STAN ŚRODOWISKA NATURALNEGO, ROLNICTWO EKOLOGICZNE I AGROTURYSTYKA WE WSIACH OBJĘTYCH ANKIETĄ IERiGŻ-PIB

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STAN ŚRODOWISKA NATURALNEGO, ROLNICTWO EKOLOGICZNE I AGROTURYSTYKA WE WSIACH OBJĘTYCH ANKIETĄ IERiGŻ-PIB"

Transkrypt

1 ADAM WASILEWSKI STAN ŚRODOWISKA NATURALNEGO, ROLNICTWO EKOLOGICZNE I AGROTURYSTYKA WE WSIACH OBJĘTYCH ANKIETĄ IERiGŻ-PIB PROJEKT BADAWCZY nr 0021/B/H03/2011/40 PROJEKT ZOSTAŁ SFINANSOWANY ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO CENTRUM NAUKI WARSZAWA 2013

2 DR INŻ. ADAM WASILEWSKI STAN ŚRODOWISKA NATURALNEGO, ROLNICTWO EKOLOGICZNE I AGROTURYSTYKA WE WSIACH OBJĘTYCH ANKIETĄ IERiGŻ-PIB PROJEKT BADAWCZY nr 0021/B/H03/2011/40 PROJEKT ZOSTAŁ SFINANSOWANY ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO CENTRUM NAUKI WARSZAWA 2013

3 Autor publikacji jest pracownikiem Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowego Instytutu Badawczego Pracę zrealizowano pod kierownictwem prof. dr hab. M. Aliny Sikorskiej, w ramach projektu badawczego nr 0021/B/H03/2011/40 pt.: Procesy przekształceń strukturalnych w wiejskiej społeczności i chłopskim rolnictwie, sfinansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki. Redakcja naukowa prof. dr hab. M. Alina Sikorska Opracowanie komputerowe mgr inż. Bogdan Buks Korekta Barbara Walkiewicz Redakcja techniczna Leszek Ślipski ISBN Nakład: 100 egz. Druk: Dział Wydawnictw IERiGŻ-PIB Warszawa, ul. Świętokrzyska 20, skr. poczt. nr 984 tel.: (22) faks: (22)

4 tannaturanego,roctwoeznagroturystawew 4 AdamWasilewski Spistreci Wprowadzenie rodowiskonaturalne Sanitacjaodpadówkomunalnych Rolnictwoekologiczne Agroturystyka...32 Podsumowanieiwnioski...38 Literatura...41

5

6 Wprowadzenie 5 Wprowadzenie Przeciwdziaaniedegradacjirodowiskanaturalnegojestjednymzpriory tetów wspólnych dziaa Unii Europejskiej. Nawizanie do kwestii zwizanych zjegoochronmonabowiemodnalewpolitycespójnoci,wspólnejpolityce Rolnej,anawetwpolitycestrukturalnej.Ztegowzgldupodejmowaneodmo mentu wstpienia Polski w struktury tej organizacji dziaania na rzecz rozwoju gospodarczospoecznegoobszarówwiejskichmuszuwzgldniazasadyzacho waniawalorówrodowiskowych,anawetsprzyjaichpoprawie.jesttobowiem warunkiem uzyskania pomocy finansowej na realizacj rónych programów rozwoju sfery gospodarczej i spoecznej. Ochrona rodowiska naturalnego nie jestjednakwyczniedziaaniemtowarzyszcymrealizacjiprogramówgospodar czych i spoecznych wspófinansowanych przez Uni Europejsk. rodowisko naturalneorazcilezwizanazniminfrastrukturatechnicznastanowirównie przedmiotbezporedniegooddziaywania.wokresiebudetowymuniieuropej skiej , Polska realizuje bowiem program operacyjny Infrastruktura irodowisko,wramachktóregopowinnauzyskaponad28mldeuro.dokoca 2011 roku zrealizowano natomiast projekty, w których wydatki kwalifikowane osigny poziom 7,9 mld euro, z czego wkad Komisji Europejskiej wynosi 6,3 mldeuro.wartoprojektówbezporedniozorientowanychnaochronrodo wiska przyrodniczegowyniosanatomiast942 mln euro.tempowydatkowania rodków z programu Infrastruktura i rodowisko jest wic do wolne. Nie mniejfinansowanewtymzakresiedziaaniapowinnywznacznymstopniuprzy czynisidozachowaniawalorówrodowiska.stojednakprojektydue,oskali ogólnokrajowejlubregionalnej.politykauniieuropejskiejzakadarównieinne formyoddziaywanianapoprawrodowiskaprzyrodniczego,którewwikszym stopniuangaujlokalnespoecznoci,anawetposzczególneosoby.instrumenty suce realizacji takiego zaoenia dostpne s w Regionalnych Programach OperacyjnychorazwProgramieRozwojuObszarówwiejskichnalata , którymaszczególneznaczeniedlaobszarówwiejskich. Stan rodowiska naturalnego w Polsce, a zwaszcza na obszarach wiej skich,monaobecnieuznajakorelatywniedobry.niemniejrolnictwowdal szym cigu emituje do rodowiska znaczne iloci zwizków azotu, a wiejskie gospodarstwadomowestanowipowaneródoemisjiciekówkomunalnych, zawierajcychzwizkifosforu,orazodpadówstaych.ponadtorealizowanena obszarach wiejskich róne programy gospodarcze przyczyniaj si do wzrostu zarówno dochodów rolniczych, jak i dochodów gospodarstw domowych,

7 6 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski wnastpstwie którego moe równie pojawia si zwikszenie emisji zanie czyszcze. Zjawiska takie powinny mie jednak ograniczony zasig, poniewa wikszo programów pomocowych obliguje beneficjentów do przestrzegania normochronyrodowiska.takiepodejciejestm.in.stosowanewewspomnia nymprogramierozwojuobszarówwiejskichnalata skutkiempro rodowiskowej polityki Unii Europejskiej jest równie rozszerzenie w ramach PROWzakresudziaawspierajcychprzyjaznedlarodowiskaformygospoda rowania w rolnictwie, które obejmuj m.in. wiele rónych programów rolno rodowiskowych,wtymdopatydlagospodarstwekologicznych,atakepat nocidlaobszarównatura2000orazzwizanezwdraaniemramowejdyrek tywy Wodnej (2000/60/WE). Na realizacj tych programów wydatkowano ju znaczne kwoty. Przykadowo, beneficjenci programów rolnorodowiskowych otrzymaliblisko4,7mldz(dokocalutego2012roku).ponadto,zerodków dziaania PROW pt. Podstawowe usugi dla gospodarki i ludnoci wiejskiej finansowanajestrozbudowaurzdzepodstawowejinfrastrukturytechnicznej, jak np. kanalizacji czy oczyszczalni cieków, na realizacj czego wydatkowano ju kwot ponad 2 mld zotych. Istotne znaczenie ma równie wsparcie dla produkcjirolniczejnaobszarachoniekorzystnychwarunkachgospodarowania (ONW), które moe przyczyni si do wyranej poprawy stanu rodowiska na obszarachwiejskich zwaszczazuwaginaprzeciwdziaanieerozjigleb.rolnicy otrzymalibowiemwramachtegodziaaniablisko6,7mldzotych. Skutkiemrelatywniewysokichnakadównarozwójinfrastrukturytechnicz nej, szczególnie tej zwizanej z sanitacj wsi, oraz bezporednich nakadów na rozwój proekologicznych form gospodarowania w rolnictwie powinna wic by wyrana poprawa stanu rodowiska naturalnego. Sprzyja to powinno równie rozwojowitakichformdziaalnocigospodarczejnaobszarachwiejskich,jakrolnic twoekologiczneczyagroturystyka.wpierwszymprzypadkuzwizektenwynika zfaktu,iprodukcjarolniczawoparciuowykorzystaniemetodekologicznychjest zjednejstronybezporedniodotowana,zdrugiejnatomiastmoebyonaprowa dzonajedynienaterenachniepodlegajcychwpywowiczynnikówdegradujcych rodowisko.wprzypadkuagroturystykiwaloryrodowiskanaturalnegosnato miastjednymznajwaniejszychczynnikówdecydujcychokorzystaniuztegotypu usug przez ludno miejsk. Dziaalnoci tych nie mona co prawda traktowa jako panaceum na rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich, ale w przypadku wzrostuichskalimogonestasipowanym,dodatkowymródemdochodów ludnoci wiejskiej w wielu miejscowociach czy nawet gminach. Przykadowo, wchwiliobecnejudziapowierzchnigospodarstwekologicznych zcertyfikatem iwtrakcieprzestawianiaprodukcji wuytkachrolnychogóem15mlnhakszta

8 Wprowadzenie 7 tujesinapoziomie4%ijesto3,5punktuprocentowego(pkt.proc.)wyszyni w roku Wkrajach UE15 rednia warto tego wskanika wynosi 4,9%, zatem Polska dogania kraje Europy Zachodniej pod wzgldem obszaru uytków rolnych wykorzystywanych do produkcji ekologicznej. Zmniejszenie skali dyspro porcji wtym zakresie pomidzy Polsk a dbajcymi o rodowisko pastwami zachodnimiwynikagówniezewsparciauniieuropejskiejpoprzezprogramroz woju Obszarów Wiejskich. Likwidacja wparcia uzaleni wic dalsz egzystencj gospodarstwekologicznychwycznieodpopytu,którymoeulegastagnacjilub zmniejszeniu w niesprzyjajcych warunkach makroekonomicznych. W takim przypadku,utrzymaniesektoraprodukcjiekologicznejbdziewymagaoskoordy nowanego wsparcia wielu organizacji rzdowych, pozarzdowych, samorzdo wych i prywatnych. Wprzeciwnym razie mog bowiem zosta zaprzepaszczone efektywsparciafinansowegowramachwspólnejpolitykirolnej. Wielezagroedlaekosystemudanegoterenuniesieniskawiadomo ekologiczna mieszkaców wsi. Ksztatowanie proekologicznych postaw ludno ci,atakeprzekonaniejej,eochronarodowiskamoeprzyniewymierne korzyci ekonomiczne mog w znacznym stopniu przyczyni si do poprawy sytuacjinawsiach.oilejednakwprzypadkurolnictwaorganicznegostanro dowiskanaturalnegojestjedynymczynnikiemwarunkujcymjegorozwój,który niejestzalenyodrolnika,towprzypadkuusugturystycznychdochodzijeszcze atrakcyjno lokalnegokrajobrazu.toz koleiznaczniezawakrgpotencjal nychusugodawców. Celemniniejszejpracybdzieocenazmianwstanierodowiskanatural nego,jakiezaszywlatach ,zuwzgldnieniemródejegozagroe nianapodstawieopiniisotysów76wsiobjtychankietierigpib.ponadto dokonanazostanieanalizasytuacjiwsferzerozwojuagroturystykiirolnictwa ekologicznegowbadanychwsiach.dodatkowozaprezentowanebdopinie lokalnejspoecznocinatematuwarunkowadynamizujcychpowyszyroz wójbdpowodujcychstagnacjlubregreswtejsferze.odniesieniewyni kówbadaz2011rokudolatpoprzednichpozwolioceninietylkozmiany, jakimpodlegaorodowiskonaturalne,rolnictwoekologiczneiagroturystyka, alerównieokreliprzemianypostawisposobupostrzeganiaprzezmiejsco wspoecznoznaczeniatychproblemów.tymsamympracabdzieswego rodzaju kontynuacj wczeniejszych bada dotyczcych stanu rodowiska, rolnictwa ekologicznego i agroturystyki, prowadzonych na bazie materiaów ankietowychierig[5,9,10].

