Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością"

Transkrypt

1 2 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością Daniel Pietrzak Pojęcie pracy często kojarzy się nam z trudzeniem się z zajęciem, które ograniczylibyśmy do minimum ( ). W nowoczesnych społeczeństwach posiadanie pracy jest ważne dla zachowania poczucia własnej wartości Anthony Giddens 1 Wstęp Według R. Lamba poradnictwo zawodowe jest to proces, w którym doradca zawodowy i klient pracują wspólnie, aby ten ostatni mógł osiągnąć lepsze zrozumienie samego siebie i wiedzę o świecie pracy i mógł bardziej realistycznie wybrać, zmienić lub dostosować się do wymagań, jakie stawia praca 2. W Polsce jest ono dziedziną stosunkowo nową. Zanim jeszcze pojawiło się w naszym kraju zjawisko bezrobocia, był to obszar o dużo mniejszym aniżeli obecnie znaczeniu, wadze i potencjalnej sile oddziaływania. Każdy przecież, kto chciał pracować, podejmował zatrudnienie; zresztą, o czym niewielu już pamięta, istniał 1 A. Giddens, Socjologia, PWN, Warszawa 2007; Od samoakceptacji do aktywności? Postawy wobec własnej niepełnosprawności a aktywność zawodowa, (red.) Wierzbicka-Wiszejko D., Academica Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej, Warszawa 2008, s R. Lamb, Poradnictwo zawodowe w zarysie, Zeszyty informacyjno-metodyczne doradcy zawodowego 1998, nr 9, s. 13.

2 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością 23 prawny obowiązek pracy. Nie można było więc mówić o marginalizacji zawodowej czy też o zagrożeniu tym zjawiskiem. Rolę doradców zawodowych spełniali zatem przede wszystkim pedagodzy szkolni oraz wychowawcy szkolni, prowadząc już na tym etapie z uczniami zajęcia zawodoznawcze, zapoznając ich z funkcjonującymi na rynku zawodami, organizując wycieczki do okolicznych zakładów pracy, doradzając najwłaściwszy w odniesieniu do indywidualnych predyspozycji danego ucznia wybór dalszej ścieżki kształcenia. Młody człowiek kończył taką czy inną szkołę, ewentualnie studia, podejmował lepiej lub gorzej dopasowane do jego indywidualnych możliwości i oczekiwań zatrudnienie taki był powszechny model obowiązujący w naszym kraju. Nieistniejące wówczas zjawisko bezrobocia nie rodziło tak obecnie powszechnej presji, nie stawiało ludzi przed koniecznością zmiany miejsca zatrudnienia, nie wymuszało także konieczności tak dzisiaj częstego przekwalifikowywania się. Nie stawiało również uczestników rynku pracy w sytuacji podbramkowej, jaką jest gwałtowne naruszenie poczucia bezpieczeństwa ekonomicznego, socjalnego, jakie niesie za sobą utrata zatrudnienia. Zwłaszcza, jeśli następuje to w sposób nagły, niedający się wcześniej przewidzieć, a tym samym utrudniający przygotowanie się do tej jakże stresującej sytuacji. Poradnictwo zawodowe zatem było przed restytucją w Polsce gospodarki rynkowej działaniem czy też zjawiskiem oczywiście bardzo istotnym i pożądanym, niemniej jego rola, biorąc pod uwagę całkowicie inne niż obecnie uwarunkowania gospodarcze, społeczne i polityczne, była zasadniczo odmienna niż dzisiaj. Z chwilą wejścia Polski do grupy państw o gospodarce rynkowej pojawiły się wszystkie zjawiska związane z nową, jakże różną od poprzedniej rzeczywistością. Najbardziej boleśnie odczuwanym zjawiskiem jest, rzecz jasna, bezrobocie integralny przecież element gospodarki rynkowej. Zjawisko to w odpowiedniej wielkości (2 3%) jest wręcz pożądane, zapewniając tak potrzebną przecież fluktuację kadr, skłaniając uczestników rynku pracy do doskonalenia się, pogłębiania swych wiadomości, podnoszenia kwalifikacji zawodowych, przekwalifikowywania się wreszcie. Utrzymujące się na niskim poziomie bezrobocie świadczy o tym, że rynek pracy jest zdrowy, oddziałuje ono stymulująco na jego uczestników. Staje się jednak kluczowym problemem społecznym z chwilą, kiedy jego poziom niebezpiecznie wzrasta znacznie powyżej owych dwóch czy trzech procent. Obecnie w Polsce, jak wiemy, po kilkuletnim okresie korzystnego spadku poziomu bezrobocia, znów mamy do czynienia z ponownym jego wzrostem, spowodowanym postępującym kryzysem gospodarczym. Pracobiorcy czy też potencjalni pracobiorcy stają się zagubieni, nierzadko nie wiedzą, w którym kierunku się zwrócić, jaką drogą pójść. Jednostki o wysokich kwalifikacjach, świadome, silne, odważne i przebojowe radzą sobie bardzo często same dzięki swej elastyczności i mobilności, pozostałe zaś, odczuwając wszystkie negatywne zmiany jako naruszenie ich poczucia bezpieczeństwa, potrzebują wsparcia, pomocy tak

3 24 Elementy poradnictwa dla osób z niepełnosprawnością ze strony doradców zawodowych, jak i częstokroć psychologów. Te dwa obszary doradztwo zawodowe oraz wsparcie psychologiczne zazębiają się z sobą i łączą nierozerwalnie. Przecież utrata zatrudnienia kwalifikowana jest jako jedna z najbardziej stresujących sytuacji w życiu człowieka. Zwłaszcza jeśli zatrudnienie to było dotąd stabilne, nierzadko wieloletnie, stanowiąc integralny, nierozerwalny element egzystencji danej jednostki. Kiedy ta oczywista potrzeba bezpieczeństwa jest naruszona, nie każda z osób dotkniętych tym zjawiskiem jest w stanie sama sobie efektywnie z nim poradzić. Osoba tracąca zatrudnienie odczuwa przecież nie tylko oczywisty stres wiążący się z zachowaniem jej bezpieczeństwa ekonomicznego. Istotny jest również problem społeczny, poczucie odrzucenia społecznego, odczuwanie wykluczenia społecznego, bycia kimś gorszym. I tu pojawia się pole do działania dla poradnictwa zawodowego wsparcie dla osób, których ryzyko wykluczenia jest zbyt wysokie, aby pozostawić je samymi sobie; aktywizacja zawodowa ludzi, którzy niezbyt dobrze radzą sobie w nowej rzeczywistości. Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością Osoby z grup szczególnego ryzyka zawsze w specjalny sposób pozostawały w polu widzenia doradców zawodowych. Doradztwo zawodowe kładzie wyjątkowy nacisk na wspieranie ludzi zagrożonych wykluczeniem, nierzadko pozostających na marginesie społeczeństwa. Grupą w sposób szczególny narażoną na negatywne skutki przemian gospodarczych są osoby z niepełnosprawnością. Zjawiska bowiem, jakie niesie ze sobą gospodarka rynkowa, w sposób wyjątkowo silny dotykają tę właśnie część populacji. W tak zwanym minionym okresie (do 1989 roku) wiele obserwowanych obecnie negatywnych zjawisk po prostu nie istniało w naszym kraju. O wiele większa wówczas niż obecnie sieć działających na rynku tak zwanych Spółdzielni Inwalidów, zatrudniających osoby z niepełnosprawnością, również brak tak charakterystycznych problemów finansowych, bytowych, jakie są codziennością obecnie to wszystko sprawiało, że zatrudnienie osób z niepełnosprawnością nie stanowiło większego problemu społecznego. Nie można też zapominać o tym, iż tak dzisiaj prężnie postępująca emancypacja przedstawicieli tego środowiska była kiedyś o wiele mniejsza, a zjawisko to przecież przekłada się i słusznie na chęć i potrzebę integrowania się osób z niepełnosprawnością z resztą społeczeństwa. Metodą tej integracji jest przecież także, o ile nie przede wszystkim, praca. Zatrudnienie nie tylko na chronionym rynku pracy (np. Zakłady Pracy Chronionej), ale również coraz częściej na rynku pracy otwartym.

4 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością 25 Zwłaszcza teraz, w dobie kryzysu gospodarczego, kwestia wsparcia tych osób staje się szczególnie paląca. Zmiany przepisów regulujących zasady wsparcia finansowego udzielanego pracodawcom zatrudniającym osoby z niepełnosprawnością, jakie weszły w życie z początkiem 2009 roku, również spowodowały znaczący spadek zatrudnienia wśród tej grupy pracobiorców. Osoby z niepełnosprawnością nie tylko mają coraz mniejsze możliwości znalezienia zatrudnienia, ale i jeszcze bardziej wzrasta liczba przedstawicieli tej grupy, którzy tracą już posiadane miejsca pracy. Jakkolwiek brutalnie by to nie zabrzmiało, na skutek zmian w przepisach oraz istniejącego kryzysu rosnącej liczbie pracodawców coraz mniej opłaca się zatrudniać osoby z niepełnosprawnością. Przepisy ograniczają wsparcie udzielane przez państwo za pośrednictwem Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) pracodawcom do zwrotu w wysokości do 75% kwoty wynagrodzenia pracownika, określając przy tym górne limity owych kwot odniesione do aktualnej wysokości najniższego wynagrodzenia. Kwoty te są różne dla zakładów pracy rynku chronionego (zwroty wyższe) i dla zakładów pracy na rynku otwartym (zwroty niższe). Tak zwane schorzenia specjalne, jak choćby niepełnosprawności psychiczne, traktowane są bardziej ulgowo (górne limity kwot refundacji wynagrodzeń takich pracowników są wyższe). Stopień niepełnosprawności pracownika również ma wpływ na wysokość refundacji (największa dla stopnia znacznego, najmniejsza zaś dla lekkiego bez względu na przyczynę niepełnosprawności). Podkreślić jednak należy, iż obecnie pracodawcy, kierując się rachunkiem ekonomicznym oraz ogólną sytuacją gospodarczą, bardzo często w pierwszej kolejności rezygnują z pracy właśnie osób z niepełnosprawnością. Warto zajrzeć do danych statystycznych: według informacji GUS 3 na koniec III kwartału 2008 roku mieliśmy w Polsce osób posiadających orzeczenia o niepełnosprawności. Z tej liczby posiadało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, o umiarkowanym, wreszcie lekkim. W 2008 roku GUS odnotował ogółem spośród wszystkich osób z niepełnosprawnością pracujących, w tym mieściło się: posiadaczy znacznej niepełnosprawności, umiarkowanej oraz osób z niepełnosprawnością lekką. Współczynnik aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnością (a wiec stosunek aktywnych zawodowo do ogółu tej populacji) wyniósł zaledwie 14,4% (dla osób sprawnych wskaźnik za analogiczny okres to 54,6% widzimy więc kolosalną różnicę). Wskaźniki te są niebagatelne. Powyższa liczba osób z niepełnosprawnością stanowi bowiem niemalże 1/10 ogółu ludności naszego kraju (wg danych GUS osób na koniec 2008 roku 4 ). Zatem aż co dziesiąty mieszkaniec Polski posiada orzeczenie o niepełnosprawności. 3 ( r.). 4 ( r.).

