9-10 June, 2014 Copernicus Science Centre, Warsaw 9-10 CZERWCA o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych. Reservoir Completion SHALESCIENCE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "9-10 June, 2014 Copernicus Science Centre, Warsaw 9-10 CZERWCA 2014. o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych. Reservoir Completion SHALESCIENCE"

Transkrypt

1 9-10 June, 2014 Copernicus Science Centre, Warsaw 9-10 CZERWCA 2014 CENTRUM NAUKI KOPERNIK, WARSZAWA Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion 3rd ShaleScience Conference III KONFERENCJA SHALESCIENCE

2 ORGANIZATOR / Organizer PATRONAT HONOROWY / Honorary Patronage PARTNERZY / Partners PATRONI MEDIALNI / MEDIA PATRONS

3 Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion 3 rd ShaleScience Conference III KONFERENCJA SHALESCIENCE

4 Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych Jacek Krawiec PREZES ZARZĄDU, DYREKTOR GENERALNY PKN ORLEN PRESIDENT & CHIEF EXECUTIVE OFFICER PKN ORLEN Szanowni Państwo, Eksperci rynku energetycznego zgodnie twierdzą, że udział błękitnego paliwa w światowym miksie energetycznym w nadchodzących latach będzie się dynamicznie zwiększał. W obliczu fundamentalnej debaty na temat stymulacji konkurencyjności europejskiej gospodarki, przy jednoczesnym ograniczaniu jej wpływu na środowisko, to właśnie gaz ziemny, dający możliwość znaczącej redukcji emisji dwutlenku węgla, należy uznać za najlepsze remedium na aktualne problemy. Podczas gdy uwaga opinii publicznej koncentruje się na bardzo uproszczonej opozycji: paliwa tradycyjne vs energia odnawialna, warto pamiętać, że to właśnie gaz ziemny, najczystsze z paliw kopalnych, daje możliwość płynnego przejścia od energetyki tradycyjnej do OZE. O korzyściach związanych ze wzrostem wykorzystania tego paliwa w gospodarce najlepiej świadczy przykład USA, które dzięki zwiększeniu udziału gazu w miksie energetycznym mają obecnie emisje na poziomie zbliżonym do tego z lat 90, przy jednoczesnym spadku kosztów produkcji przemysłowej. Fakt, że zmiana ta jest następstwem zwiększenia wydobycia surowców ze źródeł niekonwencjonalnych jest szczególnie istotny także z punktu widzenia aktualnego ostatnio zagadnienia niezależności od dostaw zewnętrznych. O ile kilka lat temu mogliśmy co najwyżej mówić o stabilizującym wpływie wydobycia ropy i gazu ze źródeł niekonwencjonalnych na ich ceny, obecnie widać wyraźnie, że te źródła energii mogą stać się podstawą budowy konkurencyjności przemysłu. PKN ORLEN już w 2008 roku zdefiniował sektor wydobycia węglowodorów także ze źródeł niekonwencjonalnych jako bardzo perspektywiczny i konsekwentnie realizuje przyjętą wówczas strategię biznesową, prowadząc poszukiwania ropy i gazu w Polsce oraz wydobycie w Kanadzie. W najbliższych latach na inwestycje w aktywa poszukiwawczo-wydobywcze planujemy przeznaczyć do 5,1 mld zł, z czego znaczną część będą stanowiły nakłady na poszukiwania surowców ze złóż niekonwencjonalnych. Już teraz jesteśmy krajowym liderem w zakresie poszukiwań gazu z łupków zakończyliśmy 10 odwiertów badawczych, w tym dwa pełnoskalowe zabiegi szczelinowania, a kolejny planujemy na ten rok. Na podstawie dotychczasowych doświadczeń wiemy już, że polskie złoża niekonwencjonalne są o wiele bardziej wymagające niż północnoamerykańskie. Właśnie dlatego konsekwentnie zmierzamy do wypracowania własnego know-how i technologii, które umożliwią nam opłacalne wydobycie gazu z łupków na skalę przemysłową możliwie jak najszybciej. Ważnym elementem tych działań jest przejęcie kanadyjskiej spółki TriOil i uczynienie z niej wehikułu do kolejnych akwizycji spółek posiadających nie tylko aktywne złoża produkcyjne, ale także doświadczenie, które pomoże nam w opracowaniu technologii niezbędnych do skutecznego poszukiwania oraz wydobycia gazu z łupków w Polsce. Bez stałej współpracy i wymiany doświadczeń z międzynarodowym środowiskiem ekspertów i najlepszych praktyków sektora upstream trudno myśleć o pozytywnych rezultatach naszych prac poszukiwawczych. Konferencja ShaleScience już od 2011 roku jest doskonałym narzędziem i platformą międzynarodowej współpracy biznesu, nauki, ekspertów i instytucji państwowych. Jestem przekonany, iż tegoroczne spotkanie pozwoli wysnuć wiele interesujących wniosków, które będą mogły być z sukcesem przełożone na konkretne działania w Polsce. Serdecznie zapraszam do udziału w III edycji Konferencji ShaleScience. Jacek Krawiec Prezes Zarządu PKN ORLEN

5 Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion Ladies and Gentlemen, There is a consensus among energy market experts that, in the coming years, the share of natural gas will rapidly increase as part of the global energy mix. In the fundamentally-important debate on the ways to stimulate the European economy s competitiveness while reducing its environmental impact, natural gas emerges as the best solution for our current challenges, offering the opportunity to significantly cut carbon dioxide emissions. While the attention of the public is still on the over-simplified division between traditional fuels and renewables, we should remember that it is natural gas, the cleanest of the fossil fuels, that gives us the most seamless transition from traditional to renewable energy. That its increased use can be beneficial is best exemplified by the United States, where natural gas has been given a larger share of the energy mix, bringing the country s emissions close to 1990 s levels while reducing industrial production costs. This change is one effect of intensified production from unconventional deposits, a particularly important fact in the pertinent issue of independence from external energy supplies. Only a few years ago, unconventional oil and gas had little effect beyond the stabilisation of the prices of these commodities, but now we can clearly see they may well become the foundation on which to build a competitive industry. Back in 2008, PKN ORLEN recognised hydrocarbons production, both conventional and unconventional, as a very promising direction to move in, and has since continued in pursuit of the business strategy adopted at that time by carrying out oil and gas exploration projects in Poland and production activities in Canada. We are planning to spend up to PLN 5.1bn on exploration and production assets in the coming years, with a significant portion of this capital expenditure allocated to the exploration for unconventional deposits. Even now we are Poland s leading shale gas explorer, having completed 10 exploration wells, including two full-scale hydraulic fracturing operations with another one scheduled to commence later this year. Our experience so far has shown that Polish unconventional deposits present much more of a challenge than those found in North America. Therefore, we are working towards developing our own know-how and technological capabilities to enable commercially viable shale gas production as soon as possible. A key element of these efforts was the acquisition of Canada s TriOil, which will be used as a vehicle to acquire further companies that have both producing deposits and the expertise to help us develop technologies necessary for effective shale gas exploration and production operations in Poland. It is only through regular collaboration and sharing of experience with the international community of experts and world s top upstream professionals that our exploration projects can succeed. Since 2011, the ShaleScience Conference has been an excellent tool and platform for international cooperation between business leaders, scientists, experts and government institutions. I firmly believe that this year s edition of the Conference will inspire many interesting conclusion which we can transform into real-life solutions here in Poland. I warmly encourage you all to attend the 3 rd edition of the ShaleScience Conference. Jacek Krawiec CEO and President of the Management Board, PKN ORLEN

