Pochodne β-katynonu - nowa generacja niebezpiecznych związków psychostymulujących z grupy dopalaczy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pochodne β-katynonu - nowa generacja niebezpiecznych związków psychostymulujących z grupy dopalaczy"

Transkrypt

1 PRACE ORYGINALNE Jolanta B. ZAWILSKA Krzysztof SŁOMIAK Mateusz WASIAK Patrycja WOŹNIAK Michał MASSALSKI Emilia KRUPA Jakub Ł. WOJCIESZAK Pochodne β-katynonu - nowa generacja niebezpiecznych związków psychostymulujących z grupy dopalaczy β-cathinone derivatives a new generation of dangerous psychostimulant designer drugs Zakład Farmakodynamiki, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Dodatkowe słowa kluczowe: Mefedron nafyron metylon MDPV kokaina amfetamina ekstazy związki psychostymulujące psychozy kardiotoksyczność hipertermia rabdomioliza niewydolność wielonarządowa Additional key words: Mephedrone naphyrone methylone MDPV cocaine amphetamine ecstasy psychostimulants psychosis cardiotoxicity hyperthermia rhambdomyolysis multiorgan failure Praca finansowana przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi (503/ /503-01) Syntetyczne pochodne β-katynonu to nowe substancje o działaniu psychostymulującym należące do grupy tzw. dopalaczy. Związki te wykazują znaczne podobieństwo strukturalne do amin katecholowych oraz egzogennych substancji pobudzających ośrodkowy układ nerwowy (OUN): amfetaminy, metamfetaminy, efedryny, 3,4-metylenodioksymetamfetaminy (ekstazy). Do najpopularniejszych β-katynonów zaliczamy m.in. mefedron (4-metylometkatynon, 4-MMC), nafyron (naftylopirowaleron) i MDPV (3,4-metylenodioksylopirowaleron). U podłoża molekularnego działania związków leży hamowanie wychwytu zwrotnego dopaminy, noradrenaliny i serotoniny. Zażycie syntetycznych katynonów wywołuje objawy pobudzenia OUN, często porównywane do działania kokainy, amfetaminy i ekstazy. Przewlekłe stosowanie pochodnych β-katynonu prowadzi do rozwoju tolerancji, uzależnienia psychicznego i fizycznego. W artykule omówiono właściwości farmakologiczne najczęściej stosowanych pochodnych β-katynonu oraz zagrożenia wynikające z ich stosowania, w tym głównie o podłożu neurologicznym, psychicznym, sercowo-naczyniowym i hematologicznym. Przedstawiono także przypadki zgonów spowodowane bezpośrednio ostrym zatruciem katynonami bądź też w wyniku przestępstw i wypadków spowodowanych pod ich wpływem. Synthetic β-cathinone derivatives belong to the novel group of psychostimulant designer drugs. They show significant structural similarity to catecholamines and exogenous central nervous system (CNS) stimulating agents such as amphetamine, methamphetamine, ephedrine, 3,4-methylenedioxy- N-methylamphetamine (MDMA, ecstasy), and act as dopamine, noradrenaline and serotonin reuptake inhibitors. Popular synthetic β-cathinones include e.g. mephedrone (4-methylmethcathinone, 4-MMC), naphyrone (naphthylpyrovalerone) and MDPV (3,4-methylenedioxypyrovalerone). Ingestion of synthetic cathinones produces effects of CNS stimulation, often comparable to those evoked by cocaine, amphetamine and MDMA. Chronic abuse of β-cathinone derivatives leads to the development of tolerance, psychic and physical dependence. This paper discusses pharmacological properties of the most commonly used β-cathinone derivatives as well as risks associated with their abuse. Special emphasis is given to neurological, psychiatric, cardiovascular and hematologic disturbances. Authors also present cases of fatalities caused by acute β-cathinone intoxication or resulting from the drug-related accidents and crimes. Adres do korespondencji: Prof. dr hab. Jolanta B. Zawilska Zakład Farmakodynamiki, UM w Łodzi Łódź, ul. Muszynskiego 1 Tel: Wstęp W okresie ostatnich kilku lat obserwujemy niepokojące zjawisko systematycznego wzrostu liczby dopalaczy o działaniu psychostymulującym, kolokwialnie określanych jako sole do kąpieli czy odżywki do roślin. W Stanach Zjednoczonych częściej stosuje się termin sole do kąpieli, natomiast w Europie - odżywki do roślin. Produkty zawierające psychostymulujące dopalacze najczęściej sprzedawane są drogą internetową w formie sproszkowanej lub krystalicznej, rzadziej jako tabletki lub kapsułki, z adnotacją nie do spożycia przez ludzi lub nie badano w kierunku bezpieczeństwa stosowania i toksyczności. Pomimo tych ostrzeżeń, są one reklamowane jako substancje wywołujące działania podobne do kokainy, amfetaminy, czy ekstazy. Zwykle nazwy produktów handlowych bezpośrednio nawiązują do określonego narkotyku (np. Coco Power, Crack Inside, EXTC, Xtacy ) lub do jego działania (np. Dynamite, Euphoria, Explosion, Loved Up, Mind Candy, Rocket Fuel, Sextasy, Torpedo ) [102]. Analogicznie jak w przypadku innych dopalaczy, produkty zawierające nowe związki psychostymulujące często nie zawierają deklarowanej substancji a ich skład, zarówno jakościowy jak i ilościowy, może się znacznie różnić nawet w obrębie tej samej marki a nawet serii [4,26,29,39,78,101,102]. 386 J.B. Zawilska i wsp.

