Unii Europejskiej, wyrażoną w Dyrektywach UE 2000/60/UE i 91/676/UE. Istnieje zatem potrzeba kontynuowania badań: nad waloryzacją wód podziemnych oraz ich oceną podatności na zanieczyszczenia z powierzchni terenu, zagrożeniem ascenzją lub ingresją wód słonych, metodami kontroli stanu chemicznego i ocenami zmian ilościowych zasobów. 12

13 Od 2003 r. funkcjonuje w Polsce państwowa służba hydrogeologiczna powołana na mocy ustawy Prawo wodne w celu koordynacji prac i spełnienia wymogów wynikających z dyrektyw Unii Europejskiej, zwłaszcza Ramowej dyrektywy wodnej. WYBRANA LITERATURA BOCHEŃSKA T., STAŚKO S., Hardrock Hydrogeology of the Bohermian Massif. Acta Univ. Wratisl. Hydrogeology. Wraclaw. BOJARSKI L., edit., 1996 Atlas hydrochemiczny I hydrodynamiczny paleozoiku i mezozoiku oraz ascensyjnego zasolenia wód podziemnych na Niżu Polskim, 1: PGI Publ. Warsaw. BURZYŃSKI K., SADURSKI A., 1990 The groundwater exchange rate of the southern Baltic Coastal lowland. J. Hydrol., : CIĘŻKOWSKI W., 1990 Hydrogeochemical study of therapeutic waters of polish Sudety Mts. [in Polish]. Works of Geotechn. Inst. of Wratisl. Techn. Univ. No 60. Wratisl. DĄBROWSKI S., PRZYBYŁEK J., Methods of Pumping Tests in the Groundwater Resources Evaluation. [in Polish]. Ministr. of Environment. Poznań. DOWGIAŁŁO J., KARSKI A., POTOCKI I., 1969 Geologia surowców balneologicznych. Wydawnictwa Geologiczne. Warsaw. DOWGIAŁŁO J., 1971 Study of mineralized water of Mesozoic sediments in the Northern Poland. Bull. of Geol. Facul. of Warsaw University. Vol. 13, 113s. DOWIAŁŁO J., PŁOCHNIEWSKI Z., SZPAKIEWICZ M., 1974 Mapa wód mineralnych Polski, 1: Pol. Acad. of Sc. Warsaw. DOWGIAŁŁO J., NOWICKI Z., 1999 Evaluation of groundwater age on the base of some selected isotopic methods. [in Polish]. Bull. PGI. Ser. Hydrogeology, 388: DOWGIAŁŁO J., KLECZKOWSKI A.S., MACIASZCZYK T.,. RÓŻKOWSKI. A, edit, 2002, Hydrogeological Dictionary. PIG Publ. Warsaw. 13

14 GÓRECKI W., edit., 1990 Atlas wód geotermalnych Niżu Polskiego. AGH Publ. Cracov. GÓRSKI J., 1981 Kształtowanie się jakości wód podziemnych utworów czwartorzędowych w warunkach naturalnych oraz wymuszonych eksploatacją. Inst. Ksztłt. Środow. Warsaw. HERBICH P., NOWAKOWSKI CZ., DĄBROWSKI S., 2003 Groundwater Resources Map of Water Management Regions of Poland, 1: [in Polish]. PGI Publ. Warsaw KAZIMIERSKI B., edit., Quarterly Bulletin of Groundwaters. Polish Hydrogeological Survey. PGI Publ. Warsaw. KLECZKOWSKI A.S., 1969, Hydrogeologia równiny Hopei. Wydawnictwa Geologiczne. Warsaw. KLECZKOWSKI A.S., 1979 Hydrogeology of lands surroundings Poland. [in Polish]. W.G. Publ. Warsaw. KLECZKOWSKI A.S., WITCZAK S., 1985 Conception of mian groundwater Basins protection in Poland. [in Polish]. Proceed. III Symposium on Contemp. Hydrogeol. Probl. Min.&Metal. Acad. Publ. s Cracov. KLECZKOWSKI A.S. edit., 1990 Mapa obszarów głównych zbiorników wód podziemnych (GZWP) w Polsce wymagających ochrony, 1: Min.&Metal. Acad. Publ. Cracov. KLECZKOWSKI A.S., SADURSKI A., Genesis and evolution of Polish hydrogeology. [in Polish]. Biul. of PGI. Hydrogeologia, no 388:7-34 KLECZKOWSKI A.S., RÓŻKOWSKI A., edit., 1997 Hydrogeological Dictionary. MOŚZNiL. Warsaw. KOLAGO C., 1955, 1956 Hydrogeological Maps. Przegl. Geol. No 12 and 1 KOLAGO C., 1970 Hydrogeological Map of Poland, 1: Inst. Geol. Publ. Warsaw KOLAGO C., PICH J., PŁOCHNIEWSKI Z., 1966 Mapa wód zmineralizowanych Polski, 1: W.G. Warszawa. KOZERSKI B., Relationships between gravitational storativity, effective porosity and filtration coefficient in the light of laboratory investigation of Suvalki Lakeland aquifers. [in Polish]. Bull. of Geol. Facul. Warsaw University. Vol

15 KRAJEWSKI S., 1970, Characteristics of groundwater circulation in fissure rock aquifers of Upper Cretaceous of the Lublin Highland. [in Polish]. Przegl. Geol Warsaw. KRAJEWSKI S., MOTYKA J., 1999 Model of hydraulic network of carboniferous roks in Poland. PGI Bull., ser. Hydrogeology, no 388 KROGULEC E., 2004 Ocena podatności wód podziemnych na zanieczyszczenia w dolinie rzecznej na podstawie przesłanek hydrodynamicznych. Wyd. Uniw. Warszawskiego LEŚNIAK P., 1998 Origin of carbon dioxide and CO 2 rich waters in the West Carpathians, Poland. Acta Geol. Polon., Vol. 48, no 3: MACIOSZCZYK A., (red.), Podstawy hydrogeologii stosowanej. PWN Publ. Warsaw MACIOSZCZYK A., DOBRZYŃSKI D., Hydrogeochemia strefy aktywnej wymiany wód podziemnych. PWN. Warsaw MACIOSZCZYK A., 1987 Hydrogeochemistry. [in Polish]. PWN Publ. Warsaw MACIOSZCZYK T., 1969 Hydrogeological calculation of groundwater intakes. [in Polish]. Wodrol-Projekt Publ. Warsaw. MACIOSZCZYK T., 1974 Variability of non-linear groundwater filtration parameters. [in Polish]. Geol. Faculty Bull. of Warsaw Univer. Vol. 4. Warsaw MALINOWSKI J., edit, Atlas Zasobów Zwykłych Wód Podziemnych i ich wykorzystania w Polsce w skali 1: PIG Publ. Warsaw. MAŁECKA D., 1981 Hydrogeology of Podhale Region. Geol. Instit. Hydrogeology Papers. No 14. MAŁECKI J., 1998 Role of the aeration zone in forming chemical composition of shallow Ground Walters, based on cases of selected hydrogeochemical environments, PGI Bull., Ser. Hydrogeologia, no 381, 219p. MAŁECKI J., NAWALANY M., WITCZAK S., GRUSZCZYŃSKI T., 2006 Wyznaczanie parametrów migracji zanieczyszczeń w ośrodku porowatym dla potrzeb badań hydrogeologicznych i ochrony środowiska. [in Polish]. Geol. Faculty of Warsaw Univer. Publ. Warsaw. MICHALAK J., 1983 ANPLA filtration programs przeznaczenie and general organization scheme. [in Polish]. Inst. of Biocybernetics Pol. Acad. Sc.Vol. 14: MICHALAK J., 1997 Object s models in hydrogeology ASPAR system. [in Polish]. Warsaw Univ. Publ. Warsaw. 15

