KLUCZOWE ASPEKTY ZARZ DZANIA RYZYKIEM PROJEKTÓW INFORMATYCZNYCH ALEKSANDRA RADOMSKA-ZALAS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KLUCZOWE ASPEKTY ZARZ DZANIA RYZYKIEM PROJEKTÓW INFORMATYCZNYCH ALEKSANDRA RADOMSKA-ZALAS"

Transkrypt

1 KLUCZOWE ASPEKTY ZARZ DZANIA RYZYKIEM PROJEKTÓW INFORMATYCZNYCH ALEKSANDRA RADOMSKA-ZALAS Streszczenie Celem artykułu jest wskazanie czynników, które wpływaj na powodzenie projektów informatycznych. Artykuł zakłada opis definicji projektu, ryzyka, procesu zarz dzania ryzykiem oraz identyfikacj kluczowych elementów decyduj cych o powodzeniu lub pora ce projektów informatycznych. W referacie zwrócono szczególn uwag na istotno procesu identyfikacji czynników oraz analizy ich wpływu na realizacj prac projektowych. Słowa kluczowe: projekt informatyczny, ryzyko, zarz dzanie ryzykiem w projektach informatycznych 1. Wprowadzenie Realizacji wszelkiego rodzaju projektów towarzyszy ryzyko, które cho cz sto nie zdajemy sobie z tego sprawy, wyst puje zawsze. Podczas realizacji prac projektowych mog wyst pi zdarzenia, które mog wywrze pozytywny lub negatywny wpływ na realizacj projektu. Podczas wykonywania standardowych działa ryzyko staje si nieodł cznym i niezauwa anym fragmentem egzystencji projektu, którym nazwa mo na logiczne, spójne, skoordynowane, niezb dne działania, które słu y maj osi gni ciu okre lonych, zdefiniowanych, konkretnych celów 1. Zadaniem projektu jest wdro enie zmiany, nowo ci, co dezorganizuje dotychczasow stabilizacj. Realizacja celów projektu ma za zadanie usprawni, unowocze ni, rozwin realizuj c go struktur. Projekty informatyczne stanowi jeden rodzajów projektów, a obejmuj głównie technologiczny aspekt funkcjonowania organizacji i wdro enie ich pozwala wprowadza istotne zmiany warunkuj ce post p. Wykonanie prac zwi zanych z projektem ka e wykonywa inne ni dotychczas czynno ci, albo nawet te same, ale w innej kolejno ci. Wówczas zauwa a si to, co do tej pory umykało, czyli ryzyko. Definicja ryzyka jest istotnym zagadnieniem, którego znajomo pozwala w du ej mierze przeprowadzi przedsi wzi cie z powodzeniem. Ryzykiem w projekcie s zarówno mo liwo pora ki, niepowodzenia, wyst pienia sytuacji, zdarze niezale nych od wykonuj cych projekt, których nie mo na dokładnie przewidzie, nie mo na zupełnie im zapobiec, a które wpływaj na skuteczno ci prac 2,3, ale i sytuacje, które mog korzystnie wpłyn na realizuj podstawowych cech projektów. Ryzyko odnosi si do przyszło ci, której nie znamy, a w której umiejscowiony 1 J. Zarychta, Przygotowanie i zarz dzanie projektem UE. Zastosowanie metodologii struktury logicznej Łód, 2008: s Federation of European risk management associations, Standard Zarz dzania Ryzykiem, AIRMIC, ALARM, IRM: 2002: s T.T. Kaczmarek, Zarz dzanie ryzykiem handlowym i finansowym dla praktyków, O rodek Doradztwa I Doskonalenia Kadr, Gda sk 1999: s