9 8 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski 1.rodowiskonaturalne Polska charakteryzuje si bardzo rozbudowanym systemem przyrodni czym,zaktórypowszechnieuznajesia90%powierzchnikraju.czstorów niejestonutosamianyzobszaramiwiejskimi.ponadto, ponad30%ogólnej powierzchnikrajuzracjiwalorówprzyrodniczokrajobrazowychpodlegaochro nieprawnej.zestosowanychformochronyprzyrodydominujcpozycjmaj parki krajobrazowe (okoo 22% powierzchni) oraz rezerwaty przyrody (7% powierzchni).dodatkowoekosystemnaszegokrajucechujesiwysokbioró norodnociwstosunkudoeuropyzachodniejorazposiadawyjtkowocenne zespoyprzyrodnicze.jednoczenienieskaonerodowiskowystpujenatere nach wykorzystywanych do produkcji rolnej. Utrzymaniu takiego stanu rzeczy sprzyja równie szeroko rozbudowany i w duym stopniu dostosowany do wymaga Unii Europejskiej system norm prawnych zwizanych z ochron rodowiska naturalnego. Podstawowymi aktami prawnymi, które reguluj kwestie zwizane z ochron i korzystaniem ze rodowiska oprócz artykuu 5.Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku, który mówi, e rozwój spoecznogospodarczy kraju powinien by oparty o zasad zrównowaonego rozwoju s:ustawazdnia16kwietnia2004rokuoochronieprzyrody 1,usta wazdnia27kwietnia2001rokuprawoochronyrodowiska 2 orazustawazdnia 3lutego1995r.oochroniegruntówrolnychilenych 3. Powyszeuwarunkowaniamogznacznieprzyczynisidowzrostuzna czenia rodowiska naturalnego jako czynnika rozwoju obszarów wiejskich. Pojawiaj si bowiem moliwoci podejmowania na wsi takich dodatkowych dziaalnoci, jak: rolnictwo organiczne, uprawa zió, agroturystyka oraz przy rodniczaturystykakwalifikowana.warunkiemjestjednaknietylkoutrzymanie nieskaonegostanurodowiska,aletake intensyfikacja dziaa na rzecz jego poprawy. W tej kwestii spoeczno lokalna ma do odegrania bardzo istotn rol. Zjednej strony moe ona przyczynia si do wzrostu zanieczyszczenia, zdrugiejnatomiastmaonamoliwocigegomonitorowaniarodowiskaoraz inicjowaniarónegorodzajudziaana rzeczjegoochrony.naleyjednakpa mita,ewszystkiewymienionedziaaniaprowadzdowytworzeniaokrelo nych produktów lub usug. Nadrzdnym warunkiem dbaoci o rodowisko 1 Dz.U.2004Nr92,poz.880zpóniejszymizmianami. 2 Dz.U.2004Nr92,poz.880 znowelizowanazgodniezwymogamiue. 3 Dz.U.1995Nr16,poz.78zpóniejszymizmianami.

10 1.rodowiskonaturalne 9 bdzie wic wzrost popytu, na dobra wymagajce dobrostanu przyrody, co zkoleijestuzalenionewduymstopniuodsytuacjimakroekonomicznejkraju. Przeprowadzone w 2011 roku badania w 76 wsiach dotyczce stanu rodowiskanaturalnegowykazay,e75%mieszkajcejtampopulacjiokrelao stangleb,wody,powietrzailasujakodobry(tabela1).naleyzwróciuwag, ewskanikokrelajcypoziomczystocirodowiskabyo2pkt.proc.wyszy ni w2005 roku, w którym powróci na wysoki poziom z 1988 roku. Z ankiet przeprowadzonych w latach poprzednich wynika, e od 1988 do 1996 roku zdaniem mieszkaców miao miejsce pogarszanie si jakoci rodowiska. W1988 rokua73%sotysów okrelao miejscowprzyrodjakonieskaon, aw1996jedynie49%.od1996rokuobserwowanajestnatomiastsukcesywna poprawa stanu rodowiska. Tendencja spadkowa w pierwszej poowie lat 90. bya w duym stopniu wyrazem pojawienia si na rynku wielu produktów, wszczególnoci wykorzystywanych przez gospodarstwa domowe, których pozostaociznacznieprzyczyniaysidodegradacjirodowiskaprzyjednocze snym niedorozwoju infrastruktury technicznej w zakresie ich gromadzenia iutylizacji. Inwestycje samorzdów terytorialnych w rozwój infrastruktury komunalnej silniewspieranerodkamizfunduszyuniieuropejskiej,zarówno przed akcesj, jak i po wstpieniu Polski w jej struktury przyczyniy si do wzrostuodsetkapozytywnychopiniiwzakresieczystocilokalnegorodowiska. Wbadanymokresieprzykademwsparciadlatakichinwestycjibyom.in. dziaanie PROW Podstawowe usugi dla gospodarki i ludnoci wiejskiej. Innym czynnikiem oddziaujcym na popraw stanu rodowiska wlatach móg by równie zaznaczajcy si wzrost wiadomoci ekologicznej mieszkaców, przy czym takie tendencje zaobserwowano ju w2005 roku. wiadczy to o coraz powszechniejszym postrzeganiu korzyci, jakie niesie czyste rodowisko zarówno tych zwizanych z koniecznoci egzystencjiwokrelonychwarunkach,jakitychbardziejwymiernych,zwiza nych np. zuzyskaniem wsparcia do produkcji rolnej pod warunkiem dostoso wania gospodarstwa rolnego do wymogów ochrony rodowiska. Ponadto uznawanie rodowiska naturalnego za nieskaone i prezentowanie tej opinii przezsotysówmoebyformpromocjidanegoterenu. Stanrodowiskanaturalnego,jakrówniejegozmianycharakteryzujsi jednakdoznacznymprzestrzennymzrónicowaniem(tabela1).w2011roku zanajmniejzanieczyszczone uznaliswerodowiskomieszkacymakroregionu poudniowozachodniegoipónocnego.najwikszapoprawastanurodowiska wystpiaponadtowpierwszymzwymienionychmakroregionów.zprowadzo

11 10 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski nych bada wynika, e do poprawy opinii mieszkaców o stanie rodowiska makroregionupoudniowozachodniegoprzyczyniysitakieczynniki,jak:brak postpujcej industrializacji, racjonalne prowadzenie gospodarki rolnej wduym stopniu warunkowane wymaganiami Unii Europejskiej, oraz wzrost wiadomociekologicznejmieszkaców.nauwagzasugujerówniesytuacja wdrugimzwymienionychmakroregionów,którywzasadzieutrzymawysok pozycj pod wzgldem czystoci rodowiska. Naley jednak zaznaczy, e na terenie makroregionu pónocnego pooone s tzw. Zielone Puca Polski oraz strefanadbatycka,cowizaosizfunkcjonowaniemwbadanymokresiewielu programówzorientowanychnautrzymanieczystocirodowiska,wwieluprzy padkach wspófinansowanych przez Uni Europejsk. Pomimo jednak stosun kowonajczystszegorodowiskawtymmakroregionie,od2000rokujegojako ulega systematycznemu pogarszaniu. Ze wzgldu na szczególne walory przy rodnicze wymieniony makroregion obejmuje tereny relatywnie najbardziej atrakcyjnedlaturystów.pogarszaniesistanurodowiskaprzyrodniczegomoe wicbyzwizanezezbytwolnymtempemrozwojuinfrastrukturywstosunku dorozwojusektorausugturystycznych. Odmiennetendencjezaznaczyysiwmakroregionachrodkowowschod nimipoudniowowschodnim,wktórychodnotowanonajwikszezanieczyszcze nierodowiskaorazjegopogorszeniewporównaniudostanuz2005roku.wy ranapoprawastanurodowiskanastpianatomiastwmakroregionierodko wozachodnim, w którym byo najbardziej zdegradowane rodowisko w2005 roku. Makroregiontencharakteryzowasijednak bardzo dobrymwykorzysta niemfunduszyunijnychprzeznaczonychnainwestycjeinfrastrukturalne. Przedstawiona powyej ocena stanu rodowiska naturalnego jest miar okrelajc w sposób syntetyczny stan takich elementów, jak: gleba, woda, powietrze i las. Z przeprowadzonej w 2011 roku ankiety wynika jednak, e stopie zanieczyszczenia kadego z nich jest inny. Wystpuj w tym zakresie takeduerónicenapoziomiemakroregionów(tabela2).elementemrodo wiska naturalnego najbardziej naraonym na degradacj jest woda. Sotysi a 35%wsiokrelilizasobywodneswegoterenujakowznacznymstopniuzanie czyszczone.podobnasytuacjamiaamiejscerówniew2005roku,kiedyto39% respondentówuznaostanczystociwodyzaniezadowalajcy.powyszeoceny sygnalizuj, i poziom zanieczyszczenia wody ulega jednak pewnej poprawie. Wskali makroregionalnej stosunkowo najwiksze problemy z jakoci wody mieli mieszkacy makroregionu poudniowowschodniego i pónocnego, wktórych w ponad 50% ankietowanych wsi skarono si na z jako wody.

12 1.rodowiskonaturalne 11 Wpierwszym z wymienionych makroregionów, w porównaniu z wynikami badaprzeprowadzonychw2005roku,wystpioznacznepogorszenieczysto ciwód.wmakroregioniepónocnymnatomiastjakowódbyabardzoniska juw2005roku.wbadanymokresiejakowodynietylkoniepoprawiasi, awrcz pogorszya w kolejnych 10% wsi. W pozostaych makroregionach na stpia z kolei znaczna poprawa jakoci wód. Najlepiej sytuacja przedstawiaa si w makroregionie poudniowozachodnim, w którym mieszkacy jedynie 13%wsimieliproblemyzzanieczyszczonwod. Tabela1.Zmianystanurodowiskanaturalnegowankietowanychwsiach Makroregion* Udzia(%)wsizniezniszczonymrodowiskiemwlatach Ogóem rodkowozachodni rodkowowschodni Poudniowowschodni Poudniowozachodni Pónocny *Poszczególnemakroregionyobejmujnastpujcewojewództwa:rodkowozachodni(I) wielkopolskieikujawskopomorskie;rodkowowschodni(ii) ódzkie,mazowieckie,pod laskie i lubelskie; poudniowowschodni (III) lskie, maopolskie, witokrzyskie ipodkarpackie;poudniowozachodni(iv) opolskie,dolnolskieilubuskie;pónocny(v) zachodniopomorskie,pomorskieiwarmiskomazurskie. ródo:ankietaierigpib. Nanastpnejpozycjipodwzgldemzanieczyszczeniaplasowaysigleby, które w 28% badanych wsi byy silnie naraone na degradacj. Ponadto, jak wynikao z zebranych materiaów ankietowych, ten komponent rodowiska przyrodniczego uleg degradacji w najwikszym stopniu. W 2005 roku by on bowiemwskazywanyjakonajmniejzanieczyszczony.takaocenamoejednak wynikawpewnymstopniuzpoprawywiadomociekologicznejmieszkaców. Najwikszeproblemyzzanieczyszczeniemglebodnotowanoprzedewszystkim na terenie makroregionu rodkowowschodniego, w którym ich stan równie pogorszysinajbardziejwlatach znacznywzrostzanieczyszczenia glebnastpirówniewmakroregioniepónocnym.wpozostaychmakroregio nachstanglebalbosiniezmieni,alboulegpoprawie.

13 12 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski Lepiej ni stangleb mieszkacybadanychmiejscowociocenili stan po wietrza. Jedynie w 22% wsi uznano je za zanieczyszczone. Oznacza to jednak nieznaczne pogorszenie jego jakoci w porównaniu do stanu z 2005 roku, wktórym o 1 pkt. proc. mniej respondentów wskazywao na jego zanieczysz czenie.zdaniemsotysówankietowanychwsi,powietrzebyonajbardziejzanie czyszczonewmakroregionierodkowowschodnim,wktórymdodatkowoulego ono znacznemu zwikszeniu w latach Najwiksz skal poprawy czystoci powietrza zaobserwowano natomiast w makroregionie poudniowo zachodnim,któryw2005rokuplasowasinaostatniejpozycjipodwzgldem jakocipowietrza.w2011roku,adenzsotysówtegomakroregionuniewska zanaproblemyzwizanezestanemtegokomponenturodowiska. Tabela2.Przestrzennezrónicowaniezanieczyszczeniaposzczególnych komponentówrodowiskanaturalnegow2000i2005r. Udzia(%)wsioduymzanieczyszczeniu Makroregion gleb wody powietrza lasów Ogóem rodkowozachodni rodkowowschodni Poudniowowschodni Poudniowozachodni Pónocny ródo:ankietaierigpib. W2011rokustosunkowonajlepiejocenionostanlasów,przyczymbyto taki segment rodowiska, który uleg najwikszej poprawie od 2005 roku. Zbada wynika, e jedynie w 17% wsi zanieczyszczenie lasów stanowio po wanyproblem.wzrostzanieczyszczenialasówpojawisitylkowmakroregio nierodkowozachodnim.wpozostaychmakroregionach,zwyjtkiempónoc nego, zanieczyszczenie ulego znacznemu zmniejszeniu. W makroregionie pónocnymutrzymaosinatomiastnapoziomiezroku2005.jakoprzyczyn zanieczyszcze tego komponentu rodowiska naturalnego mieszkacy czsto podawali niezgodne z prawem odprowadzanie odpadów staych na terenach owysokiejgstocizaludnienia.