16 MOTYKA J., 1988 Triassic carbonate sediments in the Olkusz-Zawiercie Region as water bearing horizon. [in Polish]. Zesz. Nauk. AGH, nr 1157, Geologia 36. MOTYKA J., 1998 A conceptual model of hydraulic networks in carbonate rock, illustrated by examples from Poland. Hydrogeol. J. No 6 NOWICKI Z., edit., 2009 Groundwater of polish cities. [in polish]. PGI Pub. Warsaw. PACZYŃSKI B., red., 1993, 1995 Hydrogeological Atlas of Poland. PGI Publ. Warsaw. PACZYŃSKI B., PŁOCHNIEWSKI Z., 1996 Mineral and Therapeutic Waters of Poland. PGI Publ. Warsaw PACZYŃSKI B., PŁOCHNIEWSKI Z., SADURSKI A., 1999 Hydrogeological map of Poland, 1: new stage of polish hydrogeological carthography. PGI Bull., ser. Hydrogeology, no 388: PACZYŃSKI B., red., 2002 Therapeutic and potential therapeutic water resource evaluation. [in Polish]. PGI Publ. Warsaw PACZYŃSKI B., red., Mapa wstępnej waloryzacji głównych zbiorników wód podziemnych, 1: PGI Publ. Warsaw PACZYŃSKI B., SADURSKI A, edit., 2007 Regional hydrogeology of Poland. [in Polish]. PGI Publ. Warsaw. PIEKAREK-JANKOWSKA H., 1994 Puck Bay as a recharge area of groundwater. [in Polish]. Gdańsk Univ. Publ. Gdańsk. POMIANOWSKI K., RYBCZYŃSKI M., WÓYCICKI K., 1934 Hydrology, vol. 2 Groundwaters. [in Polish]. Technical University of Warsaw. Warsaw. PAZDRO Z., 1964, General Hydrogeology. [in Polish]. W.G. Publ. Warsaw. PAZDRO Z., KOZERSKI B., General Hydrogeology. [in Polish]. PAE Publ. Warsaw. PLUTA I., ZUBER A., 1995 Origin of brines in the Upper Silesian Coal Basin (Poland) inferred from stable isotope and chemical data. App. Geochem., 10: ROSŁOŃSKI R., 1908 Flow ratio and interference of groundwater intakes. [in Polish]. Czasop. Techn. Lwów 25: , ROSŁOŃSKI r., 1928 Hydrogeology in frames of groundwater science for needs of settlements. [in Polish]. Handbook for Engineers, (S.Bryła edit.), 3, 7: Lvov-Warsaw. 16

17 RÓŻKOWSKI A., KOWALCZYK A., 1997 Waloryzacja użytkowych poziomów wód podziemnych. [in:] Użytkowe wody podziemne GZW i jego obrzeżenia. PGI Publ. Warsaw. RÓŻKOWSKI A., RUDZIŃSKA-ZAPAŚNIK T., SIEMIŃSKI A., red., Mapa warunków występowania, użytkowania i ochrony zwykłych wód podziemnych Górnośląskiego Zagłębia Węglowego i jego obrzeżenia, 1: Wyd. PIG. Warszawa. RÓŻKOWSKI A., 2000 Coal mine water chemistry (USCB, Poland). In: 7 th Int. Mine Water Assoc. Congress Mine Water and the Environment Proceed. Edit. A. Różkowski, M. Rogoż. Ustroń, Poland RÓŻKOWSKI A., 2008 History and State of Hydrogeological Investigations of the Upper Silesian Coal Basin and Surrounding Areas. Silesia Univer. Katowice. STAŚKO S., 2002 Zawodnienie szczelinowych skał krystalicznych w Sudetach. Biul. Państw. Inst.Geol., 404: SZCZEPAŃSKA J., KMIECIK E., 1998 Statistical control of qualitative data in groundwater monitoring. Min.&Metal. Acad. Publ. Cracov. SZCZEPAŃSKA J., KMIECIK E., 2005 Evaluation of chemical state of groundwaters on the base of monitoring data. [in Polish]. UWN-D. Cracov SZCZEPAŃSKI A., 1999 Hydrogeological problems resulting from mines closuring. [in Polish]. PGI Bull., ser. Hydrogeologia, no 388; SZCZEPAŃSKI A., 2004 Influence of mining on water environment. [in Polish]. Przegl. Geol., 52, 10: SZYMANKO J., 1980 Conceptual model of aquifer and methods of groundwater flow modeling. W.G. Publ. Warsaw TUREK S., 1977 Hydrogeochemical Atlas of Poland. IG Publ. Warsaw WIECZYSTY A., 1970 Engineering Hydrogeology. [in Polish]. PWN Publ. WILK Z., MOTYKA J., 1977 Kontakty między poziomami wodonośnymi w olkuskim rejonie kopalnictwa rud. Ann. Soc. Geol. Pol. Vol. 47, no 1: WILK Z., edit., 2003 Hydrogeology of polish ore bodies and mining regions. [in Polish]. Vol. 1. Min.&Metal. Acad. Publ. Cracov. 17

18 WILK Z., BOCHEŃSKA T., edit., 2003 Hydrogeology of polish ore bodies and water problems of minning. [in Polish]. Vol. 2. Min.&Metal. Acad. Publ. Cracov. WILK Z., KULMA R., edit., 2004 Hydrogeology of polish ore deposits and mining regions. Vol. 3. Min.&Metal. Acad. Cracov. WITCZAK S., ADAMCZYK A., 1994, 1995 Katalog wybranych fizycznych i chemicznych wskaźników zanieczyszczeń wód podziemnych i metod ich oznaczania. Vol.1 i 2. PIOŚ Library of Enviromental Monitoring. Warsaw. WITCZAK S., edit., Mapa podatności wód podziemnych na zanieczyszczenie, 1: [in Polish]. Unpublished. ARCADIS-EKOKONREM. Wrocław. ZUBER A., 1986 Mathematical models for the interpretation of environmental isotopes in groundwaters systems. Fritz P., Fontes J.C. (edit.). Handbook of environmental isotope geochemistry. Elsevier Scien. Amsterdam. 18

Działalność geologiczna na obszarach zurbanizowanych i uprzemysłowionych

Działalność geologiczna na obszarach zurbanizowanych i uprzemysłowionych Nazwa studiów podyplomowych: Działalność geologiczna na obszarach zurbanizowanych i uprzemysłowionych Studia podyplomowe przeznaczone są dla wszystkich absolwentów wyższych uczelni zainteresowanych nowoczesnymi

Bardziej szczegółowo

prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Hycner

prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Hycner prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Hycner KONTAKT: hycnerryszard@gmail.com O SOBIE: Prof. dr hab. inż. Ryszard Hycner, jest nauczycielem akademickim, profesorem zwyczajnym zatrudnionym na Wydziale Geodezji