2 Syntetyczne katynony jako główne związki psychostymulujące występujące w solach do kąpieli / odżywkach dla roślin Charakterystyka Składnikami aktywnymi soli do kąpieli są pochodne katynonu, m.in. mefedron (4-metylometkatynon, 4-MMC), nafyron (naftylopirowaleron) i MDPV (3,4-metylenodioksylopirowaleron). Pierwsza informacja o użyciu mefedronu jako środka psychoaktywnego pojawiła się w Internecie w 2007 roku [76,93]. Związek ten ma kilka rynkowych pseudonimów takich jak: MMCat, MMC Hammer, Meow/Miaow, Meph, Bubles, Fiskrens, Ronzio, Crab, Diablo XXX, Blow [76,101]. W Polsce przyjmuje nazwy potoczne: mef, mefka, Melcia, miau miau. Wiosną 2010 roku po zdelegalizowaniu w Wielkiej Brytanii mefedronu na jego miejsce wprowadzono do sprzedaży nafyron ( Energy-1, NRG-1, Rave ) [10,11,24]. Obecność MDPV ( MAgic, Maddie, Black Rob, super Coke, PV, Cloud9, Powdered Rush, White Horse ) odnotowano w Japonii w 2006 roku, w Niemczech w 2007 roku, w Finlandi w 2008 roku oraz w Wielkiej Brytanii i Polsce po delegalizacji mefedronu [11,86,102]. W Polsce mefedron i nafyron zostały zaklasyfikowane do grupy I-P substancji psychotropowych, a MDPV do grupy IV-P. Syntetyczne katynony to strukturalne analogi katynonu (S-(-)-2-amino-1- fenylopropan-1-on), alkaloidu o działaniu psychostymulującym, który występuje w czuwalniczce jadalnej (khat, Catha edulis) [38]. Cechą charakterystyczną syntetycznych katynonów jest obecność grupy ketonowej w pozycji β łańcucha bocznego (Ryc. 1). W dojrzałych roślinach katynon jest metabolizowany do katyny (1S,2S-pseudoefedryny). Katynon i katyna wywołują efekty podobne do amfetaminy, w tym euforię, wzmożoną koncentrację oraz zwiększoną aktywność psychoruchową, jednak siła ich działania jest słabsza od amfetaminy [12,46]. Ponadto, obydwa związki przyspieszają akcję serca i prowadzą do znaczącego wzrostu ciśnienia tętniczego krwi [12]. Przewlekłe stosowanie liści czuwaliczki jadalnej zwiększa ryzyko skurczu naczyń wieńcowych i zawału mięśnia sercowego, może wywołać zaburzenia psychiczne (m.in. depresję, anoreksję, psychozy), zaburzenia pamięci operacyjnej, zapalenie błony śluzowej żołądka, obrażenia jamy ustnej i toksyczne uszkodzenie wątroby [2,5,17]. Khat, podobnie jak amfetamina, może zaostrzać objawy psychozy lub indukować napad psychozy u osób z grupy ryzyka [2,5]. przechwycone w Polsce pomiędzy 2008 a 2011 rokiem przez organy ścigania, wykryli w nich związki należące do różnych klas chemicznych, głównie psychostymulujące pochodne piperazyny i katynony (przede wszystkim: MDPV, 4-metyloetylokatynon i mefedron). W Stanach Zjednoczonych MDPV był najczęściej identyfikowaną syntetyczną pochodną katynonu wchodząca w skład soli do kąpieli, natomiast w Europie - mefedron [31,55,82]. Przed delegalizacją mefedron był szeroko stosowany jako tzw. narkotyk imprezowy ( party drug ) w klubach nocnych, dyskotekach, na prywatkach [20,21,77,94]. Badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii w listopadzie 2009 roku na 2256 respondentach wykazało, że mefedron był szóstym najbardziej popularnym związkiem psychoaktywnym używanym w trakcie ostatniego miesiąca; w czołówce listy znajdowały się alkohol, tytoń, marihuana, ekstazy i kokaina [94]. Sądzi się, że szybki wzrost popularności mefedronu w latach wynikał z jednej strony ze spadku jakości i czystości ekstazy oraz kokainy na rynku europejskim, a z drugiej legalnego statusu związku, który pociągał za sobą konkurencyjne ceny, łatwą dostępność oraz przekonanie o niskiej szkodliwości [13,14,23,55,88,89,95]. Drogi podania, dawkowanie Syntetyczne katynony najczęściej stosuje się donosowo (wciąganie sproszkowanej substancji i wchłanianie przez błony śluzowe nosa) lub doustnie (tabletki, kapsułki, roztwory w wodzie lub sokach owocowych). W celu jednorazowego przyjęcia dużej dawki często połyka się substancję zawiniętą w bibułkę papierosową (metoda ta nosi żargonową nazwę bombing ). Opisywano także wstrzyknięcia dożylne, podskórne, domięśniowe oraz podania doodbytnicze [21,23,30,32,40-44,55,76,88,94,96]. Syntetyczne katynony bardzo rzadko podaje się bezpośrednio do worka spojówkowego (tzw. eyeballing ) [41]. Typowa sesja mefedronowa, podczas której zwykle zażywa się 1 g związku podzielonego na 5-6 dawek, trwa około 10 godzin [94]. Mefedron po podaniu donosowym, zwykle w dawkach od 25 do 75 mg, działa szybko (w ciągu kilku minut) i krótko (poniżej godziny). Dawki doustne mieszczą się w przedziale mg. Doustne przyjęcie mefedronu wywiera efekty psychiczne po minutach i zwykle trwają one od 2 do 4 godzin. W celu osiągnięcia szybkiego, ale jednocześnie długo utrzymującego się działania, mefedron najpierw wciąga się do nosa, a następnie drugą, większą dawkę połyka [23,76,94,96]. Należy podkreślić, że mefedron stosowany donosowo może mieć podobny potencjał uzależniający jak kokaina [96]. Użytkownicy, którzy przyjmowali mefedron drogą dożylną opisywali uczucie intensywnego pieczenia w okolicy wkłucia. Powtarzane przyjmowanie mefedronu drogą dożylną może prowadzić do powstania zatoru żylnego, a także wywoływać infekcje i zmiany skórne (nadżerki, pęcherze, grudki, zmiany martwicze), co z kolei ogranicza ilość wstrzyknięć do 2-3 w jedno miejsce [88]. MDPV działa znacznie silniej od mefedronu. Działanie psychoaktywne wywierają dawki 3-5 mg, natomiast przeciętne dawki zawierają się w przedziale 5-20 mg. Ryzyko przedawkowania związku jest duże, albowiem bardzo często sprzedawany jest on w opakowaniach zawierających 500 mg, których etykiety sugerują zwiększanie przyjmowanej dawki do 50 mg i więcej. Działanie MDPV zażytego doustnie pojawia się po upływie minut i utrzymuje do 6-8 godzin [40,73]. Podobnie jak w przypadku mefedronu, podczas jednej sesji często sto- Rozpowszechnienie Ostatnio opublikowane wyniki badań w ramach programu Psychonaut Web Mapping Project, w którym analizowano informacje pojawiające się na stronach i forach internetowych wykazały, że mefedron, MDPV i nafyron należą do grupy 30 najbardziej popularnych spośród 414 zidentyfikowanych związków psychoaktywnych stosowanych Europie [22]. Zuba i Byrska [102] analizując substancje psychoaktywne obecne w 449 dopalaczach (tabletki, kapsułki, proszek), które zostały Rycina. 1 Porównanie struktury mefedronu, amin katecholowych i popularnych związków psychostymulujących. Structural comparison of mephedrone, catecholamines and popular psychostimulants. Przegląd Lekarski 2013 / 70 / 6 387

3 suje się kilka dawek MDPV [40,42,43]. Typowe dawki nafyronu mieszczą się w zakresie mg, a dawkę 50 mg uważa się za wysoką. Początek działania związku obserwuje się po 5-10 minutach przy podaniu donosowym oraz po upływie 30 do 60 minut w przypadku zażycia doustnego. Z reguły objawy ze strony OUN utrzymują się od 30 minut do 2 godzin po podaniu donosowym oraz do 4 godzin po podaniu doustnym [41]. W celu zmniejszenia działań ubocznych oraz nasilenia działań pożądanych mefedron i MDPV, a także prawdopodobnie inne pochodne katynonu, stosuje się w połączeniu z alkoholem, lekami (np. β-blokerami, pochodnymi benzodiazepiny o działaniu anksjolitycznym, famodytyną, omeprazolem, domperidonem, ketaminą, zopiklonem) bądź narkotykami (marihuaną, kokainą, amfetaminą) [14,23,42,55,76,88,96,102]. Metabolizm Syntetyczne katynony i ich metabolity mogą być oznaczane przy użyciu chromatografii gazowej/cieczowej sprzężonej ze spektrometrią masową [10,11,35,48,50,57-59,61,67,81,91]. W ludzkim moczu wykryto siedem metabolitów mefedronu [59]. W warunkach in vitro I faza metabolizmu mefedronu przebiega przy udziale cytochromu P450 2D6 (CYP2D6), udział innych enzymów zależnych od NADPH jest znacznie mniejszy [70]. MDPV jest metabolizowany do metylokatecholu i pirolidyny, które w kolejnym etapie ulegają sprzęganiu z kwasem glukuronowym i są wydalane z moczem [57,83]. Syntetyczne katynony molekularny mechanizm działania Wykazano, że syntetyczne katynony z łatwością przechodzą przez barierę krew-mózg [80]. Związki te, analogicznie do strukturalnie podobnej do nich fenyloetyloaminy, mogą występować w dwóch formach stereoizomerycznych, które różnią się siłą działania. Syntetyczne katynony są silnymi inhibitorami białek transportujących monoaminy ze szczeliny synaptycznej do neuronu (DAT transportera dopaminy, NAT transportera noradrenaliny i SERT transportera serotoniny), ale ich selektywność wobec DAT, NAT i SERT znacznie się różni [6,51,53,56,80]. Siła działania pochodnych katynonu na transportery monoamin przedstawia się następująco [80]: - Inhibicja DAT: MDPV, pirowaleron >> nafyron, metylokatynon >butylon, mefedron, metylon, etylon, flefedron > katynon. - Inhibicja NAT: pirowaleron, MDPV > metylokatynon > katynon, flefedron, nafyron, mefedron. - Inhibicja SERT: nafyron > etylon, mefedron, butylon.>> pozostałe związki. Dodatkowo katynon, metylokatynon, flefedron i mefedron uwalniają dopaminę. Metkatynon i flefedron również uwalniają serotoninę, aczkolwiek tylko wówczas, gdy były zastosowane w wysokich stężeniach [79]. Mefedron, flefedron i metylokatynon są jedynym katynonami, które wykazywały istotne wiązanie z receptorem 5-HT 2A [51,80]. Związki te oraz katynon wiążą się również z receptorami α1-adrenergicznymi [80]. Syntetyczne katynony w oparciu o ich siłę działania jako inhibitory DAT, NAT i SERT oraz zdolność do uwalniania neuroprzekaźników zostały podzielone na trzy grupy [80]: 1. Katynony o działaniu zbliżonym do kokainy i ekstazy: mefedron, metylon, etylon, butylon i nafyron. Związki te, podobnie jak kokaina, działają jako nieselektywne inhibitory wychwytu monoamin z względną siłą inhibicji DAT większą od 1 do 5 razy w porównaniu do SERT [19,37,51,65,80]. Ponadto, z wyjątkiem nafyronu, związki te indukują uwalnianie serotoniny, w czym naśladują działanie ekstazy [6,37,65,80]. Badania przeprowadzone na szczurach z wykorzystaniem techniki mikrodializy wykazały, że mefedron podnosił zewnątrzkomórkowe stężenie dopaminy w jądrze półleżącym przegrody, kluczowej struktury układu nagrody [6,7,47]. 2. Katynony metamfetaminopodobne: katynon, metylokatynon i flefedron. Podobne jak amfetamina i metamfetamina działają jako preferencyjne inhibitory wychwytu zwrotnego amin katecholowych (dopaminy i noradrenaliny). Ponadto, stymulują uwalnianie dopaminy [18,46,65,80]. 3. Katynony pirowaleronowe, pirowaleron i MDPV, są silnymi i wybiórczymi inhibitorami wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny. Nie wpływają na proces uwalniania monoamin [80]. Na poziomie komórkowym, mefedron pobudza proces ekspresji czynnika transkrypcyjnego c-fos w określonych strukturach mózgowych. Obserwowano silną ekspresję c-fos w korze mózgowej, prążkowiu i polu brzusznym nakrywki (tego typu zmiany uważa się za typowe dla metamfetaminy) oraz w jądrze nadwzrokowym, która jest charakterystyczna dla ekstazy [60]. Objawy działania syntetycznych β-katynonów Zażycie syntetycznych katynonów wywołuje objawy pobudzenia ośrodkowego układu nerwowego (OUN), często porównywane do działania kokainy, amfetaminy i ekstazy: wzrost aktywności psychofizycznej, podwyższoną czujność, euforię, podniecenie, wzrost empatii, łatwość komunikacji interpersonalnej, nasilenie odczuć zmysłowych, bardziej intensywne odbieranie muzyki, umiarkowane pobudzenie seksualne, zakłócenia percepcji, anoreksję, bezsenność [3,9,14,31,40,41,92,94, 96,101]. Spośród osób, które zażywały zarówno ekstazy jak i kokainę, dwukrotnie więcej uważało, że działanie mefedronu jest bardziej zbliżone do ekstazy niż do efektów wywieranych przez kokainę [14]. Wyniki dotychczasowych badań sugerują, że mefedron możne mieć większy potencjał uzależniający niż ekstazy [13,14,20]. Spektrum działań niepożądanych syntetycznych katynonów jest bardzo szerokie [1,3,8,9,20,25,31-34,36,40,44,45,49,62-64,66,68,69,71,72,76,77,79,82,84, 85,87,88,92,95-100]. Zaliczamy do nich objawy: - Sercowo-naczyniowe - tachykardia zatokowa, kołatanie serca, bóle w klatce piersiowej, nadciśnienie, zmiany odcinka S-T w zapisie EKG, zapalenie mięśnia sercowego, zatrzymanie akcji serca. - Hematologiczne - zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (ang. disseminated intravascular coagulation; DIC), trombocytopenia, anemia. Zespół DIC był przyczyną zgonów trzech osób zażywających MDVP. - Poznawcze - dezorientacja, długotrwałe osłabienie funkcji poznawczych, obniżenie sprawności umysłowej, problemy z kojarzeniem nazw, miejsc i czasu. - Psychiczne drażliwość, agresja (czasem objawiająca się przemocą), niepokój, napady paniki, brak motywacji, wycofanie społeczne, anhedonia, depresja, myśli samobójcze. - Neurologiczne bezsenność, zaburzenia architektury snu, koszmary nocne, dreszcze, drgawki, hipertermia, rozszerzenie źrenic, zaburzenia widzenia, parastezje, bruksizm, mimowolne ruchy kończyn, bóle i zawroty głowy. - Percepcyjne urojenia paranoidalne, omamy słuchowe i wzrokowe (często w postaci osób stanowiących zagrożenie - śledzących i czyhających na życie). - Ze strony przewodu pokarmowego nudności, wymioty, bóle brzucha. - Inne nadmierna potliwość prowadząca do odwodnienia, hiponatremia, hiperkaliemia, hiperurykemia, wzrost poziomu kreatyniny i kinazy kreatyninowej, kwasica metaboliczna, suchość w jamie ustne, utrata masy ciała w przypadku długotrwałego zażywania. Odnotowano przypadek 15-letniej dziewczynki, u której po spożyciu mefedronu i alkoholu doszło do rozwoju izowolemicznej, hipoosmotycznej hiponatremii z encefalopatią i podwyższonym ciśnieniem śródczaszkowym [75]. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi, wywołanymi przez omawianą grupę związków są objawy sercowo-naczyniowe, neurologiczne i psychiczne [63]. Znane są przypadki ostrych psychoz paranoidalnych wśród użytkowników syntetycznych katynonów, opisywane jako śmiertelny strach przed nieznajomymi (de facto urojonymi) osobami, planującymi napad i morderstwo [3,25,36,49,68,69]. Obecnie uważa się, że psychoza wywoływana przez syntetyczne katynony może być wynikiem zespołu serotoninowego [45,62]. Zaburzenia psychiczne obserwowano głównie po zażyciu wysokich lub wielokrotnych dawek w trakcie jednej sesji, a także wśród osób z psychobiologicznymi predyspozycjami [87,96]. Rozwój uzależnienia, tolerancji oraz zespołu odstawienia odnotowano głównie po częstym zażywaniu wysokich dawek mefedronu oraz MDPV [14,16,82,88,92,96]. Ostatnio opisano przypadek 33-letniego mężczyzny, który przez 2 miesiące przyjmował mefedron oraz MDPV. Mężczyzna twierdził, że doświadczane przez niego efekty psychiczne różniły się znacznie w zależności od przyjętej substancji. Mefedron wywoływał silne pobudzenie psychoruchowe, natomiast w przypadku MDPV dominowały omamy wzrokowe i słuchowe. U mężczyzny doszło do rozwoju głębokiej apatii. Przestał wykonywać podstawowe prace domowe, robić zakupy, a nawet dbać o higienę osobistą. Próby odstawienia 388 J.B. Zawilska i wsp.