6 Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych Wiesław Prugar Prezes Zarządu ORLEN Upstream President of the Management Board, ORLEN Upstream Szanowni Państwo, Konferencja ShaleScience już od kilku lat pełni rolę międzynarodowego forum wymiany wiedzy oraz praktycznych doświadczeń, angażując w dyskusję środowiska naukowe i przedstawicieli przemysłu naftowo-gazowniczego. Dotychczasowe edycje konferencji ShaleScience gromadziły ekspertów branżowych z całego świata. Cykl dyskusji rozpoczęliśmy od Ewolucji wyobrażeń o zwięzłych skałach łupkowych, starając się zdefiniować najistotniejsze właściwości formacji ilasto-mułowcowych, wpływające na jakość tych skał. Wiedza ta przyczyniła się do rozwoju koncepcji pozyskania węglowodorów ze skał łupkowych o niskich parametrach kolektorowych. Celem kolejnej edycji, zatytułowanej Ewolucja wyobrażeń o jakości złoża i udostępniania zwięzłych skał łupkowych, było stworzenie podstaw do wykreowania nowego spojrzenia na dwa kluczowe zbiory cech odpowiedzialnych za opłacalność produkcji ze złóż typu shale: jakości złoża oraz jakości jego udostępniania. Prawidłowe zdefiniowanie tych kompleksowych pojęć umożliwia coraz lepsze rozumienie własności formacji łupkowych oraz ekonomiki wydobycia ze złóż niekonwencjonalnych. Podczas tegorocznej edycji, zatytułowanej Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych, skoncentrujemy się na porównaniu polskich formacji geologicznych dolnego paleozoiku z nielicznymi analogami występującymi w Ameryce Północnej. Motywem przewodnim konferencji będzie wypracowanie nowego podejścia do projektowania i realizacji zabiegów intensyfikacyjnych w skałach o umiarkowanych własnościach kolektora złożowego. Wnioski dotyczące intensyfikacji wydobycia z łupkowych skał zbiornikowych w lokalnych warunkach geologicznych zostaną oparte o dostępne już wyniki z prac poszukiwawczych realizowanych przez operatorów w latach w Polsce. Odniesiemy się również do faktów i doświadczenia w obszarze środowiskowym, zdobytego na etapie poszukiwań złóż niekonwencjonalnych, z uwagi na fakt, że zagadnienia te nadal wywołują wiele kontrowersji w debacie publicznej i naszym zdaniem wymagają zracjonalizowania. Gorąco zachęcam Państwa do wzięcia udziału w dyskusji. Spróbujmy wspólnie wypracować podczas III Międzynarodowej Konferencji ShaleScience wnioski przybliżające Polskę do przemysłowej eksploatacji węglowodorów ze złóż niekonwencjonalnych. Jednocześnie w imieniu organizatorów konferencji pragnę podziękować Panu Ministrowi Maciejowi H. Grabowskiemu za objęcie wydarzenia Honorowym Patronatem, a Partnerom konferencji: Instytutowi Energetyki i Nauk o Ziemi Uniwersytetu w Utah, Akademii Górniczo-Hutniczej oraz Instytutowi Nafty i Gazu Państwowemu Instytutowi Badawczemu za ich merytoryczne zaangażowanie w agendę tegorocznej edycji ShaleScience. Wiesław Prugar Prezes Zarządu, ORLEN Upstream

7 Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion Ladies and Gentlemen, For a few years now, the ShaleScience Conference has played the role of an international forum for the exchange of knowledge and practical experiences, with the involvement of scientists and the representatives of the oil & gas industry. The previous editions of ShaleScience brought together industry experts from all around the world. Our discussions started at the conference Evolution of the Mental Picture of Tight Shales, during which we tried to identify the most important characteristics of tight shale formations that impact their quality. This was then used to develop a concept of producing hydrocarbons from low-parameter shale reservoirs. The aim of the second edition, entitled Developing the Mental Picture of Reservoir Quality and Completion Quality for Tight Shales, was to create the foundations of a new perception of two key sets of features that influence the economic feasibility of production from shale deposits: reservoir quality and completion quality. Defining these complex terms correctly enables us to understand the properties of shale formations even better, and to understand the economics of producing from unconventional deposits. During this year s edition, entitled Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion, we will focus on comparing Polish Lower Palaeozoic geological formations with the few analogues that occur in North America. The overarching theme of the conference will be to work out a new approach to designing and performing stimulation operations in moderate-quality reservoir rocks. Our conclusions concerning production stimulation in shale reservoirs in the local geological conditions will be based on the results of prospecting work done by the operators in Poland in As far as the environment is concerned, we will also discuss the facts and experiences learned while prospecting for unconventional deposits, as these topics remain highly controversial in the public debate and, we believe, require rationalisation. I wholeheartedly invite you to participate in the discussion. Together, during the 3 rd International ShaleScience Conference, we will try to work out conclusions that will bring Poland closer to industrial-scale production of hydrocarbons from unconventional deposits. On behalf of the organisers, I would also like to take this opportunity to thank Minister Maciej H. Grabowski for assuming Honorary Patronage of the conference, and the Partners of the conference: the Energy and Geoscience Institute at the University of Utah, the AGH University of Science and Technology in Krakow, and the Oil and Gas Institute National Research Institute, for their expert input into the agenda of this year s ShaleScience Conference. Wiesław Prugar President of the Management Board, ORLEN Upstream

8 Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych Program konferencji DZIEŃ I 9 CZERWCA 2014 DZIEŃ II 10 CZERWCA 2014 Strona 15 Strona 19 Strona 21 Strona 24 Strona 27 Strona 30 08:30 Rejestracja uczestników, kawa powitalna 09:00 Oficjalne rozpoczęcie konferencji 09:20 Wprowadzenie do tematyki konferencji skały, złoże, udostępnianie. SESJA i Geologia polskich skał łupkowych dolnego paleozoiku doświadczenia polskie i amerykańskie 09:50 Charakterystyka uwarunkowań depozycyjnych, strukturalnych i geohistorycznych perykratonicznego pasa łupkowego w Polsce w oparciu o wyniki ostatnich prac poszukiwawczych. Paweł Poprawa Ekspert, Instytut Studiów Energetycznych 10:50 Zróżnicowanie mineralogiczno-geochemiczne łupków dolnopaleozoicznych i jego wpływ na zabiegi szczelinowania. richard E. Lewis Kierownik Techniczny ds. Petrofizyki, Złoża Niekonwencjonalne, Schlumberger 11:50 Przerwa kawowa 12:20 pole naprężeń i systemy naturalnych spękań w dolnopaleozoicznych polskich łupkach na podstawie analizy profilowań FMI. Birger Hansen Prezes Zarządu, Eriksfiord AS 13:20 Lunch 14:20 Geomechanika skał łupkowych i rola matrycy spękań. John McLennan Profesor Inżynierii Chemicznej, Instytut Energetyki i Nauk o Ziemi (EGI), Uniwersytet w Utah SESJA ii Wiercenie i stymulacja otworów w kolektorach skał łupkowych o umiarkowanej jakości 15:20 Geomechaniczne aspekty stabilności górotworu w procesie wiercenia oraz oceny jakości udostępniania w skałach łupkowych: polskie przykłady. Vincenzo De Gennaro Główny Inżynier ds. Geomechaniki, Schlumberger Daniel Dyndor Starszy Specjalista Wiertnik, ORLEN Upstream 16:20 Występowanie i przepływ gazu w skałach nanoporowatych. Milind Deo Dyrektor Wydziału Inżynierii Chemicznej, Uniwersytet w Utah 17:20 podsumowanie i wnioski z pierwszego dnia konferencji 17:30 Koktajl Centrum Nauki Kopernik 09:00 Wprowadzenie do tematyki drugiego dnia konferencji jakość kolektora łupkowego. 09:30 Projektowanie i wykonanie szczelinowania hydraulicznego w skałach o umiarkowanej jakości kolektora. John Ely Prezes Zarządu, Ely and Associates Piotr Kenar Kierownik Działu Inżynierii Złożowej i Eksploatacji, ORLEN Upstream 10:30 Przerwa kawowa 11:00 Wyzwania w doborze płynów zabiegowych. piotr Kasza Kierownik Zakładu Stymulacji Wydobycia Węglowodorów, Instytut Nafty i Gazu Państwowy Instytut Badawczy 12:00 Wady i zalety monitoringu mikrosejsmicznego metodologia i wyniki. pierre-françois Roux Kierownik ds. Rozwoju Technicznego, CGG/Magnitude Krzysztof Krzysik Starszy Geofizyk, ORLEN Upstream 13:00 Lunch SESJA iii Wyzwania środowiskowe przy wykonywaniu zabiegów szczelinowania 14:00 Wpływ prac poszukiwawczych za gazem ziemnym ze skał łupkowych na emisje do atmosfery oraz kształtowanie się klimatu akustycznego etap szczelinowania hydraulicznego/test produkcyjny. Jan Macuda Prodziekan, Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu, Akademia Górniczo-Hutnicza Magdalena Piątkowska Dyrektor Biura Operacji, ORLEN Upstream 15:00 Zasoby wody i możliwość ich wykorzystania w zabiegach szczelinowania. Ewa Krogulec Dziekan Wydziału Geologii, Uniwersytet Warszawski 16:00 Przerwa kawowa 16:15 Gospodarka odpadami wydobywczymi wytwarzanymi w trakcie szczelinowania hydraulicznego. Didier Bigeonneau Dyrektor ds. Poszukiwań i Wydobycia Ropy i Gazu, Veolia Environment 17:15 Podsumowanie i zakończenie konferencji Strona 33 Strona 37 Strona 40 Strona 45 Strona 49 Strona 52