5 26 Elementy poradnictwa dla osób z niepełnosprawnością Na coraz bardziej trudną sytuację osób z niepełnosprawnością na rynku pracy składają się zatem obecnie dwa czynniki ogólny kryzys gospodarczy i wynikające z niego zwolnienia pracowników, brak przyjęć nowych oraz wewnętrzne polskie przepisy regulujące zatrudnianie tej kategorii pracobiorców. Grupa ta, od zawsze przecież mająca trudniejszą od osób sprawnych sytuację zawodową i ogólnie społeczną, trudniejszy start zawodowy oraz węższe możliwości podejmowania zatrudnienia, obecnie znajduje się w sytuacji wyjątkowo niekorzystnej. Należy domniemywać, iż to niełatwe położenie będzie się jeszcze pogłębiać. Osoby zajmujące się aktywizacją społeczną i zawodową osób z niepełnosprawnością odnotowują od dłuższego już czasu wzmożony ich napływ jako beneficjentów działań aktywizujących. Autor, jako doradca zawodowy na co dzień pracujący z tą grupą społeczną, również obserwuje to niepokojące zjawisko. Liczbowo kwestie te przedstawiają się następująco: Pracodawcy z małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) są w naszym kraju główną siłą tworzącą miejsca pracy z ponad 1,7 mln ogółu przedsiębiorstw 98% stanowią firmy małe (w tym również mikro) oraz średnie (zatrudniające do 250 osób). Dają one zatrudnienie 70% z ogółu 8,5 mln pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach (dane sprzed kryzysu). W obecnych realiach wykluczenie i marginalizacja stają się coraz większym problemem osób posiadających orzeczenia o niepełnosprawności. Stanowi to jednocześnie coraz większe wyzwanie dla doradców zawodowych oraz pośredników pracy, a także współpracujących z nimi psychologów. Zwłaszcza, że sami potencjalni beneficjenci owych działań osoby z niepełnosprawnością nie zawsze wykazują właściwą aktywność na tym polu. Wynika to z braku wiary w siebie, nieznajomości zasad podejmowania zatrudnienia, stereotypów dotykających samych zainteresowanych ( nie mogę pracować ). Nierzadko doradca zawodowy obserwuje postawy roszczeniowe wiele osób dotkniętych niepełnosprawnością wychodzi z założenia, iż ich schorzenie czy dolegliwość predestynuje je do ulgowego traktowania na rynku pracy ( bo mi się należy ). Daje się również często odczuć syndrom wyuczonej bezradności wśród tej grupy społecznej. Niestety, stereotypy dotyczące możliwości podejmowania pracy przez osoby z niepełnosprawnością utrwala również sam system orzecznictwa. Oto bowiem według nomenklatury stosowanej w orzeczeniach ZUS-owskich osoba mająca znaczny stopień niepełnosprawności (dawna pierwsza grupa) posiada wpis w orzeczeniu klasyfikujący ją jako całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Osoba ze stopniem umiarkowanym (dawna druga grupa) określana jest jako niezdolna do pracy. Stopień lekki (grupa trzecia) to cytując zapisy z orzeczeń osoby częściowo niezdolne do pracy. Należy tu podkreślić, iż tysiące osób posiadających różnego rodzaju i stopnia orzeczenia o niepełnosprawności świetnie funkcjonują tak na niwie społecznej, prywatnej, jak i w roli pełnoprawnych, wartościowych pracowników. I nie ma tu różnicy, czy dotyczy to posiadaczy orzeczeń o stopniu znacznym,

6 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością 27 umiarkowanym czy lekkim. Jeśli tylko są chęci, kwalifikacje i doświadczenie każda z tych osób ma szansę na znalezienie zatrudnienia. Nie istnieje też, rzecz jasna, żaden przepis zabraniający im podejmowanie pracy. Artykuł 11(3) kodeksu pracy zabrania jakiejkolwiek dyskryminacji, wymieniając na jednym z pierwszych miejsc po zakazie dyskryminacji ze względu na wiek i płeć dyskryminację z powodu niepełnosprawności. Istnieje jednak wciąż wiele osób, które sugerując się zapisami w orzeczeniach, nawet nie stara się podjąć zatrudnienia, gdyż zbyt dosłownie traktuje owe dziwne i niemające nic wspólnego ani z prawdą, ani z przepisami sformułowania. Chciałoby się zaś powtórzyć za Szczepankowską i Majewskim, iż żadna praca nie wymaga od człowieka, który ma ją wykonywać, pełnej sprawności. Istnieją prace o różnej skali wymagań. Jedne wymagają wysokiej sprawności fizycznej lub manualnej, inne zaś wysokiej sprawności intelektualnej, a jeszcze inne specjalnych zdolności i umiejętności czy określonych cech osobowości 5. Niepełnosprawność zatem nie może być i nie jest par excellence czynnikiem uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia przez osobę nim dotkniętą. Niesie ona za sobą pewne indywidualne ograniczenia mniejsze lub większe, niemniej nie odbiera osobie z niepełnosprawnością zdolności do podejmowania i wykonywania pracy, a także umiejętności, wiedzy i kompetencji koniecznych do świadczenia stosunku pracy. Pozazdrowotne ograniczenia na tym polu wynikają z regulowanej przepisami możliwości dorabiania do rent bez ryzyka ich zawieszenia lub utraty. Przepisy owe, znacząco ograniczające osoby z niepełnosprawnością w podejmowaniu zatrudnienia (lęk przed utratą czy zawieszeniem renty), podtrzymało na początku 2009 roku weto prezydenta, choć istniała duża szansa na zniesienie tych ograniczeń. Obecny zatem stan rzeczy wpływa na wiele z tych osób demotywująco, hamująco wolą one pozostać biernymi zawodowo, aniżeli ryzykować zawieszenie bądź odebranie renty (nawet za cenę o wiele wyższego wynagrodzenia, jakie uzyskałyby one, podejmując zatrudnienie). Obecne zatem czasy są dla osób szczególnie zagrożonych zmarginalizowaniem wyjątkowo brutalne. Giermanowska 6 przytacza dane pokazujące zależności między stopniem niepełnosprawności a szansą na znalezienie zatrudnienia. Respondentami byli pracownicy Powiatowych Urzędów Pracy. Szanse na znalezienie pracy przez osoby z niepełnosprawnością w zależności od stopnia ich niepełnosprawności ocenili następująco: 5 T. Majewski, B. Szczepankowska, Rehabilitacja zawodowa osób niepełnosprawnych, [w:] Problem niepełnosprawności w poradnictwie zawodowym, Zeszyty informacyjno-metodyczne doradcy zawodowego 1998, nr 10, s E. Giermanowska, Zatrudnienie młodych osób niepełnosprawnych w opiniach pracowników Powiatowych Urzędów Pracy, [w:] Młodzi niepełnosprawni aktywizacja zawodowa i nietypowe formy zatrudnienia, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2007, s. 84.

7 28 Elementy poradnictwa dla osób z niepełnosprawnością Tabela 1. Zależność między stopniem niepełnosprawności a szansą znalezienia zatrudnienia (wg pracowników Powiatowych Urzędów Pracy) Stopień niepełnosprawności Duże Raczej duże Raczej małe Małe Znaczny 1,2% 3,9% 22,7% 71,0% Umiarkowany 7,8% 32,2% 43,3% 15,5% Lekki 11,0% 48,1% 32,2% 6,6% Źródło: E. Giermanowska, Zatrudnienie młodych osób niepełnosprawnych w opiniach pracowników Powiatowych Urzędów Pracy, [w:] Młodzi niepełnosprawni aktywizacja zawodowa i nietypowe formy zatrudnienia, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2007, s. 84. Dane przedstawione w tabeli 1 dobitnie pokazują, iż w opinii pracowników PUP, a więc osób mających na co dzień kontakt z niepełnosprawnymi osobami poszukującymi pracy, najmniejsze szanse na znalezienie zatrudnienia mają dotknięci znacznym stopniem niepełnosprawności ogółem 93,7% wskazań. W Polsce zaś brak jest systemowych form wsparcia dla tej grupy społecznej, jaką są posiadacze orzeczeń, co skutkowałoby z pewnością o wiele większą niż obecnie efektywnością w dziedzinie reintegracji społecznej i zawodowej osób wykluczonych, w tym również tych z niepełnosprawnością. Niestety zaś, funkcjonująca od 1997 roku ustawa o rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych nie stanowi, bo stanowić nie może, cudownego antidotum na te problemy. Paradoksalnie, w Polsce, obok sieci urzędów pracy, funkcjonuje duża liczba prywatnych agencji pośrednictwa pracy, organizacji pozarządowych, stowarzyszeń działających na rzecz osób z niepełnosprawnością. Wyszukiwanie za pośrednictwem portalu daje imponującą liczbę ponad 1100 organizacji trzeciego sektora, których klientami z definicji są takie osoby. Wydawałoby się zatem, że sytuacja nie powinna rysować się aż tak ponuro. Niestety, wielkość, a zatem siła oddziaływania wielu z tych organizacji, jest czysto iluzoryczna, poza tym wyniki raportów pokazują niewesołą prawdę: tylko 36% Ośrodków Pomocy Społecznej, 53% Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie, 60% Powiatowych Urzędów Pracy współpracuje z niepublicznymi instytucjami wspomagającymi zatrudnienie. Z jednej strony może to świadczyć o słabości organizacji pozarządowych w dziedzinie rynku pracy, z drugiej o niedocenianiu przez instytucje samorządowe prozatrudnieniowej roli NGO (Non-Government Orgnizations organizacji pozarządowych DP). Niekomercyjne, niepubliczne agencje zatrudnienia, działające na rzecz osób niepełnosprawnych ze względu na specyfikę swojej działalności i ograniczoną liczbę beneficjentów, są w stanie lepiej poznać ich problemy i zdiagnozować potrzeby. Usługi przez nie świadczone są zróżnicowane, co wzbogaca ofertę nie tylko dla bezrobotnych i poszukujących pracy osób niepełnosprawnych, ale również dla tych, którzy nie są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy. Organizacje pozarządowe często zapewniają bardziej wyspecjalizowane i zindywidualizowane usługi niż instytu-