14 1.rodowiskonaturalne 13 Tabela3.Przyczynyzanieczyszczerodowiskanaturalnego wbadanychwsiach ródazanieczyszcze %ogóuwypowiedziwlatach Przemys Komunikacja Przetwórstworolnospoywcze Obiektyinfrastrukturyusugowej Odpadkizgospodarstwdomowychirolnych: pynne stae Technologiaprodukcjirolniczej ródo:ankietaierigpib. Rozpatrujcszerzej przyczyny degradacjirodowiskanaturalnego(tabe la3)naleyzauway,eodroku2005zmniejszeniuulegaemisjazanieczysz cze przemysowych oraz zwizanych z funkcjonowaniem infrastruktury usu gowej. Pojawi si natomiast wzrost emisji z takich róde, jak: komunikacja, gospodarstwa domowe oraz produkcja rolna. Taka sytuacja nie wystpowaa wtrakciepoprzednichbadaankietowych,wktórychgeneralnieodnotowywa nospadekemisjizewszystkichróde.wynikaztego,edostosowywaniesi do unijnych norm ochrony rodowiska wywaro wpyw na unowoczenianie technologii produkcji przez zakady przemysowe bd spowodowao ich upa dek. Zmiany legislacyjne w zakresie ochrony rodowiska nie przyczyniaj si natomiastdosukcesywnejwymianyrodkówtransportunabardziejprzyjazne dla rodowiska, a take maj ograniczony wpyw na funkcjonowanie gospo darstwdomowych.ponadto,corazwikszymzagroeniemdlarodowiskastaje siprodukcjarolna pomimotakichpozytywnychtendencji,jaknp.wprowa dzanienowychpreparatówdoochronyrolin,zmniejszaniepoziomustosowa niarodkówchemicznychprzezwieledrobnychgospodarstwoniskiejrentow noci produkcji czy upowszechnianie programów rolnorodowiskowych. Nie mniej uzyskiwanie przez rolników dodatkowych rodków z funduszy unijnych moe prowadzi do wzrostu intensywnoci produkcji, który przyczynia si do zwikszeniaemisjizanieczyszcze.

15 14 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski Szczególnuwagnaleyzwrócirównienarelatywniedueinadalro snce zagroenie z tytuu emisji odpadów staych i pynnych przez gospodar stwadomowe.dziejesitakpomimoznacznegonasileniadziaalnoinwesty cyjnejw sferze rozwoju podstawowejinfrastruktury technicznej naobszarach wiejskichwbadanymokresie.innymisowy,wzrostdostpnociusugzwiza nych z odprowadzaniem i utylizacj odpadów jest negatywnie skorelowany zkorzystaniemprzezmieszkacówztychusug.oznaczato,ezjednejstrony niejestegzekwowanyobowizekkorzystaniaztegotypuusug,zdrugiejnato miastwystpujbarierywpostaciopatzateusugi,któreprowadzdoniele galnego pozbywania si odpadów. Pojawia si wic konieczno weryfikacji przyjtychwpowyszymzakresierozwiza. Jednznajwaniejszychprzyczyndegradacjirodowiskanaturalnego,ale nie jedyn, jest dziaalno czowieka. Degradacja moe równie zachodzi wwyniku rónych procesów naturalnych. Jej tempo jest z kolei uzalenione wduymstopniuodwaciwocipodmiotu,którypodlegatymprocesom.przy kademkomponenturodowiskanaturalnego,któryjestszczególnienaraonyna tego rodzaju degradacj jest gleba. Jej waciwoci fizykochemiczne oraz uksztatowanieterenudecydujwduymstopniuopodatnocinaerozj,która zjednejstronyzmniejszajejprzydatnorolnicz,zdrugiejnatomiastprowadzi do równie negatywnych zmian w lokalnym rodowisku. Z tego wzgldu zacho wanieiochronaglebpoprzezodpowiedniesposobyzagospodarowaniastaysi równiepriorytetempolitykiuniieuropejskiej.wynikatozfaktu,ezobligowaa onakrajeczonkowskiedowyznaczeniaobszarówoniekorzystnychwarunkach gospodarowania,naktórychrolnicyotrzymujdodatkowedopatydoprodukcji. Celemtakiegopostpowaniajestutrzymanienatychterenachdziaalnocirolni czej, która bdzie zapobiega degradacji gleb. Innym sposobem oddziaywania Unii Europejskiej na zagospodarowanie gleb jest subwencjonowanie zalesiania gleb najsabszych, którego celem jest eliminacja ich z rolniczego uytkowania, przy jednoczesnym zwikszaniu areau terenów zadrzewionych, posiadajcych znaczniewikszwartoekologicznniuytkirolne. Zprzeprowadzonychw2011rokubadaankietowychwynika,eokoo 43% badanych wsi zostao zaliczonych do obszarów o niekorzystnych warun kach gospodarowania. Warunki prowadzenia produkcji rolnej s jednak do zrónicowane przestrzennie (tabela 4). Najkorzystniej przedstawiaj si one wmakroregionie poudniowowschodnim, w którym jedynie 18,8% badanych wsibyozaliczanedoobszarówoniekorzystnychwarunkachgospodarowania. Ponadto rolnicy z tego makroregionu dysponowali relatywnie najwikszym

16 1.rodowiskonaturalne 15 areaemgleb dobrych.nadrugim biegunieuplasowasinatomiast makrore gion rodkowowschodni, w którym rolnicy z ponad 60% wsi napotykali na utrudnieniawynikajcenp.zniekorzystnegouksztatowaniaterenu.dodatko wo makroregion ten charakteryzowa si najwyszym udziaem gleb najsab szych. Relatywnie najwiksza liczba wsi (22,6%) makroregionu rodkowow schodniego(tabela4)zaliczanajestrówniedoobszarównatura2000.wyst pujce w tym makroregionie uwarunkowania przyrodnicze ograniczaj wic wznacznymstopniumoliwocirolnictwaintensywnego.wielurolnikówmoe w zwizku z tym by zmuszonych do poszukiwania nowych alternatywnych ródedochodów. Tabela4.Jakorolniczejprzestrzeniprodukcyjnej wbadanychwsiachw2011r. Makroregion %wsizaliczanychdo Udzia(%)glebklas ONW Natura2000 IIIIb IVaIVb VVI Ogóem 43,4 13,2 30,4 42,2 27,4 rodkowozachodni 30,0 10,0 23,6 51,0 22,4 rodkowowschodni 61,3 22,6 23,4 45,9 31,1 Poudniowowschodni 18,8 0,0 42,3 32,4 27,2 Poudniowozachodni 44,4 0,0 37,2 36,9 24,8 Pónocny 40,0 20,0 33,7 42,3 24,0 ródo:ankietaierigpib. Ze wzgldu na relatywnie duy area gleb najsabszych (tabela 4), wbadanych wsiach zauwaalne s równie skutki polityki ukierunkowanej na ich zalesianie (tabela 5). W blisko 25% wsi rolnicy zamierzaj przystpi do programów zalesieniowych, do realizacji których przeznaczyli czn po wierzchni okoo 154 ha. Powierzchnia ta jest jednak o poow nisza ni w2005 roku. Zainteresowanie t form zagospodarowania gleb o najniszej przydatnocirolniczejniewystpowaowewszystkichmakroregionach.rolnicy makroregionu rodkowozachodniego nie byli bowiem zainteresowani zalesia niem gruntów. Z kolei najwiksz powierzchni przeznaczono pod zalesianie wmakroregionie rodkowowschodnim, który jednoczenie dysponuje wzgld nienajwikszymareaemglebnajsabszych.najwikszaliczbarolnikówzoya jednakwnioskiodofinansowaniezakadanialasówzerodkówprogramuroz

17 16 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski woju Obszarów wiejskich na lata w makroregionie poudniowo wschodnim. Niemniej obszary lene tworzone w tym makroregionie bd charakteryzoway si znacznym rozdrobnieniem. rednia powierzchnia prze znaczonaprzez1gospodarstwopodzalesieniewynosiabowiem0,9haibya nisza ni we wszystkich pozostaych makroregionach, w których rolnicy byli zainteresowanizmiansposobuzagospodarowaniagruntów. Tabela5.Zalesianieuytkówrolnychwbadanychwsiachw2011r. Makroregion %wsi,wktórych rolnicyzamierzaj dokonazalesie Powierzchniaprzeznaczo napodzalesienia(ha) ogóem redniona 1gospodarstwo Liczbazoo nychwniosków opomocfinan sowzerod kówprow Ogóem ,5 1,6 59 rodkowozachodni 0 0,0 0 rodkowowschodni 23 49,5 1,8 11 Poudniowowschodni 38 41,0 0,9 34 Poudniowozachodni 33 21,0 1,6 13 Pónocny 30 43,0 4,8 1 ródo:ankietaierigpib. Wtrakciebadaankietowychzaobserwowanorównieupowszechnianie siodnawialnychródeenergiinaobszarachwiejskich(tabela6).w2011ztej formyzaopatrzeniawenergi,amianowiciekolektorówsonecznych,korzysta ygospodarstwadomowewblisko19%badanychwsi.byytojednakpojedyn cze gospodarstwa i w skali caego kraju tylko 48 rodzin korzystao z energii odnawialnej. Naley jednak oczekiwa, e w kolejnych latach nastpowa b dzie wzrost skali zjawiska na zasadzie dyfuzji innowacji. Niemniej jego tempo moebyrónewposzczególnychmakroregionach.najszybszegoupowszech niania odnawialnych róde energii naley oczekiwa w makroregionie poudniowowschodnim, w którym najwicej rodzin korzystao z tej formy pozyskiwaniaciepa.

18 1.rodowiskonaturalne 17 Tabela6.Wykorzystanieodnawialnychródeenergii wbadanychwsiachw2011r. Makroregion %wsi,wktórychwykorzy stywanesodnawialne ródaenergii Liczbarodzinwykorzystuj cychodnawialneróda energii Ogóem 18,4 48 rodkowozachodni 10,0 1 rodkowowschodni 19,4 5 Poudniowowschodni 31,3 26 Poudniowozachodni 0,0 0 Pónocny 20,0 16 ródo:ankietaierigpib. Podsumowujc,naleyuzna,ewostatnimokresiezaznaczyasiten dencja nieznacznej poprawy stanu rodowiska naturalnego. Istotne zmiany wtym zakresie mog jednak nastpi jedynie przy wzrocie zaangaowania lokalnej spoecznoci w dziaania poprawiajce jako poszczególnych jego komponentównapoziomielokalnym.dotychczasowaktywnomieszkaców wsiwtymzakresieuznanaleyzaniewystarczajc.najczciejochronaro dowiskabyabowiemtraktowanajakopotrzebawyszegorzduipostrzegana przezpryzmatponoszeniadodatkowychwydatkóworazmoliwocipozyskania dodatkowychrodkówzfunduszyuniieuropejskiej.brakskonnocidoorgani zowaniasiwgrupyformalneiwspódziaanianarzeczcaejspoecznocitake ograniczajejwpywnarodowisko.wtejsytuacjiniezwyklewanywydajesi dostpdoinformacjiomoliwociachpodjciadziaazmniejszajcychemisj zanieczyszcze oraz pyncych z tego tytuu korzyci, a take propagowanie dziaawtymzakresie.istotnewydajesirówniewzmocnieniesystemuinsty tucjonalnego ochrony rodowiska. Jego zawodno prowadzi bowiem do de gradacjiposzczególnychjegokomponentówpomimoznacznychinwestycjipro rodowiskowych.ponadtopowodujeonaniepenewykorzystanieinfrastruktury powstaejwwynikutychinwestycji. Pozytywnym zjawiskiem w dziedzinie ochrony rodowiska naturalnego jest dziaalno rónego rodzaju organów sektora publicznego. Ich aktywno wyraasiprzedewszystkimdostosowywaniemnormprawnychdodorygo rystycznego w tym zakresie ustawodawstwa unijnego, a take bezporednim zaangaowaniu rodków finansowych. Jako przykad mona tu poda dziaal