Bardziej szczegółowo

Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne

Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne Prawo geologiczne i górnicze Art.42 Dokumentacja hydrogeologiczna 1. Dokumentację hydrogeologiczną sporządza się w celu: 1) ustalenia zasobów wód podziemnych; 2)

Bardziej szczegółowo

REAMBULACJA ARKUSZY MHP 1:50 000 NA PRZYK ADZIE REGIONU GDAÑSKIEGO

REAMBULACJA ARKUSZY MHP 1:50 000 NA PRZYK ADZIE REGIONU GDAÑSKIEGO BIULETYN PAÑSTWOWEGO INSTYTUTU GEOLOGICZNEGO 454: 121 132, 2013 R. REAMBULACJA ARKUSZY MHP 1:50 000 NA PRZYK ADZIE REGIONU GDAÑSKIEGO VERIFICATION OF THE HYDROGEOLOGICAL MAP OF POLAND (HMP), 1:50 000 EXEMPLIFIED

Bardziej szczegółowo

Monitoring wód podziemnych i zarządzanie zasobami wodnymi w Aglomeracji Gdańskiej

Monitoring wód podziemnych i zarządzanie zasobami wodnymi w Aglomeracji Gdańskiej Monitoring wód podziemnych i zarządzanie zasobami wodnymi w Aglomeracji Gdańskiej Przykładem kompleksowego podejścia do zagadnienia monitorowania wód podziemnych na obszarach dużych aglomeracji miejskich

Bardziej szczegółowo

CBDG. Wojciech Paciura. www.pgi.gov.pl. Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy Instytut Badawczy

CBDG. Wojciech Paciura. www.pgi.gov.pl. Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy Instytut Badawczy CBDG Wojciech Paciura CBDG Centralna Baza Danych Geologicznych coraz bardziej dostępna geologia Historia 1994 inicjatywa utworzenia CBDG 1996 powołanie CBDG przy Centralnym Archiwum Geologicznycm 2014

Bardziej szczegółowo

dr hab. Andrzej Kowalczyk, prof. UŚ Uniwersytet Śląski Wydział Nauk o Ziemi Katedra Hydrogeologii i Geologii InŜynierskiej CURRICULUM VITAE

dr hab. Andrzej Kowalczyk, prof. UŚ Uniwersytet Śląski Wydział Nauk o Ziemi Katedra Hydrogeologii i Geologii InŜynierskiej CURRICULUM VITAE dr hab. Andrzej Kowalczyk, prof. UŚ Uniwersytet Śląski Wydział Nauk o Ziemi Katedra Hydrogeologii i Geologii InŜynierskiej CURRICULUM VITAE Imię i nazwisko: Andrzej Kowalczyk Data i miejsce urodzenia:

Bardziej szczegółowo

Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni

Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni Projekt finansowany ze środków funduszy norweskich, w ramach programu Polsko-Norweska Współpraca Badawcza realizowanego przez Narodowe

Bardziej szczegółowo

Bazy danych Hydrogeologicznej

Bazy danych Hydrogeologicznej Bazy danych Państwowej SłuŜby S Hydrogeologicznej Jesienne spotkania z GIS-em Wisła, wrzesień 2007 r. Lesław Skrzypczyk, Małgorzata Woźnicka, Mateusz Hordejuk www.psh.gov.pl PAŃSTWOWA SŁUśBA HYDROGEOLOGICZNA

Bardziej szczegółowo

MO LIWOŒCI WYKORZYSTANIA WÓD TERMALNYCH W NIECCE ÓDZKIEJ

MO LIWOŒCI WYKORZYSTANIA WÓD TERMALNYCH W NIECCE ÓDZKIEJ Beata WIKTOROWICZ Pañstwowy Instytut Geologiczny Pañstwowy Instytut Badawczy Oddzia³ Œwiêtokrzyski im. J. Czarnockiego 25-95 Kielce, ul. Zgoda 21 e-mail: beata.wiktorowicz@pgi.gov.pl Technika Poszukiwañ

Bardziej szczegółowo

Notatka ze spotkania Polskiego Komitetu Narodowego IAH

Notatka ze spotkania Polskiego Komitetu Narodowego IAH Notatka ze spotkania Polskiego Komitetu Narodowego IAH Data spotkania: 25.02.2011 Miejsce: PIG-PIB, Warszawa Uczestnicy: Andrzej Witkowski (AW); Jacek Różkowski (JR); Stanisław Witczak (SW); Stanisław

Bardziej szczegółowo

SPECJALNOŚĆ STUDIÓW BUDOWNICTWO PODZIEMNE I OCHRONA POWIERZCHNI NA WYDZIALE GÓRNICTWA I GEOLOGII POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ

SPECJALNOŚĆ STUDIÓW BUDOWNICTWO PODZIEMNE I OCHRONA POWIERZCHNI NA WYDZIALE GÓRNICTWA I GEOLOGII POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ Górnictwo i Geoinżynieria Rok 31 Zeszyt 3 2007 Krystian Probierz*, Piotr Strzałkowski* SPECJALNOŚĆ STUDIÓW BUDOWNICTWO PODZIEMNE I OCHRONA POWIERZCHNI NA WYDZIALE GÓRNICTWA I GEOLOGII POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ

Bardziej szczegółowo

Przegląd wykorzystania metod modelowania numerycznego do badań hydrogeologicznych w Polsce

Przegląd wykorzystania metod modelowania numerycznego do badań hydrogeologicznych w Polsce Geologos 10 (2006) Przegląd wykorzystania metod modelowania numerycznego do badań hydrogeologicznych w Polsce Review of groundwater numerical modeling use to hydrogeological research in Poland Bartosz

Bardziej szczegółowo

Cyfrowe dane geologiczne PIG-PIB

Cyfrowe dane geologiczne PIG-PIB Cyfrowe dane geologiczne PIG-PIB Wojciech Paciura, Olimpia Kozłowska Państwowa Służba Hydrologiczna Państwowa Służba Geologiczna PSG+PSH+PIB=Instytut 1919 2014 Geologia nie jedną ma twarz Geologia podstawowa,

Bardziej szczegółowo

Doc. dr hab. Franciszek, Józef LIS

Doc. dr hab. Franciszek, Józef LIS Doc. dr hab. Franciszek, Józef LIS Zakład Geologii Środowiskowej tel. 849 53 51 w. 590 e-mail: jozef.lis@pgi.gov.pl Kwalfikacje: 1951 1957 studia na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego 1957 magister

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 16 grudnia 2011 r. w sprawie kwalifikacji w zakresie geologii. 2) kategoria II:

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 16 grudnia 2011 r. w sprawie kwalifikacji w zakresie geologii. 2) kategoria II: Dziennik Ustaw Nr 275 15898 Poz. 1629 1629 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 16 grudnia 2011 r. w sprawie kwalifikacji w zakresie geologii Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 1 i 3 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu Geologia

Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu Geologia RADA INFRASTRUKTURY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu Geologia Źródło Autorstwo dokumentu Data utworzenia 31.03.2011 Publikacja Wersja

Bardziej szczegółowo

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies 544524-TEMPUS-1-2013-1-PL-TEMPUS-SMHES Qualifications Frameworks for Environmental Studies at Ukrainian Universities Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental

Bardziej szczegółowo

Zasoby wodne a wydobycie gazu z łupków

Zasoby wodne a wydobycie gazu z łupków Zasoby wodne a wydobycie gazu z łupków dr Małgorzata Woźnicka - Gospodarka wodna przedsięwzięcia 1. Etap poszukiwania i rozpoznawania złóż 2. Etap eksploatacji Rodzaj potrzeb wodnych Gospodarka wodna Lokalizacja

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE KARTOGRAFÓW NA STUDIACH UNIWERSYTECKICH A ZAWODOWE UPRAWNIENIA KARTOGRAFICZNE

KSZTAŁCENIE KARTOGRAFÓW NA STUDIACH UNIWERSYTECKICH A ZAWODOWE UPRAWNIENIA KARTOGRAFICZNE Krzysztof Kałamucki UMCS w Lublinie, Zakład Kartografii i Geomatyki Jolanta Korycka-Skorupa Uniwersytet Warszawski, Katedra Kartografii Waldemar Spallek Uniwersytet Wrocławski, Zakład Geoinformatyki i

Bardziej szczegółowo

Baza danych Monitoring Wód Podziemnych

Baza danych Monitoring Wód Podziemnych Program Infrastruktura Monitoringu Wód Podziemnych Rakowiecka 4, 00-975 Warszawa tel. 22 4592441, fax. 22 4592441 Baza danych Monitoring Wód Podziemnych Punkty monitoringowe w bazie MWP (stan na 25.03.2015

Bardziej szczegółowo

Geotermia w Saksonii. 1. Krótki zarys na temat energii geotermalnej w Saksonii

Geotermia w Saksonii. 1. Krótki zarys na temat energii geotermalnej w Saksonii Geotermia w Saksonii 1. Krótki zarys na temat energii geotermalnej w Saksonii Zasoby geotermalne nabierają coraz większego znaczenia pośród energii odnawialnych. Posiadają one również w Saksonii, przy

Bardziej szczegółowo

Zadania systemu przetwarzania danych państwowej słuŝby hydrogeologicznej -rozpoznawanie, bilansowanie i ochrona wód podziemnych

Zadania systemu przetwarzania danych państwowej słuŝby hydrogeologicznej -rozpoznawanie, bilansowanie i ochrona wód podziemnych Częstochowa 19 kwietnia 2012 XIX sympozjum naukowo-techniczne GOSPODAROWANIE WODAMI PODZIEMNYMI W AKTUALNYCH UWARUNKOWANIACH Zadania systemu przetwarzania danych państwowej słuŝby hydrogeologicznej -rozpoznawanie,

Bardziej szczegółowo

Badania i geotermalne projekty inwestycyjne w Polsce przegląd

Badania i geotermalne projekty inwestycyjne w Polsce przegląd INSTYTUT GOSPODARKI SUROWCAMI MINERALNYMI I ENERGIĄ POLSKIEJ AKADEMII NAUK MINERAL AND ENERGY ECONOMY RESEARCH INSTITUTE OF THE POLISH ACADEMY OF SCIENCES Badania i geotermalne projekty inwestycyjne w

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE W ZAKRESIE KARTOGRAFII I GIS NA UNIWERSYTECIE PRZYRODNICZYM WE WROCŁAWIU HALINA KLIMCZAK INSTYTUT GEODEZJI I GEOINFORMATYKI

KSZTAŁCENIE W ZAKRESIE KARTOGRAFII I GIS NA UNIWERSYTECIE PRZYRODNICZYM WE WROCŁAWIU HALINA KLIMCZAK INSTYTUT GEODEZJI I GEOINFORMATYKI KSZTAŁCENIE W ZAKRESIE KARTOGRAFII I GIS NA UNIWERSYTECIE PRZYRODNICZYM WE WROCŁAWIU HALINA KLIMCZAK INSTYTUT GEODEZJI I GEOINFORMATYKI Najstarszą uczelnią wyższą na Dolnym Śląsku oferującą studia I i

Bardziej szczegółowo

Protokół z zebrania Zarządu Polskiego Komitetu Narodowego IAH

Protokół z zebrania Zarządu Polskiego Komitetu Narodowego IAH Protokół z zebrania Zarządu Polskiego Komitetu Narodowego IAH Data spotkania: 28.07.2011r. Miejsce spotkania: Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk o Ziemi, Sosnowiec Uczestnicy: Andrzej Witkowski (AW); Stanisław

Bardziej szczegółowo

2. DOTYCHCZASOWA REALIZACJA ZADAŃ W DZIEDZINIE GEOLOGII INŻYNIERSKIEJ

2. DOTYCHCZASOWA REALIZACJA ZADAŃ W DZIEDZINIE GEOLOGII INŻYNIERSKIEJ Spis treści 1. Wstęp 3 2. Dotychczasowa realizacja zadań w dziedzinie geologii inżynierskiej 4 3. Główne kierunki działań na lata 2008-2015 4 3.1. Oceny oraz prognozy zmian warunków geologiczno-inżynierskich

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka zawodu geodeta Predyspozycje zawodowe Jak zostać geodetą? Możliwości zatrudnienia Źródła informacji

Charakterystyka zawodu geodeta Predyspozycje zawodowe Jak zostać geodetą? Możliwości zatrudnienia Źródła informacji Charakterystyka zawodu geodeta Predyspozycje zawodowe Jak zostać geodetą? Możliwości zatrudnienia Źródła informacji Geodezja nauka zajmująca się ustalaniem wielkości i kształtu Ziemi oraz określaniem położenia

Bardziej szczegółowo

Dział tematyczny VIII: Opracowywanie i publikacja materiałów informacyjnych i edukacyjnych

Dział tematyczny VIII: Opracowywanie i publikacja materiałów informacyjnych i edukacyjnych 107 Dział tematyczny VIII: Opracowywanie i publikacja materiałów informacyjnych i edukacyjnych 108 Zadanie 33 Opracowanie, publikacja i dystrybucja kwartalnych biuletynów informacyjnych, roczników hydrogeologicznych

Bardziej szczegółowo

VI. PRACE NAUKOWO-BADAWCZE I ICH ZASTOSOWANIE W PRAKTYCE

VI. PRACE NAUKOWO-BADAWCZE I ICH ZASTOSOWANIE W PRAKTYCE JOANNA BAC-BRONOWICZ VI. PRACE NAUKOWO-BADAWCZE I ICH ZASTOSOWANIE W PRAKTYCE VI.1 Udział w projektach naukowo-badawczych: 1. Projekt KBN Nr 907379101 Kartograficzna rejestracja stanów i procesów dotyczących

Bardziej szczegółowo

Specjalność: GEOLOGIA NAFTOWA

Specjalność: GEOLOGIA NAFTOWA Specjalność: GEOLOGIA NAFTOWA Geologia naftowa (geologia złóż ropy naftowej i gazu ziemnego) zajmuje się poszukiwaniem, szacowaniem zasobów oraz przygotowaniem do eksploatacji złóż węglowodorów. Ta interdyscyplinarna

Bardziej szczegółowo

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku I NSTYTUT GEOGRAFII I GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ W YŻSZEJ SZKOŁY GOSPODARKI W BYDGOSZCZY Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku Problemy rozwoju, przekształceń strukturalnych i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Audyting energetyczny w budownictwie na potrzeby termomodernizacji oraz certyfikacji energetycznej budynków (Dyrektywy 2010/31/UE, 2012/27/UE)

Audyting energetyczny w budownictwie na potrzeby termomodernizacji oraz certyfikacji energetycznej budynków (Dyrektywy 2010/31/UE, 2012/27/UE) 1 Audyting energetyczny w budownictwie na potrzeby termomodernizacji oraz certyfikacji energetycznej budynków (Dyrektywy 2010/31/UE, 2012/27/UE) ORGANIZATORZY: Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Inżynierii

Bardziej szczegółowo

Wykształcenie na zamówienie

Wykształcenie na zamówienie Wykształcenie na zamówienie Wyniki tegorocznej edycji konkursu na kierunki zamawiane Według szacunków ministerstwa, w roku 2013 w polskim przemyśle zabraknie ponad 46 tys. inżynierów, a w usługach ponad

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA dla zadania Budowa kanalizacji grawitacyjnej wraz z przyłączami w miejscowości GRODZISK WIELKOPOLSKI rejon ul. Górnej, os.