8 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością 29 cje publiczne 7. Mimo iż wiele z tych organizacji to jednostki niewielkie, to jednak część z nich jest organizacjami działającymi bardzo prężnie, dysponującymi dużym potencjałem kadrowym i możliwościami. Dodać do nich należy działające na rynku organizacje zrzeszające samych pracodawców. Lepsza współpraca na linii instytucje samorządowe oraz organizacje pozarządowe i zrzeszenia pracodawców przyniosłaby z pewnością bardzo szybko wymierne i odczuwalne wyniki. Niestety, obecna sytuacja w tej materii nie napawa optymizmem, mimo tkwiącego w istniejących instytucjach i organizacjach ogromnego potencjału. W efekcie, często człowiek poszukujący wsparcia czuje się zagubiony, traci poczucie własnej wartości, godności. Nie wiedząc zaś, dokąd jeszcze się udać, zniechęca się bardzo szybko. Szczególnie bolesne jest to zwłaszcza poza dużymi ośrodkami miejskimi, na prowincji, gdzie dostęp do instytucjonalnych form wsparcia jest znacząco ograniczony. Nie uzyskując oczekiwanego wsparcia w jednym miejscu, osoba poszukująca pomocy nie ma przedstawianych alternatywnych miejsc, organizacji, instytucji, gdzie takie wsparcie miałaby szansę otrzymać. Organizacji być może bardziej kompetentnych, wyspecjalizowanych we wspieraniu osób z danym problemem, daną niepełnosprawnością. Praktyka pokazuje, że współpraca między samymi organizacjami pozarządowymi wydaje się być dużo bardziej efektywna, aniżeli relacje na linii instytucje samorządowe (choćby publiczne służby zatrudnienia) organizacje pozarządowe. Aczkolwiek, rzecz oczywista, nie można generalizować. Wszystko przecież tak naprawdę zależy od konkretnych ludzi zajmujących się aktywizacją swoich beneficjentów, od ich kreatywności, a najczęściej zwyczajnie od chęci i dobrej woli. Dotyczy to tak sektora samorządowego, jak i pozarządowego. A przecież nie należy zapominać, że w kontekście poradnictwa, szkolnictwa zawodowego oraz zatrudnienia Europejska Karta Społeczna (a konkretnie jej art. 15 ust. 1 i 2) głosi zasadę promowania integracji osób z niepełnosprawnością na rynku pracy. Artykuł 15 opiera się na zasadach pełnego uczestnictwa i równych szans. Celem jest usunięcie przeszkód, które uniemożliwiają osobom niepełnosprawnym branie udziału w codziennym życiu społecznym. Artykuł 10 Europejskiej Karty Społecznej ma na celu zapewnić lub popierać w miarę potrzeby szkolenie techniczne i zawodowe wszystkich osób, w tym osób niepełnosprawnych, w porozumieniu z organizacjami pracodawców i pracowników ( ) 8. Karta ta głosi także ważną zasadę, że prawo do pracy stanowi jedno z głównych praw społecznych. Rozdziały 6 i 7 Zalecenia Rec (92)6 podkreślają niebagatelne znaczenie szkolenia zawodowego 7 Raport z badań: Efektywność aktywizacji zawodowej i pośrednictwa pracy na rzecz osób niepełnosprawnych na terenie województwa mazowieckiego diagnoza i rozwiązania, Fundacja na Rzecz Transportowych Usług Specjalistycznych dla Niepełnosprawnych TUS, Warszawa 2006, [w:] Młodzi Intelektualnie Sprawni ale Ruchowo Niepełnosprawni, Raporty z badań wybrane cytaty, Warszawa 2006, s Europejska Karta Społeczna, Rada Europy, Strasburg 1961.

9 30 Elementy poradnictwa dla osób z niepełnosprawnością w pomocy udzielanej w celu uzyskiwania lub utrzymywania zatrudnienia oraz rozwoju zawodowego. Wskazują ponadto środki, jakie muszą podejmować instytucje zajmujące się zatrudnieniem w celu promowania integracji zawodowej osób z niepełnosprawnością. Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) głosi, że każdy kraj członkowski powinien stopniowo rozszerzać swoje systemy poradnictwa zawodowego, włączając w nie informacje o możliwościach zatrudnienia, tak aby zapewnić do nich dostęp wszystkim dzieciom, młodzieży i osobom dorosłym. Systemy te powinny uwzględniać specjalne programy dla osób niepełnosprawnych 9. MOP dodaje też, iż w planowaniu i świadczeniu usług z zakresu rehabilitacji zawodowej i zatrudniania osób niepełnosprawnych powinny być wykorzystane istniejące służby poradnictwa zawodowego, szkolenia zawodowego, pośrednictwa pracy, zatrudnienia i inne przeznaczone dla wszystkich pracowników, po niezbędnym ich przystosowaniu 10. Warto w tym miejscu wspomnieć, jak przedstawia się w Polsce rynek pracy dla osób z niepełnosprawnością. Ta kategoria uczestników rynku pracy, biorąc pod uwagę ich stopień oraz rodzaj niepełnosprawności, ma do wyboru kilka możliwości podejmowania zatrudnienia. Pierwszą z nich stanowi zatrudnienie w zakładach pracy rynku otwartego. Są to zwykłe zakłady pracy, można by rzec ogólnodostępne. Drugą opcję stanowi zatrudnienie w Zakładach Pracy Chronionej, przeznaczonych dla osób z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności. Zakłady te, po uwzględnieniu pewnych warunków formalnych, jak choćby ilość zatrudnionych w nich osób z niepełnosprawnością, uzyskują specjalny status, a co za tym idzie specjalne ulgi finansowe, subwencjonowanie przez PFRON, dofinansowanie na przystosowanie stanowisk pracy, opiekę medyczną dla pracowników itd. Trzecia możliwość to Zakłady Aktywności Zawodowej głównie dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jest to stosunkowo nowa forma aktywności zawodowej. Tutaj również w grę wchodzą wyjątkowe ulgi finansowe. Czwarta wreszcie opcja to Warsztaty Terapii Zajęciowej tutaj uczestnikami (w tym kontekście nie funkcjonuje termin pracownik ) są najczęściej osoby mające nikłe szanse nie tylko na pracę na rynku otwartym, ale i na pełną rehabilitację. Tak Zakłady Aktywności Zawodowej jak Warsztaty Terapii Zajęciowej są przeznaczone głównie dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, które najczęściej nie poradziłyby sobie na otwartym rynku pracy. Oczywiście, nie wolno zapominać o możliwości podejmowania przez każdego, a więc również niepełnosprawnych, własnej działalności gospodarczej. Wiele osób w ten właśnie sposób stało się aktywnymi podmiotami rynku pracy. Istnieją 9 Konwencja nr 142 dotycząca roli poradnictwa i szkolenia zawodowego w rozwoju zasobów ludzkich, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Genewa Konwencja nr 159 dotycząca rehabilitacji zawodowej i zatrudniania osób niepełnosprawnych, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Genewa 1983.

10 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością 31 specjalne fundusze ułatwiające tej kategorii beneficjentów podejmowanie samozatrudnienia. Należy podkreślić, iż również pracodawcy z rynku pracy otwartego, nie tylko chronionego, otrzymują dofinansowanie do zatrudnienia osób legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności. Jak zatem widać, ta kategoria pracobiorców (czy też potencjalnych pracobiorców) ma szerokie możliwości podejmowania zatrudnienia. Niestety, praktyka pokazuje, iż możliwości te nie są należycie wykorzystywane. Doradca zawodowy, wspierając tę grupę osób zagrożonych wykluczeniem i marginalizacją, jaką są niepełnosprawni, stoi zatem przed niełatwym i ambitnym zadaniem. Poradnictwo zawodowe bowiem stanowi pierwszy etap rehabilitacji zawodowej. Poradnictwo to, cytując Majewskiego, proces polegający na udzielaniu pomocy osobom z ograniczoną zdolnością do pracy w podjęciu decyzji zawodowej, czyli wyborze odpowiedniej kariery zawodowej 11. Majewski wyróżnia tutaj dwie kategorie odbiorców poradnictwa zawodowego. Pierwszą stanowi młodzież z niepełnosprawnością, stająca przed wyborem dalszej ścieżki kształcenia i wymagająca wsparcia w wyborze odpowiedniego zawodu. Drugą kategorią są niepełnosprawne osoby dorosłe, które wymagają rehabilitacji zawodowej, niemające przygotowania do pracy i dotychczas niewykazujące aktywności zawodowej, ewentualnie te, które w czasie tej aktywności stały się niepełnosprawne i wymagają przekwalifikowania. Autor niniejszego artykułu może tu dodać osoby z niepełnosprawnością mające przygotowanie zawodowe, niepełnosprawne od urodzenia (niekoniecznie), które wciąż pracują, ale z różnych przyczyn chcą lub muszą zmienić miejsce pracy. Biorąc pod uwagę wszystkie uwarunkowania, polskie realia, doradca zawodowy, pracujący z osobami z niepełnosprawnością, brać musi pod uwagę kilka czynników. Przede wszystkim musi mieć na uwadze stan zdrowia beneficjenta, rodzaj i stopień jego niepełnosprawności, oraz wynikające stąd ograniczenia wiążące się z podejmowaniem danego rodzaju pracy. Podkreślmy tutaj raz jeszcze, iż każda taka osoba może pracować, niepełnosprawność rodzić może jedynie pewne ograniczenia psychofizyczne, wiążące się z rodzajem i charakterem podejmowanej pracy lub jej szczególnymi uwarunkowaniami. W skrajnych przypadkach skutkiem owych ograniczeń może być chociażby przynamniej uczestnictwo w Warsztatach Terapii Zajęciowej, niemniej każdy posiadacz orzeczenia może (i z naszego punktu widzenia powinien) pracować. Doradca zawodowy diagnozuje zatem możliwości zdrowotne klienta, wiążące się z tym bezpośrednio możliwości zawodowe, edukacyjne, wypracowując wspólnie 11 T. Majewski, B. Szczepankowska, op. cit., s. 30.