2 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 57, jest produkt ko cowy. Ka dy projekt realizowany jest w otoczeniu, które ulega ci głym zmianom, rozwojowi, a w ka dym z jego obszarów istnieje prawdopodobie stwo pojawienia si ryzyka 4. Innowacyjno technologiczna jest niezb dnym elementem umo liwiaj cym organizacjom rozwój, a przy wprowadzaniu jej cz sto brak jest pewnych i kompletnych informacji, co prowadzi do powstania licznych zagro e. Mog one mie kluczowe znaczenie dla prawidłowej realizacji prac projektowych. Warto wi c pozna poj cie ryzyka i procesy, które pozwol dostosowa si przedsi biorstwom do dynamiki współczesnych zmian i realizacji projektów z powodzeniem. Nale y tu zwróci szczególn uwag na kluczowy element realizacji projektów informatycznych, czyli proces zarz dzania ryzykiem. Poprzez zarz dzanie ryzykiem nale y rozumie umiej tno identyfikacji zagro e, okre lania ich wpływu na projekt, jak i kontroli oraz monitorowania prac. Proces zarz dzania ryzykiem stanowi narz dzie, którego zadaniem jest poprzez wykorzystywanie usystematyzowanych metod identyfikacji oraz opracowanie i dobór metodyk, zmniejszenie negatywnego lub zwi kszenie pozytywnego działania czynników ryzyka. Zarz dzanie ryzykiem jest procesem ci głym, który obejmuje zarówno strategi organizacji, jak i procedury jej wdra ania, przez co rozumie mo emy tak e procedury realizowania przez organizacj przedsi wzi 5. Jako, i wykonanie kolejnych etapów zarz dzania ryzykiem umo liwia opracowanie reakcji na wyst pienie zagro e, czego konsekwencj jest zako czenie projektu z sukcesem, celem niniejszego artykułu jest wskazania wagi stosowania tego procesu, który umo liwia okre lanie czynników niebezpiecznych, jak i analiz wpływu danego czynnika na powodzenie projektu. 2. Ryzyko jako element projektu informatycznego Realizacja projektu polega na wykonaniu szeregu zada, maj cych na celu osi gni cie unikalnego zakresu w okre lonym czasie 6. W przeciwie stwie do działa procesowych, które charakteryzuj si powtarzalno ci, rutynowo ci, działania projektowe s innowacyjne, wprowadzaj nowo. To wła nie unikalno projektów stanowi najwi ksz trudno ich realizacji. Zadania procesowe polegaj na powtarzaniu tych samych czynno ci wielokrotnie. W przypadku projektów, które stanowi odpowied na konieczno wprowadzenia zmiany, nie mo emy wykonywa za ka dym razem tych samych kroków. Podstawow wi c cech projektów jest ich unikalno, niepowtarzalno. Cele projektów mog by zbli one, ale nie b d powtarzalne. Pocz tkowa forma projektu ma posta wyobra e, niejasnej misji ulepszenia jakiej sfery organizacji. Nast pnie dokonywane jest uszczegółowienie zało e, tworzy si list zada, w wyniku czego zespół projektowy otrzymuje narz dzie pracy, umo liwiaj ce efektywne działanie. Innymi słowy projekt to niepowtarzalny, nierutynowy proces realizacji okre lonych celów, w okre lonym czasie i za pomoc okre lonych rodków 7. Realizuj c projekt wykonywane s czynno ci, które umo liwiaj wdro enie istotnych, kluczowych z punktu widzenia funkcjonowania organizacji zmian w ramach dotychczasowej, usystematyzowanej struktury. 4 B. urek, Zarz dzanie ryzykiem z wykorzystaniem oprogramowania wspomagaj cego RMS, Materiały I Konferencji Project Management Do wiadczenia i Metody, Gda sk 1999: s M. Flasi ski, Zarz dzanie projektami informatycznymi, PWN, Warszawa 2006: s N. Mingus, Zarz dzanie projektami, Helion, Gliwice 2002: s Y.Y. Chong, E.M. Brown, Zarz dzanie ryzykiem projektu, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2001: s. 16.