9 Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion Agenda of the Conference 1 st DAY 9 JUNE nd DAY 10 JUNE 2014 Page 15 Page 19 8:30 a.m. Registration of participants, coffee break 9:00 Official opening 9:20 Introduction to the conference subject Rocks, Reservoir, Completion. SESSION i Geology of Polish Lower Paleozoic Shales Polish and American Experience 9:50 Characteristics of depositional, structural and geo-historical conditions of pericratonic shale formations in Poland based on recent exploration results. Paweł Poprawa Expert, The Energy Studies Institute 10:50 Mineralogical and geochemical heterogeneity of Lower Paleozoic shales and its impact on hydraulic fracturing. Richard E. Lewis Petrophysics Technical Manager, Unconventional Resources, Schlumberger 11:50 Coffee break 9:00 a.m. introduction to the second day of the conference Shale Reservoir Quality. 9:30 Hydraulic fracturing design and execution in moderate quality rocks. John Ely CEO, Ely and Associates Piotr Kenar Reservoir and Production Manager, ORLEN Upstream 10:30 Coffee break 11:00 Challenge of fracturing fluids selection. piotr Kasza Head of Department of Production Stimulation, Oil and Gas Institute National Research Institute 12:00 p.m. advantages and disadvantages of microseismic monitoring methods and results. pierre-françois Roux Technical Business Development Manager, CGG/Magnitude Krzysztof Krzysik Senior Geophysicist, ORLEN Upstream Page 33 Page 37 Page 40 Page 21 Page 24 Page 27 Page 30 12:20 p.m. stress field and natural fracture systems in Polish Lower Paleozoic shale belt in Poland based on FMI studies. Birger Hansen Chairman of Eriksfiord AS 1:20 Lunch 2:20 shale rock geomechanics and role of fractures matrix. John McLennan Associate Professor of Chemical Engineering, The Energy and Geoscience Institute, University of Utah SESSION ii Drilling and Completing Wells in Moderate Quality Shale Reservoirs 3:20 Geomechanics for drilling integrity and completion quality evaluation in shales: Polish examples. Vincenzo De Gennaro Principal Geomechanics Engineer, Schlumberger Daniel Dyndor Senior Drilling Engineer, ORLEN Upstream 4:20 Storage and flow in nanoporous rocks. Milind Deo Chair, Department of Chemical Engineering, University of Utah 5:20 Summary and first day closing remarks 1:00 Lunch SESSION iii Hydraulic Fracturing Environment Risk Management 2:00 environment assessment and monitoring in the areas of field work, including environment elements like: soil, water, air and acoustic climate exploration phase. Jan Macuda Deputy Dean, Faculty of Drilling, Oil and Gas, AGH University of Science and Technology Magdalena Piątkowska Operations Director, ORLEN Upstream 3:00 Water supply and its usage in the exploration phase. Ewa Krogulec Dean of the Faculty of Geology, University of Warsaw 4:00 Coffee break 4:15 Management of mining waste generated during hydraulic fracturing. Didier Bigeonneau Global Director Oil&Gas Upstream, Veolia Environment Page 45 Page 49 Page 52 5:30 Evening cocktail Copernicus Science Centre 5:15 Conference closing comments

10 Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych Komitet Naukowy Prof. Maria Ciechanowska Dyrektor Instytutu Nafty i Gazu Państwowego Instytutu Badawczego Prof. Andrzej Gonet Dziekan Wydziału Wiertnictwa, Nafty i Gazu, Akademia Górniczo-Hutnicza Dr Raymond Levey Dyrektor Instytutu Energetyki i Nauk o Ziemi, Uniwersytet w Utah Prof. Szczepan J. Porębski Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademia Górniczo-Hutnicza Dr Wiesław Prugar Prezes Zarządu, ORLEN Upstream Prof. Tadeusz Słomka Rektor Akademii Górniczo-Hutniczej Moderatorzy Moderators Dr Raymond Levey Prelegenci Didier Bigeonneau Dyrektor ds. Poszukiwań i Wydobycia Ropy i Gazu, Veolia Environment Prof. Milind Deo Dyrektor Wydziału Inżynierii Chemicznej, Uniwersytet w Utah Daniel Dyndor Starszy Specjalista Wiertnik, ORLEN Upstream Prof. John McLennan Dr Vincenzo De Gennaro Główny Inżynier ds. Geomechaniki, Schlumberger John Ely Prezes Zarządu, Ely & Associates Dr Birger Hansen Prezes Zarządu, Eriksfiord AS Dr Piotr Kasza Kierownik Zakładu Stymulacji Wydobycia Węglowodorów, Instytut Nafty i Gazu Państwowy Instytut Badawczy Piotr Kenar Kierownik Działu Inżynierii Złożowej i Eksploatacji, ORLEN Upstream Prof. Ewa Krogulec Dziekan Wydziału Geologii, Uniwersytet Warszawski Krzysztof Krzysik Starszy Geofizyk, ORLEN Upstream Richard E. Lewis Kierownik Techniczny ds. Petrofizyki, Złoża Niekonwencjonalne, Schlumberger Dr hab. Jan Macuda Prodziekan, Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu, Akademia Górniczo-Hutnicza Prof. John McLennan Profesor Inżynierii Chemicznej, Instytut Energetyki i Nauk o Ziemi (EGI), Uniwersytet w Utah Magdalena Piątkowska Dyrektor Biura Operacji, ORLEN Upstream Paweł Poprawa Ekspert, Instytut Studiów Energetycznych Dr Pierre-François Roux Kierownik ds. Rozwoju Technicznego, CGG/Magnitude

11 Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion The Scientific Committee Prof. Maria Ciechanowska Managing Director, Oil and Gas Institute National Research Institute Prof. Andrzej Gonet Dean, Faculty of Drilling, Oil and Gas, AGH University of Science and Technology Dr Raymond Levey Director of Energy & Geoscience Institute, University of Utah Prof. Szczepan J. Porębski Faculty of Geology, Geophysics and Environment Protection, AGH University of Science and Technology Dr Wiesław Prugar President of the Management Board, ORLEN Upstream Prof. Tadeusz Słomka Rector of AGH University of Science and Technology Speakers Didier Bigeonneau Global Director Oil&Gas Upstream, Veolia Environment Prof. Milind Deo Chair, Department of Chemical Engineering, University of Utah Daniel Dyndor Senior Drilling Engineer, ORLEN Upstream Dr Vincenzo De Gennaro Principal Geomechanics Engineer, Schlumberger John Ely CEO, Ely & Associates Dr Birger Hansen Chairman of Eriksfiord AS Dr Piotr Kasza Head of Department of Production Stimulation, Oil and Gas Institute National Research Institute Piotr Kenar Reservoir and Production Manager, ORLEN Upstream Prof. Ewa Krogulec Dean of the Faculty of Geology, University of Warsaw Krzysztof Krzysik Senior Geophysicist, ORLEN Upstream Richard E. Lewis Petrophysics Technical Manager, Unconventional Resources, Schlumberger Dr Jan Macuda Deputy Dean, Faculty of Drilling, Oil and Gas, AGH University of Science and Technology Prof. John McLennan Associate Professor of Chemical Engineering, Energy and Geoscience Institute, University of Utah Magdalena Piątkowska Operations Director, ORLEN Upstream Paweł Poprawa Expert, The Energy Studies Institute Dr Pierre-François Roux Technical Business Development Manager, CGG/Magnitude

12 Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych Organizator Spółka ORLEN Upstream została powołana przez PKN ORLEN w 2006 roku do realizacji strategii Koncernu w obszarze poszukiwań i wydobycia ropy naftowej oraz gazu ziemnego. Strategia Grupy ORLEN na lata zakłada intensyfikację działalności poszukiwawczo-wydobywczej w celu poszerzania dostępu do własnych zasobów ropy naftowej i gazu ziemnego, w tym w szczególności pochodzących ze źródeł niekonwencjonalnych. Działania te konsekwentnie zmierzają do zbudowania stabilnego i zdywersyfikowanego portfela projektów upstream. Wszelkie działania ORLEN Upstream realizuje z zachowaniem zasad ładu korporacyjnego i społecznej odpowiedzialności biznesu, przy równoczesnej trosce o rozwój kadry i dbałości o środowisko naturalne. Standardem działalności ORLEN Upstream jest respektowanie światowych norm zarządzania środowiskowego. Spółka posiada certyfikat ISO 9001:2008, ISO 14001:2004 oraz PN-N 18001:2004 w zakresie nadzoru oraz realizacji projektów poszukiwań i wydobycia węglowodorów. O naszym sukcesie operacyjnym decydują innowacyjność, optymalizacja i zaawansowane technologie. Tę samą, sprawdzoną filozofię działania stosujemy, by wypracować możliwie najlepsze podejście do poszukiwań i eksploatacji niekonwencjonalnych złóż węglowodorów. Partnerzy Więcej na stronie: The Energy & Geoscience Institute jest największym w swoim rodzaju konsorcjum technologii nauk o Ziemi na świecie, zrzeszającym w ramach Corporate Associates Program 60 członków z 18 państw. Jego początki sięgają 1973 roku, kiedy na Uniwersytecie Południowej Karoliny utworzono Earth Science and Resources Institute (ESRI), którego działalność koncentrowała się na badaniach z dziedziny nauk o Ziemi w Północnej Afryce. W 1996 roku pierwotna organizacja połączyła się z University of Utah Research Institute (UURI) w Salt Lake City, którego działalność koncentrowała się na kwestiach energii geotermalnej, a wraz z nową nazwą EGI, Instytut nadal rozwijał działalność zarówno w dziedzinie badań stosowanych nad węglowodorami, jak i zastosowaniem geotermii na potrzeby rządu i przemysłu. Więcej na stronie: Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie to jedna z najbardziej renomowanych oraz nowoczesnych polskich uczelni, przodująca w kraju w dziedzinie nowoczesnych technologii i rozwijająca partnerską współpracę z uczelniami Europy i świata. Akademia Górniczo-Hutnicza została powołana do kształcenia i wychowywania studentów, kształcenia i rozwoju kadry naukowej oraz prowadzenia badań naukowych i prac rozwojowych. Działalność badawcza Akademii Górniczo-Hutniczej obejmuje 8 grup tematycznych: technologie informacyjne, nowe materiały i technologie, środowisko i zmiany klimatyczne, energię i jej zasoby, górnictwo, inżynierię elektryczną i mechaniczną, nauki ścisłe i przyrodnicze oraz nauki społeczno-ekonomiczne i humanistyczne. Uczelnia oferuje obecnie 54 kierunki studiów w ponad 200 specjalnościach. Więcej na stronie: Instytut Nafty i Gazu Państwowy Instytut Badawczy jest jednostką podległą Ministrowi Gospodarki, pracującą na potrzeby przemysłu naftowego i gazowniczego. Instytut legitymuje się bogatym dorobkiem naukowym oraz licznymi rozwiązaniami wdrożonymi w górnictwie naftowym, gazownictwie, a także w przemyśle rafineryjnym i petrochemicznym. Kierunki merytorycznej działalności Instytutu wpisują się w krajową i europejską politykę zrównoważonego rozwoju energetyki obejmując m. in.: oceny perspektyw poszukiwawczych ropy naftowej i gazu ziemnego metodami geologii, geofizyki, geochemii i mikrobiologii, poszukiwania i eksploatację złóż węglowodorów, magazynowanie, transport, dystrybucję i użytkowanie gazu ziemnego, ropy naftowej i produktów naftowych, procesy przetwarzania ropy naftowej, doskonalenie i monitorowanie jakości produktów naftowych, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii oraz ochronę środowiska w przemyśle naftowym i gazowniczym. Więcej na stronie:

13 Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion Organizer ORLEN Upstream was established by PKN ORLEN in 2006 to implement its strategy regarding crude oil and natural gas exploration and production (E&P). According to ORLEN Group strategy for , the group is to step up its exploration and production operations in order to expand access to its own resources of crude oil and natural gas, in particular from unconventional deposits. These activities consistently lead to establishing a stable and diversified portfolio of upstream projects. In all its operations, ORLEN Upstream complies with the rules of corporate governance and corporate social responsibility, while fostering the development of its employees and caring for the environment. Complying with global environmental management standards is ingrained in ORLEN Upstream s operations. The company holds ISO 9001:2008, ISO 14001:2004 and PN-N 18001:2004 certificates for the supervision and implementation of hydrocarbon exploration and production projects. Innovation, optimisation and advanced technologies are the cornerstones of our operating success. We employ our tried-and-tested philosophy to work out the optimum approach to the exploration and production from unconventional deposits of hydrocarbons. Partners More information on: The Energy & Geoscience Institute is the largest geoscience technology consortium of its kind in the world, with over 60 members in the Corporate Associates Program from 18 countries. Its history dates back to 1973, when the Earth Science and Resources Institute (ESRI) was founded at the University of South Carolina, with a primary focus in geoscience research in North Africa. In 1996, the original organization was merged with the University of Utah Research Institute (UURI) in Salt Lake City, which primarily focused on geothermal energy issues and with its new name, EGI has continued to expand both in applied research in hydrocarbons as well as geothermal applications for both government and industry. More information on: AGH University of Science and Technology is one of the best and most renowned modern Polish universities. For many years it has been ranked in the top of the list of institutions of higher education. AGH UST is a leading Polish university in modern technologies, and belongs to a group of prestigious international educational centers. The University, being a technical school, serves science and industry through educating students, the development of academic staff, as well as research and development. Research activities of AGH University of Science and Technology encompass 8 Subject Areas: Information Technologies, New Materials and Technologies, Environment and Climate Changes, Energy and its Resources, Mining, Electrical and Mechanical Engineering, Exact and Earth Sciences, Social-Economic Sciences and Humanities. The University offers 54 branches of science, including 200 specializations. More information on: The Oil and Gas Institute National Research Institute is a research and development unit, subordinated to the Polish Ministry of Economy, working for the benefit of petroleum and natural gas industries. Institute has considerable scientific achievements and numerous research solutions implemented in oil field exploration and development, natural gas industry, and petroleum and petrochemical industry. The directions of the substantive activity of the Institute have become a significant part of the domestic and European policy of the sustainable development of power industry: evaluation of prospecting forecasts of oil and natural gas with methods of geology, geophysics, geochemistry and microbiology, exploration and exploitation of deposits of hydrocarbons, storage, transport, distribution and use of the natural gas, crude oil and petroleum products, petroleum processing, improving and monitoring of the petroleum product quality, using the renewable sources of Energy, environmental protection in the oil and gas industry. More information on:

14 SESJA / SESSION 1 Geologia polskich skał łupkowych dolnego paleozoiku doświadczenia polskie i amerykańskie Geology of Polish Lower Paleozoic Shales Polish and American Experince 14

15 Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion PREZENTACJA / PRESENTATION 1 Charakterystyka uwarunkowań depozycyjnych, strukturalnych i geohistorycznych perykratonicznego pasa łupkowego w Polsce w oparciu o wyniki ostatnich prac poszukiwawczych. Characteristics of depositional, structural and geohistorical conditions of perictratonic shale formations in Poland based on recent exploration results. Paweł Poprawa 15 Instytut Studiów Energetycznych The Energy Studies Institute Paweł Poprawa geolog, pracuje na Wydziale Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie oraz w Instytucie Studiów Energetycznych w Warszawie. Studiował nauki o Ziemi i geologię naftową na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, Akademii Górniczo-Hutniczej oraz dublińskim University College. W 1994 obronił pracę magisterską na temat geochemii organicznej skał macierzystych zawierających węglowodory. W okresie pracownik Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie, gdzie w latach był kierownikiem Pracowni Prospekcji Naftowej. W pełniącym rolę służby geologicznej Państwowym Instytucie Geologicznym, był odpowiedzialny za badania związane z gazem i ropą z łupków. Od kwietnia 2012 pełni funkcję doradcy w Instytucie Studiów Energetycznych w Warszawie, jednocześnie prowadząc własną firmę konsultingową ECR. Jego główne zainteresowania zawodowe obejmują geologię naftową, a przede wszystkim niekonwencjonalne złoża ropy i gazu. Jest autorem i współautorem kilkudziesięciu recenzowanych publikacji i monografii naukowych, z których część traktowała o geologii naftowej. Jest również autorem kilkuset abstraktów i publikacji nierecenzowanych. Paweł Poprawa geologist working at AGH University of Sciences and Technology in Cracow, Department of Geology, Geophysics and Environment Protection and associated with the Energy Studies Institute in Warsaw. He studied geosciences and petroleum geology at Jagiellonian University in Cracow, AGH University of Sciences and Technology, and University Collage Dublin, and completed MSc Thesis on organic geochemistry of hydrocarbon source rocks in In a period of employee of Polish Geological Institute in Warsaw, where in he was a Head of Petroleum Prospection Division. At Polish Geological Institute, which acts as a geological survey, he was responsible for shale gas and shale oil related research. Since April 2012 he is an advisor at the Energy Studies Institute in Warsaw, running the same

16 Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych time his own consulting company ECR. His main subjects of professional interest are petroleum geology, with the main emphasis on unconventional oil and gas resources. He is an author or coauthor of a few tens of reviewed scientific papers and monographs, of which some are related to petroleum geology, as well as author of a few hundred abstracts and not reviewed publication. Począwszy od roku 2006 łupki dolnego paleozoiku w zachodniej części kratonu wschodnioeuropejskiego stały się przedmiotem poszukiwań złóż gazu łupkowego, a następnie również ropy łupkowej. Po blisko dekadzie badań, reinterpretacja danych archiwalnych i analiza danych z blisko 60 nowych otworów badawczych (w tym 10 poziomych) pozwalają obecnie na lepsze rozumienie potencjału złożowego omawianych formacji łupkowych. 16 Podczas osadzania się łupków górnoordowickich i sylurskich, basen bałtycko-podlasko-lubelski (BBPL) był przedpolem kaledonidów północnoniemiecko-polskich, powstałych na skutek skośnej kolizji Awalonii z Baltiką. Przedgórski charakter basenu jest podobny do charakteru basenów zawierających górnodewońskie-dolnokarbońskie gazo- i roponośne łupki w USA i Kanadzie. Ogólny trend w ewolucji facjalnej basenu, począwszy od etapu basenu wygłodniałego, sprzyjającego rozwojowi łupków o wysokiej zawartości substancji organicznych, po etap szybkiego wypełniania basenu materiałem detrytycznym, jest również charakterystyczny dla fleksuralnych basenów przedgórskich. Trend ten został jednak zaburzony przez znaczne eustatyczne zmiany poziomu morza na przełomie ordowiku i syluru. Eustatyczne obniżenie poziomu morza w aszgilu (późny ordowik) spowodowało zastąpienie depozycji osadów mułowcowo-ilastych przez osady węglanowe, natomiast eustatyczne podniesienie się poziomu morza w landowerze doprowadziło do osadzenia się łupków silnie wzbogaconych w substancję organiczną. Łupki dolnego paleozoiku w BBPL charakteryzują się II typem kerogenu, podobnie jak wszystkie gazo- i roponośne łupki w USA i Kanadzie. Jednakże ich zawartość TOC jest stosunkowo niska, a w konsekwencji tego niska jest również miąższość interwału produktywnego netto. Średnia zawartość TOC w obrębie interwałów potencjalnie produktywnych osiąga 3-5%, podczas gdy w najlepszych basenach w USA osiąga ona zakres 10-14%. Miąższość interwału produktywnego netto w najkorzystniejszych strefach basenu wynosi poniżej 50 m, co jest porównywalne do średniej jakości złóż USA, zaś w pozostałych obszarach BBPL nie przekracza m. Łupki te cechuje również stosunkowo wysoka zawartość minerałów ilastych, choć karadockie łupki z Sasina są lokalnie w strefie wyniesienia Łeby wzbogacone w krzemionkę. Łupki dolnego paleozoiku w BBPL często mają podwyższoną zawartość węglanów. Ich wskaźnik kruchości waha się w szerokim zakresie od 0,4 do 0,7, a jego wyższe wartości są charakterystyczne dla centralnych i zachodnich stref poszczególnych subbasenów, a także dla utworów karadoku na wyniesieniu Łeby. Całkowita porowatość omawianych łupków jest zwykle określana na 4-7%, co jest porównywalne z niektórymi basenami w USA, aczkolwiek przepuszczalność szkieletu ziarnowego jest stosunkowo niska. Historia pogrzebania/wypiętrzania znacząco zmienia się obocznie w obrębie BBPL, a w efekcie historia generowania węglowodorów też nie jest jednolita w obrębie całego basenu. Główna faza generowania ropy naftowej i gazu ziemnego przypada albo na waryscyjskie pogrzebanie i towarzyszący mu wysoki strumień cieplny, bądź też na okres maksymalnego pogrzebania i zderzenia termicznego w mezozoiku. Stopień deformacji tektonicznych jest stosunkowo niski w basenie bałtyckim oraz obniżeniu podlaskim, natomiast zwiększa się znacznie w basenie lubelskim. Jeszcze większa intensywność zuskokowania i pofałdowania charakteryzuje strefę Biłgoraj-Narol.