11 32 Elementy poradnictwa dla osób z niepełnosprawnością z nim najlepszą dla niego ścieżkę dalszego rozwoju, również zawodowego. Następny krok należeć już będzie do lekarza medycyny pracy. Istotnym problemem, na jaki napotykają doradcy zawodowi pracujący z osobami z niepełnosprawnością, jest wciąż pokutujący w szerokich kręgach społeczeństwa (a zatem również wśród wielu pracodawców) stereotypowy wizerunek takich osób. Obraz ten, w ogromnej liczbie przypadków wypaczony i błędny, przedstawia każdą taką osobę jako jednostkę niesamodzielną, wymagającą dostosowania stanowiska pracy, obecności asystenta i szeregu innych absorbujących działań wiążących się z adaptacją. Zatem potencjalny pracodawca, bazując na tym jakże krzywdzącym wizerunku osoby niepełnosprawnej, czuje się zniechęcony i zdemotywowany do jej zatrudnienia. Do tego dochodzi jeszcze nieznajomość istnienia ulg finansowych przysługujących (mimo zmian przecież) z tytułu zatrudnienia takiej osoby. To wszystko sprawia, iż wielu pracodawców, mając skrajnie błędne pojęcie o omawianej kwestii, nie bierze w ogóle pod uwagę zatrudniania osób z niepełnosprawnością i często nawet świadomie woli płacić tak zwane kary na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z powodu niezatrudniania tej kategorii pracobiorców, aniżeli ich zatrudniać. Organizowane są zatem, choćby przez Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, kampanie społeczne mające na celu uświadomienie społeczeństwa, w tym głównie pracodawców, w kontekście prawdziwego wizerunku osób z niepełnosprawnością jako świetnych i kompetentnych pracowników, niczym nieróżniących się od osób nieposiadających orzeczeń o niepełnosprawności. Tym solidniejszych, że bardziej aniżeli osoby sprawne ceniących już zdobyte miejsce pracy, tym samym bardziej lojalnych, stabilnych, szanujących miejsce pracy. Abstrahując już od faktu, iż nie każdy taki człowiek wymaga przystosowania stanowiska pracy (podkreślmy refundowanego przez państwo) czy obecności asystenta itd. Większość ludzi z niepełnosprawnością, wbrew obiegowej opinii, absolutnie nie wymaga takich udogodnień. Problem właściwego postrzegania owej kwestii przez pracodawców jest zatem niesłychanie istotny w pracy doradcy zawodowego, pracującego z tą właśnie kategorią klientów. Jeśli zachodzi taka potrzeba, doradca zawodowy musi wyposażać takie osoby przede wszystkim w niezbędne informacje dotyczące możliwości i zasad podejmowania przez nie pracy. Taką istotną ulgą, jaka przysługuje posiadaczom orzeczeń o umiarkowanym czy znacznym stopniu niepełnosprawności, jest chociażby siedmiogodzinny dzień pracy, dodatkowa, piętnastominutowa przerwa czy też dodatkowy, dziesięciodniowy urlop, jaki po przepracowaniu roku przysługuje np. na turnusy rehabilitacyjne. Te istotne uprawnienia niepełnosprawnych pracowników równoważy ich chlebodawcom system wspomnianych powyżej dofinansowań do ich stanowisk pracy. Osoba z orzeczeniem, która podejmuje zatrudnienie, musi mieć świadomość tych kwestii i choćby podstawową wiedzę na ten temat. Konieczność uświadomienia tego pracodawcy również, rzecz jasna,

12 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością 33 jest poza dyskusją. Zwłaszcza, że korzystają tutaj tak naprawdę dwie strony. Osoba niepełnosprawna może pracować, przysługują jej określone przepisami uprawnienia, pracodawcy zaś wiążące się z tym wymierne ulgi i korzyści finansowe świadczone za pośrednictwem PFRON-u. System jest przejrzysty, ale nie każdy potencjalnie zainteresowany uczestnik rynku pracy (tak pracobiorca, jak i pracodawca) ma tak naprawdę świadomość jego istnienia. W tym kontekście istotne jest też to, w jaki sposób postrzegają same siebie osoby z niepełnosprawnością. Teoria osiągnięć Atkinsona i Feathera rozróżnia motywację osiągnięć i motywację unikania. Osoby o silnej motywacji osiągnięć zazwyczaj odznaczają się umiarkowanymi aspiracjami. Podejmują się one zadań o średnim poziomie trudności, ponieważ istnieje duże prawdopodobieństwo osiągnięcia sukcesu. Osoby zaś mające słabą motywację podejmują się z kolei albo zadań bardzo łatwych, albo bardzo trudnych, mogąc w prosty sposób uzasadnić swoją ewentualną porażkę. Wysokie aspiracje stawiają sobie przede wszystkim osoby akceptujące się. Za aspiracjami zatem kryje się akceptacja swojej osoby. Osoby bierne zawodowo, nieakceptujące się, mają największy problem w tym aspekcie życia, również zawodowego 12. Nierzadko w procesie doradczym niezbędna staje się na tym etapie konieczność wsparcia działań doradcy zawodowego przez psychologa. W grę wchodzić mogą bądź psychologiczne konsultacje indywidualne, bądź też udział beneficjenta w grupach wsparcia czy grupach rozwoju prowadzonych przez psychologa. Element ten stanowi integralną część procesu doradczego, nie wyklucza bowiem absolutnie równoległej współpracy z doradcą zawodowym. Cytowana już Giermanowska 13 podaje wyniki swego badania ankietowego przeprowadzonego wśród pracowników PUP, a dotyczącego najczęstszych braków umiejętności potrzebnych do zdobycia pracy wśród młodych (podkreślenie moje DP) osób niepełnosprawnych. W tabeli 2 zostały przedstawione odpowiedzi na pytanie: Brak jakich umiejętności najbardziej przeszkadza młodym osobom niepełnosprawnym w zdobyciu pracy?. Tabela 2. Najczęstsze braki umiejętności potrzebnych do zdobycia pracy wśród młodych osób z niepełnosprawnością Umiejętności i kwalifikacje brakujące młodym niepełnosprawnym W % Kwalifikacje zawodowe 32,2 Umiejętności poszukiwania pracy 10,1 Poziom wykształcenia 9,6 Nabycie potrzebnej pewności siebie w kontaktach z pracodawcą 9,0 12 T. Lewowicki, Aspiracje dzieci i młodzieży; Wierzbicka-Wiszejko D., op. cit., PWN, Warszawa 1987, s E. Giermanowska, op. cit., s. 123.

13 34 Elementy poradnictwa dla osób z niepełnosprawnością Umiejętności i kwalifikacje brakujące młodym niepełnosprawnym W % Zmotywowanie do podjęcia pracy 7,8 Znajomość rynku pracy na terenie powiatu i jego najbliższych okolicach 6,0 Wiedza o potencjalnych korzyściach i rekompensatach dla pracodawcy 6,0 Umiejętność rozmowy z potencjalnym pracodawcą 5,4 Znajomość uprawnień przysługujących niepełnosprawnym 3,6 Umiejętności wdrożenia się w obowiązki zawodowe 2,4 Wiedza o działalności organizacji pozarządowych 1,8 Znajomość prawa pracy związanego z zatrudnieniem 0,9 Wiedza o ofercie PUP dla niepełnosprawnych 0,6 Brak odpowiedzi na pytanie 4,8 Źródło: E. Giermanowska, op. cit., s Powyższe wyniki dobitnie pokazują zakres pracy stojącej przed specjalistami, również przed doradcami zawodowymi, na tym polu przede wszystkim jeśli chodzi o nabycie całkiem nowych bądź zmianę już posiadanych kwalifikacji zawodowych oraz nabycie umiejętności efektywnego poszukiwania pracy. Nie należy jednak marginalizować znaczenia problemów wiążących się choćby ze znajomością potencjalnych korzyści i rekompensat dla potencjalnego pracodawcy, uprawnień przysługujących osobom z niepełnosprawnością czy też umiejętności prowadzenia rozmowy z potencjalnym pracodawcą. Znajomość tych i innych kwestii znacząco ułatwia znalezienie i utrzymanie zatrudnienia, stąd choćby kładziony w codziennej pracy doradczej nacisk na wyposażenie klienta w umiejętność przygotowania do rozmowy kwalifikacyjnej i jej odbycia. Kolejne wyzwanie stojące przed poradnictwem zawodowym w tym obszarze to dostęp osób z niepełnosprawnością do Internetu. Truizmem byłoby powtarzanie w tym miejscu oczywistej prawdy, iż dostęp do sieci stanowi okno na świat, jest jedną z metod aktywnego poszukiwania pracy oraz jej wykonywania na zasadzie pracy zdalnej. Dla wielu osób jest to jedyna możliwość stania się aktywnym członkiem społeczeństwa. W przypadku opisywanej grupy ludzi te zastosowania Internetu nabierają szczególnej wagi, stanowią bowiem potencjalnie potężne narzędzie w ich rękach. Narzędzie nie tylko poszukiwania zatrudnienia, ale i świadczenia stosunku pracy. Zwłaszcza, gdy rzecz dotyczy osób z niepełnosprawnością narządu ruchu, mających trudności w poruszaniu się, sparaliżowanych wręcz, czy po prostu mieszkających w małych miejscowościach, gdzie rynek pracy nie ma im nic do zaoferowania. W takiej sytuacji świadczenie pracy zdalnej jest nierzadko jedyną alternatywą dla bierności zawodowej. Sytuacja, jeśli chodzi o dostęp osób z niepełnosprawnością do technologii komputerowych oraz do sieci, nie przedstawia się dobrze. Jak wynika z badań GUS Wykorzystanie technologii informacyjno-telekomunikacyjnych w gospodarstwach do-

14 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością 35 mowych i przez osoby prywatne w 2007 roku 14 dostęp do Internetu ma w naszym kraju zaledwie 41% gospodarstw domowych, przy czym wskaźnik ten na szczęście wzrasta. W 2006 roku wynosił on 36%, w % itd. Niestety, Polska nadal plasuje się na szarym końcu Europy, jeśli chodzi o dostęp społeczeństwa do Internetu. Tutaj znów osoby mieszkające na prowincji mają o wiele trudniejszą sytuację niż mieszkańcy miast. W tych liczbach mieszczą się też osoby z niepełnosprawnością, przy czym z racji na generalnie niższe ich dochody, często mniejszą mobilność (a co za tym idzie, możliwość odbycia szkoleń z posługiwania się nowoczesnymi technologiami) można przyjąć, iż wskaźniki ich dotyczące są o wiele niższe. W sytuacji poszukiwania pracy (nie tylko przecież dla osób z niepełnosprawnością) znajomość obsługi komputera oraz dostęp do Internetu są kluczowe. Jeśli predyspozycje i oczekiwania beneficjenta na to pozwalają, rolą doradcy jest tutaj wyposażenie go w informacje, gdzie i na jakich zasadach może on zakupić czy też otrzymać komputer, o ile go jeszcze nie posiada (np. istniejące programy PFRON-u, program Pierwszy Krok dla osób ze znaczną niepełnosprawnością narządu ruchu). Kolejny krok stanowić może zaproponowanie, jeśli istnieje taka możliwość, kursów dotyczących znajomości obsługi komputera. Nierzadko konieczny staje się też zakup specjalistycznego oprogramowania czy osprzętu, które umożliwiłyby osobom choćby niewidomym czy sparaliżowanym korzystanie z technologii informatycznej. Bardzo często zdobycie już choćby tylko podstawowej znajomości obsługi komputera (pakiet MS Office, obsługa Internetu) rozszerza wydatnie osobie z niepełnosprawnością możliwości znalezienia zatrudnienia. Praktyka pokazuje, że ta ścieżka umożliwiła już wielu osobom na podjęcie satysfakcjonującej pracy. Następnym problemem, przed jakim staje doradca zawodowy pracujący z osobami z niepełnosprawnością, jest ich wiek. Nierzadko są to osoby po 50 roku życia, a więc z tej chociażby racji zagrożone niejako w dwójnasób wykluczeniem i marginalizacją. Trzeba podkreślić, ze osobom w tym wieku jako znacznie mniej mobilnym od choćby dwudziestolatków trudniej jest pogodzić się z sytuacją utraty pracy, zwłaszcza jeśli była to praca wieloletnia, na podobnym czy wręcz tym samym stanowisku przez ten cały okres, u tego samego pracodawcy. Osoby takie nie posiadają CV czy listów motywacyjnych, nie potrafią ich stworzyć, nie wiedzą, czym są dokumenty aplikacyjne, jakie jest ich zastosowanie. Ludzi tych charakteryzuje najczęściej zagubienie i nieprzystosowanie do realiów dzisiejszego rynku pracy. W takiej sytuacji odnalezienie się na nim, poczynienie jakichś konkretnych kroków zaradczych, przekwalifikowanie się, znalezienie nowego zatrudnienia wręcz staje się bez specjalistycznego wsparcia bardzo trudne. W grę bowiem wchodzą wieloletnie nawyki, przyzwyczajenia, wyrobione postawy. Notabene obawa przed tymi ewentualnymi przyzwyczaje- 14 ( r.).