3 192 Aleksandra Radomska-Zalas Kluczowe aspekty zarz dzania ryzykiem projektów informatycznych W zale no ci od obszaru, który ma obj projekt oraz w zale no ci od tego, czy projekt wprowadza rozwi zania dotychczas niestosowane, czy te tylko korekty ju zastosowanych rozwi za, mo na wymieni : projekty nowe wnosz całkowit innowacj, przy zało eniu, i w organizacji dotychczas nie funkcjonuj systemy informatyczne; projekty uzupełniaj ce wnosz nowe elementy do ju istniej cych rozwi za, jak na przykład rozbudowa sieci komputerowej w organizacji; projekty programowe odnosz si do wdro enia nowego typu oprogramowania przy istniej cych rozwi zaniach sprz towych, jak na przykład budowa bazy danych klientów, projekty sprz towe modyfikuj stosowane rozwi zania sprz towe, jak na przykład wymiana stacji roboczych na nowsze; projekty kompleksowe ł cz ce w sobie projekty sprz towe i programowe, jak na przykład projekt komputeryzacji firmy od podstaw 8. O ryzyku mo na powiedzie, i jest terminem obszernym, opisywaniem szeregiem definicji, z których niektóre s bardzo praktyczne, inne zbli one bardziej do przewidywania czy prognozowana, lecz wszystkie okre laj ce ryzyko jako jedno z bardziej istotnych zagadnie, którego znajomo pozwala w du ej mierze przeprowadzi projekt z powodzeniem. Ryzyko to mo liwo pora ki, mo liwo zaistnienia nieprzewidzianych zdarze, którym nie mo na w pełni im zapobiec, a które zmniejszaj wynik u yteczny lub zwi kszaj nakłady na prace projektowe 9. Ryzyko to zale no prawdopodobie stwa wyst pienia zdarzenia i ewentualnych jego skutków, to mo liwo wyst pienia zdarze mog cych przynie kl sk lub powodzenie realizowanego przedsi wzi cia. Ryzyko dla projektu stanowi specyficzne wydarzenia, których konsekwencje mog doprowadzi do uniemo liwienia realizacji przedsi wzi cia. Do wiadczenia płyn ce z realizacji projektów na przestrzeni kilkunastu lat pozwalaj definiowa ryzyko jako zdarzenia, których nikt nie potrafi przewidzie, a które zrujnowały wiele renomowanych firm i zachwiały wiar w stabilno ekonomii 10. Wa nym poj ciem, które nale y wyja ni przy definiowaniu ryzyka jest niepewno. Termin ten cho cz sto stosowany zamiennie z ryzykiem, oznacza przypadkowo, a nie prawdopodobie stwo. Ryzyko jest prawdopodobie stwem wyst pienia zjawiska mog cego przynie niekorzystne wyniki projektu, natomiast niepewno jest poziomem wiary w osi gni cie zało onych celów. Innymi słowy niepewno oznacza b dzie wiar, lub jej brak w sukces realizowanego przedsi wzi cia, natomiast ryzyko jest stopniem prawdopodobie stwa wyst pienia zdarzenia, którego nie jeste my w stanie przewidzie, a które mo e mie kluczowe znaczenie dla powodzenia projektu. Poza tym ka dy projekt zwi zany jest ze wspomnian niepewno ci, mog by projekty podobne, lecz nie ma dwóch jednakowych projektów, st d w przeciwie stwie do procesów, z góry nie mo na zało y takich samych działa dla ró nych projektów 11. Ryzyko w projekcie jest zło onym zagadnieniem ze wzgl du na jego wielopłaszczyznowo, co w przypadku projektów informatycznych sprowadza si do technologii, skomplikowanych 8 K. Fraczkowski, Zarz dzanie projektami informatycznymi, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2003: s T.T. Kaczmarek, Zarz dzanie ryzykiem handlowym i finansowym dla praktyków, O rodek Doradztwa I Doskonalenia Kadr, Gda sk 1999: s N. Mingus, Zarz dzanie projektami, Helion, Gliwice 2002: s P. Wust, Niepewno i ryzyko, PWN, Warszawa 1995: s. 6.