19 18 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski nofunduszuochronyrodowiskaigospodarkiwodnej.w2010rokuprze znaczy on ponad 5,3 miliarda z na finansowanie dziaa z zakresu ochrony rodowiska(tabela7). Tabela7.WydatkiFunduszyOchronyrodowiskaiGospodarkiWodnej (narodowego,wojewódzkich,powiatowychigminnych) Wyszczególnienie: Wydatkiwlatach(wmlnz) Gospodarkaciekowaiochronawód 1640,3 2241,6 3227,0 2781,1 Ochronapowietrzaatmosferycznego iklimatu 834,3 974,1 794,5 781,6 Gospodarkaodpadami 312,2 305,2 377,1 501,4 Pozostaedziedziny 852,9 940,4 965,5 1242,8 ródo: Zbiorcza informacja o gospodarowaniu rodkami w narodowym, wojewódzkich, powiatowychigminnychfunduszachochronyrodowiskaigospodarkiwodnejwlatach orazw2002roku.Ministerstworodowiska. Z analizy poziomu wydatków na poszczególne komponenty rodowiska wynika, e najbardziej zagroone jest powietrze atmosferyczne i klimat, wprzypadkuktórychwydatkinaochronw2010rokubyyniszeniw2002 rokuao51mlnz.sytuacjatamoejednakbyodzwierciedleniemzmniejsze nia emisji zanieczyszcze przez przemys oraz finansowaniem tej sfery przez inne instytucje ze rodków unijnych. Z bada ankietowych wynika jednak, e jako powietrza ulega nieznacznemu pogorszeniu. W zwizku z powyszym koniecznamoebyweryfikacja,anastpniereorientacjadystrybucjirodków na ochron poszczególnych komponentów rodowiska zarówno w ukadzie rodzajowym,jakiprzestrzennym. 2.Sanitacjaodpadówkomunalnych Kanalizacjabya ijest nadalpraktycznie najsabiej rozwinitym elemen tem infrastruktury technicznej na obszarach wiejskich. Wynika to przede wszystkimzfaktu,ibudowazbiorczej siecikanalizacyjnej naterenachoroz proszonejzabudowiecharakteryzujesibardzowysokimikosztamijednostko wymi(kosztprzycza).ztegowzgldujejinstalacjarzadkotowarzyszyabudo

20 2.Sanitacjaodpadówkomunalnych 19 wie sieci wodocigowej. Rozbudowa sieci wodocigowej nie bya równie powizanazbudowoczyszczalnicieków.wkonsekwencjidoprowadziotodo budowy ogromnej liczby nieszczelnych szamb. Takim rozwizaniom sprzyjao take funkcjonujcedo niedawnaustawodawstwo, któreani niedawaogmi nominstrumentówskutecznegoegzekwowaniabudowyszczelnychszamb,ani nawet nie obligowao ich do takiego postpowania. Ponadto ludno wiejska nieponosiapraktycznieadnychkonsekwencjiztytuuodprowadzaniawytwa rzanychciekówkomunalnychnapolalubdorowówirzek.prowadziotodo zanieczyszczeniarodowiskaprzyrodniczego(zwaszczawódgruntowychzwiz kamifosforu)orazpogorszeniaestetykiwsi. Wostatnichlatachsytuacjataulegaznacznymzmianom,którewduej mierzebyyuwarunkowanewstpieniempolskidouniieuropejskiej.dyrektywa RadyEuropyzdnia21maja1991roku,nr91/271/EEC 4,zobligowaapastwa czonkowskie do budowy kanalizacji we wszystkich miejscowociach, których liczbamieszkacówprzekracza2tysice.zgodnieztdyrektywmiejscowoci powinny byy zosta wyposaone w sie zbiorcz do 31 grudnia 2005 roku. Ocena wykonania tej dyrektywy w Polsce jest trudna do zrealizowania ze wzgldu na ograniczon dostpno danych. Biorc jednak pod uwag liczb realizowanych inwestycji kanalizacyjnych, zarówno w okresie budetowym ,jaki ,monazakada,ewikszomiejscowociotak duym zaludnieniu posiada kanalizacj. Jednak w maym stopniu ten wymóg dotyczywsi,bowiemredniopolskwiezamieszkujeokoo500osób. EfektemdostosowaniaprawapolskiegodowymogówUniiEuropejskiej, któryrówniewywierasilnywpywnastansanitacjiwsi,spoprawkiwustawie z dnia 13 wrzenia 1996 roku o utrzymaniu czystoci i porzdku w gminach. Zgodnie z obecnie obowizujcymi przepisami, które wynikaj z powyszej ustawy, mieszkacy mieli obowizek podpisania umów na wywóz cieków komunalnych z firmami uprawnionymi do ich odbioru. Przepis ten jest coraz bardziej rygorystycznie egzekwowany przez wadze lokalne. Ponadto, w 2013 rokugminyprzejmujodpowiedzialnozagromadzenieiutylizacjodpadów staych,corówniepowinnoprzyczynisidopoprawystanurodowiskanatu ralnego. Rozwizanie to niesie jednak pewne ryzyko dla gospodarki lokalnej. Umoliwia ono bowiem gminom wykorzystanie w powyszym celu wycznie przedsibiorstw komunalnych, co w duszym okresie moe spowodowa wzrostkosztówtychusugdlamieszkacówwwynikuzanikukonkurencji. 4 OJL135, ,p.40.

21 20 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski Proces budowy kanalizacji ioczyszczalni cieków jest obecnie do zaa wansowany.przyczyniysidotegom.in.takieprogramy,jak:sapard,regio nalnepogramyoperacyjneczyprow ,wramachktórychrelatywnie duorodkówprzeznaczonowanienarozwójtychelementówinfrastruktury. Warto podkreli, e do dnia 31 maja 2006 r. w ramach programu SAPARD wydatkowanokwotokoo947,7mlnznawsparcieinwestycjikanalizacyjnych, ana dziaanie PROW pt. Podstawowe usugi dla gospodarki i ludnoci wiej skiej, w którym wikszo inwestycji zwizana bya z budow kanalizacji ioczyszczalnicieków,przeznaczonokwotponad2mldzotych. Tabela8.Kanalizacjawbadanychwsiachw2005i2011r. %badanychwsi Makroregion bezkanalizacji budowawtoku Ogóem 78,9 69,7 13,2 rodkowozachodni 90,0 90,0 0,0 rodkowowschodni 83,9 80,6 3,2 Poudniowowschodni 75,0 56,3 31,3 Poudniowozachodni 77,8 77,8 11,1 Pónocny 60,0 30,0 30,0 ródo:ankietaierigpib. Rozbudowkanalizacjizbiorczejnaobszarachwiejskichpotwierdzajba dania ankietowe IERiGPIB. W 2011 roku sie kanalizacyjn posiadao ponad 30%badanychwsi(tabela8),aokoo13%byowtrakcjejejbudowy.Oznacza to,ewlatach odsetekwsiwyposaonychwsiezbiorczzwikszy siookoo9pkt.proc.wbadanymokresierozbudowakanalizacjinienastpia jednak w makroregionie rodkowozachodnim i poudniowozachodnim. Wmakroregionie rodkowozachodnim sie kanalizacyjna bya zainstalowana jedynie w10% wsi. Gminy tego makroregionu nie miay planów rozbudowy sieci kanalizacyjnej przede wszystkim z uwagi na brak uzasadnienia ekono micznego dla tych inwestycji. Natomiast w makroregionie poudniowo zachodnim kanalizacja bya budowana w kolejnych 11% wsi. Po ukoczeniu tychinwestycjirelatywniedualiczbawsibdziewicwniwyposaona.we wszystkichpozostaychmakroregionachzaobserwowanonatomiastwyranyjej

22 2.Sanitacjaodpadówkomunalnych 21 rozwój. Proces rozbudowy sieci kanalizacyjnej najlepiej obrazuje sytuacja wmakroregioniepónocnym,wktórymmieszkacy30%wsiuzyskalimoliwo korzystania z niej wlatach , a kolejnych 30% w latach Ponadto, w nastpnych 30% wsi bya ona w trakcie budowy. Równie szybko rozwijasisystemkanalizacjizbiorczejnatereniemakroregionupoudniowo wschodniego, którym objto w latach ,3% wsi, a kolejne 18,7% wokresie ponadtow31,3%wsitegomakroregionukanalizacjabya wtrakciebudowy. Korzystanie z oczyszczalni cieków przez mieszkaców badanych wsi ksztatowaosiw2011roku(wskalicaegokraju)napoziomiezblionymdo wyposaenia w sie kanalizacyjn. Moliwo odprowadzania cieków do oczyszczalnimiao34,2%wsi(tabela9),tj.oponad13pkt.proc.wicejni w2005 roku. W latach wzrost tego wskanika wyniós jedynie 3pkt.proc. Tabela9.Oczyszczalnieciekówwbadanychwsiachw2005i2011r. %badanychwsi Makroregion korzystajcychzoczyszczalni pooonych wgminie budujcej oczyszczalni wktórych wystpuj oczyszczalnie zagrodowe Ogóem 21,1 34,2 1,3 28,9 rodkowozachodni 40,0 50,0 0,0 40,0 rodkowowschodni 12,9 19,4 3,2 22,6 Poudniowowschodni 33,3 37,5 0,0 25,0 Poudniowozachodni 44,4 55,6 0,0 55,6 Pónocny 10,0 40,0 0,0 20,0 ródo:ankietaierigpib. Wostatnichlatachnastpiowicwyraneprzyspieszeniebudowyoczysz czalni cieków. Przestrzenny rozkad korzystania z oczyszczalni nie by jednak równomierny. Wzgldnie najwicej wsi korzystao z oczyszczalni wmakroregionie poudniowozachodnim (55,6%), w którym równie najwicej wsi (44,4%) miao tak moliwo w 2005 roku. Jak wynika z prowadzonych

23 22 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski wlatachpoprzednichbadaankietowych,juwroku2000obszarywiejskietego regionucharakteryzowaysidodobrzerozwinitsiecikanalizacjizbiorczej. Inwestycje w budow oczyszczalni w tym regionie byy wic spowodowane przedewszystkimkoniecznocizagospodarowaniaciekówgromadzonychtym sposobem. O wyranej poprawie sanitacji wsi w makroregionie poudniowo zachodnimwiadczyrówniepojawieniesiw55,6%wsialternatywnegosposo buoczyszczaniacieków,amianowicieoczyszczalnizagrodowych. Wbadanymokresierelatywnienajwicejwsiuzyskaomoliwokorzy staniazoczyszczalniwmakroregioniepónocnym.natymtereniew2011roku zoczyszczalnikorzystalimieszkacy40%wsi,podczasgdyw2005rokutakich wsibyojedynie10%.naprzeciwlegymbieguniepodwzgldemwyposaenia woczyszczalnie uplasowa si makroregion rodkowowschodni, w którym mieszkacy niespena 20% wsi odprowadzali cieki do oczyszczalni, a okoo 3%wsibyopooonychnatereniegminbudujcychkanalizacj. Tabela10.Odprowadzanieciekówwbadanejgrupiewsiw2005i2011r. Makroregion %wsi,wktórychciekiswywooneprzezodpowiedniesuby Ogóem 71,0 81,6 rodkowozachodni 71,0 100,0 rodkowowschodni 81,3 67,7 Poudniowowschodni 88,9 81,3 Poudniowozachodni 80,0 100,0 Pónocny 76,3 90,0 ródo:ankietaierigpib. Braksiecikanalizacyjnejorazutrudnionyikosztownydostpdooczysz czalniciekówprzyczyniajsidoutrwalaniazychnawykówmieszkacówwsi, conierzadkoskutkujeodprowadzeniemciekówkomunalnychdorzekirowów orazrozlewaniemichnapola.dodatkowosprzyjatemudoniskawiadomo zagroe wynikajcych z nieodpowiedniego zagospodarowania odpadów. Wzwizkuzpowyszymwywoenienapolaczywylewanieciekówdorónego rodzaju rowów byy w wiejskim rodowisku akceptowanymi sposobami ich usuwania.wbadanymokresietymimetodamipozbywanosiciekówwnie spena 19% ankietowanych wsi. W tej kwestii mona zaobserwowa jednak