17 Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion W basenie bałtyckim łupkowa skała zbiornikowa może charakteryzować się wysokim nasyceniem gazem ziemnym, na co wskazują publikowane dane określające je na ft 2 /tonę. Testy złożowe w BBPL wciąż są jeszcze nieliczne, aczkolwiek uzyskiwane dotąd przypływy węglowodorów są stosunkowo niskie. Najwyższe, spośród opublikowanych, tempo wypływu gazu z otworu wiertniczego po szczelinowaniu sięgało 8-10 tysięcy m 3 /dobę, co jest zdecydowanie zbyt niskie by gwarantować komercyjne wydobycie gazu. Niemniej jednak te wstępne wyniki testów złożowych są traktowane jedynie jako początek krzywej uczenia się i postępu. Najważniejszymi z dotychczas zidentyfikowanych, geologicznych elementów ryzyka poszukiwawczego są niska średnia zawartość substancji organicznej oraz niska miąższość interwału potencjalnie produktywnego. Stosunkowo niska przepuszczalność szkieletu ziarnowego oraz niepewność co do efektywności naturalnych systemów spękań tektonicznych są szczególnym utrudnieniem dla prób wydobycia ropy naftowej z łupków. Wysoki stopień deformacji tektonicznych jest czynnikiem znacząco ograniczającym możliwość komercyjnego wydobycia gazu/ropy w południowej części BBPL. Ogólna charakterystyka geologiczna łupków dolnego paleozoiku w BBPL stwarza zagrożenie, że średnie szacowane łączne wydobycie (EUR) gazu/ropy z otworu może utrzymywać się na niskim poziomie, co znacząco rzutowało by na komercyjną stronę wydobycia węglowodorów. Na opłacalność wydobycia gaz/ropy z łupków w polskich warunkach silnie oddziałują również wysokie koszty wierceń, po części wynikające z dużej głębokości zalegania łupków (około m dla okna gazu mokrego i suchego). Obecnie jest to jednak częściowo kompensowane wysoką ceną gazu oraz niskim poziomem podatków. Przejście projektu łupkowego w Polsce z fazy poszukiwawczej do wydobywczej w znacznym stopniu warunkowane jest możliwością obniżenia kosztów wierceń i związanego z nimi serwisu, jak również zwiększeniem wielkości przypływów gazu/ropy w czasie testów złożowych, co zapewniało by wyższe EUR. W najbardziej perspektywicznym obszarze, tj. na wyniesieniu Łeby, możliwość uzyskania wyższych EUR warunkowana jest odpowiednim zaplanowaniem szczelinowania, tak by ograniczyć wpływ barier dla szczelinowania, przejawiających się w profilu tego obszaru ze zbiornikowymi łupkami. Dotychczas testy koncentrowano albo na łupkach landoweru, albo na łupkach górnego ordowiku, bądź też na łupkach ałunowych (górny kambr dolny tremadok), które oddzielone są od siebie wzajemnie litologicznymi barierami dla szczelinowania. Zdolność do objęcia pojedynczym szczelinowaniem co najmniej dwóch z powyżej wymienionych interwałów potencjalnie produktywnych stanowi warunek do uzyskania lepszych wyników testów złożowych, a w efekcie do osiągania lepszych EUR i polepszenia warunków ekonomicznych wydobycia gazu ziemnego i ropy naftowej z omawianych łupków. 17 Since 2006 the Lower Paleozoic shale at the western slope of the East European Craton become a subject for shale gas, and subsequently also shale oil exploration. After nearly a decade of studies a reinterpretation of legacy data and a data from nearly 60 new exploration wells (including 10 lateral ones) allows for better understanding of the shale reservoir potential. During deposition of the Upper Ordovician to Silurian shale the Baltic-Podlasie-Lublin Basin (BPLB) was a foreland of the North-German Polish Caledonides, developed due to oblique collision of the Avalonia with the Baltica. The foredeep origin of the basin is similar to origin of the Upper Devonian to Lower Carboniferous basins with shale gas/oil in USA and Canada. General trend of facies evolution with time from a starved basin, favoring development of organic rich shale, to an overfilled stage is also characteristic of flexural foredeeps. This trend is

18 Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych however interrupted by significant eustatic sea level changes at the turn of Ordovician and Silurian. The Ashgill eustatic sea level low resulted with replacement of shale deposition by carbonate one, while early Llandovery eustatic sea level rise led to deposition of hot shale on a broad regional scale. The Lower Paleozoic shale of the BPLB is characterized by the II type of kerogen, alike all gas/oil shale in US and Canada. However TOC contents of the shale is relatively low, and therefore net pay thickness is low as well. Average TOC contents within net pay interval in the best locations could rich 3-5%, while for the best US basins this is rather in a range of 10-14%. Net pay thickness in a sweet spot locations is typically less than 50 m, typical for moderate quality US gas/oil shales, while at the remaining part of the BPLB is could be less than m. The shale is also relatively rich in clay minerals at average, although e.g. Caradoc Sasin shale in the Leba Elevation (northern part of the onshore Baltic Basin) is locally silica rich. The Silurian shale tend to have elevated carbonate contents. Brittleness factor of the shale reservoir varies within a range of 0.4 to 0.7, which higher values being characteristic for Caradoc shale, as well as for the central and western zones of the individual sub-basins. Total porosity of the shale is often reported as 4-7%, comparable with many US shale reservoirs, however permeability of these formations often tends to be relatively low. Burial and uplift history vary significantly across the BPLB, and though hydrocarbon generation history in not consistent in whole the basin. The main phase of oil and gas generation is related either to the Variscan maximum burial and high heat flow, or to the Mesozoic burial and thermal event. Degree of tectonic deformation is relatively low in the Baltic Basin and Podlasie Depression, however in the Lublin region is significantly higher. Even more intensive faulting and folding is characteristic for the Bilgoraj-Narol zone. 18 In the Baltic Basin the Lower Paleozoic shale could have relatively high gas saturation, as indicated by a few data available, reporting total desorbed gas in a range of scf/ton. Well test results are still few in the basin, and relatively low gas/oil flows were obtained so far. The best reported rates of gas flow from lateral multifractured well were equal roughly to 8-10 thousand m 3 /day, significantly too low for commercial production, though this is regarded only as a beginning of a learning curve. The key exploration risk factors identified so far are a lean TOC and locally low net pay thickness. Relatively low matrix permeability and uncertainties related to efficiency of natural fracture systems are a concern particularly for a shale oil production. High degree of tectonic deformation is an exploration risk factor significantly limiting commercial potential of the Lower Paleozoic shale in the southern part of the BPLB. Cumulative geological characteristics of the analyzed shale reservoir indicate a risk, that average well EUR would be at relatively low level, significantly affecting economics of the gas/oil production. Commercial concerns are additionally upraised by high drilling costs, partly related to high burial depth of the shale reservoir (roughly m for wet to dry gas zone). At current stage this is however partly compensated by high gas price and low level of taxation. The transition of the shale gas/oil project in Poland from exploration to production phase depends solely on an ability to reduce drilling costs and to increase gas flows during well tests results, allowing for higher average well EUR. In the most prospective zone, i.e. at the Leba Elevation, the later depends to large extend on a frac design diminishing the impact of frac barriers in a section. So far fracturing tests were concentrated either on the Llandovery shale, the Upper Ordovician shale, or the Alum shale (Upper Cambrian to Tremadocian), which are separated from each other by lithological frac barriers. Ability to cover with individual fracturing two pay interval at ones would be a first step towards better well test results, and though higher EUR and better chance for commercial gas/oil production.