4 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 57, procesów wytwórczych, wpływu zagadnie natury prawnej na, otoczenie konkurencyjne, silny wpływ czynnika ludzkiego na proces zbierania wymaga oraz proces wytwórczy 12. Na ryzyko składa si szereg czynników, których najcz ciej nie jeste my w stanie przewidzie, a które maj wpływ na wszystkie etapy zarz dzania projektem. Wa ne jest, aby umie rozpoznawa ryzyko, a nast pnie jemu przeciwdziała. Nale y mie wiadomo wszystkich mo liwych zagro e dla projektu, umie znale ró nic pomi dzy tym, co zostało zaplanowane, a tym, co mo e si przydarzy podczas realizacji prac projektowych. Wówczas mo na redukowa zagro enie, wady procesu planowania oraz niedoskonało ci prac projektowych. W celu rozpoznania ryzyka, nale y przede wszystkim rozró nia kategorie ryzyka, których podobnie jak samych definicji jest wiele. W ogólnej klasyfikacja ródeł ryzyka wyró nione zostały ródła wewn trzne, narzucone oraz wprowadzone. Zagro enia płyn ce z wewn trz zwi zane s z charakterem wprowadzanej zmiany i zasi giem jej wpływu na dotychczasowe funkcjonowanie organizacji. Mo na tu zaliczy na przykład bariery ludzkie, jak niech pracowników do wprowadzenia zmian, a co za tym idzie opó nienia, utrudnienia w realizacji prac projektowych. Natomiast ródła narzucone wi si z uwarunkowaniami realizacyjnymi projektu, jak technologie, koszt, czas, które mog decydowa o realno ci wykonania przedsi wzi cia. ródła narzucone maj najwi kszy wpływ na sukces przedsi wzi cia i stanowi o wykonalno ci projektu. Ryzyko wprowadzone wynika z braku wiedzy, profesjonalizmu, czy zaniedba w działaniu osób realizuj cych projekt 13. Inny podział zakłada wyst powanie ryzyka: 14 gospodarczego zwi zanego jest z działalno ci przedsi biorstwa. Poniewa rynek, na którym działaj organizacje ulega ci głym zmianom, ryzyko gospodarcze jest nieodł cznym elementem pracy ka dego przedsi biorcy. Ryzyko gospodarcze odnosi si do podejmowania decyzji dotycz cych rozwoju firmy oraz wiadomo ci konsekwencji dokonywanych wyborów, których wyrazem jest pieni dz jego zysk lub strata; siły wy szej, czyli wypadków losowych, na które nie ma wpływu i których nie mo na przewidzie, jak kl ski, awarie techniczne, wypadki transportowe, wypadki losowe w sferze finansowej, jak ryzyko spadku kursu walut, mier lub choroba osób realizuj cych projekt, czy kontrahentów. Ryzyko siły wy szej wiadczy o skali niepewno ci, z jak podejmowane s decyzje dotycz ce przyszło ci; transportowego zwi zanego z wszelkimi drogami transportu, które odnosi si do prawdopodobie stwa uszkodzenia lub zagini cia przewo onego towaru, który niezb dny jest do terminowego wykonania prac; zwi zanego z cen, które skupia w sobie rezultat działalno ci firmy. W ród aspektów tego rodzaju ryzyka wyró nia si ryzyko zwi zane ze zbyt nisk lub zbyt wysok cen, co wpływa na efektywno transakcji. Ryzyko zwi zane z cen mo e by tak e zwi zane z terminem wykonania projektu, wówczas dotyczy ceny produktu w momencie podpisania umowy, a cen w momencie zako czenia prac projektowych; w systemie płatno ci zwi zanego z kredytami. Realizuj c projekt nie jeste my w stanie wywi zywa si ze zobowi za wobec banków. Obok kredytów ryzyko w systemie płat- 12 P. Wróblewski, Zarz dzanie projektami informatycznymi dla praktyków, Helion, Gliwice 2005: s Z. Szyjewski, Zarz dzanie projektami informatycznymi, Placet, Warszawa 2001: s T.T. Kaczmarek, Zarz dzanie ryzykiem handlowym i finansowym dla praktyków, O rodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gda sk 1999: s. 16