24 2.Sanitacjaodpadówkomunalnych 23 pewnepozytywnezmiany(tabela10),poniewawlatach aw29% badanychmiejscowociciekibyyrozlewanenapolachbdtrafiaydorowów, rzeklubzbiornikówwodnych.nauwagzasugujerówniefakt,ewmakrore gionach poudniowozachodnim i rodkowozachodnim we wszystkich wsiach cieki byy odprowadzane przez wyspecjalizowane suby. Rozwój systemu gromadzenia i utylizacji odpadów pynnych, jaki dokona si w tych makrore gionach,niepozostajebezwpywunapoprawrodowiskaprzyrodniczegona tychterenach. Najgorsza sytuacja pod wzgldem usuwania cieków wystpuje nato miastwmakroregionierodkowowschodnim,wktórymblisko33%wsipozby wa si cieków poza zorganizowanym systemem. Oznacza to, e w powyszy sposóbpostpujeobecnieznaczniewicejmieszkacówwsiniw2005roku, kiedytowniespena19%wsitegomakroregionuodprowadzanociekinapola lub do rowów. Zwikszenie zagroenia rodowiska w wyniku odprowadzania wtej formie odpadów pynnych odnotowano równie w makroregionie pou dniowowschodnim.odsetekwsi,wktórychciekiwywoonebyyprzezodpo wiedniesubyzmniejszysibowiemnatymterenieo7,6pkt.proc. Tabela11.Formalizacjasystemugromadzeniaiusuwaniamieci wewsiachobjtychbadaniemierigpibw2011r. Makroregion %wsi,wktórychwszystkie gospodarstwadomowepodpisay umowyowywózmieci %gospodarstwdomowych,które niepodpisayumowyowywóz mieciwpozostaychwsiach Ogóem 55,3 10,7 rodkowozachodni 30,0 20,9 rodkowowschodni 64,5 10,6 Poudniowowschodni 62,5 5,3 Poudniowozachodni 55,6 2,6 Pónocny 40,0 16,5 ródo:ankietaierigpib. Elementemktórymaistotneznaczeniewutrzymaniuipoprawiewalorów krajobrazu wiejskiego jest skadowanie i utylizacja rónego rodzaju odpadów staych.wewsiachmonabowiembardzoczstozaobserwowadzikiewysypi skamieci,którenaskutekbrakuodpowiednichzabezpieczemogstanowi

25 24 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski zagroeniedlarodowiskanaturalnego.zprzeprowadzonychprzezierigpib bada ankietowych wynikaojednak,e w 2011 wszystkie badane wsie miay dostp do zorganizowanego wywozu mieci. Niemniej proceder nielegalnego pozbywania si odpadów staych nadal istnia. W pewnym stopniu wynika to zwywizywania si przez mieszkaców z ustawowego obowizku podpisania umów o wywóz mieci z wyspecjalizowanymi firmami (tabela 11) oraz egze kwowania tego obowizku przez samorzdy gminne. Z przeprowadzonych bada wynika jednak, e w najbliszych latach lokalna gospodarka odpadami stayminaobszarachwiejskichpowinnazostaunormowana.w2011rokuju w 55% badanych wsi wszystkie rodziny miay bowiem podpisane umowy owywóz mieci. W pozostaych wsiach jedynie 10,7% rodzin wiejskich nie wywizaosiztegoobowizku.oznaczatowzgldniewysokipoziomzaawan sowania w zakresie eliminacji nielegalnej gospodarki odpadami na obszarach wiejskich.procestenmoejednakprzebiegawrónymtempiewposzczegól nych makroregionach. Ju obecnie uzna mona, e sytuacja w tym zakresie przedstawiasidodobrzewmakroregionierodkowowschodnim,wktórym wszystkie rodziny z ponad 64% wsi podpisay umowy o wywóz mieci, awpozostaychwsiachtylko10,6%rodzinnieuregulowaotejkwestii.równie zaawansowany stan odnotowano w makroregionie poudniowowschodnim ipoudniowozachodnim.relatywnienajmniejgospodarstwdomowychpodpi sao natomiast umowy w makroregionie rodkowozachodnim, gdzie 100% takichumówzawarygospodarstwadomowew30%badanychwsi,natomiast wpozostaychwsiachponad20%rodzintegoniedokonao.efektemjestoma wianewczeniejznacznepogorszenieczystocilasówwtymmakroregionie. Przyjterozwizanialegislacyjneniesjedynymczynnikiemdecydujcym o prawidowym funkcjonowaniu systemu gromadzenia i usuwania odpadów staych.istotneznaczeniemajrównieprzyjterozwizaniaorganizacyjneprzez instytucjeodpowiedzialnezawdraanietegosystemu,którymiwtymprzypadku ssamorzdygminne.trzebaprzyjrzesiwictymrozwizaniom(tabela12), aby lepiej oceni dziaania samorzdów oraz zachowania mieszkaców. Jak ju wczeniejzaznaczono,dostpdozorganizowanegowywozumiecimieliwszyscy mieszkacybadanychwsi.wponad72%wsiusugtakoferowaysamorzdo weprzedsibiorstwakomunalne.nadaljednakczmieszkacówniemapodpi sanychumówowywózmieci.brakegzekwowaniategoobowizkuprzezsamo rzdy oznacza wic nie tylko nisk skuteczno we wdraaniu obowizujcego prawa,alerówniekonkretnestratyfinansoweztytuuniepenegowykorzysta nia potencjau przedsibiorstw komunalnych nie mówic ju ostratach pa stwawwynikuzanieczyszczenialasów.niektóremakroregionyrozwizayjednak

26 2.Sanitacjaodpadówkomunalnych 25 dodobrzekwestigromadzeniaiutylizacjiodpadówstaych.dobrymprzyka demjestmakroregionpoudniowozachodni,wktórymprzedsibiorstwakomu nalneoferujsweusugiprawie89%wsi,a100%wsijestobjtychabonamen towym systemem opat za usug, co przy jednoczenie skutecznym egzekwo waniu obowizku podpisania umów zaowocowao bardzo du popraw stanu rodowiskaprzyrodniczego.pewneobawybudzijedynieswegorodzajumonopo lizacja tych usug przez samorzdy gminne. Wydaje si bowiem, e lepszym rozwizaniemdlamieszkacówwsiorazefektywnociwiadczonychusugbyo by ewoluowanie systemu w kierunku koncesjonowania usug. Konkurencja wymusiabybowiemracjonalizacjkosztów. Tabela12.Charakterystykasystemugromadzeniaiusuwaniamieci wewsiachobjtychbadaniemierigpibw2011r. %wsi,wktórych Makroregion usugusuwania miecioferujsamo rzdoweprzedsibior stwakomunalne opatazawywóz miecimaform abonamentu znajdujsiogólno dostpnepojemniki naodpadysegrego wane Ogóem 72,4 86,8 50,0 rodkowozachodni 70,0 80,0 70,0 rodkowowschodni 67,7 83,9 38,7 Poudniowowschodni 81,3 93,8 37,5 Poudniowozachodni 88,9 100,0 55,6 Pónocny 60,0 80,0 80,0 ródo:ankietaierigpib. Zdecydowaniepozytywnywpywnastanrodowiskaprzyrodniczegopo winno mie objcie znacznej liczby wsi abonamentowym systemem opat za wywózmieci.wprowadzeniesystemuopatuzalenionychwycznieodiloci dostarczanych mieci prowadzioby bowiem do wzrostu skali nielegalnego pozbywaniasiich.podtymwzgldemsytuacj naleyocenijako dobrwe wszystkich makroregionach, poniewa w kadym z nich ponad 80% wsi jest objtych systemem abonamentowym. Pozwala to sdzi, e w nastpnych latachzanieczyszczenierodowiskaodpadamistaymibdzieulegaosystema tycznemuzmniejszaniu.wtejkwestiiistotnrolmoeodegrarówniemo liwo bezpatnego pozbywania si odpadów segregowanych (tabela 12).

27 26 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski W2011rokutakmoliwomielimieszkacya50%badanychwsi,awma kroregioniepónocnyma80%.naszczególnuwagzasugujejednakmakro regionrodkowozachodni,wktórym80%wsibyoobjtychabonamentowym systememopatzawywózmieci,aw70%wsiznajdowaysiogólnodostpne pojemnikinaodpadysegregowane.pomimotegoznacznaczmieszkaców pozbywaa si odpadów staych w sposób nielegalny, co doprowadzio do wzgldnie duego zanieczyszczenia lasów. wiadczy to z jednej strony o do strzeganiu przez wadze lokalne zagroe dla rodowiska, z drugiej natomiast odosabymegzekwowaniuobowizujcegoprawa.nietylkowadzelokalne s jednak winne zaistniaej sytuacji. Moliwo bezpatnego pozbywania si odpadów segregowanych prowadzi bowiem do znacznej obniki kosztów go spodarstw domowych, zwizanych z usuwaniem mieci. Obnika kosztów po winnawicstymulowamieszkacówdobardziejpowszechnegokorzystaniaze zorganizowanego systemu wywozu odpadów. Tak si jednak nie dzieje, co moe wiadczy o niskiej wiadomoci ekologicznej mieszkaców. W takich przypadkachkoniecznestajesirównoczesnepodejmowaniedziaanarzecz jejpoprawy.wprzeciwnymraziesamorzdombdziebardzotrudnowyegze kwowaobowizujceprawo. 3.Rolnictwoekologiczne Rolnictwo ekologiczne czsto definiowane jest jako system gospodaro wania,któryjestzrównowaonypodwzgldemekologicznym,ekonomicznym ispoecznym, aktywizujcy przyrodnicze mechanizmy produkcji rolniczej po przezstosowanienaturalnychrodkówprodukcji,zapewniajcytrwayzno glebyorazzdrowotnorolinizwierzt.prowadzenieprodukcjirolnejwopar ciu o powysze zasady jest wysoce korzystne dla rodowiska naturalnego. Systemtenzapobiegabowiemdegradacjiglebiwódgruntowych,nieprzyczy nia si do zanieczyszczenia powietrza, sprzyja zachowaniu biorónorodnoci, atakeograniczawznacznymstopniuzuycieenergii.zdrugiejstronykonsu menciotrzymujproduktywysokiejjakoci zarównowaspekciezdrowotnym, jakipodwzgldemwasnociorganoleptycznych,takichjak:wygld,smakczy zapach.wyszecenyproduktówekologicznychmogbyjednakbarierdost pu do tej ywnoci dla ludnoci o niszych dochodach. W przypadku braku wsparciafinansowegodlatejprodukcjizestronypastwa,ograniczonypopyt moespowolni,anawetzahamowajejdalszyrozwój.

28 3.Rolnictwoekologiczne 27 Wymierne wykorzystanie naturalnych sposobów w produkcji rolniczej moeprzynietakepewnekorzyciekonomiczne.wymienitunaleymidzy innymi lepsze wykorzystanie siy roboczej w gospodarstwach, a przy okazji utrzymaniegospodarstwrolnychjakowarsztatówpracy.ponadtowytwarzanie produktówekologicznychwiesizmoliwociamiuzyskiwaniawyszychcen na rynku, a obecnie równie dopat z funduszy Unii Europejskiej. Pro rodowiskowycharaktertegotypuprodukcjiorazwytwarzaniezdrowejywno cimogrównieprzyczynisidointensyfikacjirozwojupozarolniczychfunkcji gospodarstwrolnych,jaknp.agroturystykaczyochronaprzyrodyikrajobrazu. Wwysokorozwinitychkrajachobserwowanyjeststalerosncypopytna ywnoekologiczn.nawieciejesttodowanysektorrolnictwa,poniewa w2010rokurynekproduktówekologicznychosignwarto44,5mldeuro 5, awporównaniudoroku2009rynektychproduktówzwikszysiookoo9% wstanach Zjednoczonych i Europie. W 2010 roku, w Stanach Zjednoczonych konsumenci wydali na zakup produktów ekologicznych kwot 20,2 mld euro, aweuropieokoo19,6mldeuro.takznacznywzrostpopytunaproduktyeko logiczne doprowadzi do wzrostu ich powierzchni upraw. W 2010 roku po wierzchniatazajmowaaweuropie10mlnhaibyawikszao9%niw2009 roku.przykademkraju,wktórym znaczniezwikszysiobszaruprawekolo gicznych,jestaustria.w2010roku20%uytkówrolnychbyotamprzeznaczo ne do wytwarzania produktów ekologicznych. Dla porównania, w 2003 roku szacowano, e w Austrii udzia gruntów wykorzystywanych pod produkcj ekologicznwstosunkudouprawogóemksztatowasinapoziomie12,8%. WPolscerolnictwoekologicznejestjednakznaczniesabiejrozwinite.W2011 roku udzia powierzchni przeznaczonej pod produkcj ekologiczn, zarówno wgospodarstwachposiadajcychcertyfikat,jakiwgospodarstwachbdcych w trakcie przestawiania produkcji, w ogólnej powierzchni uytków rolnych wynosi jedynie okoo 4%. Niemniej oznacza to do znaczy wzrost tej po wierzchni,poniewaw2005rokujejudziawynositylko0,3%ogóuur. Rosncezapotrzebowanieprzyczyniosijednakdopowstanianarynku produktów ekologicznych nieuczciwej konkurencji, oferujcej jako zdrow ywnoproduktywytwarzanewsposóbniezgodnyzjejzasadami.wzwizku zpowyszym, na pocztku lat 90. Stany Zjednoczone i Wspólnota Europejska podjy si uregulowa prawnych w zakresie standardów i certyfikacji gospo darstworganicznychnapodstawiezaoemidzynarodowejfederacjirolnic 5 DaneFiBL,WelshInstituteofRuralSciencez2003roku.