15 36 Elementy poradnictwa dla osób z niepełnosprawnością niami, nawykami jest czymś, co powstrzymuje pracodawców przed masowym zatrudnianiem osób w wieku średnim czy przedemerytalnym. Jeśli zaś osoba w wieku dojrzałym nigdy dotąd nie pracowała bądź okres jej braku aktywności zawodowej jest już długi, wykazuje ona symptomy bezradności wyuczonej tutaj także pomoc specjalisty staje się niezbędna. Ten akurat (niejedyny zresztą) aspekt dotyczy w takim samym stopniu osób z niepełnosprawnością, jak i ludzi sprawnych. W każdej sytuacji zaawansowanie wiekowe będzie działało na niekorzyść osoby najczęściej nie jest czynnikiem zwiększającym szanse na zatrudnienie. Należy mieć nadzieję, że mnogość realizowanych w poprzednim i obecnym okresie programowania projektów współfinansowanych ze środków UE, a dotyczących aktywizacji osób powyżej 50 roku życia oraz jednocześnie uświadamiania pracodawców co do korzyści wynikających z ich zatrudniania choć w pewnym stopniu, zmniejszy ryzyko marginalizacji tej grupy społecznej. Pozytywnym aspektem wiążącym się z wiekiem jest niezaprzeczalny fakt, iż osoby dojrzałe cechuje dużo większe aniżeli osoby młodsze doświadczenie nie tylko życiowe, ale i zawodowe. Są to także osoby stabilne, wyjątkowo silnie szanujące uzyskane miejsce pracy, niezainteresowane częstą jej zmianą. Średni (aby nie użyć słowa zaawansowany) wiek cechuje się siłą rzeczy mniejszą mobilnością, co z perspektywy pracodawcy stanowić powinno atut argument na rzecz zatrudniania osoby niebędącej zainteresowaną rychłą zmianą już zdobytego miejsca pracy. Oczywiste jest, iż osoba, której znalezienie zatrudnienia nie przyszło łatwo, bardziej ceni swoje miejsce pracy. Ludzie, o których mowa, najczęściej mogą też bardziej poświęcić się pracy zawodowej z racji chociażby na odchowane już dzieci oraz brak ewentualności skorzystania z urlopu macierzyńskiego czy wychowawczego. Należy zatem uwrażliwiać pracodawców na tę cechę osób dojrzałych, która przecież z ich subiektywnego punktu widzenia jest ze wszech miar pożądana. Istotny czynnik warunkujący poruszanie się po rynku pracy osób z niepełnosprawnością stanowi również płeć nadal bowiem kobietom z grup ryzyka, a więc i niepełnosprawnym, trudniej jest zdobyć satysfakcjonujące miejsce pracy, nawet mimo posiadania adekwatnych do danego stanowiska kwalifikacji i doświadczenia. Jeśli zaś już podejmą pracę, oferowane wynagrodzenie bywa niższe, aniżeli w przypadku wynagrodzenia oferowanego zatrudnionemu na danym stanowisku mężczyźnie o analogicznych kwalifikacjach. Tu z kolei nadzieją mogą być różnorodne działania w ramach projektów genderowych wyrównujących szanse kobiet na rynku pracy. Szerokie pole do działania stoi także przed instytucją pełnomocnika rządu do spraw równego traktowania, nie wspominając już o pełnomocniku rządu do spraw osób niepełnosprawnych. Jedynie bowiem działania systemowe, ewentualnie dalsze kampanie społeczne, mogą zmienić nastawienie pracodawców do tej właśnie kategorii osób poszukujących pracy.

16 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością 37 Kolejnym istotnym elementem wiążącym się ze specyfiką pracy doradczej z osobami z niepełnosprawnością (i nie tylko) jest ich poziom wykształcenia i/lub kwalifikacje zawodowe. Wykształcenie i kwalifikacje bywają niskie lub zdezaktualizowane. Bardzo często nieaktualne, a tym samym nieprzydatne na rynku pracy kwalifikacje wiążą się z poprzednio omawianym problemem z wiekiem danej jednostki. Z pewnością problem nieaktualnych kwalifikacji bardziej dotyka osoby wykształcone w tak zwanym minionym okresie. Ponadto wiele zawodów stało się profesjami niszowymi, na które brak jest zapotrzebowania na rynku pracy bądź owo zapotrzebowanie jest niskie. Problemem są także osoby legitymujące się jedynie podstawowym wykształceniem. Osobom zaś z niepełnosprawnością często trudniej było i jest zdobyć konkretne kwalifikacje zawodowe. Jeśli zaś dochodzi do tego brak doświadczenia zawodowego, względnie długi okres braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej, wówczas osoba taka wymaga dłuższego procesu doradczego. Jeśli realia na to pozwalają, należy także przemyśleć zdobycie kwalifikacji zawodowych, które ułatwiłyby wejście czy też powrót na rynek pracy. Doradca musi brać tutaj pod uwagę ograniczenia zdrowotne swego klienta. Prawidłowa zatem porada zawodowa musi uwzględniać zdiagnozowanie możliwości zawodowych klienta z niepełnoprawnością, poznanie wymagań różnych zawodów, stanowisk pracy i odpowiedni ich dobór do możliwości i ograniczeń takiego człowieka. Jednocześnie z powodu braku środków do życia osoby te często nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów podwyższenia swoich kwalifikacji. Na szczęście rynek oferuje wiele możliwości skorzystania z bezpłatnego podnoszenia kwalifikacji zawodowych dla beneficjenta. Szeroka gama dostępnych szkoleń, kursów finansowanych z funduszy zewnętrznych (choćby za pośrednictwem Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki) daje możliwość skorzystania z nich osobom, których sytuacja ekonomiczna nie pozwalałaby na sfinansowanie ich z własnych zasobów. Rolą doradcy zawodowego jest zatem w takim wypadku wyposażenie zainteresowanego w stosowne informacje dotyczące takiej formy doskonalenia. Należy jednak podkreślić, iż w lepszej sytuacji są osoby mieszkające w miastach z racji na o wiele szerszą aniżeli na terenach wiejskich ofertę szkoleniową. Niejednokrotnie jednak doradca musi z różnych powodów poszukiwać takiej ścieżki zawodowej, która nie wymagałaby od jednostki podnoszenia przez nią kwalifikacji zawodowych. Największym wskaźnikiem tak zatrudnienia, jak i aktywności zawodowej wykazują się osoby z niepełnosprawnością, posiadające wykształcenie wyższe, średnie zawodowe oraz zasadnicze zawodowe. Dowodzi to, że posiadanie konkretnych kompetencji wiedzy i umiejętności zawodowych, przygotowania do wykonywania określonego zawodu jest decydującym czynnikiem warunkującym powodzenie na rynku pracy, istotniejsze nawet od ogólnego poziomu wykształcenia. Uzasadnia to konkretny wybór ze strony doradcy zawodowego do-

17 38 Elementy poradnictwa dla osób z niepełnosprawnością tyczący formy wsparcia w postaci chociażby doboru szkoleń zawodowych dla beneficjentów zadania. Tabela 3. Poziom wykształcenia osób z niepełnosprawnością, ich wskaźnik zatrudnienia oraz bierność zawodowa BAEL GUS IV kwartał 2007 r. Poziom wykształcenia w % Wskaźnik zatrudnienia w % Poziom biernych zawodowo w % Wyższe 5,9 26,1 71,2 Średnie zawodowe (łącznie z wykształceniem policealnym) 19,0 22,1 77,9 Średnie ogólnokształcące 7,4 12,0 84,9 Zasadnicze zawodowe 28,7 15,9 80,8 Gimnazjalne, podstawowe i niepełne podstawowe 38,8 8,0 91,0 Źródło: Warto też przyjrzeć się kwestii samozatrudnienia osób z niepełnosprawnością. Otóż według danych GUS za 2008 r. (BAEL, Struktura pracujących osób niepełnosprawnych prawnie w wieku produkcyjnym według statusu zatrudnienia w 2007 r.) 17,5% osób z niepełnosprawnością pracuje na własny rachunek w rolnictwie, a 6,4% poza rolnictwem, co świadczy o potencjale przedsiębiorczości. W tym aspekcie zatem także tkwi duży potencjał do wykorzystania, jeśli chodzi o możliwości aktywizacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnością. Doradca zawodowy, biorąc pod uwagę indywidualne predyspozycje oraz oczekiwania danego człowieka, może doradzić osobie z niepełnosprawnością taką ścieżkę rozwoju zawodowego samozatrudnienie, poprzedzone, jeśli zaszłaby taka potrzeba, szkoleniem, warsztatami z tego właśnie zakresu, informacją o możliwościach uzyskania konkretnego wsparcia (jak wsparcie finansowe czy merytoryczne przy zakładaniu i prowadzeniu własnej działalności gospodarczej dofinansowanie, stworzenie biznesplanu itd.). Reasumując, z pewnością aktywizacja i reintegracja społeczna oraz zawodowa tej kategorii osób zagrożonych wykluczeniem, jaką są osoby z niepełnosprawnością, stanowi duże i ambitne zadanie dla osób ją prowadzących. Muszą się one zmierzyć z wieloma problemami wynikającymi ze specyfiki tej grupy klientów. Część zresztą z tych problemów jest symptomatyczna dla ogółu osób wymagających aktywizacji i reintegracji, nie tylko dla posiadaczy orzeczeń o niepełnosprawności. Niektóre jednak dotyczą jedynie tej właśnie kategorii beneficjentów lub są w jej przypadku szczególnie widoczne. Ogromną, jeśli nie kluczową przeszkodą, w szerszym niż obecnie dostępie osób z niepełnosprawnością do rynku pracy jest stereotypowy ich obraz wśród