OPINIA GEOTECHNICZNA dla zadania Budowa kanalizacji grawitacyjnej wraz z przyłączami w miejscowości GRODZISK WIELKOPOLSKI rejon ul. Górnej, os. Pracownia Projektowa GEOEKO dr Andrzej Kraiński P Dane firmy: Dane kontaktowe: adres: Drzonków, ul. Rotowa 18, adres: Zielona Góra, 66-004 Racula ul. Morelowa 29/5 NIP: 929-101-99-76 tel.: 604 850 217,

Bardziej szczegółowo

Kandydat na Przewodniczącego Krajowej Reprezentacji Doktorantów Marta Dendys

Kandydat na Przewodniczącego Krajowej Reprezentacji Doktorantów Marta Dendys Kandydat na Przewodniczącego Krajowej Reprezentacji Doktorantów Marta Dendys Wrocław, 7 grudnia 2013 r. Wykształcenie Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie od X 2012 r. studia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

STATUT Instytutu Kolejnictwa

STATUT Instytutu Kolejnictwa STATUT Instytutu Kolejnictwa Instytut Kolejnictwa kontynuuje działalność i tradycje Instytutu Naukowo-Badawczego Kolejnictwa, powołanego w 1951 roku na bazie Referatu Doświadczalnego Parowozów Ministerstwa

Bardziej szczegółowo

Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym

Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym Grzegorz Ryżyński Program Bezpieczna Infrastruktura i Środowisko PIG-PIB Etapy

Bardziej szczegółowo

W trosce o dostarczenie dobrej jakości wody dla ludności Mazowsza

W trosce o dostarczenie dobrej jakości wody dla ludności Mazowsza W trosce o dostarczenie dobrej jakości wody dla ludności Mazowsza Małgorzata Woźnicka Warszawa, 12 kwietnia 2011 r. fot. E. Przytuła Państwowa służba hydrogeologiczna wykonuje zadania państwa na potrzeby

Bardziej szczegółowo

GGiOŚ - Górnictwo i Geologia - opis kierunku 1 / 5

GGiOŚ - Górnictwo i Geologia - opis kierunku 1 / 5 GGiOŚ Górnictwo i Geologia opis kierunku 1 / 5 Warunki rekrutacji na studia Wymagania wstępne i dodatkowe: Kandydat powinien posiadać wiedzę, umiejętności i kompetencje związane z Górnictwem i geologią,

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET WROCŁAWSKI WYDZIAŁ NAUK O ZIEMI I KSZTAŁTOWANIA ŚRODOWISKA INSTYTUT NAUK GEOLOGICZNYCH INŻYNIERIA GEOLOGICZNA

UNIWERSYTET WROCŁAWSKI WYDZIAŁ NAUK O ZIEMI I KSZTAŁTOWANIA ŚRODOWISKA INSTYTUT NAUK GEOLOGICZNYCH INŻYNIERIA GEOLOGICZNA UNIWERSYTET WROCŁAWSKI WYDZIAŁ NAUK O ZIEMI I KSZTAŁTOWANIA ŚRODOWISKA INSTYTUT NAUK GEOLOGICZNYCH T INŻYNIERIA GEOLOGICZNA INSTYTUT NAUK GEOLOGICZNYCH Instytut Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 51

Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 51 Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 51 KOMUNIKAT MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 9 października 2014 r. o przyznanych dotacjach ze środków finansowych na naukę na inwestycje w zakresie

Bardziej szczegółowo

HYDROGEOCHEMIA 13 Międzynarodowa konferencja naukowa XIV edycja

HYDROGEOCHEMIA 13 Międzynarodowa konferencja naukowa XIV edycja Katedra Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytet Śląski w Katowicach Katedra Hydrogeologii, Wydział Przyrodniczy Uniwersytet Komenskiego w Bratysławie Instytut Geologii Inżynierskiej,

Bardziej szczegółowo

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Zarys projektu Celem projektu, którego pierwszy, opisywany tu etap planujemy zrealizować w okresie od stycznia do sierpnia 2006, jest przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Badania środowiskowe związane z poszukiwaniem i rozpoznawaniem gazu z łupków

Badania środowiskowe związane z poszukiwaniem i rozpoznawaniem gazu z łupków Badania środowiskowe związane z poszukiwaniem i rozpoznawaniem gazu z łupków dr Małgorzata Woźnicka - 8.10.2013 r., Lublin Szczelinowanie hydrauliczne niezbędne dla wydobycia gazu ze złoża niekonwencjonalnego

Bardziej szczegółowo

Horyzont 2020, wielkie wyzwanie nie tylko dla Polskiej Nauki

Horyzont 2020, wielkie wyzwanie nie tylko dla Polskiej Nauki Horyzont 2020, wielkie wyzwanie nie tylko dla Polskiej Nauki XII Sympozjum Krajowej Rady Koordynatorów Projektów Badawczych UE (KRAB) Janusz Hołyst, Politechnika Warszawska, Prezes KRAB 14-15 maja 2015,

Bardziej szczegółowo

Andrzej Gonet*, Aleksandra Lewkiewicz-Ma³ysa*, Jan Macuda* ANALIZA MO LIWOŒCI ZAGOSPODAROWANIA WÓD MINERALNYCH REJONU KROSNA**

Andrzej Gonet*, Aleksandra Lewkiewicz-Ma³ysa*, Jan Macuda* ANALIZA MO LIWOŒCI ZAGOSPODAROWANIA WÓD MINERALNYCH REJONU KROSNA** WIERTNICTWO NAFTA GAZ TOM 22/1 2005 Andrzej Gonet*, Aleksandra Lewkiewicz-Ma³ysa*, Jan Macuda* ANALIZA MO LIWOŒCI ZAGOSPODAROWANIA WÓD MINERALNYCH REJONU KROSNA** 1. WSTÊP Na obszarze Polski wody mineralne

Bardziej szczegółowo

rektorat@agh.edu.pl Największa polska uczelnia techniczna, w ramach której funkcjonuje 16 wydziałów

rektorat@agh.edu.pl Największa polska uczelnia techniczna, w ramach której funkcjonuje 16 wydziałów Uczelnie In1 1 Nazwa uczelni/koła Miasto Akademia Górniczo - Hutnicza AGH - Kraków, Katedra Mineralogii, Petrografii i Ge Kraków Kod pocztowy 30-059 Ulica al. Mickiewicza 30 Województwo małopolskie Telefon

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 52

Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 52 Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 52 KOMUNIKAT MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 9 października 2014 r. o przyznanych dotacjach ze środków finansowych na naukę na kontynuowane inwestycje