19 Evolution of the Mental Picture of Shale Reservoir Completion PREZENTACJA / PRESENTATION 2 Zróżnicowanie mineralogiczno-geochemiczne łupków dolnopaleozoicznych i jego wpływ na zabiegi szczelinowania. Mineralogical and geochemical heterogeneity of Lower Paleozoic Shales and its impact on hydraulic fracturing. 19 RICHARD E. LEWIS Schlumberger Richard (Rick) Lewis jest autorem modelu procesu oceny łupków gazonośnych (gas shale evaluation workflow) po raz pierwszy zastosowanego dziesięć lat temu i do dziś wykorzystanego w ponad trzech tysiącach odwiertów w Ameryce Północnej. Obecnie pracuje w Dallas, kierując zespołem odpowiedzialnym za udoskonalanie tego modelu, wdrażanie go i zastosowanie na rynkach zagranicznych, oraz za rozwój procesów oceny łupków zawierających węglowodory płynne. Richard Lewis jest również liderem zespołów badawczo-inżynieryjnych firmy Schlumberger, zajmujących się rozwojem technologii oceny zasobów niekonwencjonalnych. Wcześniej był odpowiedzialny za rozwój metod interpretacji danych z profilowań geofizyki wiertniczej w centralnej i wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Pracował również w firmie Shell Oil oraz w USGS. Richard Lewis ukończył studia na kierunku Geologia na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles (UCLA). Stopień magistra i doktorat otrzymał w Kalifornijskim Instytucie Technologii (Cal Tech), również w zakresie geologii. Richard (Rick) Lewis is the developer of the gas shale evaluation workflow that was initially fielded ten years ago and has been applied to more than 3000 wells in North America. In his current position, located in Dallas, Rick manages a group responsible for the continual improvement for this workflow, for its introduction and application to the international market, and for the development of workflows for the evaluation of liquids-producing shales. Rick is also the interface to the Schlumberger research and engineering groups for the development of evaluation technologies for unconventional reservoirs. Prior to this assignment, he was responsible for wireline interpretation development for the Central and Eastern United States. Rick has also worked for Shell Oil and the U.S. Geological Survey. Rick received a BS degree from UCLA and MS and PhD degrees from Cal Tech, all in geology.

20 Ewolucja wyobrażeń o stymulacji łupkowych skał zbiornikowych Rozpoznawanie złóż gazu łupkowego trwa w Polsce już ponad trzy lata. Do tej pory wykonano liczne pionowe odwierty testowe, pobierano z nich rdzenie, przeprowadzano profilowanie oraz intensyfikację hydrauliczną. Ponadto odwiercono również kilka otworów poziomych i przeprowadzono w nich intensyfikację. Zebrano i przeanalizowano wystarczającą ilość danych by operatorzy byli w stanie określić zalety i wady polskich łupkowych złóż organicznych. W prezentacji porównamy kilka przykładów łupków polskich z przykładami łupków zagospodarowanych w Ameryce Północnej zarówno takich, w których możliwe było opłacalne wydobycie, jak i takich, gdzie nie było ono opłacalne. Nasze porównanie obejmuje jakość złoża (RQ) i udostępniania (CQ). Uwzględnione parametry RQ to m.in. porowatość całkowita i względna, przepuszczalność gazu, zawartość substancji organicznych (TOC) i interwał produktywny. Parametry CQ to m.in. szacowane naprężenie zamknięcia i horyzontalna anizotropia naprężeń (tektonicznych), ciśnienie w porach, parametr γ Thomsena, zawartość i rodzaj iłu. Ponadto w porównaniu poruszymy też kwestię kosztów wykonywania odwiertów, oceny i udostępniania w Polsce i Ameryce Północnej. 20 Shale gas exploration has been active for more than three years in Poland. To date multiple vertical test wells have been drilled, cored, logged and hydraulically stimulated. Several horizontal wells have also been drilled and stimulated. Enough data have been collected and analyzed to enable operators to determine the strengths and weaknesses of these organic shale reservoirs in Poland. This presentation will compare several organic shales penetrated, evaluated and tested from Poland with shales that were developed in North America some that were economical, and some that were not. The comparison will include reservoir quality (RQ) and completion quality (CQ) parameters. RQ parameters include total and effective porosity, gas-filled porosity, permeability to gas, total organic carbon, net feet pay and reservoir. CQ parameters include estimated closure stress and horizontal stress anisotropy (tectonic), pore pressure, Thomsen Gamma, clay content, clay type. In addition, drilling, evaluation, and completion costs in Poland and North America will also be addressed in the comparison. NOTATKI / NOTES

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies 544524-TEMPUS-1-2013-1-PL-TEMPUS-SMHES Qualifications Frameworks for Environmental Studies at Ukrainian Universities Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

X POLSKO-NIEMIECKA KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZNA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY SULECHÓW, 21-22 LISTOPAD 2013

X POLSKO-NIEMIECKA KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZNA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY SULECHÓW, 21-22 LISTOPAD 2013 X POLSKO-NIEMIECKA KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZNA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY SULECHÓW, 21-22 LISTOPAD 2013 SHALE GAS, TIGHT GAS MINIONY ROK W POSZUKIWANIACH mgr inż. Aldona Nowicka

Bardziej szczegółowo

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project:

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project: Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Title of the project - System of the heat storage at different temperature level. Krótki opis projektu: Opracowanie systemu akumulacji ciepła

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i surowce

Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i surowce HORIZON 2020 - THE FRAMEWORK PROGRAMME FOR RESEARCH AND INNOVATION (2014-2020) 2020) Challenge 5 Climate action, environment, resource efficiency and raw materials INFORMAL DRAFT 1 Copyright KPK PB UE

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ

SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ THE POWER OF EXPORT IN POLISH COSMETICS INDUSTRY KATARZYNA OLĘDZKA Brand Manager Verona Products Professional AGENDA 1. Branża kosmetyczna w Polsce i na świecie

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Samorządowa jednostka organizacyjna Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Institute for Territorial Development / Climate-Kic 1 PRZEMYSŁAW MALCZEWSKI LOWER SILESIA COORDINATOR OF REGIONAL ACTIVITY AFFILIATED

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

GAZ ZE ŹRÓDEŁ NIEKONWENCJONALNYCH POTENCJAŁ POSZUKIWAWCZY, DOTYCHCZASOWE DOŚWIADCZENIA mgr inż. Aldona Nowicka, mgr inż. Małgorzata Koperska PGNiG SA

GAZ ZE ŹRÓDEŁ NIEKONWENCJONALNYCH POTENCJAŁ POSZUKIWAWCZY, DOTYCHCZASOWE DOŚWIADCZENIA mgr inż. Aldona Nowicka, mgr inż. Małgorzata Koperska PGNiG SA GAZ ZE ŹRÓDEŁ NIEKONWENCJONALNYCH POTENCJAŁ POSZUKIWAWCZY, DOTYCHCZASOWE DOŚWIADCZENIA mgr inż. Aldona Nowicka, mgr inż. Małgorzata Koperska PGNiG SA Oddział Geologii i Eksploatacji, Ośrodek Regionalny

Bardziej szczegółowo

Why choose No Hau Studio?

Why choose No Hau Studio? Why choose No Hau Studio? We ve been perfecting our skills for over 10 years. Branding and Communications are the core of our activities. B2B is our speciality. Customer s Satisfaction is our priority.