18 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnością 39 reszty społeczeństwa, w tym pracodawców. Zjawisko, dodajmy, nierzadkie również wśród samych zainteresowanych, czyli osób z niepełnosprawnością. Obraz nie zawsze odpowiadający rzeczywistości, oparty na mylących przesłankach generalizujący wszystkie takie osoby jako ludzi z obniżoną samodzielnością, wymagających wyjątkowo intensywnego wsparcia, opieki, przystosowywania miejsc pracy. Jest, rzecz jasna, grupa niepełnosprawnych, która wymaga takiego właśnie szczególnego wsparcia, przystosowania stanowiska pracy nie jest to jednak grupa najliczniejsza i z pewnością nie można generalizować tego na całą populację ludzi z orzeczeniami. Niewątpliwie człowiek poruszający się na wózku wymaga tak dostosowania stanowiska pracy, jak i umożliwienia mu dostępu do niego. Z pewnością osoba niewidoma wymaga choćby specjalistycznego oprogramowania umożliwiającego jej korzystanie z komputera. Ułatwień wymaga również człowiek niesłyszący. Przykładów można tu podać więcej. Należy jednak wiedzieć, że dostosowanie stanowiska pracy dla potrzeb osoby z niepełnosprawnością jest refundowane, o czym wielu (jeśli nie większość) pracodawców nie wie. Same zaś osoby dotknięte taką czy inną niepełnosprawnością mogą starać się, niezależnie od ich statusu na rynku pracy, o dofinansowanie czy sfinansowanie zakupu technologicznych udogodnień. Co zresztą istotne, nie każda niepełnosprawność takiego dostosowania stanowiska pracy wymaga. Niepełnosprawność narządu ruchu sprawiająca, że osoba nią dotknięta musi poruszać się na wózku, czyni koniecznym dostosowanie stanowiska pracy poprzez likwidację barier architektonicznych. Osoba zaś na przykład z problemami kardiologicznymi (a to też jest częsta przyczyna posiadania orzeczonej niepełnosprawności) specjalnego z racji na problemy zdrowotne przystosowania miejsca pracy już nie wymaga. Człowiek mający schorzenie choćby układu trawiennego analogicznie a z powodu takich właśnie dolegliwości posiada orzeczenie wiele osób. Dostosowanie polegało będzie na doborze samego rodzaju pracy, nie zaś na przykład na zakupie specjalistycznego sprzętu, czy tym bardziej likwidacji barier architektonicznych. I tutaj również przykłady można by mnożyć. Byłoby ich o wiele więcej aniżeli przykładów, kiedy te wszystkie zabiegi dostosowawcze są konieczne. Niestety, ogólna świadomość tych spraw jest w społeczeństwie bardzo niska. Również wśród samych najbardziej zainteresowanych. Stan ten zaś wprost przekłada się na problemy, jakie ze znalezieniem czy też zmianą zatrudnienia mają osoby z niepełnosprawnością. Dodając do tego kryzys gospodarczy, którego ofiarą obok innych krajów stała się także Polska, otrzymujemy niewesoły obraz sytuacji dużej części społeczeństwa, jaką stanowi populacja osób posiadających orzeczenia.

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Nowym Targu - http://www.pup.nowytarg.pl/ 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 2 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 3 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 5 5

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Zakopanem - http://www.pupzakopane.pl/ 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 3 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 4 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 5 5 Kobiety

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Nowym Targu - http://www.pup.nowytarg.pl/ 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 3 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 5 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 7 5

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Limanowej - http://www.pup.limanowa.pl/pl 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 2 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 3 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 5 5

Bardziej szczegółowo

CENTRUM EDUKACJI I AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ŁODZI

CENTRUM EDUKACJI I AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ŁODZI CENTRUM EDUKACJI I AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ŁODZI Oddział Fundacji powstał 1 lipca 2012 Prowadzimy projekt skierowany dla: osób z orzeczoną niepełnosprawnością niepracujących w wieku

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST. 1 PKT 26A USTAWY, W RAMACH KTÓRYCH MOŻNA UZYSKAĆ POMOC W ZAKRESIE PORADNICTWA ZAWODOWEGO I INFORMACJI ZAWODOWEJ ORAZ POMOCY W AKTYWNYM POSZUKIWANIU

Bardziej szczegółowo

Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych. Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności.

Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych. Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności. Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności. Orzekanie o niepełnosprawności Podstawą uznania osoby, która nie ukończyła 16 roku życia za niepełnosprawną

Bardziej szczegółowo

GENEZA PROJEKTU ZNACZENIE BADAŃ DLA MIASTA GDAŃSKA I POWIATU GDAŃSKIEGO. Roland Budnik

GENEZA PROJEKTU ZNACZENIE BADAŃ DLA MIASTA GDAŃSKA I POWIATU GDAŃSKIEGO. Roland Budnik GENEZA PROJEKTU ZNACZENIE BADAŃ DLA MIASTA GDAŃSKA I POWIATU GDAŃSKIEGO Roland Budnik Główny problem NISKI WSKAŹNIK ZATRUDNIENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Co wiemy? Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 30 LAT

OSOBY W WIEKU 18 30 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Zakopanem - www.pupzakopane.pl 1 Osoby w wieku 18-30 lat. 2 Osoby długotrwale bezrobotne... 3 Osoby powyżej 50. roku życia. 4 Osoby niepełnosprawne... 5 Osoby korzystające ze świadczeń

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa i jej znaczenie w integracji osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy

Rehabilitacja zawodowa i jej znaczenie w integracji osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy Elżbieta Ryżek Rehabilitacja zawodowa i jej znaczenie w integracji osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Podnoszę swoje kwalifikacje

Podnoszę swoje kwalifikacje Podnoszę swoje kwalifikacje Dorota Marszałek Podejmując działania edukacyjne musisz brać pod uwagę fakt, iż współczesny rynek pracy wymaga ciągłego dokształcania i rozwoju od wszystkich poszukujących pracy,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r.

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Zatrudnienie osób niepełnosprawnych perspektywy wzrostu

Zatrudnienie osób niepełnosprawnych perspektywy wzrostu Scenariusz do indywidualnego wywiadu pogłębionego (IDI) z kluczowymi przedstawicielami organizacji pozarządowych, fundacji i stowarzyszeń aktywnie zajmujących się rehabilitacją społeczną i zawodową osób

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 30 LAT

OSOBY W WIEKU 18 30 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Nowym Targu - http://www.pup.nowytarg.pl 1 Osoby w wieku 18-30 lat. 29 2 Osoby długotrwale bezrobotne... 31 3 Osoby powyżej 50. roku życia. 32 4 Osoby niepełnosprawne... 33 5 Osoby

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Zatrudnienie osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy. dr Ewa Giermanowska Instytut Spraw Publicznych ISNS Uniwersytet Warszawski

Zatrudnienie osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy. dr Ewa Giermanowska Instytut Spraw Publicznych ISNS Uniwersytet Warszawski Zatrudnienie osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy dr Ewa Giermanowska Instytut Spraw Publicznych ISNS Uniwersytet Warszawski BAEL GUS, III kwartał 2008 Liczba ON w wieku produkcyjnym 2 245 000

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r.

UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r. UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r. w sprawie przyjęcia Programu Integracji Społecznej i Zawodowej Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Ostródzkim na 2012 rok Na podstawie

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/167/2009 Rady Powiatu w Oławie z dnia 25 marca 2009 r. POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 OŁAWA, marzec 2009 rok Podstawa prawna: 1. art.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr PROFIL I PROFIL II PROFIL III USŁUGI i INSTRUMENTY RYNKU PRACY. PROGRAM pośrednictwo pracy

Załącznik nr PROFIL I PROFIL II PROFIL III USŁUGI i INSTRUMENTY RYNKU PRACY. PROGRAM pośrednictwo pracy Załącznik nr PROFIL I PROFIL II PROFIL III USŁUGI i INSTRUMENTY RYNKU PRACY PROGRAM pośrednictwo AKTYWIZACJA I INTEGRACJA poradnictwo zawodowe szkolenia USŁUGI i INSTRUMENTY RYNKU PRACY pośrednictwo ----------------------------------------------------

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa drogą do samodzielności osób niepełnosprawnych Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych Stopnie niepełnosprawności

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. Ustawodawca dał w ten sposób możliwość kreowania pewnych procesów zachodzących na rynku pracy samorządowi.

UZASADNIENIE. Ustawodawca dał w ten sposób możliwość kreowania pewnych procesów zachodzących na rynku pracy samorządowi. Uchwała Nr /2014 Rady Powiatu w Płocku z dnia... stycznia 2014 roku w sprawie: przyjęcia do realizacji,,powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w zakresie rehabilitacji zawodowej i

Bardziej szczegółowo

Wachlarz form wsparcia realizowanych przez WUP w Lublinie, skierowanych do osób powyżej 45 roku życia

Wachlarz form wsparcia realizowanych przez WUP w Lublinie, skierowanych do osób powyżej 45 roku życia Wachlarz form wsparcia realizowanych przez WUP w Lublinie, skierowanych do osób powyżej 45 roku życia Marta Soboś Lublin, 25.03.2011 r. Wydziały Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie Wydział Badań i Analiz

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. -

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Miejski Urząd Pracy w Lublinie ul. Niecała 14, 20-080 Lublin www.mup.lublin.pl Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Lublin, wrzesień 2011 Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej realizacji w latach 2004 2005 projektów: Bemowski Program Wspierania Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Informacja o sytuacji osób niepełnosprawnych na lokalnym rynku pracy oraz zrealizowanych w 2011 roku programach aktywizacji zawodowej.

Informacja o sytuacji osób niepełnosprawnych na lokalnym rynku pracy oraz zrealizowanych w 2011 roku programach aktywizacji zawodowej. POWIATOWY URZĄD PRACY W ZGORZELCU CENTRUM AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ 59-900 Zgorzelec, ul. Pułaskiego 14 Telefon/fax 75 77 55 605; 75 77 55 606 e-mail: wrzg@praca.gov.pl; http://pup.zgorzelec.ibip.pl Informacja

Bardziej szczegółowo

Barbara Górka. Warszawa, 19.08.2015 r.

Barbara Górka. Warszawa, 19.08.2015 r. Barbara Górka Warszawa, 19.08.2015 r. 27-letni absolwent szkoły specjalnej, niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym, mieszkaniec małego miasteczka, aktualnie uczestnik zajęć w Warsztacie

Bardziej szczegółowo

4) Beneficjent wykorzystuje do realizacji usług aktywnej integracji następujące narzędzia:

4) Beneficjent wykorzystuje do realizacji usług aktywnej integracji następujące narzędzia: Załącznik nr 9 Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu w ramach Poddziałania 9.1.6 Programy aktywnej integracji osób i grup zagrożonych wykluczeniem społecznym tryb pozakonkursowy

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ INDYWIDUALNEGO WYWIADU POGŁĘBIONEGO (IDI) ANKIETA BADAWCZA

SCENARIUSZ INDYWIDUALNEGO WYWIADU POGŁĘBIONEGO (IDI) ANKIETA BADAWCZA SCENARIUSZ INDYWIDUALNEGO WYWIADU POGŁĘBIONEGO (IDI) ANKIETA BADAWCZA na potrzeby innowacyjnego projektu pn. Wypracowanie rozwiązań pozwalających na zwiększenie oferty istniejących instytucji działających

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r.