4 mefedronu były nieefektywne i skutkowały najgorszymi objawami odstawienia narkotyków, jakich kiedykolwiek doświadczył. Towarzyszyło im pobudzenie i silne napięcie mięśni szkieletowych wymuszające ciągły ruch. Ostatecznie mężczyzna zwiększał dawki spożywanego związku, nie w celu odczuwania przyjemności, ale złagodzenia objawów odstawienia [92]. Efekty takie jak odwodnienie, rabdomioliza z niewydolnością nerek oraz niewydolność wątroby [1,8,9,33,63] mogą prowadzić do niewydolności wielonarządowej i zgonu [64]. Ostatnio opisano 5 przypadków klinicznych, w których doszło do rozległych uszkodzeń kończyn górnych po wstrzyknięciach MDPV. U czterech mężczyzn po wstrzyknięciu dożylnym roztworu MDPV wystąpiło zapalenie skóry i podskórnej tkanki łącznej, zakrzepowe zapalenie żył oraz rozległe ropnie [28]. W piątym przypadku, 2 dni po wstrzyknięciu domięśniowym MDPV, rozległe zapalenie podskórnej tkanki łącznej rozwinęło się w nekrotyczne zapalenie powięzi. Początkowo pacjentka reagowała na antybiotyki szerokowidmowe, później jednak jej stan drastycznie się pogorszył, doszło do zagrażającej życiu nekrozy tkanek ramienia. Pacjentka przeszła zabieg amputacji ramienia, jednostronnej mastektomii oraz wycięcia martwiczej tkanki z klatki piersiowej [74]. Zgony wywołane przez syntetyczne β-katynony Dickson i wsp. (2010) opisali zgon mężczyzny w wyniku zażycia mefedronu i heroiny [27]. W kolejnym przypadku 36- letni mężczyzna zmarł na skutek wykrwawienia, po tym jak w napadzie szału rozbijał szyby wystawowe. Badania toksykologiczne wykazały wysokie stężenie mefedronu we krwi i w treści żołądkowej, a przyczynę zgonu określono jako zatrucie mefedronem [52]. Maskell i wsp. [54] opisali cztery śmiertelne przypadki związane ze stosowaniem mefedronu. Pierwszy przypisano wyłącznie zażyciu mefedronu. Drugi związany był z toksycznym działaniem mefedronu, powikłanym zwłóknieniem serca i miażdżycą tętnic wieńcowych. Łączne działanie mefedronu i metadonu uznano za przyczynę trzeciego zgonu. Ostatni przypadek opisuje zgon młodego mężczyzny spowodowany licznymi ranami tłuczonymi powstałymi w wyniku wypadku samochodowego. Analiza krwi mężczyzny wykazała obecność mefedronu [54]. Do początku października 2010 roku zatrucia wywołane mefedronem były prawdopodobną przyczyną 45 zgonów w Anglii, 12 w Szkocji, 1 w Walii i 1 w północnej Irlandii oraz 1 na wyspie Guernsey [11]. Analiza danych zgromadzonych do 31 sierpnia 2011 roku w ramach United Kingom National Programme on Substance Abuse Deaths wykazała 128 przypadków zgonów związanych z syntetycznymi katynonami. Mefedron został zidentyfikowany w badaniach pośmiertnych w 90 przypadkach, z czego znaczącą liczbę zgonów stanowiły samobójstwa (18 przypadków, z czego 11 przez powieszenie). Stosowanie wyłącznie mefedronu było przyczyną 8 zgonów [77]. W ostatnim czasie pojawiły się również opisy zgonów wywołanych przez MDPV. 40- Letni mężczyzna, po zażyciu MDPV drogą iniekcji a następnie donosowo, został przyjęty do szpitala w stanie silnego pobudzenia, któremu towarzyszyły urojenia. Na izbie przyjęć u pacjenta wystąpiło nagłe zatrzymanie krążenia. Pomimo przywrócenia akcji serca, stan pacjenta uległ gwałtownemu pogorszeniu. Doszło do hipertermii, rabdomiolizy, niedokrwistości, trombocytopenii, kwasicy oraz uszkodzenia mózgu wywołanego niedotlenieniem, a następnie zgonu [64]. Kolejny przypadek opisuje 20-letniego mężczyznę z tachykardią oraz hipertermią (39,6 C), u którego rozwinął się zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego. Mężczyzna zmarł po upływie 8 godzin. Za przyczynę zgonu uznano toksyczne działanie MDPV [100]. Kolejny przypadek opisuje 48-letnią kobietę, która przyjęła doustnie MDPV, po czym straciła przytomność. W momencie rozpoczęcia hospitalizacji, u kobiety stwierdzono hipertermię, tachykardię, marmurkową skórę, zlewne poty oraz zwężone źrenice. W drugiej dobie pobytu w szpitalu u pacjentki rozwinęła się hipotensja. Kolejnego dnia u kobiety nastąpił krwotok z jamy ustnej i pochwy. Kobieta zmarła w 4 dobie hospitalizacji [100]. Opisano 4 przypadki śmiertelne, w których w próbkach pobranych post mortem wykryto metylon. Ofiarami były: 21-letnia kobieta, która zginęła w wypadku samochodowym podczas ucieczki przed policją, 19- letni mężczyzna, który stracił przytomność podczas wykonywania ćwiczeń fizycznych, 38-letni mężczyzna, który zginął w wyniku postrzału w głowę (prawdopodobnie samobójstwo) oraz jego 35-letnia partnerka, której przyczyną zgonu była rana cięta szyi i postrzelenie w głowę (prawdopodobnie zabójstwo) [15]. Odnotowano zgon 24-letniej kobiety w wyniku przyjęcia dwóch kapsułek zawierających metylon i butylon, sprzedanych jako Ecstasy. U pacjentki stwierdzono tachykardię, przyspieszenie oddechu, nadciśnienie, hipertermię i nadmierne pocenie się, drżenie i zwiększone napięcie mięśni szkieletowych. Następnie doszło do rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, niewydolności wielonarządowej i zgonu [90]. Mężczyzna w wieku 21 lat w próbie samobójczej połknął 10 tabletek o nazwie Amph-i-bia. W chwili przyjęcia do szpitala pacjent był przytomny, ale zdezorientowany co do miejsca i czasu. U mężczyzny stwierdzono tachykardię, hipertermię (41,2 C), wzmożone napięcie mięśni szkieletowych, nadmierne wydzielanie śliny oraz rozszerzone źrenice, które nie reagowały na światło. U pacjenta wystąpiły drgawki, skaza krwotoczna, zatrzymanie akcji serca i oddechu. Mężczyzna zmarł w szóstej godzinie hospitalizacji. Badania toksykologiczne wątroby oraz krwi wykazały obecność syntetycznej pochodnej katynonu: 2-metyloamino-1-(3,4- metylenodioksyfenylo)butan-1-onu [72]. Leczenie zatruć syntetycznymi β-katynonami Ze względu na brak specyficznej odtrutki na syntetyczne katynony, zatrucia tymi związkami powinny być leczone tak jak inne zatrucia związkami sympatykomimetycz-nymi, np. kokainą czy amfetaminą. W celu opanowania pobudzenia stosuje się pochodne benzodiazepiny (np. lorazepam, diazepam) oraz leki przeciwpsychotyczne (np. haloperidol, risperidon). W przypadku hipertermii należy zastosować intensywne ochładzanie ciała. Należy zapewnić drożność dróg oddechowych oraz zastosować płyny wyrównawcze. Toksyczny wpływ syntetycznych katynonów na pracę nerek, wątroby, serca i układu hematologicznego jest bezwzględnym wskazaniem do stałego monitorowania pacjenta [3,8,63,68,73,85]. Podsumowanie Pomimo zaostrzeń przepisów dotyczących posiadania, produkcji, przetwarzania i obrotu syntetycznych pochodnych β-katynonu, nadużywanie tych związków w celach rekreacyjnych ciągle wzrasta. Związki te wywierają toksyczne działania nie tylko na OUN ale również na układ sercowo-naczyniowy, przewód pokarmowy, nerki i mięśnie szkieletowe. Częste zażywanie wysokich dawek syntetycznych katynonów powoduje rozwój tolerancji, uzależnienie oraz w przypadku odstawienia - zespół abstynencyjny. Związki te mogą również wywołać niewydolność wielonarządową prowadzącą do śmierci. Stosowanie syntetycznych β-katynonów powinno być uznane jako poważne zagrożenie dla zdrowia i życia, a zatrucia najczęściej stosowanymi związkami powinny być monitorowane przez oddziały zatruć oraz placówki medycyny sądowej. Piśmiennictwo 1. Adebamiro A., Perazella M.A.: Recurrent acute kidney injury following bath salts intoxication. Am. J. Kidney Dis. 2012, 59, Al-Habori M.: The potential adverse effects of habitual use of Catha edulis (khat). Expert Opin. Drug Saf. 2005, 4, Antonowicz J.L., Metzger A.K., Ramanujam S.L.: Paranoid psychosis induced by consumption of methylenedioxypyrovalerone: two cases. Gen. Hosp. Psych. 2011, 33, 640.e5. 4. Ayres T.C., Bond J.W.: A chemical analysis examining the pharmacology of novel psychoactive substances freely available over the internet and their impact on public (ill)health. Legal highs or illegal highs? BMJ Open 2, 2012, pii: e Balint E.E., Falkay G., Balint G.A.: Khat - a controversial plant. Wien. Klin. Wochenschr. 2009, 121, Baumann M.H., Ayestas M.A.Jr., Partilla J.S. et al.: The designer methcathinone analogs, mephedrone and methylone, are substrates for monoamine transporters in brain tissue. Neuropsychopharmacology 2012, 37, Baumann M.H., Partilla J.S., Lehner K.R. et al.: Powerful cocaine-like actions of 3,4- methylenedioxypyrovalerone (MDPV), a principal constituent of psychoactive bath salts products. Neuropsychopharmacology 2013, 38, Borek H.A., Holstege C.P.: Hyperthermia and multiorgan failure after abuse of Bath Salts containing 3,4-methylenedioxypyrovalerone. Ann. Emerg. Med. 2012, 60, Boulanger-Gobeil C., St-Onge M., Laliberté M., Auger P.L.: Seizures and hyponatremia related to ethcathinone and methylone poisoning. J. Med. Toxicol. 2012, 8, Brandt S.D., Freeman S., Sumnall H.R. et al.: Analysis of NRG Legal highs in the UK: identification and formation of novel cathinones. Drug Test. Anal. 2011, 3, Brandt S.D., Sumnall H.R., Measham F., Cole J.: Analyses of second-generation legal highs in the UK: initial findings. Drug Test. Anal. 2010, 2, Brenneisen R., Fisch H.U., Koelbing U. et al.: Amphetamine-like effects in humans of the khat alkaloid Przegląd Lekarski 2013 / 70 / 6 389