Bardziej szczegółowo

ENERGIA ODNAWIALNA WOJEWÓDZTWO MIEJSCOWOŚĆ TŁO PRZEDSIĘWZIĘCIA MAŁOPOLSKIE TRANSFER WIEDZY I TECHNOLOGII DLA REGIONALNYCH STRATEGII INNOWACYJNYCH

ENERGIA ODNAWIALNA WOJEWÓDZTWO MIEJSCOWOŚĆ TŁO PRZEDSIĘWZIĘCIA MAŁOPOLSKIE TRANSFER WIEDZY I TECHNOLOGII DLA REGIONALNYCH STRATEGII INNOWACYJNYCH ENERGIA ODNAWIALNA TRANSFER WIEDZY I TECHNOLOGII DLA REGIONALNYCH STRATEGII INNOWACYJNYCH WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE MIEJSCOWOŚĆ Województwo małopolskie zajmuje powierzchnię 15 108 km² a liczba ludności wynosi

Bardziej szczegółowo

Warunki rekrutacji na studia

Warunki rekrutacji na studia WNiG Górnictwo i Geologia opis kierunku 1 / 5 Warunki rekrutacji na studia Wymagania wstępne i dodatkowe: Kandydat powinien posiadać wiedzę na poziomie szkoły średniej z zakresu nauk ścisłych i przyrodniczych,

Bardziej szczegółowo

Biblioteka Naukowo-Techniczna Ośrodka Badawczo- Rozwojowego Przemysłu Rafineryjnego w Płocku. http://biblioteka.obr.pl/4gh4log/index.

Biblioteka Naukowo-Techniczna Ośrodka Badawczo- Rozwojowego Przemysłu Rafineryjnego w Płocku. http://biblioteka.obr.pl/4gh4log/index. Strona www http://karo.umk.pl/karo/ http://centrum.nukat.edu.pl/ http://www.pbi.edu.pl/index.html http://vls.icm.edu.pl/ http://www.bn.org.pl/ http://www.gig.eu/pl/a108/informacje_adresowe.html http://www.itl.waw.pl/biblioteka

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie

Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu TR.SIS408 Ochrona środowiska w transporcie Wersja przedmiotu 2013/14 A. Usytuowanie przedmiotu w systemie studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Zespół dydaktyczny

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Zespół dydaktyczny Ochrona środowiska, studia I stopnia studia stacjonarne KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Kartografia środowiskowa Environmental Cartography Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Prof. dr hab. inż. Wanda Wilczyńska

Bardziej szczegółowo

WODY PODZIEMNE MIAST POLSKI

WODY PODZIEMNE MIAST POLSKI WODY PODZIEMNE MIAST POLSKI Miasta powy ej 50 000 mieszkaƒców pod redakcjà Zbigniewa Nowickiego Informator PA STWOWEJ S U BY HYDROGEOLOGICZNEJ Paƒstwowy Instytut Geologiczny Warszawa 2009 Redaktorzy wydawnictwa:

Bardziej szczegółowo

Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK

Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK Polish Academy of Sciences Institute of the History of Science Team for

Bardziej szczegółowo

Katedra Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytet Śląski w Katowicach

Katedra Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytet Śląski w Katowicach Katedra Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytet Śląski w Katowicach Katedra Hydrogeologii, Wydział Przyrodniczy Uniwersytet Komenskiego w Bratysławie Instytut Geologii Inżynierskiej,

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA TEMATÓW PRAC LICENCJACKICH 2014-2015

PROPOZYCJA TEMATÓW PRAC LICENCJACKICH 2014-2015 PROPOZYCJA TEMATÓW PRAC LICENCJACKICH 2014-2015 ZAKŁAD GEOFIZYKI I MECHANIKI OŚRODKÓW CIĄGŁYCH prof. dr hab. St. Matysiak 1. Propagacja fal podłużnej i poprzecznej w ośrodku sprężystym 2. Propagacja fal

Bardziej szczegółowo

OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA

OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA BIULETYN PAÑSTWOWEGO INSTYTUTU GEOLOGICZNEGO 456: 627 632, 2013 R. OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA EVALUATION OF FUNCTIONING AND THE INFLUENCE

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: N Iz-GGiP/36

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: N Iz-GGiP/36 Strona 1 z 5 Z1PU7 Wydanie N1 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Ochrona terenów górniczych 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2013/14 4. Poziom kształcenia: studia

Bardziej szczegółowo

Rys.1 Działania w ramach Strategii rozwoju Województwa Małopolskiego

Rys.1 Działania w ramach Strategii rozwoju Województwa Małopolskiego Rys.1 Działania w ramach Strategii rozwoju Województwa Małopolskiego Rys.1 Działania w ramach Strategii rozwoju Województwa Małopolskiego CEL: Opracowanie modelu podnoszącego skuteczność transferu wiedzy

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gogołek, Łukasz Nowacki, Urszula Stępień

Tomasz Gogołek, Łukasz Nowacki, Urszula Stępień Tomasz Gogołek, Łukasz Nowacki, Urszula Stępień Laboratorium Modelowania Struktur i Procesów Geologicznych SUROWCE ENERGETYCZNE POSZUKIWANIE I ROZPOZNAWANIE ZŁÓŻ ZMIANY KLIMATYCZNE I PALEONTOLOGIA PROCESY

Bardziej szczegółowo

Prace licencjackie realizowane w roku akademickim 2013/2014. Geologia inżynierska

Prace licencjackie realizowane w roku akademickim 2013/2014. Geologia inżynierska Prace licencjackie realizowane w roku akademickim 2013/2014 Geologia inżynierska L.p. Licencjusz Opiekun naukowy 1. Magdalena Bołtuć 2. Marek Ciżewski 3. Roman Kluczka 4. Jarosław Kobielarz dr Anna Bąkowska

Bardziej szczegółowo

ZASADY, KRYTERIA I TRYB DOKONYWANIA OCEN NAUCZYCIELI AKADEMICKICH W WARSZAWSKIM UNIWERSYTECIE MEDYCZNYM

ZASADY, KRYTERIA I TRYB DOKONYWANIA OCEN NAUCZYCIELI AKADEMICKICH W WARSZAWSKIM UNIWERSYTECIE MEDYCZNYM Załącznik Nr 9 ZASADY, KRYTERIA I TRYB DOKONYWANIA OCEN NAUCZYCIELI AKADEMICKICH W WARSZAWSKIM UNIWERSYTECIE MEDYCZNYM 1. 1. Okresowa ocena pracy nauczyciela akademickiego obejmuje ocenę wykonywania obowiązków

Bardziej szczegółowo

Instytut Budownictwa Wodnego Polskiej Akademii Nauk. Gdańsk Oliwa ul. Kościerska 7. www.ibwpan.gda.pl

Instytut Budownictwa Wodnego Polskiej Akademii Nauk. Gdańsk Oliwa ul. Kościerska 7. www.ibwpan.gda.pl Zakłady Naukowe IBW PAN 1. Zakład Mechaniki i Inżynierii Brzegów 2. Zakład Mechaniki Falowania i Dynamiki Budowli 3. Zakład Dynamiki Wód Powierzchniowych i Podziemnych 4. Zakład Geomechaniki Dyscypliny

Bardziej szczegółowo

6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH

6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH 6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH MIASTO: OPOLE STANOWISKO: ADIUNKT DYSCYPLINA NAUKOWA: PEDAGOGIKA, SPECJALNOŚĆ-PRACA SOCJALNA DATA OGŁOSZENIA:...20