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2013-2015 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR. Warunki zatrudnienia osób niepełnosprawnych, z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności. Poznaj specyfikę nowego pracownika

INFORMATOR. Warunki zatrudnienia osób niepełnosprawnych, z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności. Poznaj specyfikę nowego pracownika INFORMATOR Poznaj specyfikę nowego pracownika Warunki zatrudnienia osób niepełnosprawnych, z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności INFORMATOR Poznaj specyfikę nowego pracownika Warunki zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto zatrudnić osobę niepełnosprawną?

Dlaczego warto zatrudnić osobę niepełnosprawną? Dlaczego warto zatrudnić osobę niepełnosprawną? Administrator 05.09.2014 Rozpoznane zaburzenia psychiczne mogą zostać zakwalifikowane jako lekki, umiarkowany lub znaczny stopnień niepełnosprawności. Podobnie

Bardziej szczegółowo

86-200 Chełmno ul. Świętojerska 1, tel./fax (0-56) 686 00 41. www.pupchelmno.pl

86-200 Chełmno ul. Świętojerska 1, tel./fax (0-56) 686 00 41. www.pupchelmno.pl 86-200 Chełmno ul. Świętojerska 1, tel./fax (0-56) 686 00 41 www.pupchelmno.pl P o w i a t C h e ł m i ń s k i Program rozwoju zróżnicowanych form wspierania zatrudnienia i przedsiębiorczości społecznej

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIV/140/2003 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 1 lipca 2003r.

Uchwała Nr XIV/140/2003 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 1 lipca 2003r. Uchwała Nr XIV/140/2003 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 1 lipca 2003r. w sprawie zatwierdzenia powiatowego programu działań na rzecz osób oraz planu finansowego określającego zadania i wysokość środków

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz. Osób Niepełnosprawnych - do 2020 roku

Powiatowy Program Działań na Rzecz. Osób Niepełnosprawnych - do 2020 roku Załącznik do Uchwały Nr 46/IX/15 Rady Powiatu Bydgoskiego z dnia 18 czerwca 2015r. Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych - do 2020 roku Cele: - zapewnienie osobom niepełnosprawnym podstawowych

Bardziej szczegółowo

Wypracowanie skutecznych metod aktywizacji zawodowej i społecznej niepełnosprawnych

Wypracowanie skutecznych metod aktywizacji zawodowej i społecznej niepełnosprawnych ANKIETA BADAWCZA (BADANIE ILOŚCIOWE METODĄ PAPI) na potrzeby innowacyjnego projektu pn. Wypracowanie skutecznych metod aktywizacji zawodowej i społecznej niepełnosprawnych współfinansowanego ze środków

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Limanowej - http://www.pup.limanowa.pl/pl 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 3 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 4 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 5 5

Bardziej szczegółowo

Outplacement nowoczesny instrument rynku pracy. Usługi Powiatowego Urzędu Pracy w Chrzanowie dla osób zwalnianych grupowo

Outplacement nowoczesny instrument rynku pracy. Usługi Powiatowego Urzędu Pracy w Chrzanowie dla osób zwalnianych grupowo Outplacement nowoczesny instrument rynku pracy Usługi Powiatowego Urzędu Pracy w Chrzanowie dla osób zwalnianych grupowo Co to jest outplacement? OUTPLACEMENT program zwolnień monitorowanych, którego głównym

Bardziej szczegółowo

I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2013 roku.

I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2013 roku. I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2013 roku. Na koniec grudnia 2013 roku zarejestrowanych było 3650 bezrobotnych w tym z miasta Skierniewice 2253 osoby i z powiatu skierniewickiego 1397 osób.

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Program aktywizacji społecznej w powiecie rzeszowskim

Program aktywizacji społecznej w powiecie rzeszowskim Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie Program aktywizacji społecznej w powiecie rzeszowskim P O W I A T O W E C E N T R U M P O M O C Y R O D Z I N I E W R Z E S Z O W I E ul. Grunwaldzka 15, 35-959

Bardziej szczegółowo

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim. Informacja miesięczna MARZEC 2015 r.

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim. Informacja miesięczna MARZEC 2015 r. Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Marzec 2015 Data wydania Informacja miesięczna MARZEC 2015 r. Tczew, marzec 2015 Marzec 2015 Str. 2 Uwagi metodyczne Podstawę prawną

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną Pracodawca, który podejmie decyzję o zatrudnieniu osoby niepełnosprawnej powinien wiedzieć, że tak jak w przypadku osób pełnosprawnych będą

Bardziej szczegółowo

NIEZATRUDNIALNI? Bartłomiej Piotrowski

NIEZATRUDNIALNI? Bartłomiej Piotrowski NIEZATRUDNIALNI? Bartłomiej Piotrowski BARIERY Bariery na rynku pracy ograniczające szanse podjęcia zatrudnienia Bariery personalne Bariery związane z rynkiem pracy (podaż miejsc pracy) Bariery związane

Bardziej szczegółowo

Standardy usług w zakresie zatrudnienia i edukacji osób bezdomnych

Standardy usług w zakresie zatrudnienia i edukacji osób bezdomnych Projekt Systemowy 1.18 Tworzenie i Rozwijanie Standardów Usługi Pomocy i Integracji Społecznej zadanie (nr 4) w zakresie standaryzacji pracy z bezdomnymi w tym: opracowanie modelu Gminnego Standardu Wychodzenia

Bardziej szczegółowo

Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością

Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością Konferencja einclusion przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu od pomysłu do realizacji Warszawa 06.07.2009 Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa i czas wolny osób z niepełnosprawnością intelektualną. Adriana Domachowska - Mandziak Stowarzyszenie Na Tak

Aktywność zawodowa i czas wolny osób z niepełnosprawnością intelektualną. Adriana Domachowska - Mandziak Stowarzyszenie Na Tak Aktywność zawodowa i czas wolny osób z niepełnosprawnością intelektualną Adriana Domachowska - Mandziak Stowarzyszenie Na Tak Produktywność rozumiana jako aktywność zawodowa i pozazawodowa - jeden z obszarów

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Turska Osoby niepełnosprawne na rynku pracy - sytuacja kobiet i mężczyzn pozostających bez pracy. Chowanna 1, 53-62

Elżbieta Turska Osoby niepełnosprawne na rynku pracy - sytuacja kobiet i mężczyzn pozostających bez pracy. Chowanna 1, 53-62 Elżbieta Turska Osoby niepełnosprawne na rynku pracy - sytuacja kobiet i mężczyzn pozostających bez pracy Chowanna 1, 53-62 2007 Chowanna Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2007 R. L (LXIII) T.

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki Partnerów projektu Partnerstwo na transgranicznym rynku pracy - 2015r. Nazwa realizatora

Dobre praktyki Partnerów projektu Partnerstwo na transgranicznym rynku pracy - 2015r. Nazwa realizatora Dobre praktyki Partnerów projektu Partnerstwo na transgranicznym rynku pracy - 2015r. Nazwa realizatora Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach ul. Michalusa 18, 38-300 Gorlice Telefon 18 353 55 20, 353 63 07,

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka grup klientów szczególnego wsparcia

Charakterystyka grup klientów szczególnego wsparcia Tabela 2. Charakterystyka grup klientów szczególnego wsparcia Osoby w wieku 18-25 lat 1. Odniesienie w prawie Art. 49 Ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach (tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja o realizacji do 31 grudnia 2012 roku projektu Powiatowego Urzędu Pracy w Dębicy pt. Więcej szans w powiecie dębickim Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE Z. Nowak - Kapusta Osoba niepełnosprawna to osoba, która posiadała odpowiednie orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony (osoba niepełnosprawna prawnie) lub osoba, która takiego

Bardziej szczegółowo

KURSY I SZKOLENIA DLA MAM

KURSY I SZKOLENIA DLA MAM KURSY I SZKOLENIA DLA MAM Mama może wszystko możliwości, jakie dają fundusze europejskie kobietom powracającym na rynek pracy Lokalny Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w Chojnicach Chojnice, 19

Bardziej szczegółowo

Projekty realizowane na rzecz osób niepełnosprawnych

Projekty realizowane na rzecz osób niepełnosprawnych Vademecum dla osób niepełnosprawnych - przewodnik zawodowy Część III. Rynek pracy Projekty realizowane na rzecz osób niepełnosprawnych 1 SPIS TREŚCI: Projekty realizowane na rzecz osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

MAMA MOŻE WSZYSTKO. Informacja prasowa, 12 października 2009 r.

MAMA MOŻE WSZYSTKO. Informacja prasowa, 12 października 2009 r. MAMA MOŻE WSZYSTKO Informacja prasowa, 12 października 2009 r. Powrót do pracy po urlopach wychowawczych często jest dla kobiet wyzwaniem, zwłaszcza, że elastyczne formy zatrudnienia, czy praca na odległość

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Specyfikacji. tel. 29 761 73 95 faks 29 643 24 22 http://www.rzekun.pl/osrodek-pomocy-spolecznej.html ops@rzekun.

Załącznik nr 1 do Specyfikacji. tel. 29 761 73 95 faks 29 643 24 22 http://www.rzekun.pl/osrodek-pomocy-spolecznej.html ops@rzekun. Załącznik nr 1 do Specyfikacji Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia jest zorganizowanie i przeprowadzenie konsultacji, warsztatów, treningów oraz szkoleń w zakresie umiejętności

Bardziej szczegółowo

Równe szanse na rynku pracy czyli jak szukać pracy, będąc osobą niepełnosprawną

Równe szanse na rynku pracy czyli jak szukać pracy, będąc osobą niepełnosprawną 28 Dobry start na rynku pracy. Studencki przewodnik kariery Równe szanse na rynku pracy czyli jak szukać pracy, będąc osobą niepełnosprawną Jeśli jesteś osobą niepełnosprawną, rozpoczynającą poszukiwania

Bardziej szczegółowo

I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2014 roku.

I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2014 roku. I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2014 roku. Na koniec grudnia 2014 roku zarejestrowanych było 2977 bezrobotnych w tym z miasta Skierniewice 1844 osób i z powiatu skierniewickiego 1133 osób.

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej 1 Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej dla uczniów Gimnazjum nr 44 im. gen. Mariusza Zaruskiego w Poznaniu w roku szkolnym: 2015/2016. 1. Program obejmuje ogół działań podejmowanych przez

Bardziej szczegółowo

Zespół ds. aktywizacji społecznej i zawodowej wnioski i postulaty:

Zespół ds. aktywizacji społecznej i zawodowej wnioski i postulaty: Zespół ds. aktywizacji społecznej i zawodowej wnioski i postulaty: Grupa pierwsza postulaty związane z obecnie funkcjonującym systemem, w tym postulaty, których realizacja wymaga korekty systemu konieczna

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ ZAWODOWA OSÓB POWYŻEJ 50 ROKU ŻYCIA W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM

AKTYWNOŚĆ ZAWODOWA OSÓB POWYŻEJ 50 ROKU ŻYCIA W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM AKTYWNOŚĆ ZAWODOWA OSÓB POWYŻEJ 50 ROKU ŻYCIA W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM Polska przeżywa od kilkunastu lat poważne przemiany w sferze społecznej, ekonomicznej, politycznej i gospodarczej. Dotyczą one także

Bardziej szczegółowo

Na stronie internetowej www.job.poznan.pl znajdują się aktualne oferty pracy.