5 cathinone. Br. J. Clin. Pharmacol. 1990, 30, Brunt T.M., Poortman A., Niesink R.J., van den Brink W.: Instability of the ecstasy market and a new kid on the block: mephedrone. J. Psychopharmacol. 2011, 25, Carhart-Harris R.L., King L.A., Nutt D.J.: A webbased survey on mephedrone. Drug Alcohol. Depend. 2011, 118, Cawrse B.M., Levine B, Jufer R.A. et al.: Distribution of methylone in four postmortem cases. J. Anal. Toxicol. 2011, 36, Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Emergency department visits after use of a drug sold as bath salts - Michigan, November 13, March 31, MMWR Morb. Mortal Wkly. Rep. 2011, 60, Colzato L.S., Ruiz M.J., van den Wildenberg W.P., Hommel B.: Khat use is associated with impaired working memory and cognitive flexibility. PLoS One 2011, 6, e Cozzi N.V., Foley K.F.: Methcathinone is a substrate for the serotonin uptake transporter. Pharmacol. Toxicol. 2003, 93, Cozzi N.V., Sievert M.K., Shulgin A.T. et al.: Inhibition of plasma membrane monoamine transporters by β-ketoamphetamines. Eur. J. Pharmacol. 1999, 381, Dargan P.I., Albert S., Wood D.M.: Mephedrone use and associated adverse effects in school and college/ university students before the UK legislation change. QJM 2010, 103, Dargan P.I., Sedefov R., Gallegos A., Wood D.M.: The pharmacology and toxicology of the synthetic cathinone mephedrone (4-methylmethcathinone). Drug Test. Anal. 2011, 3, Deluca P., Davey Z., Corazza O. et al.: Identifying emerging trends in recreational drug use; outcomes from the Psychonaut Web Mapping Project. Prog. Neuropsychopharmacol. Biol. Psych. 2012, 39, Deluca P., Schifano F., Davey Z. et al.: Psychonaut Web Mapping Research Group. Mephedrone Report reports/mephedrone.pdf. 24. De Paoli G., Maskell P.D., Pounder D.J.: Naphyrone: Analytical profile of the new legal high substitute for mephedrone. J. Foren. Legal Med. 2011, 18, Derungs A., Schietzel S., Meyer M.R. et al.: Sympathomometic toxicity in a case of analytically confirmed recreational use of naphyrone (naphthylpyrovalerone). Clin. Toxicol. 2011, 49, Davies S., Wood D.M., Smith G. et al.: Purchasing legal highs on the Internet--is there consistency in what you get? QJM 2010, 103, Dickson A.J., Vorce S.P., Levine B., Past M.R.: Multiple-drug toxicity caused by the coadministration of 4-methylmethcathinone (mephedrone) and heroin. J. Anal. Toxicol. 2010, 34, Dorairaj J.J., Healy C., McMenamin M., Eadie P.A.: The untold truth about bath salt highs: A case series demonstrating local tissue injury. J. Plast. Reconstr. Aesthet. Surg. 2012, 65, e European Monitoring Centre for Drugs and Drugs Addiction: The state of the drugs problem in Europe. Annual Report 2010, 91. eu/publications/annual-report/ European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction: Report on the risk assessment of mephedrone in the framework of the Council Decision on new psychoactive substances europa.eu/attachements.cfm/att_116646_en_tda- K11001ENC_WEB-OPTIMISED%20FILE.pdf 31. European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction: Synthetic cathinones emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/synthetic-cathinones. 32. Forrester M.B.: Synthetic cathinone exposures reported to Texas Poison Centers. Am. J. Drug Alcohol Abuse 2012, 38, Fröhlich S., Lambe E., O Dea J.: Acute liver failure following recreational use of psychotropic head shop compounds. Ir. J. Med. Sci. 2011, 180, Fullajtar M., Ferencz C.: Designer drug induced psychosis. Neuropsychopharmacol. Hung. 2012, 14, Gibbons S., Zloh M.: An analysis of legal high mephedrone. Bioorg. Med. Chem. Lett. 2010, 20, Goshgarian A.M., Caplan J.P.: Bath salt abuse: Neuropsychiatric effects of cathinone derivatives. Psychosomatics 2011, 52, Hadlock G.C., Webb K.M., McFadden L.M. et al.: 4-Methylmethcathinone (mephedrone): neuropharmacological effects of a designer stimulant of abuse. J. Pharmacol. Exp. Ther. 2011, 339, Hassan N.A., Gunaid A.A., Murray-Lyon I.M.: Khat (Catha edulis): health aspects of khat chewing. East Mediterr. Health J. 2007, 13, Hillebrand J., Olszewski D., Sedefov R.: Legal highs on the Internet. Subst. Use Misuse 2010, 45, Info.sheet: MDPV Info.sheet: Naphyrone James D., Adams R.D., Spears R. et al.: on behalf of the National Poisons Information Service: Clinical characteristics of mephedrone toxicity reported to the UK National Poisons Information Service. Emerg. Med J., 2011, 28, Joksovic P., Mellos N., van Wattum P.J., Chiles C.: Bath salts -induced psychosis and serotonin toxicity. J. Clin. Psychiatry 2012, 73, Kalix P.: Pharmacological properties of the stimulant khat. Pharmacol. Ther. 1990, 48, Kehr J., Ichinose F., Yoshitake S. et al.: Mephedrone, compared with MDMA (ecstasy) and amphetamine, rapidly increases both dopamine and 5-HT levels in nucleus accumbens of awake rats. Br. J. Pharmacol. 2011, 164, Khreit O.I.G., Grant M.H., Zhong T. et al.: Elucidation of the Phase I and Phase II metabolic pathways of (±)-4 -methylmethcathinone (4-MMC) and (±)-4 - (trifluoromethyl(methcathinone) (4-TFMMC) in rat liver hepatocytes using LC-MS and LC-MC. J. Pharm. Biomed. Anal. 2013, 72, Kyle P.B., Iverson R.B., Gajagowni R.G., Spencer L.: Illicit bath salts: not for bathing. J. Miss. State Med. Assos. 2011, 52, Locos O., Reynolds D.: The characterization of 3,4-dimethylmethcathinone (3,4-DMMC). J. Forensic Sci. 2012, 57, López-Arnau R., Martínez-Clemente J., Pubill D. et al.: Comparative neuropharmacology of three psychostimulant cathinone derivatives: butylone, mephedrone and methylone. Br. J. Pharmacol. 2012, 167, Lusthof K.J., Oosting R., Maes A. et al.: A case of extreme agitation and death after the use of mephedrone in The Netherlands. Forensic Sci. Int. 2011, 206, Martínez-Clemente J., Escubedo E., Pubill D., Camarasa J.: Interaction of mephedrone with dopamine and serotonin targets in rats. Eur. Neuropsychopharmacology 2012, 22, Maskell P.D., De Paoli G., Seneviratne C., Pounder D.J.: Mephedrone (4-methylmethcathinone)-related deaths. J. Anal. Toxicol. 2011, 35, McElrath K., O Neill C.: Experiences with mephedrone pre- and post-legislative control: Perceptions of safety and sources of supply. Int. J. Drug Policy 2011, 22, Meltzer P.C., Butler D., Deschamps J.R., Madras B.K.: 1-(4-Methylphenyl)-2-pyrrolidin-1-yl-pentan- 1-one (pyrovalerone) analogues: a promising class of monoamine uptake inhibitors. J. Med. Chem. 2006; Meyer M.R., Du P., Schuster F., Maurer H.H.: Studies on the metabolism of the α-pyrrolidinophenone designer drug methylenedioxy-pyrovalerone (MDPV) in rat and human urine and human liver microsomes using GC-MS and LC-high-resolution MS and its detectability in urine by GC-MS. J. Mass Spectrom. 2010, 45, Meyer M.R., Vollmar C., Schwaninger A.E. et al.: New cathinone-derived designer drugs 3-bromomethcathinone and 3-fluoro-methcathinone: studies on their metabolism in rat urine and human liver microsomes using GC-MS and LC-high-resolution MS and their detectability in urine. J. Mass Spectrom. 2012, 47, Meyer M.R., Wilhelm J., Peters F.T., Maurer H.H.: Beta-keto amphetamines: studies on the metabolism of the designer drug mephedrone and toxicological detection of mephedrone, butylone, and methylone in urine using gas chromatography-mass spectrometry. Anal. Bioanal. Chem. 2010, 397, Motbey C.P., Hunt G.E., Bowen M.T. et al.: Mephedrone (4-methylmethcathinone, meow ): acute behavioural effects and distribution of Fos expression in adolescent rats. Addict. Biol. 2012, 17, Mueller D.M., Rentsch K.M.: Generation of metabolites by an automated online metabolism method using human liver microsomes with subsequent identification by LC-MS(n), and metabolism of 11 cathinones. Anal. Bioanal. Chem. 2012, 402, Mugele J., Nañagas K.A., Tormoehlen L.M.: Serotonin syndrome associated with MDPV use: a case report. Ann. Emerg. Med. 2012, 60, Murphy C.M., Dulaney A.R., Beuhler M.C., Kacinko S.: Bath Salts and Plant Food products: the experience of one regional US Poison Center. J. Med. Toxicol. 2013, 9, Murray B.L., Murphy C.M., Beuhler M.C.: Death following recreational use of designer drug bath salts containing 3,4-methylenedioxypyrovalerone (MDPV). J. Med. Toxicol. 2012, 8, Nagai F., Nonaka R., Satoh Hisashi Kamimura K.: The effects of non-medically used psychoactive drugs on monoamine neurotransmission in rat brain. Eur. J. Pharmacol. 2007, 559, Nicholson P.J., Quinn M.J., Dodd J.D.: Headshop heartache: acute mephedrone meow myocarditis. Heart 2010, 96, Ojanpera A., Heikman P.K., Rasanen I.J.: Urine analysis of 3,4-methylenedioxypyrovalerone in opioid-dependent patients by gas chromatography mass spectrometry. Ther. Drug Monit. 2011, 33, Penders T.M., Gestring R.: Hallucinatory delirium following use of MDPV: Bath Salts. Gen. Hosp. Psych. 2011, 33, Penders T.M., Gestring R.E., Vilensky D.A.: Excited delirium following use of synthetic cathinones (bath salts). Gen. Hosp. Psych. 2012, 34, Pedersen A.J., Reitzel L.A., Johansen S.S., Linnet K.: In vitro metabolism studies on mephedrone and analysis of forensic cases. Drug Test. Anal. 2013, 36, Regunath H., Ariyamuthu V.K., Dalal P., Misra M.: Bath salt intoxication causing acute kidney injury requiring hemodialysis. Hemodial. Int. Suppl 2012, 1, S Rojek S., Kłys M., Strona M. et al.: Legal highs - Toxicity in the clinical and medico-legal aspect as exemplified by suicide with bk-mbdb administration. Forensic Sci. Int. 2012, 222, e Ross E.A., Watson M., Goldberger B.: Bath salts intoxication. New Eng. J. Med. 2012, 365, Russo R., Marks N., Morris K. et al.: Life-treating necrotizing fasciitis due to bath salts injection. Orthopedics 2012, 25, e Sammler E.M., Foley P.L., Lauder G.D. et al.: A harmless high? Lancet 2010, 376(9742), Schifano F., Albanese A., Fergus S. et al.: Psychonaut Web Mapping; ReDNet Research Groups. Mephedrone (4-methylmethcathinone; meow meow ): chemical, pharmacological and clinical issues. Psychopharmacology (Berl.) 2011, 214, Schifano F., Corkery J., Ghodse A.H.: Suspected and confirmed fatalities associated with mephedrone (4-methylmethcathinone, meow meow ) in the United Kingdom. J. Clin. Psychopharmacol. 2012, 32, Schmidt M.M., Sharma A., Schifano F., Feinmann C.: Legal highs on the net-evaluation of UK-based Websites, products and product information. Forensic Sci. Int. 2010, 206, Sharma T.R., Iskandar J.W., Ali R., Shah U.R.: Bath salts-induced delirium and brief psychotic episode in an otherwise healthy young man. Prom. Care Companion CNS Disord. 2012, 14, PCC Simmler L.D., Buser T.A., Donzelli M. et al.: Pharmacological characterization of designer cathinones in vitro. Br. J. Pharmacol. 2013, 168, Sørensen L.K.: Determination of cathinones and related ephedrines in forensic whole-blood samples by liquid-chromatography-electrospray tandem mass spectrometry. J. Chromatogr. B Analyt. Technol. Biomed. Life Sci. 2011, 879, Spiller H.A., Ryan M.L., Weston R.G., Jansen J.: Clinical experience with analytic confirmation of bath salts and legal highs (synthetic cathinones) in the United States. Clin. Toxicol. (Phila.) 2011, 49, Strano-Rossi S.,Cadwallader A.B., de la Torre X., Botrè F.: Toxicological determination and in vitro 390 J.B. Zawilska i wsp.