Bardziej szczegółowo

Polskie koordynacje w 7PR. Zawód manager projektów badawczych

Polskie koordynacje w 7PR. Zawód manager projektów badawczych Sympozjum Krajowej Rady Koordynatorów Projektów Badawczych UE Poznań, 17 maja 2013 r. Polskie koordynacje w 7PR Zawód manager projektów badawczych Zygmunt Krasiński Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych

Bardziej szczegółowo

GIS w edukacji. dr hab. Iwona Jażdżewska prof. UŁ. podsumowanie konferencji

GIS w edukacji. dr hab. Iwona Jażdżewska prof. UŁ. podsumowanie konferencji GIS w edukacji podsumowanie konferencji dr hab. Iwona Jażdżewska prof. UŁ Zakład Geoinformacji IGMiT Wydział Nauk Geograficznych UŁ email: iwona.jazdzewska@gmail.com Zakład Geoinformacji IGMiT Wydział

Bardziej szczegółowo

Wydział Inżynierii Wytwarzania AGH w Mielcu

Wydział Inżynierii Wytwarzania AGH w Mielcu Wydział Inżynierii Wytwarzania AGH w Mielcu Dr hab. inż. Bolesław Karwat prof. nadzwyczajny Pełnomocnik Rektora AGH ds. Tworzenia Wydziału Inżynierii Wytwarzania Sekretarz Kolegium Dziekanów Wydziałów

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA HYDROCHEMICZNA SIARCZKOWYCH WÓD TERMALNYCH W OTWORZE BUSKO C-1

CHARAKTERYSTYKA HYDROCHEMICZNA SIARCZKOWYCH WÓD TERMALNYCH W OTWORZE BUSKO C-1 Iwona GA A Pañstwowy Instytut Geologiczny- Pañstwowy Instytut Badawczy Oddzia³ Œwiêtokrzyski, ul. Zgoda 21, 25-953 Kielce Tel. 41 361 25 37; e-mail:iwona.gala@pgi.gov.pl Technika Poszukiwañ Geologicznych

Bardziej szczegółowo

40 lat minęło Wydział Informatyki i Zarządzania Obchody pod patronatem JM Rektora PWr prof. dr hab. inż. Tadeusza Więckowskiego

40 lat minęło Wydział Informatyki i Zarządzania Obchody pod patronatem JM Rektora PWr prof. dr hab. inż. Tadeusza Więckowskiego 40 lat minęło Wydział Informatyki i Zarządzania Obchody pod patronatem JM Rektora PWr prof. dr hab. inż. Tadeusza Więckowskiego Wrocław, 20 marca 2009 r. Wrocław serce Europy Bit historii Wrocław : Polanie,

Bardziej szczegółowo

Monika Ciak-Ozimek. Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie

Monika Ciak-Ozimek. Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie Monika Ciak-Ozimek Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie Informatyczny System Osłony Kraju przed nadzwyczajnymi zagrożeniami Projekt ISOK jest realizowany w ramach

Bardziej szczegółowo

Potrzeby Ośrodków Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w zakresie wiedzy oraz umiejętności geodetów i kartografów

Potrzeby Ośrodków Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w zakresie wiedzy oraz umiejętności geodetów i kartografów Potrzeby Ośrodków Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w zakresie wiedzy oraz umiejętności geodetów i kartografów "Zawód kartografa" d kartografa" - III Zawodowa Konferencja Stowarzyszenia Kartografów

Bardziej szczegółowo

HISTORIA HYDROGEOLOGII NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM W 60-LECIE JEJ ISTNIENIA

HISTORIA HYDROGEOLOGII NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM W 60-LECIE JEJ ISTNIENIA BIULETYN PAÑSTWOWEGO INSTYTUTU GEOLOGICZNEGO 456: 11 26, 2013 R. HISTORIA HYDROGEOLOGII NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM W 60-LECIE JEJ ISTNIENIA THE HISTORY OF HYDROGEOLOGY AT THE UNIVERSITY OF WARSAW IN

Bardziej szczegółowo

OTWARTE SPOTKANIE CZŁONKÓW I SYMPATYKÓW STOWARZYSZENIA HYDROGEOLOGÓW POLSKICH

OTWARTE SPOTKANIE CZŁONKÓW I SYMPATYKÓW STOWARZYSZENIA HYDROGEOLOGÓW POLSKICH OTWARTE SPOTKANIE CZŁONKÓW I SYMPATYKÓW STOWARZYSZENIA HYDROGEOLOGÓW POLSKICH Ciechocinek, 17.11.2014r. AGENDA SPOTKANIA Stan członkowski SHP Działania SHP w 2014r. Sytuacja finansowa SHP Plan działań

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego

Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego Katowice, 25 kwietnia 2012r. Projekt - charakterystyka Wdrażanie Regionalnej

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE ZASADY STWIERDZANIA KWALIFIKACJI GEOLOGICZNYCH /UPRAWNIEŃ GEOLOGICZNYCH/

OGÓLNE ZASADY STWIERDZANIA KWALIFIKACJI GEOLOGICZNYCH /UPRAWNIEŃ GEOLOGICZNYCH/ OGÓLNE ZASADY STWIERDZANIA KWALIFIKACJI GEOLOGICZNYCH /UPRAWNIEŃ GEOLOGICZNYCH/ /na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 19.VI.2006 r. w sprawie kategorii prac geologicznych, kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI ZMIAN MODELU KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO W ZAKRESIE GEOINFORMATYKI NA PRZYKŁADZIE STUDIUM PODYPLOMOWEGO GIS W POLITECHNICE WROCŁAWSKIEJ

KIERUNKI ZMIAN MODELU KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO W ZAKRESIE GEOINFORMATYKI NA PRZYKŁADZIE STUDIUM PODYPLOMOWEGO GIS W POLITECHNICE WROCŁAWSKIEJ KIERUNKI ZMIAN MODELU KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO W ZAKRESIE GEOINFORMATYKI NA PRZYKŁADZIE STUDIUM PODYPLOMOWEGO GIS W POLITECHNICE WROCŁAWSKIEJ Helena Klaudia Szczepanik Józef Woźniak Zakład Geodezji i Geoinformatyki

Bardziej szczegółowo

KONIECZNOŚĆ ZMIAN PRZEPISÓW W ZAKRESIE GOSPODAROWANIA ZASOBAMI WSPÓŁWYSTĘPUJĄCYCH WÓD LECZNICZYCH, NATURALNYCH WÓD MINERALNYCH I ZWYKŁYCH

KONIECZNOŚĆ ZMIAN PRZEPISÓW W ZAKRESIE GOSPODAROWANIA ZASOBAMI WSPÓŁWYSTĘPUJĄCYCH WÓD LECZNICZYCH, NATURALNYCH WÓD MINERALNYCH I ZWYKŁYCH Prof. dr hab. inż. Andrzej SZCZEPAŃSKI Zakład Hydrogeologii i Ochrony Wód Akademia GórniczoHutnicza Mgr inż. Tadeusz SZKLARCZYK Zakład Surowców Energetycznych Akademia GórniczoHutnicza KONIECZNOŚĆ ZMIAN

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU GÓRNICTWA I GEOLOGII POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ NA LATA 2012-2020