Na stronie internetowej www.job.poznan.pl znajdują się aktualne oferty pracy. Pośrednictwo pracy prowadzone w Powiatowym Urzędzie Pracy w Poznaniu polega na udzielaniu pomocy osobom bezrobotnym i poszukującym pracy w uzyskaniu odpowiedniego zatrudnienia oraz pracodawcom w pozyskiwaniu

Bardziej szczegółowo

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Zatrudnianie osób. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Podstawowym celem i założeniem niniejszej publikacji jest ukazanie sytuacji prawnej

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Wojciech Otrębski Instytut Psychologii Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Plan wystąpienia: Skala

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015 Według danych szacunkowych liczba niepełnosprawnych zamieszkujących Powiat Wałecki wynosi ok. 20%. Porównywalnie więc do poprzednich

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI WYBORU DROGI EDUKACYJNO-ZAWODOWEJ

CZYNNIKI WYBORU DROGI EDUKACYJNO-ZAWODOWEJ CZYNNIKI WYBORU DROGI EDUKACYJNO-ZAWODOWEJ Cieszyn, 18.10.2012r. Od 01.09.2012 Zespół Poradni Psychologiczno- Pedagogicznych w Cieszynie Na mocy uchwały nr XXII/177/12 Rady Powiatu Cieszyńskiego ZDANIA

Bardziej szczegółowo

AKTYWIZACJA ZAWODOWA MŁODZIEŻY NIEPEŁNOSPRAWNEJ. Doświadczenia Fundacji Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo

AKTYWIZACJA ZAWODOWA MŁODZIEŻY NIEPEŁNOSPRAWNEJ. Doświadczenia Fundacji Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo AKTYWIZACJA ZAWODOWA MŁODZIEŻY NIEPEŁNOSPRAWNEJ Doświadczenia Fundacji Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo Kontrowersje 1) niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji nie oznacza

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy dla osób niepełnosprawnych w powiecie wałbrzyskim: perspektywy rozwoju oraz bariery wzrostu

Rynek pracy dla osób niepełnosprawnych w powiecie wałbrzyskim: perspektywy rozwoju oraz bariery wzrostu Rynek pracy dla osób niepełnosprawnych w powiecie wałbrzyskim: perspektywy rozwoju oraz bariery wzrostu Justyna Piasecka Zastępca Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Wałbrzychu Tabela nr 1. Bezrobocie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie osób niepełnosprawnych ruchowo na rynku pracy III

Wsparcie osób niepełnosprawnych ruchowo na rynku pracy III Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wsparcie osób niepełnosprawnych ruchowo na rynku pracy III Projekt realizowany w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROMOCJI ZATRUDNIENIA ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY W POWIECIE JASIELSKIM NA LATA 2008-2013

PROGRAM PROMOCJI ZATRUDNIENIA ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY W POWIECIE JASIELSKIM NA LATA 2008-2013 Powiatowy Urząd Pracy w Jaśle PROGRAM PROMOCJI ZATRUDNIENIA ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY W POWIECIE JASIELSKIM NA LATA 2008-2013 Jasło, lipiec 2008 rok 2 Bezrobocie jest jednym z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Łomża, 02.07.2009 r. RADY MIEJSKIEJ ŁOMŻY

Łomża, 02.07.2009 r. RADY MIEJSKIEJ ŁOMŻY Łomża, 02.07.2009 r. MOPS-BZiRON - 0711-7 /09 PRZEWODNICZĄCY RADY MIEJSKIEJ ŁOMŻY Zgodnie z planem pracy Rady Miejskiej Łomży na 2009 rok przekazuję realizację Miejskiego programu działań na rzecz osób

Bardziej szczegółowo

Inne obszary wsparcia MŚP w ramach Lubuskie 2020

Inne obszary wsparcia MŚP w ramach Lubuskie 2020 Inne obszary wsparcia MŚP w ramach Lubuskie 2020 Inne obszary wsparcia MŚP Oś Priorytetowa (OP) 6. Regionalny rynek pracy Cel Tematyczny 8 Priorytet Inwestycyjny 8i Podniesienie zdolności do zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014 Program Operacyjny Kapitał Ludzki Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014 (z wyłączeniem projektów systemowych) Instytucje w programie Wykaz instytucji wraz

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Sądecki Urząd Pracy - http://www.pup.nowysacz.pl/ 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 3 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 5 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 7 5 Kobiety po urodzeniu

Bardziej szczegółowo

PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY

PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY Folder informacyjny projektu Nowa jakość pracy realizowanego przez Centrum Rozwoju Społeczno-Ekonomicznego w ramach Poddziałania 8.1.1 Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników ankiety. Bariery osób niepełnosprawnych na rynku pracy. przeprowadzonej przez

Analiza wyników ankiety. Bariery osób niepełnosprawnych na rynku pracy. przeprowadzonej przez Analiza wyników ankiety Bariery osób niepełnosprawnych na rynku pracy przeprowadzonej przez Focus Training Instytu Doskonalenia Kadr i Rozwoju Osobowości październik 11 rok W październiku 11 roku przeprowadziliśmy

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa, tel. +48 22 529 06 00,fax +48 22 529 06 02 wuw.mpips.gov.pl; www.niepeinosprawni.gov.pl;

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Chrzanowie ul. Słowackiego 8, 32-500 Chrzanów; tel: 32 75 33 800, www.pup-chrzanow.pl; e-mail: krch@praca.gov.

Powiatowy Urząd Pracy w Chrzanowie ul. Słowackiego 8, 32-500 Chrzanów; tel: 32 75 33 800, www.pup-chrzanow.pl; e-mail: krch@praca.gov. Powiatowy Urząd Pracy w Chrzanowie ul. Słowackiego 8, 32-500 Chrzanów; tel: 32 75 33 800, www.pup-chrzanow.pl; e-mail: krch@praca.gov.pl Załącznik do zarządzenia nr 78/2015 Dyrektora Powiatowego Urzędu

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna a sytuacja bezrobotnych osób niepełnosprawnych: kierunki działań i perspektywy rozwoju

Polityka społeczna a sytuacja bezrobotnych osób niepełnosprawnych: kierunki działań i perspektywy rozwoju Polityka społeczna a sytuacja bezrobotnych osób niepełnosprawnych: kierunki działań i perspektywy rozwoju Danuta Orzeszyna Główny Specjalista w Wydziale ds. Osób Niepełnosprawnych UMWD we Wrocławiu SKALA

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do uchwały Nr XXXII/219/2006 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 23 marca 2006 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Fundacja Edukacji Europejskiej

Fundacja Edukacji Europejskiej Scenariusz Indywidualnego Wywiadu Pogłębionego (IDI) ankieta badawcza na potrzeby innowacyjnego projektu pn. młodzieży wykluczonej lub zagrożonej wykluczeniem społecznym współfinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Aktywni niepełnosprawni informacja o realizacji programu

Aktywni niepełnosprawni informacja o realizacji programu POWIATOWY URZĄD PRACY W PILE Aktywni niepełnosprawni informacja o realizacji programu PIŁA CZERWIEC 2007r. Wstęp Powiatowy Urząd Pracy w Pile opracował i realizował od kwietnia do grudnia 2006r. program:

Bardziej szczegółowo

Organizacje pozarządowe zajmujące się opieką nad niepełnosprawnymi w nowej perspektywie finansowej UE

Organizacje pozarządowe zajmujące się opieką nad niepełnosprawnymi w nowej perspektywie finansowej UE Organizacje pozarządowe zajmujące się opieką nad niepełnosprawnymi w nowej perspektywie finansowej UE Wojciech Kozak Wicemarszałek Województwa Małopolskiego 19 stycznia 2015 Osoby z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie ogłasza nabór wniosków o dofinansowanie

Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie ogłasza nabór wniosków o dofinansowanie Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie ogłasza nabór wniosków o dofinansowanie projektów ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Priorytetu I Osoby młode na rynku pracy, Działanie 1.2 Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie

Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie Międzynarodowe doświadczenia w zakresie zatrudnienia wspomaganego osób niepełnosprawnych Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie K o n s p e k t 1. Definicja zatrudnienia wspomaganego

Bardziej szczegółowo

System wsparcia dzieci niepełnosprawnych w Powiecie Białostockim w ramach środków PFRON realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w

System wsparcia dzieci niepełnosprawnych w Powiecie Białostockim w ramach środków PFRON realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w System wsparcia dzieci niepełnosprawnych w Powiecie Białostockim w ramach środków PFRON realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Białymstoku USTAWA z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r.

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie: zatwierdzenia Powiatowego Programu Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2015-2020 w Mieście Nowy Sącz. Na

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA Joanna Trochimowicz Definiowanie niepełnosprawności Dwojakiego rodzaju kryteria uznawania kogoś za osobę niepełnosprawną: biologiczne czyli uszkodzenia narządów i ich czynności,

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Nowa polityka rynku pracy Reforma publicznych służb

Nowa polityka rynku pracy Reforma publicznych służb Nowa polityka rynku pracy Reforma publicznych służb zatrudnienia Cel polityki rynku pracy: Łagodzenie EKONOMICZNYCH i SPOŁECZNYCH skutków bezrobocia Cel zmian ustawowych: Zwiększenie skuteczności działań

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu: Opis wskaźników w ramach Działania 9.1

Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu: Opis wskaźników w ramach Działania 9.1 Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu: Opis wskaźników w ramach Działania 9.1 Lp. Nazwa wskaźnika Oś priorytetowa 9 Rynek pracy Działanie 9.1 Aktywizacja zawodowa 1. Liczba osób pracujących, łącznie z

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PI ODRODZENIE FENIKSA innowacyjny model współpracy instytucji publicznych i niepublicznych z przedsiębiorstwami

Bardziej szczegółowo

PROJEKT KROK W DOROSŁOŚĆ

PROJEKT KROK W DOROSŁOŚĆ KROK W DOROSŁOŚĆ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ POWIAT KWIDZYŃSKI, POPRZEZ POWIATOWE CENTRUM POMOCY RODZINIE W KWIDZYNIE, WSPÓŁFINANSOWANY ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ, W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z REALIZACJI PROJEKTU SYSTEMOWEGO. Przyjazne środowisko szansą na integrację społeczną w powiecie średzkim w roku 2013

RAPORT Z REALIZACJI PROJEKTU SYSTEMOWEGO. Przyjazne środowisko szansą na integrację społeczną w powiecie średzkim w roku 2013 Załącznik nr 6 RAPORT Z REALIZACJI PROJEKTU SYSTEMOWEGO Przyjazne środowisko szansą na integrację społeczną w powiecie średzkim w roku 2013 Raport Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Środzie Wielkopolskiej

Bardziej szczegółowo