6 metabolism of the designer drug methylenedioxypyrovalerone (MDPV) by gas chromatography/mass spectrometry and liquid chromatography/quadrupole time-of-flight mass spectrometry. Rapid Commun. Mass Spectrom. 2011, 24, Stribel J.M., Pierre J.M.: Acute psychotic sequelae of bath salts. Schizophr. Res. 2011, 133, Thornton S.L., Gerona R.R., Tomaszewski C.A.: Psychosis from a bath salt product containing flephedrone and MDPV with serum, urine, and product quantification. J. Med. Toxicol. 2012, 8, Uchiyama N., Kikura-Hanajiri R., Kawahara N., Goda Y.: Analysis of designer drugs detected in the products purchased in fiscal year Yakugaku Zasshi. 2008, 128, Vardakou I., Pistos C., Spiliopoulou Ch.: Drugs for youth via Internet and the example of mephedrone. Toxicol. Lett. 2011, 201, Van Hout M.C., Bingham T.: A costly turn on : Patterns of use and perceived consequences of mephedrone based head shop products amongst Irish injectors. Int. J. Drug Policy 2012, 23, Van Hout M.C., Brennan R.: Heads held high : an exploratory study of legal highs in pre-legislation Ireland. J. Ethn. Subst. Abuse 2011, 10, Warrick B.J., Wilson J., Hedge M. et al.: Lethal serotonin syndrome after methylone and butylone ingestion. J. Med. Toxicol. 2011, 8, Westphal F., Junge T., Rosner P. et al.: Mass and NMR spectroscopic characterization of 3,4- methylenedioxypyrovalerone: a designer drug with alpha-pyrrolidinophenone structure. Forensic Sci. Int. 2009, 190, Winder G.S., Stern N., Hosanagar A.: Are Bath Salts the next generation of stimulant abuse? J. Subst. Abuse Treat. 2013, 44, Winstock A.R., Marsden J., Mitcheson L.: What should be done about mephedrone? BMJ 2010, 340, c Winstock A.R., Mitcheson L.R., Deluca P. et al.: Mephedrone, new kid for the chop? Addiction 2011, 106, Winstock A.R., Mitcheson L., Marsden J.: Mephedrone: still available and twice the price. Lancet 2010, 376(9752), Winstock A.R., Mitcheson L., Ramsey J. et al.: Mephedrone: use, subjective effects and health risks. Addiction 2011, 106, Wood D.M., Davies S., Greene S.L. et al.: Case series of individuals with analytically confirmed acute mephedrone toxicity. Clin. Toxicol. (Phila.) 2010, 48, Wood D.M., Davies S., Puchnarewicz M. et al.: Recreational use of mephedrone (4-methylmethcathinone, 4-MMC) with associated sympathomimetic toxicity. J. Med. Toxicol. 2010, 6, Wood D.M., Greene S.L., Dargan P.I.: Clinical pattern of toxicity associated with the novel synthetic cathinone mephedrone. Emerg. Med. J. 2010, 28, Young A.C., Schwarz E.S., Velez L.I., Gardner M.: Two cases of disseminated intravascular coagulation due to bath salts resulting in fatalities, with laboratory confirmation. Am. J. Emerg. Med. 2013, 31, 445e Zawilska J.B.: Legal highs New players in the old drama. Curr. Drug Abuse Rev. 2011, 4, Zuba D., Byrska B.: Prevalence and co-existence of active components of legal highs. Drug Test. Anal. 2013, 5, 420. Przegląd Lekarski 2013 / 70 / 6 391