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Poszukiwania i wydobycie gazu z łupków Stan projektu

Poszukiwania i wydobycie gazu z łupków Stan projektu Zdjęcie: Marathon Oil Poszukiwania i wydobycie gazu z łupków Stan projektu Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego 12 grudnia 2012 roku OPPPW Podstawowe informacje Związek Pracodawców,

Bardziej szczegółowo

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 25 LAT 27 LAT 1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 nasi klienci dobrze trafili... get your swing on with us... www.dyskret.com.pl 30-023 Kraków, ul. Mazowiecka 131 tel. +48 12 423 31 00, office@dyskret.com.pl

Bardziej szczegółowo

11 CZERWIEC 2014, ŁĘCZYCA

11 CZERWIEC 2014, ŁĘCZYCA Projekt współorganizowany przez Starostwo Powiatowe w Łęczycy INWESTYCJE SAMORZĄD ROZWÓJ SEMINARIUM REALIZOWANE W RAMACH WSPÓŁPRACY OPEN-NET S.A. A KOMMUNALKREDIT AUSTRIA AG 11 CZERWIEC 2014, ŁĘCZYCA Starostwo

Bardziej szczegółowo

About the Program. Beneficiaries of the Program. Top 500 Innovators Society building modern science-industry collaboration

About the Program. Beneficiaries of the Program. Top 500 Innovators Society building modern science-industry collaboration Top 500 Innovators Society building modern science-industry collaboration Dariusz Janusek Science for Industry: Necessity is the mother of invention Second Networking Event in the field of modern techniques

Bardziej szczegółowo

Badania i geotermalne projekty inwestycyjne w Polsce przegląd

Badania i geotermalne projekty inwestycyjne w Polsce przegląd INSTYTUT GOSPODARKI SUROWCAMI MINERALNYMI I ENERGIĄ POLSKIEJ AKADEMII NAUK MINERAL AND ENERGY ECONOMY RESEARCH INSTITUTE OF THE POLISH ACADEMY OF SCIENCES Badania i geotermalne projekty inwestycyjne w

Bardziej szczegółowo

System optymalizacji produkcji energii

System optymalizacji produkcji energii System optymalizacji produkcji energii Produkcja energii jest skomplikowanym procesem na który wpływa wiele czynników, optymalizacja jest niezbędna, bieżąca informacja o kosztach i możliwościach wykorzystania

Bardziej szczegółowo

OFERTA REKLAMOWA. advertisement offer

OFERTA REKLAMOWA. advertisement offer OFERTA REKLAMOWA 2015 advertisement offer LICZBY GRAMWZIELONE.PL FACTS & FIGURES 5 LAT NA RYNKU YEARS ON THE MARKET 1 POZYCJA NA RYNKU MEDIÓW W POLSCE DEDYKOWANYCH ENERGII ODNAWIALNEJ NO 1 POSITION AMONG

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

17 marca 2005. - recepcja uczestników / reception of participants - rozdanie materiałów konferencyjnych / distribution of conference materials

17 marca 2005. - recepcja uczestników / reception of participants - rozdanie materiałów konferencyjnych / distribution of conference materials Trzeci Sektor budowa pomostów w Europie. Konferencja brytyjsko-polska z udziałem partnerów z państw Europy Wschodniej. Lublin, 17-18 marca 2005 roku Hala Międzynarodowych Targów Lubelskich, ul. Dworcowa

Bardziej szczegółowo

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE FORUM BRANŻOWYCH ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE SZANSA DLA INNOWACJI CZY ZAGROŻENIE DLA GOSPODARKI? STANOWISKO PRZEMYSŁU ANDRZEJ WERKOWSKI PRZEWODNICZĄCY FORUM CO2 WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

POLSKI GAZ ŁUPKOWY KOMPENDIUM WIEDZY O NIEKONWENCJONALNYCH ŹRÓDŁACH GAZU W POLSCE

POLSKI GAZ ŁUPKOWY KOMPENDIUM WIEDZY O NIEKONWENCJONALNYCH ŹRÓDŁACH GAZU W POLSCE 8-9 stycznia 2013 r. Radisson BLU Centrum Hotel ul. Grzybowska 24 Warszawa Ekspert Andrzej Sikora Przemysław Grabowski Marcin Krupa Paweł Poprawa Organizator onpromotion Public Relations Partner merytoryczny

Bardziej szczegółowo

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent How To Start a BUSINESS Agenda Steps to build a business Examples: Qualix Comergent 1 Idea The Idea is a Piece of a Company 4 2 The Idea is a Piece of a Company Investing_in_New_Ideas.wmv Finding_the_Problem_is_the_Hard_Part_Kevin

Bardziej szczegółowo

6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH

6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH 6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH MIASTO: OPOLE STANOWISKO: ADIUNKT DYSCYPLINA NAUKOWA: PEDAGOGIKA, SPECJALNOŚĆ-PRACA SOCJALNA DATA OGŁOSZENIA:...20

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8)

Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8) Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8) Name, Affiliation Krzysztof Wojdyga, Marcin Lec, Rafal Laskowski Warsaw University of technology E-mail krzysztof.wojdyga@is.pw.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8)

Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8) Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8) Name, Affiliation Krzysztof Wojdyga, Marcin Lec, Rafal Laskowski Warszaw University of Technology E-mail krzysztof.wojdyga@is.pw.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Stanisław Nagy, prof. nzw.

Dr hab. inż. Stanisław Nagy, prof. nzw. Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu Katedra Inżynierii Gazowniczej NOWE EKOLOGICZNE TECHNOLOGIE POZYSKANIA GAZU ZIEMNEGO ZE ZŁÓŻ NIEKONWENCJONALNYCH (SHALE GAS, TIGHT GAS, CBM) Dr hab. inż. Stanisław Nagy,

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

KULCZYK OIL VENTURES INC. Wykaz informacji przekazanych do publicznej wiadomości w 2012 roku

KULCZYK OIL VENTURES INC. Wykaz informacji przekazanych do publicznej wiadomości w 2012 roku KULCZYK OIL Wykaz informacji przekazanych do publicznej wiadomości w 2012 roku (systemem ESPI) List of information which has been disclosed to the public during 2012 (filed with Warsaw Stock Exchange information

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

GAZ ŁUPKOWY NOWE BOGACTWO POLAKÓW SZANSA I WYZWANIE

GAZ ŁUPKOWY NOWE BOGACTWO POLAKÓW SZANSA I WYZWANIE GAZ ŁUPKOWY NOWE BOGACTWO POLAKÓW SZANSA I WYZWANIE Jakie prawo pomoże biznesowi w szybkim uruchomieniu wydobycia gazu łupkowego? Systemy fiskalne www.ise.com.pl ul. Śniadeckich 17 00-654 Warszawa tel.:

Bardziej szczegółowo

METODYKA POSZUKIWAŃ ZLÓŻ ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO

METODYKA POSZUKIWAŃ ZLÓŻ ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO METODYKA POSZUKIWAŃ ZLÓŻ ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO Prowadzący: Mgr inż. Bartosz Papiernik Konspekt opracowali w postaci prezentacji PowerPoint B.Papiernik i M. Hajto na podstawie materiałów opracowanych

Bardziej szczegółowo

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD)

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 29 August 2013 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) ENV 782 MAR 119 MI 708 ONU 86 CODEC 1921 INST 459 PARLNAT 214 COVER NOTE from: Polish Senate date

Bardziej szczegółowo

PRODUCTION HALL OFFER

PRODUCTION HALL OFFER PRODUCTION HALL OFFER 1. Name of production hall / Nazwa hali produkcyjnej Bałtowska 2. Location / Lokalizacja PRODUCTION HALL DATA Town / Street Miasto / Ulica Ostrowiec Świętokrzyski/Bałtowska Street

Bardziej szczegółowo

SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego

SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego Warszawa, 17 grudnia 2014 SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego Prelegent: Aneta Maszewska W niniejszej prezentacji wykorzystano materiały

Bardziej szczegółowo

Leading organiza5on represen5ng the Business Services Sector in Poland ABSL. June 2013

Leading organiza5on represen5ng the Business Services Sector in Poland ABSL. June 2013 Leading organiza5on represen5ng the Business Services Sector in Poland ABSL June 2013 KEY FACTS ON THE SECTOR KEY FACTS ON THE SECTOR 110 000 No. of employees in foreign capital BPO/ITO, SSC and R&D centres

Bardziej szczegółowo

I Międzynarodowa Debata Europejskiej Platformy Technologicznej ZrównowaŜonego Rozwoju Surowców

I Międzynarodowa Debata Europejskiej Platformy Technologicznej ZrównowaŜonego Rozwoju Surowców I Międzynarodowa Europejskiej Platformy Technologicznej ZrównowaŜonego Rozwoju Surowców European Technology Platform on Sustainable Mineral Resources Zasoby Surowcowe Energia Środowisko Nowe Materiały

Bardziej szczegółowo

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE EU SECURITY AND CRISIS MANAGEMENT FLOOD-2010 ATENEUM UNIVERSITY IN GDANSK P FUNDATION PRO POMERANIA NOTICE NO. 1 I International Scientific Conference EU SECURITY

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

CC Poland Plus KIC InnoEnergy

CC Poland Plus KIC InnoEnergy KIC InnoEnergy Marek Marzec Business Creation Officer Ltd. operates polish Knowledge and Innovation Community - KIC InnoEnergy consortium of 27 leading industry companies, research centers and universities

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Gaz łupkowy Szansa dla Polski

Gaz łupkowy Szansa dla Polski Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego Polish Exploration and Production Industry Organization Gaz łupkowy Szansa dla Polski Lublin, 27 lipca 2011 r. Plan prezentacji 1. Przedstawienie

Bardziej szczegółowo

TAROPAK SCHEDULE 2010. 13 September 2010, Monday

TAROPAK SCHEDULE 2010. 13 September 2010, Monday TAROPAK SCHEDULE 2010 13 September 2010, Monday Spedycja, Used Forklift Market 10.15-15.00 PIO Promotion Showroom Chamber of Packaging, 10.15 Opening ceremony of the Promotion Showroom and the stand of

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

Dom Development S.A., Pl. Piłsudskiego 3, 00-078 Warsaw

Dom Development S.A., Pl. Piłsudskiego 3, 00-078 Warsaw Jarosław Szanajca President of the Management Board Age: 45 Higher, Master of Law, Department of Law and Administration, Warsaw University 1996 present Dom Development S.A. in Warsaw, President of the