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU GÓRNICTWA I GEOLOGII POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ NA LATA 2012-2020 STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU GÓRNICTWA I GEOLOGII POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ NA LATA 2012-2020 Gliwice, luty 2012 r. 1 Wprowadzenie Strategia Wydziału Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej na lata 2012-2020

Bardziej szczegółowo

www.pois.gov.pl http://www.ncbr.gov.pl/fundusze-europejskie/program-operacyjny-infrastruktura-isrodowisko/galeria-zakonczonych-projektow-po-iis/

www.pois.gov.pl http://www.ncbr.gov.pl/fundusze-europejskie/program-operacyjny-infrastruktura-isrodowisko/galeria-zakonczonych-projektow-po-iis/ O PROJEKCIE: Realizacja projektu jest ściśle związana z przyjętym przez Politechnikę Koszalińską kierunkiem działań zmierzającym do stworzenia nowoczesnego ośrodka edukacyjnego i naukowego, służącego rozwojowi

Bardziej szczegółowo

Lifelong learning a działalność edukacyjna polskich bibliotek akademickich w zakresie kompetencji informacyjnych

Lifelong learning a działalność edukacyjna polskich bibliotek akademickich w zakresie kompetencji informacyjnych Lifelong learning a działalność edukacyjna polskich bibliotek akademickich w zakresie kompetencji informacyjnych Mgr Anna Pieczka Uniwersytet Jagielloński Toruń, 20.03.2015 Plan prezentacji Kompetencje

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

Wykształcenie na zamówienie

Wykształcenie na zamówienie Wykształcenie na zamówienie Wyniki kolejnej edycji konkursu na kierunki zamawiane Według szacunków ministerstwa, w roku 2013 w polskim przemyśle zabraknie ponad 46 tys. inżynierów, a w usługach ponad 22

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ MATEMATYKI. www.wmat.pwr.edu.pl

WYDZIAŁ MATEMATYKI. www.wmat.pwr.edu.pl WYDZIAŁ MATEMATYKI www.wmat.pwr.edu.pl MATEMATYKA Studenci kierunku Matematyka uzyskują wszechstronne i gruntowne wykształcenie matematyczne oraz zapoznają się z klasycznymi i nowoczesnymi zastosowaniami

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ MIĘDZYNARODOWA AUDYT WEWNĘTRZNY I KONTROLA FINANSOWA

RACHUNKOWOŚĆ MIĘDZYNARODOWA AUDYT WEWNĘTRZNY I KONTROLA FINANSOWA RACHUNKOWOŚĆ MIĘDZYNARODOWA AUDYT WEWNĘTRZNY I KONTROLA FINANSOWA Studia Podyplomowe Wydział Zarządzania Akademia Górniczo Hutnicza im. Stanisława Staszica ADRESACI STUDIÓW Studia RACHUNKOWOŚĆ MIĘDZYNARODOWA

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (012) 426 20 60 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (012) 426 20 60 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl Gdzie uczą zarządzad zasobami ludzkimi? Częśd pierwsza: Kraków KRAKÓW 2010 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (012) 426 20 60 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.pl

Bardziej szczegółowo

gromadzenie, przetwarzanie

gromadzenie, przetwarzanie Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni Moduł danych w serwisie CRIS - gromadzenie, przetwarzanie i prezentacja danych mgr inż. Piotr Cofałka, mgr inż. Jacek Długosz dr Joachim

Bardziej szczegółowo

RZĄDOWY PROGRAM KIERUNKI ZAMAWIANE. Studiuj kierunki strategiczne dla Polski! prof. Barbara Kudrycka minister nauki i szkolnictwa wyższego

RZĄDOWY PROGRAM KIERUNKI ZAMAWIANE. Studiuj kierunki strategiczne dla Polski! prof. Barbara Kudrycka minister nauki i szkolnictwa wyższego RZĄDOWY PROGRAM KIERUNKI ZAMAWIANE Studiuj kierunki strategiczne dla Polski! prof. Barbara Kudrycka minister nauki i szkolnictwa wyższego Sukces KIERUNKÓW ZAMAWIANYCH 2008 pilotaŝ programu: wpłynęło 51

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań

Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań Koncepcja międzyinstytucjonalnego ośrodka wspierania badań Dominika Walec Uniwersytet Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA BAZY DANYCH NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA (NHZ) NA POLSKICH OBSZARACH MORSKICH

KONCEPCJA BAZY DANYCH NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA (NHZ) NA POLSKICH OBSZARACH MORSKICH ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK LII NR 3 (186) 2011 Czesł aw Dyrcz Akademia Marynarki Wojennej KONCEPCJA BAZY NAWIGACYJNO-HYDROGRAFICZNEGO ZABEZPIECZENIA (NHZ) NA POLSKICH OBSZARACH MORSKICH

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1: Zadanie 2:

Zadanie 1: Zadanie 2: 120 Zadanie 1: MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE Komorowski W., (kierownik zadania) 2010 - Przeprowadzenie pompowań oczyszczających oraz oznaczeń składu chemicznego wody dla oceny stanu technicznego otworów, zagroŝeń

Bardziej szczegółowo

ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ

ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ (zatwierdzone przez Radę Wydziału Elektrycznego w dn. 22.02.2010r.) Oceny nauczycieli akademickich Wydziału

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE. MINISTRA ŚRODOWISKA l)

ROZPORZĄDZENIE. MINISTRA ŚRODOWISKA l) Projekt z dnia 24 czerwca 2013 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA l) Na podstawie art. 118 ust. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 163, poz. 981 oraz z 2013

Bardziej szczegółowo

Wizytacja stacji hydrogeologicznych sieci obserwacyjno-badawczej wód podziemnych 22-24 kwietnia 2015 r.

Wizytacja stacji hydrogeologicznych sieci obserwacyjno-badawczej wód podziemnych 22-24 kwietnia 2015 r. Program Infrastruktura Monitoringu Wód Podziemnych ul. Rakowiecka 4, 00-975 Warszawa tel. 22 45 92 441, fax. 22 45 92 441 Sieć obserwacyjno-badawcza wód podziemnych na obszarze działania Oddziału Świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA I REKREACJA

TURYSTYKA I REKREACJA TURYSTYKA I REKREACJA Nowy kierunek kształcenia na Wydziale Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Wydział Geologii, Gofizyki i Ochrony Środowiska Katedra Geologii Ogólnej, Ochrony Środowiska i Geoturystyki

Bardziej szczegółowo

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników System Informacji Geograficznej (GIS: ang. Geographic Information System) system informacyjny służący do wprowadzania, gromadzenia, przetwarzania oraz wizualizacji danych geograficznych. Najbardziej oczywistą

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne dla geotermii w Polsce

Uwarunkowania prawne dla geotermii w Polsce Uwarunkowania prawne dla geotermii w Polsce Dr hab. inż. Barbara Tomaszewska, prof. IGSMiE PAN Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zakład Odnawialnych Źródeł Energii

Bardziej szczegółowo

Kierunki studiów - uczelnie - studia Kierunki zamawiane w roku akademickim 2009/2010

Kierunki studiów - uczelnie - studia Kierunki zamawiane w roku akademickim 2009/2010 22 czerwca Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego uzyskało zgodę na zwiększenie puli środków przeznaczonych na program "kierunki zamawiane". Celem programu jest wykształcenie dodatkowo kilkudziesięciu

Bardziej szczegółowo