Mefedron dopalacz o działaniu psychostymulującym i sympatomimetycznym

Mefedron dopalacz o działaniu psychostymulującym i sympatomimetycznym Artykuł poglądowy/review article Mefedron dopalacz o działaniu psychostymulującym i sympatomimetycznym Mephedrone psychostimulatory legal highs with sympathomimetic activity Jolanta B. Zawilska, Jakub

Bardziej szczegółowo

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH niektórych dopalaczy pobranych na terenie powiatu namysłowskiego Przygotowała : Urszula Modrak 1 Niezły wkręt JWH 081 Walina Fenyloalanina RCS 4 (substancja syntetyczna) (aminokwas)

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka nowych substancji psychoaktywnych (NPS)

Charakterystyka nowych substancji psychoaktywnych (NPS) Charakterystyka nowych substancji psychoaktywnych (NPS) Ewelina Pieprzyca, Joanna Kulikowska Katedra i Zakład Medycyny Sądowej i Toksykologii Sądowo-Lekarskiej SUM w Katowicach 1 Co to są dopalacze? Dopalacz

Bardziej szczegółowo

Dopalaczom powiedz nie

Dopalaczom powiedz nie Dopalaczom powiedz nie 1. Co to są dopalacze? 2. Podział dopalaczy. 3. Objawy i skutki zażywania dopalaczy. 4. Powody brania narkotyków przez ludzi 5. Przykłady dopalaczy. 6. Wygląd ciała po zażyciu dopalaczy.

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

Dopalacze to termin, którego używa się potocznie dla nazwania grupy różnych substancji lub ich mieszanek o rzekomym lub faktycznym działaniu

Dopalacze to termin, którego używa się potocznie dla nazwania grupy różnych substancji lub ich mieszanek o rzekomym lub faktycznym działaniu DOPALACZE Dopalacze to termin, którego używa się potocznie dla nazwania grupy różnych substancji lub ich mieszanek o rzekomym lub faktycznym działaniu psychoaktywnym, nie znajdujących się na liście substancji

Bardziej szczegółowo

Dopalacze oblicza zagrożeń

Dopalacze oblicza zagrożeń Dopalacze oblicza zagrożeń Dopalacze To substancje psychoaktywne, produkowane nielegalnie, zmieniające cechy narkotyku tak, aby mogły być legalnie dystrybuowane, po zażyciu wykazujące efekty narkotyczne

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw. dopalaczy DOPALACZE NISZCZĄ MŁODY ORGANIZM tak samo jak normalne narkotyki oraz

Bardziej szczegółowo

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r.

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. Piotr Burda Biuro In formacji T oksykologicznej Szpital Praski Warszawa Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. - Obejmuje stosowanie przez pacjenta

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż dopalaczy od literatury akcesoria substancje pochodzenia naturalnego syntetycznego

Sprzedaż dopalaczy od literatury akcesoria substancje pochodzenia naturalnego syntetycznego Dopalacze To nazwa różnych substancji lub ich mieszanek o rzekomym bądź faktycznym działaniu psychoaktywnym, nieznajdujących się na liście substancji kontrolowanych przepisami ustawy o przeciwdziałaniu

Bardziej szczegółowo

BENZYLOPIPERAZYNA I JEJ POCHODNE W DOPALACZACH

BENZYLOPIPERAZYNA I JEJ POCHODNE W DOPALACZACH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIII, 2010, 2, str. 228 232 Wojciech Anysz, Radosław Kuśmirek, Magdalena Nosarzewska, Anna Raczak, Emilia Rogowska, Katarzyna Srebrzyńska, Dorota Skrajnowska 1) BENZYLOPIPERAZYNA

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL, 5 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Czajkowska 1

Katarzyna Czajkowska 1 Katarzyna Czajkowska 1 krasnodrzew peruwiański (Erythroxylon coca), rosnący w Ameryce Południowej może być uzyskiwana metodą syntezy tradycyjnie: żucie lub ssanie liści koki z dodatkiem odrobiny alkalicznego

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta. Alerton (Cetirizini dihydrochloridum) 10 mg, tabletki powlekane

Ulotka dla pacjenta. Alerton (Cetirizini dihydrochloridum) 10 mg, tabletki powlekane Ulotka dla pacjenta ależy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek ten jest dostępny bez recepty, aby można było leczyć niektóre schorzenia bez pomocy lekarza.