29 28 Stanrodowiskanaturalnego,rolnictwoekologiczneiagroturystykawewsiachobjtychankietIERiGPIB AdamWasilewski twaekologicznego(ifoam).wpolscerównieodpocztkulatdziewidziesi tychprodukcjaekologicznaodbywasiwoparciuoatest.w2011rokudojego wydawaniauprawnionychbyoa11jednostekcertyfikujcych,amianowicie: 1. EKOGWARANCJAPTRESp.zo.o., 2. PNGSp.zo.o., 3. COBICOSp.zo.o., 4. BIOEKSPERTSp.zo.o., 5. BIOCERTMAOPOLSKASp.zo.o., 6. POLSKIECENTRUMBADAICERTYFIKACJIS.A., 7. AGROBIOTESTSp.zo.o., 8. TÜVRHEINLANDPOLSKASp.zo.o., 9. CENTRUMJAKOCIAGROEKOSp.zo.o., 10. SGSPOLSKASp.z o.o., 11. CONTROLUNIONPOLANDSp.zo.o. W roku 2011 atest uprawniajcy do sprzeday swych produktów jako zdrowejywnociposiadaoponad15tys.gospodarstw(tabela13). Tabela13.Gospodarstwaekologicznezcertyfikatemzgodnociibdce wokresieprzestawianiaw2005i2011r. Makroregion 2005 Liczbagospodarstwekologicznychwlatach 2011 wskanikwzrostu 2005=100 Ogóem rodkowozachodni rodkowowschodni Poudniowowschodni Poudniowozachodni Pónocny ródo:inspekcjajakocihandlowejartykuówrolnospoywczych. Wtymokresiekolejne9tys.gospodarstwznajdowaosiwtrakcieprze stawiania na produkcj ekologiczn. cznie liczba gospodarstw prowadzcych produkcj metodami ekologicznymi oraz bdcych w trakcie przestawiania na

Instrumenty rynku pracy dla osób poszukuj cych pracy, aktualnie podlegaj cych ubezpieczeniu spo ecznemu rolników w pe nym zakresie.

Instrumenty rynku pracy dla osób poszukuj cych pracy, aktualnie podlegaj cych ubezpieczeniu spo ecznemu rolników w pe nym zakresie. Instrumentyrynkupracydlaosóbposzukujcychpracy, aktualniepodlegajcychubezpieczeniuspoecznemurolnikówwpenymzakresie. Zdniem1lutego2009r.weszywycieprzepisyustawyzdnia19grudnia2008r. o zmianie ustawy o promocji

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZDROWIA 2007-2015

NARODOWY PROGRAM ZDROWIA 2007-2015 Teresa Karwowska 1 z 6 NARODOWY PROGRAM ZDROWIA 2007-2015 1 : Okrela gówne kierunki polityki zdrowotnej pastwa Jest prób zjednoczenia wysików rónych organów administracji rzdowej, organizacji pozarzdowych

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Podstaw rozwoju kadego społeczestwa jest jego rozwój gospodarczy, a energia stanowi wan rol w jego realizacji. Z uwagi na cigły

Bardziej szczegółowo

Samorz dy lokalne dla zdrowia mieszka ców program Zdrowe Miasta wiatowej Organizacji Zdrowia. Iwona Iwanicka Stowarzyszenie Zdrowych Miast Polskich

Samorz dy lokalne dla zdrowia mieszka ców program Zdrowe Miasta wiatowej Organizacji Zdrowia. Iwona Iwanicka Stowarzyszenie Zdrowych Miast Polskich Realizacja przez Iwona Iwanicka 1 z 6 Samorzdy lokalne dla zdrowia mieszkaców program Zdrowe Miasta wiatowej Organizacji Zdrowia Iwona Iwanicka Cele programu Zdrowe Miasta Poprawa warunków zdrowotnych

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Bogucki Wydawnictwo Naukowe Poznań 2010 Spis treści 1. Wprowadzenie 9 1.1. Cel i zakres analizy 9 1.2.

Bardziej szczegółowo

Dowiadczenia z pierwszej fazy wdraania programu rolnorodowiskowego Osieck, 27.04.05. Marek Jobda, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Dowiadczenia z pierwszej fazy wdraania programu rolnorodowiskowego Osieck, 27.04.05. Marek Jobda, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Dowiadczenia z pierwszej fazy wdraania programu rolnorodowiskowego Osieck, 27.04.05 Marek Jobda, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Działania Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006! " # $#%&

Bardziej szczegółowo

Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska

Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska Rynek cz!"ci motoryzacyjnych nierozerwalnie #$czy si! z parkiem samochodowym, dlatego te% podczas oceny wyników sprzeda%y samochodowych cz!"ci zamiennych nie mo%na

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Analiza współfinansowana przez Uni Europejsk ze rodków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007-2013" SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Ułatwianie startu młodym rolnikom

Ułatwianie startu młodym rolnikom Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013) Ułatwianie startu młodym rolnikom Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla województwa podlaskiego w latach 2007-2015

Fundusze unijne dla województwa podlaskiego w latach 2007-2015 MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO www.mrr.gov.pl tel. 022 461 31 45 media@mrr.gov.pl faks 022 461 33 10 Fundusze unijne dla województwa podlaskiego w latach 2007-2015 W latach 2007-2015 do województwa

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i (rednich Przedsi)biorstw... 9. Streszczenie...

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Maych i (rednich Przedsi)biorstw... 9. Streszczenie... SPIS TRE%CI Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i (rednich Przedsi)biorstw... 9 Streszczenie... 11 1. Zmiany makroekonomiczne w Polsce w latach

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. WALDEMAR MICHNA ORGANIZACJE WIEJSKIE I ROLNICZE ORAZ ICH ROLA W ROZWOJU OBYWATELSKIEJ DEMOKRACJI I KRAJOWEJ GOSPODARKI

PROF. DR HAB. WALDEMAR MICHNA ORGANIZACJE WIEJSKIE I ROLNICZE ORAZ ICH ROLA W ROZWOJU OBYWATELSKIEJ DEMOKRACJI I KRAJOWEJ GOSPODARKI PROF. DR HAB. WALDEMAR MICHNA ORGANIZACJE WIEJSKIE I ROLNICZE ORAZ ICH ROLA W ROZWOJU OBYWATELSKIEJ DEMOKRACJI I KRAJOWEJ GOSPODARKI WARSZAWA 2010 Autor publikacji jest pracownikiem naukowym Instytutu

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 Stan realizacji PROW 2007-2013 Alokacja 17,4 mld euro rodki zakontraktowane

Bardziej szczegółowo

NA , R.

NA , R. PROJEKT ROCZNY PROGRAM WSPÓPRACY GMINY KAWCZYN Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART.3, UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. O DZIAALNO!CI PO"YTKU PUBLCZNEGO I O WOLONTARIACIE

Bardziej szczegółowo

w Węgrowie i gminie Liw www.pwikwegrow.pl

w Węgrowie i gminie Liw www.pwikwegrow.pl Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o. o. ul. K. Szamoty 42 B 07-100 Węgrów Tel. 25 792 30 24 Tel. (JRP) 25 792 00 50 jrp@pwikwegrow.pl Projekt: Rozbudowa oczyszczalni ścieków, budowa i rozbudowa

Bardziej szczegółowo

Marta Kaczyska Dyrektor Polskiego Biura REC

Marta Kaczyska Dyrektor Polskiego Biura REC PROM Marta Kaczyska Dyrektor Polskiego Biura REC Porozumienie na Rzecz Ochrony Mokradeł Koalicja, której celem nadrzdnym jest wspieranie i promocja ochrony mokradeł w Polsce z Deklaracji Programowej PROM:

Bardziej szczegółowo

Dotacje unijne dla rolnictwa

Dotacje unijne dla rolnictwa Dotacje unijne dla rolnictwa Opracowała Agata Twardowska W UE Opracowała W UE poza bezpośrednim wspieraniem rolnictwa w ramach Wspólnej Polityki Agata Rolnej, Twardowska prowadzonych jest wiele działań

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Projekt informacyjno - szkoleniowy pt. Gmina włacicielem odpadów komunalnych 1. Autor projektu. Urzd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie. 2. Cele

Bardziej szczegółowo

ZARZĄD WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO SPRAWOZDANIE Z WYKONANIA BUDŻETU WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO ZA 2014 ROK

ZARZĄD WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO SPRAWOZDANIE Z WYKONANIA BUDŻETU WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO ZA 2014 ROK Załącznik do uchwały Nr 482/2015 Zarządu Województwa Opolskiego z dnia 30 marca 2015r. ZARZĄD WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO SPRAWOZDANIE Z WYKONANIA BUDŻETU WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO ZA 2014 ROK Opole, marzec 2015

Bardziej szczegółowo

Zwiksza si plan dochodów budetu gminy o kwot ---352.358 zł

Zwiksza si plan dochodów budetu gminy o kwot ---352.358 zł Załcznik Nr 1 do Uchwały Nr XII/74/03 Rady Gminy Dorohusk z dnia 26 listopada 2003 r. Zwiksza si plan dochodów budetu gminy o kwot ---352.358 zł Dział 700 Gospodarka Mieszkaniowa 200.000 zł Rozdział 70005

Bardziej szczegółowo

72 Beata STACHOWIAK Uniwersytet Miko!aja Kopernika w Toruniu POTRZEBY EDUKACYJNE MIESZKA!CÓW WSI A RYNEK PRACY W SPO"ECZE!STWIE INFORMACYJNYM Pocz"tek XXI wieku dla Polski to czas budowania nowego spo!ecze#stwa,

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. in. Lech Dzienis Rektor Politechniki Bia ostockiej

Prof. dr hab. in. Lech Dzienis Rektor Politechniki Bia ostockiej Prof. dr hab. in. Lech Dzienis Rektor Politechniki Biaostockiej Politechnika Biaostocka w latach 2013-2015 zamierza zrealizowa 3 due projekty ukierunkowane na edukacj, dydaktyk, realizacj bada oraz promowanie

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

EP io default website

EP io default website 26-01-2015 Od regulacji Internetu po bezpieczestwo publiczne debata na temat dylematów ochrony danych Nowoczesna gospodarka opiera si w duej mierze na przetwarzaniu danych, dlatego potrzebne s jasne reguy,

Bardziej szczegółowo

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Warszawa, maj 2006 Spis treci Wprowadzenie...3 Cz I Zbiorcze wykonanie budetów jednostek samorzdu terytorialnego...7 1. Cz operacyjna...7

Bardziej szczegółowo

Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu. www.sn-pl.eu

Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu. www.sn-pl.eu Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu www.sn-pl.eu Cele główne Ochrona i poprawa stanu środowiska, w tym: Poprawa ochrony przeciwpowodziowej Stworzenie ukierunkowanej

Bardziej szczegółowo

Kurczące się znaczenie rolnictwa w życiu wsi i co może je zastąpić?