Bardziej szczegółowo

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges www.european-ecotourism.pl registration: office@european-ecotourism.pl enquires: biuro@sie.org.pl tel. +48 725 994 964 Social Ecological Institute is pleased to invite to III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

POLISH MARITIME CLUSTER POLSKI KLASTER MORSKI

POLISH MARITIME CLUSTER POLSKI KLASTER MORSKI POLISH MARITIME CLUSTER POLSKI KLASTER MORSKI 500 wejść dziennie Department of Economics and Management Faculty of Entrepreneurship and Quality Science Pomeranian Special Economic Zone (PSEZ) covers

Bardziej szczegółowo

Adam Kozierkiewicz JASPERS

Adam Kozierkiewicz JASPERS Adam Kozierkiewicz JASPERS Europa 2020 Flagship initiatives Priorities Targets Digital agenda for Europe Innovation Union Youth on the move Resource efficient Europe An industrial policy for the globalisation

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH INŻYNIERIA W ROLNICTWIE. MONOGRAFIE 16 ENGINEERING IN AGRICULTURE. MONOGRAPHS 16 WIESŁAW GOLKA TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH TRANSPORTATION IN RURAL FAMILY FARMS Falenty 2014 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household CENTRAL STATISTICAL OFFICE STATISTICAL OFFICE IN KATOWICE Sustainable Development Indicators. Regional module The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average

Bardziej szczegółowo

Jerzy Hadro. PETRO-KONSULT ul. Grota Roweckiego 11/6 30-348 Kraków

Jerzy Hadro. PETRO-KONSULT ul. Grota Roweckiego 11/6 30-348 Kraków 1 Jerzy Hadro PETRO-KONSULT ul. Grota Roweckiego 11/6 30-348 Kraków Niekonwencjonalne złoŝa gazu ziemnego w Polsce, styczeń 2010 ZARYS PREZENTACJI 2 1. ZłoŜa gazu niekonwencjonalnego i gazu z łupków -

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market Dzień dobry Good morning Hyvää huomenta Buenos dĺas Projekt Partnerski Grundtviga Spotkanie w Katowicach 26-29 Listopad 2013 Grundtvig partnership project Kick off meeting in Katowice 26 29 November 2013

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KONFERENCJI CONFERENCE PROGRAMME. Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu. University of Management and Administration in Zamość

PROGRAM KONFERENCJI CONFERENCE PROGRAMME. Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu. University of Management and Administration in Zamość Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu University of Management and Administration in Zamość Międzynarodowa Konferencja Naukowa Tufy zeolitowe szansą rozwoju polsko-ukraińskiego obszaru transgranicznego

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31]

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] 994. pracy w Polsce do standardów Unii Europejskiej : Część A. Program realizacji badań naukowych i prac rozwojowych 1.01 31.12.2002.

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

KIC-InnoEnergy integracja badań, edukacji i innowacji w energetyce. Tomasz Szmuc tsz@agh.edu.pl

KIC-InnoEnergy integracja badań, edukacji i innowacji w energetyce. Tomasz Szmuc tsz@agh.edu.pl KIC-InnoEnergy integracja badań, edukacji i innowacji w energetyce Tomasz Szmuc tsz@agh.edu.pl Plan prezentacji 1. EIT i ogólne zasady Wspólnoty Wiedzy i Innowacji (Knowledge and Innovation Community).

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do wybranych narzędzi i modeli do zrównoważonego planowania energetycznego na poziomie lokalnym: REAM i SEC-BENCH

Wprowadzenie do wybranych narzędzi i modeli do zrównoważonego planowania energetycznego na poziomie lokalnym: REAM i SEC-BENCH Wprowadzenie do wybranych narzędzi i modeli do zrównoważonego planowania energetycznego na poziomie lokalnym: REAM i SEC-BENCH Endre Ottosen, NEPAS Doskonalenie poziomu edukacji w samorządach terytorialnych

Bardziej szczegółowo

Środowiskowe aspekty wydobycia gazu łupkowego

Środowiskowe aspekty wydobycia gazu łupkowego Środowiskowe aspekty wydobycia gazu łupkowego Małgorzata Woźnicka - Gaz łupkowy w Polsce i na Lubelszczyźnie Gaz łupkowy (shale gas) Gaz ziemny o genezie termogenicznej Niekonwencjonalne złoża gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał

Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał Poland is a nation rich in history, culture, and tradition, undergoing tremendous change. Polska jest krajem bogatym w historię, kulturę i tradycję, przechodzącym

Bardziej szczegółowo

Customer engagement, czyli klient, który wraca

Customer engagement, czyli klient, który wraca Customer engagement, czyli klient, który wraca Impact Economics Relations Transformation Warszawa, 4 listopada 2015 Kolejność ma znaczenie Put your staff first, customers second, and shareholders third

Bardziej szczegółowo

WYKAZ prac naukowo badawczych habilitanta zastosowanych w praktyce

WYKAZ prac naukowo badawczych habilitanta zastosowanych w praktyce WYKAZ prac naukowo badawczych habilitanta zastosowanych w praktyce Lp Temat i data opracowania (zadania lub problemu) Zwięzłe wyszczególnienie opracowanych zagadnień Forma przedstawienia wyników Ocena

Bardziej szczegółowo

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF By 0 - Are you searching for Perspektywy pdf Books? Now, you will be happy that Perspektywy PDF is available at our online library

Bardziej szczegółowo

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO Meeting Big Data challenges in Leadership with Human-Computer Synergy. Presented by Dr. Morten Middelfart, CTO Big Data Data that exists in such large amounts or in such unstructured form that it is difficult

Bardziej szczegółowo

Wyjazdy dla studentów Politechniki Krakowskiej zainteresowanych studiami częściowymi w Tianjin Polytechnic University (Chiny).

Wyjazdy dla studentów Politechniki Krakowskiej zainteresowanych studiami częściowymi w Tianjin Polytechnic University (Chiny). Wyjazdy dla studentów Politechniki Krakowskiej zainteresowanych studiami częściowymi w Tianjin Polytechnic University (Chiny). Tianjin Polytechnic University (TJPU) jest państwową uczelnią chińską założoną

Bardziej szczegółowo

dr Janusz Reichel Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki ul. Matejki 22/26, ŁÓDŹ 90 237 Pok. 37, tel. (42) 6356339 e-mail: jreichel@uni.lodz.

dr Janusz Reichel Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki ul. Matejki 22/26, ŁÓDŹ 90 237 Pok. 37, tel. (42) 6356339 e-mail: jreichel@uni.lodz. * dr Janusz Reichel Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki ul. Matejki 22/26, ŁÓDŹ 90 237 Pok. 37, tel. (42) 6356339 e-mail: jreichel@uni.lodz.pl *Zainteresowania: * Zarządzanie strategiczne w różnych

Bardziej szczegółowo

Problemy nauki i szkolnictwa wyższego

Problemy nauki i szkolnictwa wyższego Problemy nauki i szkolnictwa wyższego SPIS TREŚCI Ryszard Maciołek, Wiesław Maik, Krzysztof Sikora WPROWADZENIE 11 Część I NAUKA 15 Zbyszko Chojnicki NAUKA JAKO SYSTEM SPOŁECZNO-POZNAWCZY 17 Jan Woleński

Bardziej szczegółowo

POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU

POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU by Marek Oppeln-Bronikowski, 17 of March 2005, Brussels POLISH ECONOMICAL SITUATION POLISH ECONOMICAL SITUATION REAL ECONOMY: YEAR GDP CPI year-end Investment

Bardziej szczegółowo

Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects

Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects President of The Board mgr inż. Roman Łój Katowicki Holding Węglowy S.A. Katowicki

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia Talisman Energy w produkcji gazu ziemnego z skał łupkowych

Doświadczenia Talisman Energy w produkcji gazu ziemnego z skał łupkowych Doświadczenia Talisman Energy w produkcji gazu ziemnego z skał łupkowych Talisman Energy Polska Sp. z o.o. Listopad, 2011 THINK SAFE. WORK SAFE. HOME SAFE. AGENDA 1. Talisman Energy przedstawienie firmy;

Bardziej szczegółowo

CITY LOGISTICS FOR BIG POLISH CITIES - solutions for rapidly increasing problems of congestion in city centers

CITY LOGISTICS FOR BIG POLISH CITIES - solutions for rapidly increasing problems of congestion in city centers Summary BESTUFS II national seminar in Poland 5 th February 2008 CITY LOGISTICS FOR BIG POLISH CITIES - solutions for rapidly increasing problems of congestion in city centers Instytut Logistyki i Magazynowania

Bardziej szczegółowo

Final LCP TWG meeting, 1-9.06 Sewilla

Final LCP TWG meeting, 1-9.06 Sewilla Final LCP TWG meeting, 1-9.06 Sewilla nieformalne podsumowanie Warszawa, 19.05.2015 r. Schedule Day 1 Monday, 1 st June 2015 Day 2 Tuesday, 2 nd June 2015 Day 3 Wednesday, 3 rd June 2015 Day 4 Thrusday,

Bardziej szczegółowo