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika ZYX, 5 mg, tabletki powlekane Levocetirizini dihydrochloridum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

SUMMARY OF RISK MANAGEMENT SYSTEM (Streszczenie planu zarządzania ryzykiem)

SUMMARY OF RISK MANAGEMENT SYSTEM (Streszczenie planu zarządzania ryzykiem) Levomethadone Hydrochloride Molteni 5 mg/ml, roztwór doustny, Levomethadoni hydrochloridum Decentralised Procedure no DE/H/3805/001/DC SUMMARY OF RISK MANAGEMENT SYSTEM (Streszczenie planu zarządzania

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. mogą Cię wypalić

DOPALACZE. mogą Cię wypalić DOPALACZE mogą Cię wypalić MOTTO Nigdy nie powiedziałem, że źle jest wkraczać do świata czarów. Mówiłem tylko, że to zawsze jest niebezpieczne. Walter Charleton CEL dostarczenie podstawowych informacji

Bardziej szczegółowo

CO NOWEGO W ŚWIECIE DOPALACZY?

CO NOWEGO W ŚWIECIE DOPALACZY? 12 ARTYKUŁY TYDZIEŃ INFORMACYJNE MÓZGU Wszechświat, t. 113, t. 114, nr nr 10 12/2012 1 3/2013 postawienia rozpoznania, jakie schorzenie jest przyczyną bólu przewlekłego. Niestety, nie zawsze jest to możliwe.

Bardziej szczegółowo

Wpływ zjawiska miejskiej wyspy ciepła na zdrowie

Wpływ zjawiska miejskiej wyspy ciepła na zdrowie Wpływ zjawiska miejskiej wyspy ciepła na zdrowie Prof. dr hab. med. Cezary Pałczyński Dr med. Wojciech Dudek Dr hab. med. Beata Kręcisz Instytut Medycyny Pracy w Łodzi Zmniejszenie prędkości wiatru - czynnika

Bardziej szczegółowo

CLEMASTINUM HASCO (Clemastinum) 1 mg, tabletki

CLEMASTINUM HASCO (Clemastinum) 1 mg, tabletki Ulotka dla pacjenta Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. - Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Na podstawie: www.wypalacze.com.pl www.kbpn.gov.pl www.dopalaczeinfo.pl http://www.narkomania.org.pl

Na podstawie: www.wypalacze.com.pl www.kbpn.gov.pl www.dopalaczeinfo.pl http://www.narkomania.org.pl Na podstawie: www.wypalacze.com.pl www.kbpn.gov.pl www.dopalaczeinfo.pl http://www.narkomania.org.pl Co to są dopalacze? W ciągu ostatniego roku w prasie i TV pojawiało się wiele doniesień na temat tzw.

Bardziej szczegółowo

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07 Zmęczenie to mechanizm obronny, chroniący przed załamaniem funkcji fizjologicznych (wyczerpaniem) Subiektywne objawy zmęczenia bóle mięśni, uczucie osłabienia i wyczerpania, duszność, senność, nudności,

Bardziej szczegółowo

TADALIS 20mg tabletki powlekane tadalafil

TADALIS 20mg tabletki powlekane tadalafil TADALIS 20mg tabletki powlekane tadalafil Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje ważne dla pacjenta. 1 Należy zachować tę ulotkę, aby w razie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii 2 Roczny pakiet sprawozdawczy sytuacja w zakresie narkotyków > publikacje Charakterystyki

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Sabril, 500 mg, granulat do sporządzania roztworu doustnego (Vigabatrinum)

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Sabril, 500 mg, granulat do sporządzania roztworu doustnego (Vigabatrinum) ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Sabril, 500 mg, granulat do sporządzania roztworu doustnego (Vigabatrinum) Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Cetigran,10 mg, tabletki powlekane. Cetirizini dihydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Cetigran,10 mg, tabletki powlekane. Cetirizini dihydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Cetigran,10 mg, tabletki powlekane Cetirizini dihydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy.

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Uzależnienie nałóg - to silne pragnienie zażywania konkretnych środków,

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA I SCHIZOFRENIA

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA I SCHIZOFRENIA BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA I SCHIZOFRENIA DEPRESJA CHARAKTERYSTYKA ZABURZENIA Epizod depresyjny rozpoznaje się gdy pacjent jest w stanie obniżonego nastroju, anhedonii

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA 1

ULOTKA DLA PACJENTA 1 ULOTKA DLA PACJENTA 1 ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Alermed, 10 mg, tabletki powlekane (Cetirizini dihydrochloridum) Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem leku. - Należy

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Sirdalud MR Kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde, 6 mg. Tizanidinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Sirdalud MR Kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde, 6 mg. Tizanidinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Sirdalud MR Kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde, 6 mg Tizanidinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. Należy zachować

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA 1

ULOTKA DLA PACJENTA 1 ULOTKA DLA PACJENTA 1 ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Alerzina, 10 mg, tabletki powlekane (Cetirizini dihydrochloridum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta TRANXENE 20, 20 mg, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań Dikalii clorazepas Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki

Bardziej szczegółowo

Gl. '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia" 3418, te124 71 32. . Glaxo Sp. z 0.0..

Gl. '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia 3418, te124 71 32. . Glaxo Sp. z 0.0.. Glaxo 111 N Gl.. Glaxo Sp. z 0.0.. Oddzial W warszaw\e Jana Pawia II 34/6 141 Warszawa, A. W PL fax 247129 '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia" 3418, te124 71 32 OZla. IInformacji.. Naukowej 00-141

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. NALPAIN, 10 mg/ml, roztwór do iniekcji Nalbuphini hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. NALPAIN, 10 mg/ml, roztwór do iniekcji Nalbuphini hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA NALPAIN, 10 mg/ml, roztwór do iniekcji Nalbuphini hydrochloridum Należy zpoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę,

Bardziej szczegółowo

UTRATA ŚWIADOMOŚCI. Utrata świadomości jest stanem, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce z zewnątrz.

UTRATA ŚWIADOMOŚCI. Utrata świadomości jest stanem, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce z zewnątrz. moduł V foliogram 34 UTRATA ŚWIADOMOŚCI Utrata świadomości jest stanem, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce z zewnątrz. Możliwe przyczyny: uraz czaszki, krwotok, niedotlenienie mózgu, choroby wewnętrzne,

Bardziej szczegółowo

Alkoholowy zespół abstynencyjny. i psychozy alkoholowe. - rozpoznawanie i postępowanie

Alkoholowy zespół abstynencyjny. i psychozy alkoholowe. - rozpoznawanie i postępowanie Alkoholowy zespół abstynencyjny i psychozy alkoholowe - rozpoznawanie i postępowanie Prof. dr hab. Marcin Wojnar ALKOHOLOWY ZESPÓŁ ABSTYNENCYJNY (AZA) F10.3 (ICD-10) Zespół objawów pojawiających się wskutek

Bardziej szczegółowo

ZAWARTYCH W DOPALACZACH ICH WPŁYW NA ZDROWIE FIZYCZNE I PSYCHICZNE

ZAWARTYCH W DOPALACZACH ICH WPŁYW NA ZDROWIE FIZYCZNE I PSYCHICZNE RENATA LIPNICKA CHARAKTERYSTYKA ŚRODKÓW ZAWARTYCH W DOPALACZACH ICH WPŁYW NA ZDROWIE FIZYCZNE I PSYCHICZNE DOPALACZE - DOPALACZE ang. smart,legal high, herbal high, boosters??? Dopalacze to termin nie

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. COAXIL 12,5 mg tabletki powlekane Tianeptinum natricum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. COAXIL 12,5 mg tabletki powlekane Tianeptinum natricum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta COAXIL 12,5 mg tabletki powlekane Tianeptinum natricum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego WP i NoZ AM w Lublinie, p.o. kierownika Zakładu: Prof. dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka

Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka Procedury (za)często wykonywane na OIT Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka Anna Dylczyk-Sommer Sopot, Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii 17-18 kwietnia 2015 Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. Desmoxan 1,5 mg, kapsułki twarde. (Cytisinum)

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. Desmoxan 1,5 mg, kapsułki twarde. (Cytisinum) Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Desmoxan 1,5 mg, kapsułki twarde (Cytisinum) Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Sirdalud Tabletki, 4 mg. Tizanidinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Sirdalud Tabletki, 4 mg. Tizanidinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Sirdalud Tabletki, 4 mg Tizanidinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę.

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aneks III Poprawki do odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. SIGNOPAM, 10 mg, tabletki Temazepam

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. SIGNOPAM, 10 mg, tabletki Temazepam Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta SIGNOPAM, 10 mg, tabletki Temazepam Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby

Bardziej szczegółowo

Amertil 10 mg, tabletki powlekane

Amertil 10 mg, tabletki powlekane Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Amertil 10 mg, tabletki powlekane Cetirizini dihydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

-Ulotka dla pacjenta-

-Ulotka dla pacjenta- -Ulotka dla pacjenta- Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. - Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Formularz TDI Belgijski rejestr wskaźnika zgłaszalności do leczenia problemów narkotykowych lub alkoholowych (wersja dla szpitali 3.