Kurczące się znaczenie rolnictwa w życiu wsi i co może je zastąpić? Kurczące się znaczenie rolnictwa w życiu wsi i co może je zastąpić? Jerzy Wilkin Wydział Nauk Ekonomicznych UW oraz Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN Rolnictwo wieś obszary wiejskie Rolnictwo: dział

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM. Województwo mazowieckie było pierwszym województwem w Polsce, w którym okrelone zostały programy ochrony powietrza. Sze rozporzdze Wojewody Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Konferencja Prasowa Warszawa 18 grudnia 2014 r. W dniu 12 grudnia 2014 r. Komisja Europejska decyzją wykonawczą numer: 2014PL06RDNP001 zaakceptowała Program

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy. Stanisław Krasowicz. Puławy, 2008

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy. Stanisław Krasowicz. Puławy, 2008 Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy GŁÓWNE UWARUNKOWANIA KONKURENCYJNOŚCI POLSKIEGO ROLNICTWA Stanisław Krasowicz Puławy, 2008 Polska to kraj: o stosunkowo dużym potencjale

Bardziej szczegółowo

Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013

Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013 Sytuacja na rynku przetworów owocowo-warzywnych i soków a reforma rynku ogrodniczego w UE Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013 Dr Jerzy Małkowski Pozna, 19

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA Projekt z dnia 22.03.2006 Załcznik do uchwały Nr Rady Ministrów z dnia r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA 1 Wstp Rzdowy program wyrównywania warunków

Bardziej szczegółowo

1. W cz ci SKOK FIO Aktywny Zmiennej Alokacji, w pkt 1.1.b) skre lono s owa: Katarzyna Uniwersa Wiceprezes Zarz du,

1. W cz ci SKOK FIO Aktywny Zmiennej Alokacji, w pkt 1.1.b) skre lono s owa: Katarzyna Uniwersa Wiceprezes Zarz du, Przytoczenie zmian w prospekcie informacyjnym Funduszy: SKOK Fundusz Inwestycyjny Otwarty Aktywny Zmiennej Alokacji, SKOK Fundusz Inwestycyjny Otwarty Stabilny Zmiennej Alokacji. I. Strona tytuowa: W ostatnim

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR V/41/2015 RADY GMINY SZEMUD. z dnia 27 lutego 2015 r.

UCHWAŁA NR V/41/2015 RADY GMINY SZEMUD. z dnia 27 lutego 2015 r. UCHWAŁA NR V/41/2015 RADY GMINY SZEMUD z dnia 27 lutego 2015 r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Szemud na rok 2015

Bardziej szczegółowo

EKONOMICZNO-SPOŁECZNA SYTUACJA GOSPODARSTW DOMOWYCH ROLNIKÓW PO AKCESJI POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ

EKONOMICZNO-SPOŁECZNA SYTUACJA GOSPODARSTW DOMOWYCH ROLNIKÓW PO AKCESJI POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ BARBARA CHMIELEWSKA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA SYTUACJA GOSPODARSTW DOMOWYCH ROLNIKÓW PO AKCESJI POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ STUDIA I MONOGRAFIE ISSN 0239-7102 ISBN 978-83-7658-374-7 158 WARSZAWA 2013 DR INŻ.

Bardziej szczegółowo

! "#$!%&'(#!) "34! /(5$67%&'8#!)

! #$!%&'(#!) 34! /(5$67%&'8#!) 3 4! " #"$ % # " &# & ' & & (! " % &$ #) * & & &*## " & + # % &! & &*),*&&,) &! "& &-&. && *# &) &!/ & *) *&" / &*0 & /$ % &&, # ) *&")",$&%& 1&&2& 3 '! "#$!%&'(#!) % *+ +, - (. /0 *1 ", + 2 + -.-1- "34!

Bardziej szczegółowo

Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW

Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW Konferencja Rolnictwo, gospodarka żywnościowa, obszary wiejskie 10 lat w UE SGGW, 11.04.2014r. Znaczenie

Bardziej szczegółowo

Historia: PROW Zalesianie gruntów w rolnych oraz gruntów w innych niż rolne.

Historia: PROW Zalesianie gruntów w rolnych oraz gruntów w innych niż rolne. Historia: Zalesianie gruntów w rolnych oraz gruntów innych niż rolne. Odtwarzanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego przez katastrofy oraz wprowadzanie instrumentów zapobiegawczych Wykonała: Iwona

Bardziej szczegółowo

Plac Orlt Lwowskich 1 59-500 ZOTORYJA

Plac Orlt Lwowskich 1 59-500 ZOTORYJA Wrocaw, 13 kwietnia 2006 roku WK.660/236/K-57/05 Pan Ireneusz urawski Burmistrz Miasta Zotoryja Plac Orlt Lwowskich 1 59-500 ZOTORYJA Regionalna Izba Obrachunkowa we Wrocawiu, dziaaj%c na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

DDK-076-115/04/VP Warszawa, 02 czerwca 2004 r.

DDK-076-115/04/VP Warszawa, 02 czerwca 2004 r. Korespondencja w sprawie wystpienia Odpowied Prezesa Urzdu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na wystpienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. PREZES URZDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Banki komercyjne Spółdzielcze Kasy Oszczdnociowo-Kredytowe Fundusze

Bardziej szczegółowo

WÓJT GMINY ŁAZISKA PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY ŁAZISKA

WÓJT GMINY ŁAZISKA PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY ŁAZISKA WÓJT GMINY ŁAZISKA PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY ŁAZISKA (2004-2015) Łaziska 2004 Autorzy opracowania: dr Witold Wołoszyn mgr Tomasz Furtak Ważniejsze skróty użyte w tekście ARiMR - Agencja Restrukturyzacji

Bardziej szczegółowo

Szkolenia dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie

Szkolenia dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie Priorytety PROW Szkolenia dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego, poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich, poprawa jakości życia

Bardziej szczegółowo

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Informacja i Promocja Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Spis treci 1. Wstp... 3 2. Ogólne działania informacyjno - promocyjne... 3 3. Działania informacyjno-promocyjne projektu... 4

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z dzia!alno"ci Mo-BRUK S.A.

Raport kwartalny z dzia!alnoci Mo-BRUK S.A. Raport kwartalny z dziaalno"ci Mo-BRUK S.A. III kwarta 2011 r. Niecew, 7 listopada 2011 r. Owiadczenie Zarz"du Mo-BRUK S.A. Spóka sporz"dza sprawozdanie zgodnie z przyj#tymi zasadami (polityk") rachunkowo$ci,

Bardziej szczegółowo

Europejska karta jakości staży i praktyk

Europejska karta jakości staży i praktyk Europejska karta jakości staży i praktyk www.qualityinternships.eu Preambu!a Zwa!ywszy,!e:! dla m"odych ludzi wej#cie na rynek pracy po zako$czeniu edukacji staje si% coraz trudniejsze m"odzi ludzie s&

Bardziej szczegółowo

Panie Marszałku, Wysoka Izbo,

Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Cieszę się, iż mogę poinformować Wysoką Izbę, a za pośrednictwem mediów również polskich rolników o realizacji programów skierowanych do polskiej wsi, a więc Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Gospodarka finansowa słuby geodezyjnej i kartograficznej na poziomie powiatowym

Gospodarka finansowa słuby geodezyjnej i kartograficznej na poziomie powiatowym Stanisław Adamczyk Geodeta Powiatu Mieleckiego Gospodarka finansowa słuby geodezyjnej i kartograficznej na poziomie powiatowym Finansowanie geodezji powiatowej wymaga zmian Powołana w ramach samorzdu powiatowego

Bardziej szczegółowo

Wstp. Odniesienie do podstawy programowej

Wstp. Odniesienie do podstawy programowej ! " 1 Wstp Praca dotyczy projektu midzyprzedmiotowego, jaki moe by zastosowany na etapie nauczania gimnazjum specjalnego. Powyszy projekt moe zosta przeprowadzony na zajciach z przedmiotów: informatyka

Bardziej szczegółowo

Pastwa wkład w to badanie z pewnoci pomoe nakreli kierunek zmian legislacyjnych, a take wskaza te obszary, gdzie zmiany s najbardziej potrzebne.

Pastwa wkład w to badanie z pewnoci pomoe nakreli kierunek zmian legislacyjnych, a take wskaza te obszary, gdzie zmiany s najbardziej potrzebne. Dokument ródłowy: SME Panel konsultacje nt. reklamy wprowadzajcej w błd oraz nieuczciwych praktyk marketingowych, dotyczcych relacji midzy przedsibiorstwami. Jaki jest cel Ankiety przeprowadzanej wród

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04 Decyzja GIODO z dnia 4 padziernika 2004 r. nakazujca udostpnienie operatorowi telefonii komórkowej, udostpnienie Komendantowi Stray Miejskiej, danych osobowych abonenta telefonu komórkowego, w zakresie

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

www.rcl.gov.pl Poz. 3 WZÓR WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO SPECJALNEGO ZASI KU OPIEKU CZEGO

www.rcl.gov.pl Poz. 3 WZÓR WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO SPECJALNEGO ZASI KU OPIEKU CZEGO Poz. 3 Nazwa podmiotu realizujcego wiadczenia rodzinne: Adres: Cz I WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO SPECJALNEGO ZASIKU OPIEKUCZEGO Dane osoby ubiegajcej si o ustalenie prawa do specjalnego zasiku opiekuczego

Bardziej szczegółowo

DOSTĘP MŁODZIEŻY WIEJSKIEJ DO SZKÓŁ ZAWODOWYCH, LICEÓW OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH I WYŻSZYCH UCZELNI

DOSTĘP MŁODZIEŻY WIEJSKIEJ DO SZKÓŁ ZAWODOWYCH, LICEÓW OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH I WYŻSZYCH UCZELNI WALDEMAR MICHNA DOSTĘP MŁODZIEŻY WIEJSKIEJ DO SZKÓŁ ZAWODOWYCH, LICEÓW OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH I WYŻSZYCH UCZELNI STUDIA I MONOGRAFIE ISSN 0239-7102 148 WARSZAWA 2009 PROF. DR HAB. WALDEMAR MICHNA DOSTĘP MŁODZIEŻY

Bardziej szczegółowo

Efektywność, koszty produkcji i konkurencyjność polskich gospodarstw rolnych obecnie i w perspektywie średnio- oraz długoterminowej

Efektywność, koszty produkcji i konkurencyjność polskich gospodarstw rolnych obecnie i w perspektywie średnio- oraz długoterminowej Efektywność, koszty produkcji i konkurencyjność polskich gospodarstw rolnych obecnie i w perspektywie średnio- oraz długoterminowej Efektywność, koszty produkcji i konkurencyjność polskich gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Stan wdrażania PROW

Stan wdrażania PROW Ocena średniookresowa Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Stan wdrażania PROW 2007-2013 Zastępca Prezesa ARiMR - dr Zofia Szalczyk Warszawa, marzec 2011 rok Syntetyczne dane o realizacji

Bardziej szczegółowo

Plan działalnoci Wojewódzkiego Funduszu Ochrony rodowiska i Gospodarki Wodnej w Kielcach na 2006r.

Plan działalnoci Wojewódzkiego Funduszu Ochrony rodowiska i Gospodarki Wodnej w Kielcach na 2006r. Plan działalnoci Wojewódzkiego Funduszu Ochrony rodowiska i Gospodarki Wodnej w Kielcach na 2006r. Załcznik do uchwały Nr 32/05 Rady Nadzorczej WFOIGW w Kielcach z dnia 26 padziernika 2005r. zm. uchwał

Bardziej szczegółowo

Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy

Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Zamieszczanie og!oszenia: obowi"zkowe. Og!oszenie dotyczy: zamówienia

Bardziej szczegółowo

Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Zarys koncepcji Dlaczego taki system jest potrzebny?

Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Zarys koncepcji Dlaczego taki system jest potrzebny? Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Dlaczego taki system jest potrzebny? Zarys koncepcji Sektor technologii rodowiskowych postrzegany jest w Europie i na wiecie jako jeden z najbardziej

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N. Warsztatów Szkolnych Zespołu Szkół Nr 10 im. Bolesława Chrobrego w Koszalinie

R E G U L A M I N. Warsztatów Szkolnych Zespołu Szkół Nr 10 im. Bolesława Chrobrego w Koszalinie R E G U L A M I N Warsztatów Szkolnych Zespołu Szkół Nr 10 im. Bolesława Chrobrego w Koszalinie I. Informacje o Warsztatach Szkolnych 1. Pełna nazwa i adres: Zespół Szkół Nr 10 im. Bolesława Chrobrego

Bardziej szczegółowo

Informacja dot. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata

Informacja dot. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata Informacja dot. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 W dniu 12 grudnia 2014 r. Komisja Europejska decyzją wykonawczą numer: 2014PL06RDNP001 zaakceptowała Program Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

Ocena Zasobów Pomocy Spo ecznej Miasta M awa za 2016 rok

Ocena Zasobów Pomocy Spo ecznej Miasta M awa za 2016 rok Ocena Zasobów Pomocy Spoecznej Miasta Mawa za 2016 rok 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 Ocena zasobów pomocy spoecznej odzwierciedla dziaalno Miejskiego

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla województwa świętokrzyskiego w latach 2007-2015

Fundusze unijne dla województwa świętokrzyskiego w latach 2007-2015 MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO www.mrr.gov.pl tel. 022 461 31 45 media@mrr.gov.pl faks 022 461 33 10 Fundusze unijne dla województwa świętokrzyskiego w latach 2007-2015 W latach 2007-2015 do województwa

Bardziej szczegółowo

Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. Wstp

Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. Wstp Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA SZANS EDUKACYJNYCH UCZNIÓW POCHODZCYCH Z RODZIN BYŁYCH PRACOWNIKÓW PASTWOWYCH PRZEDSIBIORSTW GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

U Dane zaznaczone kolorem niebieskim s wype niane automatycznie po za o eniu konta w systemie EBOI

U Dane zaznaczone kolorem niebieskim s wype niane automatycznie po za o eniu konta w systemie EBOI U Dane zaznaczone kolorem niebieskim s wypeniane automatycznie po zaoeniu konta w systemie EBOI D zaznaczone kolorem ótym wnioskodawca wypenia samodzielnie na etapie skadania wniosku Dane w ramkach wpisane

Bardziej szczegółowo

Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW

Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW 1 Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW 2007-2013 Wspólna Polityka Rolna I filar Płatności bezpośrednie Płatności rynkowe Europejski Fundusz Gwarancji

Bardziej szczegółowo

Wsparcie finansowe gospodarstw rolnych województwa wielkopolskiego po wej ciu Polski do Unii Europejskiej

Wsparcie finansowe gospodarstw rolnych województwa wielkopolskiego po wej ciu Polski do Unii Europejskiej Olga Stefko 1 Katedra Ekonomiki Przedsibiorstw Agrobiznesu Wydzia Ekonomiczno-Spoeczny Uniwersytet Przyrodniczy Pozna Wsparcie finansowe gospodarstw rolnych województwa wielkopolskiego po wejciu Polski

Bardziej szczegółowo

o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw(druk nr 1204)

o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw(druk nr 1204) SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Druk nr 1308-A VI kadencja D O D A T K O W E S P R A W O Z D A N I E K O M I S J I G O S P O D A R K I o rzdowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o swobodzie dziaalności

Bardziej szczegółowo

Radny Dariusz Tarnas

Radny Dariusz Tarnas Dotyczy:. propozycji do budetu na 2015r. - Droszków. Priorytetowym zadaniem dla miejscowoci Droszków jest utrzymanie kursów MZK, w/w kursy wymagaj dofinansowania z gminy, na co naley przewidzie rodki finansowe.

Bardziej szczegółowo

w Warszawie Adres strony internetowej zamawiaj cego: I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJ CEGO: Samodzielny publiczny zak ad opieki zdrowotnej.

w Warszawie Adres strony internetowej zamawiaj cego:  I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJ CEGO: Samodzielny publiczny zak ad opieki zdrowotnej. SAMODZIELNY PUBLICZNY ZAKAD OPIEKI ZDROWOTNEJ WOJEWÓDZKI SZPITAL ZAKANY w Warszawie Warszawa, 13.03.2013 Warszawa: Przetarg nieograniczony PN/08SML/02/2013 poniej 200 000 euro na dostawy sprztu medycznego

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA WYPEŁNIENIA KARTY PROJEKTU W KONKURSIE NA NAJLEPSZY PROJEKT

INSTRUKCJA WYPEŁNIENIA KARTY PROJEKTU W KONKURSIE NA NAJLEPSZY PROJEKT INSTRUKCJA WYPEŁNIENIA KARTY PROJEKTU W KONKURSIE NA NAJLEPSZY PROJEKT Rubryka 1 Nazwa programu operacyjnego. W rubryce powinien zosta okrelony program operacyjny, do którego składany jest dany projekt.

Bardziej szczegółowo

DR INŻ. MARIOLA KWASEK WZORCE KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI W POLSCE STUDIA I MONOGRAFIE ISSN 0239-7102

DR INŻ. MARIOLA KWASEK WZORCE KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI W POLSCE STUDIA I MONOGRAFIE ISSN 0239-7102 DR INŻ. MARIOLA KWASEK WZORCE KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI W POLSCE STUDIA I MONOGRAFIE ISSN 0239-7102 153 WARSZAWA 2012 Autorka publikacji jest pracownikiem naukowym Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Czy smieci to problem?

Czy smieci to problem? edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna Czy smieci to problem? Edukacja ekologiczna w nauczaniu poczatkowym Ziemia nie naley do czowieka, czowiek naley do Ziemi. Cokolwiek przydarzy si Ziemi, przydarzy

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska Powiatu

ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska Powiatu Program ochrony środowiska Powiat Strzelce Opolskie Spis treści str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka opracowania... 4 1.3. Informacje

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm.

Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm. Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm. ) w zwizku z wnioskiem podatnika XXXXXX z dnia 10.11.2005r., uzupełnionego

Bardziej szczegółowo

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe Autor: Jacek Bielecki Ostatnia zmiana: 14 marca 2011 Wersja: 2011 Spis treci Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe PROGRAM SPRZEDA WERSJA 2011 KOREKTY RABATOWE... 1 Spis treci... 1 Aktywacja funkcjonalnoci...

Bardziej szczegółowo

OŚ ŚRODOWISKOWA PROW 2007-2013 I ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE

OŚ ŚRODOWISKOWA PROW 2007-2013 I ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE OŚ ŚRODOWISKOWA PROW 2007-2013 I ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE Ewa Szymborska Kołobrzeg, 22-23 czerwca 2010 r. MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI DEPARTAMENT ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAMY UE wspierające

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE

PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE Załącznik do Uchwały Rady Gminy nr XXII/170/2004, z dnia 24.06.2004 r. Gmina Michałowice PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA GMINY

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓ! DZIECI S!O!CA

STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓ! DZIECI S!O!CA Statut STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓ! DZIECI S!O!CA z siedzib! w Poznaniu tekst jednolity! Rozdzia! I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie nosi nazw!: Stowarzyszenie Przyjació" Dzieci S"o#ca w dalszych postanowieniach

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ Tomasz Białowąs bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Główne problemy gospodarki 1) Globalne ocieplenie światowej 2) Problem ubóstwa w krajach rozwijających się 3) Rozwarstwienie

Bardziej szczegółowo

ZARZDZENIE NR B/91/2003 BURMISTRZA MIASTA BIERU z dnia 28.11.2003 r.

ZARZDZENIE NR B/91/2003 BURMISTRZA MIASTA BIERU z dnia 28.11.2003 r. ZARZDZENIE NR B/91/2003 BURMISTRZA MIASTA BIERU W sprawie: zmian budetu Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o samorzdzie gminnym z dnia 8.03.1990 r. (tekst jednolity Dz. U. Nr 142, poz. 1591 z 2001 r. z

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r.

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r. Uchwała Nr XXVIII/266/2008 z dnia 16 czerwca 2008 r. w sprawie okrelenia warunków i trybu wspierania, w tym finansowego, rozwoju sportu kwalifikowanego przez Gmin Jarocin. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.15,

Bardziej szczegółowo

Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu us ug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r.

Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu us ug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r. Uwagi ogólne: Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu usug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r. Ad. Tytu projektu ustawy i przedmiot projektu ustawy o wiadczeniu usug na

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Konkurs ROLNIK-FARMER ROKU. XXIII edycja. Ankieta dla Grup Producentów Rolnych

Ogólnopolski Konkurs ROLNIK-FARMER ROKU. XXIII edycja. Ankieta dla Grup Producentów Rolnych Ogólnopolski Konkurs ROLNIK-FARMER ROKU XXIII edycja Ankieta dla Grup Producentów Rolnych ORGANIZATOR: Stowarzyszenie Polski Klub ROLNIK-FARMER ROKU PARTNER KONKURSU: Agencja Nieruchomości Rolnych PATRONAT

Bardziej szczegółowo

Rozdzia I Postanowienia ogólne

Rozdzia I Postanowienia ogólne Zacznik nr 1 do Zarzdzenia nr 13 / 2011 Dyrektora Powiatowego Urzdu Pracy w rodzie Wlkp. z dnia 15.04.2011 REGULAMIN ORGANIZACYJNY CENTRUM AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ Rozdzia I Postanowienia ogólne 1 Regulamin

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZ DOWY MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI

DZIENNIK URZ DOWY MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 87 87 DZIENNIK URZDOWY MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Warszawa, dnia 15 grudnia 2009 r. Nr 37 TRE: Poz.: INFORMACJA MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 87 z dnia 14 grudnia 2009 r. w sprawie strategii krajowej

Bardziej szczegółowo

Program rolnośrodowiskowy jako instrument wspierania pro-środowiskowej działalności gospodarczej Marek Jobda Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków

Program rolnośrodowiskowy jako instrument wspierania pro-środowiskowej działalności gospodarczej Marek Jobda Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków Program rolnośrodowiskowy jako instrument wspierania pro-środowiskowej działalności gospodarczej Marek Jobda Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków European Commission Enterprise and Industry Title of

Bardziej szczegółowo

STATUT SPÓ!KI AKCYJNEJ BLUMERANG INVESTORS SPÓ!KA AKCYJNA W POZNANIU (tekst jednolity przyj!ty przez Rad! Nadzorcz" w dniu 30 maja 2012 r.

STATUT SPÓ!KI AKCYJNEJ BLUMERANG INVESTORS SPÓ!KA AKCYJNA W POZNANIU (tekst jednolity przyj!ty przez Rad! Nadzorcz w dniu 30 maja 2012 r. STATUT SPÓ!KI AKCYJNEJ BLUMERANG INVESTORS SPÓ!KA AKCYJNA W POZNANIU (tekst jednolity przyj!ty przez Rad! Nadzorcz" w dniu 30 maja 2012 r.) 1 1. Za!o"ycielami niniejszej spó!ki, zwanej dalej: "Spó!k#",

Bardziej szczegółowo

Pi lat programu promocji kultury przedsibiorczoci PRZEDSI BIORSTWO FAIR PLAY

Pi lat programu promocji kultury przedsibiorczoci PRZEDSI BIORSTWO FAIR PLAY Pi lat programu promocji kultury przedsibiorczoci PRZEDSI BIORSTWO FAIR PLAY W 22 roku po raz pity zrealizowalimy program Przedsibiorstwo Fair Play. Przez te minione lata, w trakcie realizacji kolejnych

Bardziej szczegółowo

Priorytet I Wspieranie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich Priorytet ma służyć:

Priorytet I Wspieranie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich Priorytet ma służyć: Priorytet I Wspieranie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich Efektem realizacji tego priorytetu ma być rozwój bazy wiedzy na obszarach wiejskich oraz poprawa powiązań

Bardziej szczegółowo

Amortyzacja rodków trwałych

Amortyzacja rodków trwałych Amortyzacja rodków trwałych Wydawnictwo Podatkowe GOFIN http://www.gofin.pl/podp.php/190/665/ Dodatek do Zeszytów Metodycznych Rachunkowoci z dnia 2003-07-20 Nr 7 Nr kolejny 110 Warto pocztkow rodków trwałych

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

Najistotniejsze informacje dotyczące działań PROW 2007-2013. 1. Samorząd województwa wdraża niektóre działania PROW na lata 2007-2013:

Najistotniejsze informacje dotyczące działań PROW 2007-2013. 1. Samorząd województwa wdraża niektóre działania PROW na lata 2007-2013: Najistotniejsze informacje dotyczące działań PROW 2007-2013 1. Samorząd województwa wdraża niektóre działania PROW na lata 2007-2013: Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 jest realizowany

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i. Rozwoju Wsi. Rozwój Obszarów Wiejskich w latach

Ministerstwo Rolnictwa i. Rozwoju Wsi. Rozwój Obszarów Wiejskich w latach Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rozwój Obszarów Wiejskich w latach 2007-2013 UE - 25 Wybrane elementy potencjału rolnictwa w 2005 r. Polska Odsetek ludnoci zamieszkałej na wsi 23,7 38,6 Struktura

Bardziej szczegółowo