Formularz TDI Belgijski rejestr wskaźnika zgłaszalności do leczenia problemów narkotykowych lub alkoholowych (wersja dla szpitali 3. Formularz TDI Belgijski rejestr wskaźnika zgłaszalności do leczenia problemów narkotykowych lub alkoholowych (wersja dla szpitali 3.0) IDENTYFIKACJA REJESTRACJI CI2. CI4. PI1. Nazwa programu/jednostki/placówki,

Bardziej szczegółowo

Mechanizm odpowiedzi krążeniowej na ciężki uraz czaszkowo-mózgowy. Izabela Duda

Mechanizm odpowiedzi krążeniowej na ciężki uraz czaszkowo-mózgowy. Izabela Duda Mechanizm odpowiedzi krążeniowej na ciężki uraz czaszkowo-mózgowy Izabela Duda 1 Krążeniowe Systemowe powikłania urazu czaszkowomózgowego Oddechowe: pneumonia, niewydolność oddechowa, ARDS, zatorowość,

Bardziej szczegółowo

Powikłania ostre w cukrzycy typu 1. Anna Noczyńska

Powikłania ostre w cukrzycy typu 1. Anna Noczyńska Powikłania ostre w cukrzycy typu 1 Anna Noczyńska Cukrzycowa kwasica ketonowa Kwasica ketonowa w przebiegu cukrzycy jest ciężkim powikłaniem powodującym stan zagrożenia życia. Śmiertelność związana z

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Produkt leczniczy zawiera sól jodowo-bromową, w tym jodki nie mniej

Bardziej szczegółowo

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA PAMIĘTAJ!!! TEKST PODKREŚLONY LUB WYTŁUSZCZONY JEST DO ZAPAMIĘTANIA. Opracował: mgr Mirosław Chorąży Zasłabnięcie

Bardziej szczegółowo

ZATRUCIE DOPALACZAMI STUDIUM PRZYPADKU

ZATRUCIE DOPALACZAMI STUDIUM PRZYPADKU ZATRUCIE DOPALACZAMI STUDIUM PRZYPADKU Maja Copik Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 im S. Szyszki w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Adamon SR 50, 50 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu Adamon SR 100, 100 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu Adamon SR 150, 150 mg, kapsułki

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Miacalcic, 50 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Miacalcic, 100 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Calcitoninum salmonis Należy zapoznać się z treścią

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA IMIĘ I NAZWISKO PESEL. 1. Czy leczy się Pan/Pani? Jeśli tak to na jakie schorzenie? TAK / NIE 2. Jakie leki przyjmuje Pan/Pani obecnie? TAK / NIE 3. Czy był/a Pan/Pani operowana?

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO XYLOMETAZOLIN WZF, 0,05%, 0,5 mg/ml, krople do nosa, roztwór 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 ml roztworu zawiera 0,5 mg ksylometazoliny

Bardziej szczegółowo

B. ULOTKA DLA PACJENTA

B. ULOTKA DLA PACJENTA B. ULOTKA DLA PACJENTA 16 Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Zyrtec UCB, 10 mg, tabletki powlekane Cetirizini dihydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Samochodowe Motocyklowe Piesi Na wodzie

Samochodowe Motocyklowe Piesi Na wodzie Samochodowe Motocyklowe Piesi Na wodzie Statystyki wypadków samochodowych 2012 rok 2011 Rok -36 505 wypadków -40 065 wypadków -W tym zginęło 3 520 osób -W tym zginęło 4 189 osób - zostało 45 094 rannych

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach?

DOPALACZE Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach? DOPALACZE Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach? 1. Dopalacze to nic innego jak nowe narkotyki, których użycie stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia. W 2014 r. i w 2015 r. w Polsce

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Sinecod; 1,5 mg/ml, syrop 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jeden ml syropu zawiera 1,5 mg butamiratu cytrynian (Butamirati citras). Substancje

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Diohespan forte, 600 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka zawiera 600 mg diosminy (Diosminum). Pełny wykaz substancji

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka najpopularniejszych dopalaczy środków zastępczych Mechanizmy działania dopalaczy na zdrowie i zachowania człowieka

Charakterystyka najpopularniejszych dopalaczy środków zastępczych Mechanizmy działania dopalaczy na zdrowie i zachowania człowieka Charakterystyka najpopularniejszych dopalaczy środków zastępczych Mechanizmy działania dopalaczy na zdrowie i zachowania człowieka Dr Ewa Gomółka Pracownia Toksykologii, Zakład Diagnostyki, Szpital Uniwersytecki

Bardziej szczegółowo

Elicea, 5 mg, tabletki powlekane Elicea, 10 mg, tabletki powlekane Elicea, 20 mg, tabletki powlekane Escitalopramum

Elicea, 5 mg, tabletki powlekane Elicea, 10 mg, tabletki powlekane Elicea, 20 mg, tabletki powlekane Escitalopramum Elicea, 5 mg, tabletki powlekane Elicea, 10 mg, tabletki powlekane Elicea, 20 mg, tabletki powlekane Escitalopramum wiera ona - - - - lub farmaceucie. Patrz punkt 4. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 1. Lek Elicea zawiera

Bardziej szczegółowo

Setronon, 8 mg, tabletki powlekane Ondansetronum

Setronon, 8 mg, tabletki powlekane Ondansetronum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Setronon, 8 mg, tabletki powlekane Ondansetronum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Amertil, 10 mg, tabletki powlekane. Cetirizini dihydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Amertil, 10 mg, tabletki powlekane. Cetirizini dihydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Amertil, 10 mg, tabletki powlekane Cetirizini dihydrochloridum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę,

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MEDYCYNY PRACY I ZDROWIA ŚRODOWISKOWEGO W SOSNOWCU

INSTYTUT MEDYCYNY PRACY I ZDROWIA ŚRODOWISKOWEGO W SOSNOWCU INSTYTUT MEDYCYNY PRACY I ZDROWIA ŚRODOWISKOWEGO W SOSNOWCU Regionalny Ośrodek Ostrych Zatruć z Oddziałem Toksykologii Klinicznej Kliniki Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu jest

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta. VENACORN 0,58 mg + 1,5 mg + 30 mg, tabletki drażowane (Dihydroergocristini mesilas + Esculinum + Rutosidum)

Ulotka dla pacjenta. VENACORN 0,58 mg + 1,5 mg + 30 mg, tabletki drażowane (Dihydroergocristini mesilas + Esculinum + Rutosidum) Ulotka dla pacjenta Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. - Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Aneks C. (zmiany do krajowych pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych)

Aneks C. (zmiany do krajowych pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych) Aneks C (zmiany do krajowych pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych) ANEKS I WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY ZMIANY WARUNKÓW POZWOLENIA (POZWOLEŃ) NA DOPUSZCENIE DO OBROTU Wnioski naukowe

Bardziej szczegółowo

- zaburzeniami ze strony układu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunki,

- zaburzeniami ze strony układu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunki, Zatrucia Zatrucie jest to ostry stan zaburzeń czynności organizmu spowodowany wchłonięciem substancji toksycznej. Trucizna może dostać się do organizmu człowieka poprzez: - przewód pokarmowy, - drogi oddechowe,

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNEJ

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNEJ CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO TRANXENE 10 mg kapsułki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNEJ 1 kapsułka zawiera 10 mg klorazepatu soli dwupotasowej

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Cinnarizinum Aflofarm, 25 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 tabletka zawiera 25 mg cynaryzyny (Cinnarizinum). Substancja

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta. PENTAZOCINUM WZF (Pentazocinum) 30 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań

Ulotka dla pacjenta. PENTAZOCINUM WZF (Pentazocinum) 30 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań Ulotka dla pacjenta Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. 1 ml roztworu do wstrzykiwań zawiera 10 mg fitomenadionu (Phytomenadionum) - witaminy K 1.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. 1 ml roztworu do wstrzykiwań zawiera 10 mg fitomenadionu (Phytomenadionum) - witaminy K 1. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO VITACON, 10 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 ml roztworu do wstrzykiwań zawiera 10 mg fitomenadionu (Phytomenadionum)

Bardziej szczegółowo

Tribux Bio 100 mg, tabletki

Tribux Bio 100 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Tribux Bio 100 mg, tabletki Trimebutini maleas Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. NICERGOLIN 10 mg, tabletki Nicergolinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. NICERGOLIN 10 mg, tabletki Nicergolinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA NICERGOLIN 10 mg, tabletki Nicergolinum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku ponieważ zawiera ona informacje ważne dla pacjenta.

Bardziej szczegółowo

FARMAKOTERAPIA W GERIATRII

FARMAKOTERAPIA W GERIATRII Interdyscyplinarne Spotkania Geriatryczne FARMAKOTERAPIA W GERIATRII mgr Teresa Niechwiadowicz-Czapka Instytut Pielęgniarstwa Zakład Podstaw Opieki Pielęgniarskiej Wchłanianie środków farmakologicznych

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. CetAlergin Ten, 10 mg, tabletki powlekane Cetirizini dihydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. CetAlergin Ten, 10 mg, tabletki powlekane Cetirizini dihydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA CetAlergin Ten, 10 mg, tabletki powlekane Cetirizini dihydrochloridum Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona informacje ważne dla pacjenta.

Bardziej szczegółowo