5 194 Aleksandra Radomska-Zalas Kluczowe aspekty zarz dzania ryzykiem projektów informatycznych no ci to tak e brak płynno ci, czyli bark mo liwo ci realizacji płatno ci wynikaj cych z rozlicze, czy rozrachunków; walutowego zwi zanego z pogorszeniem si sytuacji finansowej na skutek niekorzystnego kursu walut, w wyniku czego mo e nast pi zmniejszenie nale no ci lub wzrost zobowi za w transakcjach przeliczanych walutowo. Ryzyko mo na równie podzieli na ryzyko projektu oraz dla projektu. Pierwsza z kategorii dotyczy wykonania projektu z powodzeniem, co wynika z dotychczasowych do wiadcze z podobnymi projektami, z rozmiarów projektu i innych czynników. Najcz ciej ta kategoria jest etapem dyskusji na temat wykonalno ci projektu, która przeprowadzania jest w fazie inicjacji prac projektowych. Ryzyko projektu okre lane jest te mianem ryzyka portfolio, którego zarz dzanie ł czy si z ocen powodzenia pojedynczego projektu na podstawie czynników, które okre laj stopie dopasowania danego projektu do pozostałych aktualnie realizowanych. Druga kategoria, czyli ryzyko dla projektu, obejmuje wydarzenia mog ce mie negatywny wpływ na powodzenie projektu. Wydarzenia s spisywane i oceniany jest ich ewentualny wpływ na projekt. Je li oka e si, ze ryzyko jest wysokie wykonuje si plan alternatywny. Ta kategoria ryzyka jest wykorzystywana podczas procesu planowania projektu 15. Wskazuj rodzaje ryzyka, mo na równie dokona klasyfikacji według pochodzenia oraz natury ryzyka 16. W przypadku podziału według pochodzenia mamy do czynienia z poj ciem otoczenia, czyli okre lamy, jaki wpływ na powodzenie projektu ma jego otoczenie. Przykładem ryzyka tej grupy mo e by wymaganie stawiane przez klienta dotycz ce zbudowania aplikacji przy wykorzystaniu oprogramowania, które nie było u ywane przez zespół projektowy. Wówczas najbli sze otoczenie stanowi powa ny problem, mog cy prowadzi do niewykonania postawionych zada. Innymi słowy, korzystaj c z tej klasyfikacji nale y analizowa jaki wpływ na realizacje projektu maj czynniki z jego otoczenia. Podział według natury ryzyka wi e si z jego istot, cechami charakterystycznymi. Najcz ciej wymienianym ryzykiem tej kategorii dla projektów informatycznych jest technologia, a szczególnie konieczno wykorzystywania nowinek technicznych, nowego, nieznanego j zyka programowania itp. Ryzyko tej kategorii najcz ciej uwidacznia si w przypadku, kiedy kilka zespołów pracuje nad ró nymi elementami projektu i nast puje moment poł czenia poszczególnych komponentów, które cz sto tworzone s w ró nych technologiach, na odr bnych zasadach technicznych. Standard zarz dzania ryzykiem 17 przewiduje ogólny podział ryzyka na zagro enia zewn trzne i wewn trzne, który prowadzi do szerszego podziału na poszczególne rodzaje ryzyka, jak ryzyko strategiczne, finansowe, operacyjne, niebezpiecze stwa, itp. (rys. 1). Zakres ryzyka, obejmuje swoim zasi giem wszystkie aspekty projektu, co wiadczy o ogromnej wadze wpływu zagro e na realizacj przedsi wzi. Ryzyka strategiczne zwi zane s z długoterminowymi celami firmy, przez co rozumie mo na ryzyko ze zagro enia ze strony konkurencji (ju istniej cej, jak i nowopowstałej), zmiany w zapotrzebowaniu na efekt ko cowy projektu (od strony bran y, w której projekt jest realizowany, jak i od strony klientów). Ryzyka operacyjne zwi zane s z codziennym funkcjonowaniem firmy, czyli aspektami prawnymi, kulturowymi, ale i gospodarka magazynow. O ryzykach operacyjnych mo na powiedzie, e s kategori o mo liwo ci do szybkiej identyfi- 15 N. Mingus, Zarz dzanie projektami, Helion, Gliwice 2002: s P. Wróblewski, Zarz dzanie projektami informatycznymi dla praktyków, Helion, Gliwice 2005: s Federation of European risk management associations, Standard Zarz dzania Ryzykiem, AIRMIC, ALARM, IRM: 2002: s. 3.

6 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 57, kacji i zapobiegania ich negatywnym efektom. Ryzyka finansowe zwi zane s z głownie z form finansowania projektu oraz niewła ciw kontrol finansów projektu, jak i wykorzystaniem kapitału organizacji. Niebezpiecze stwa s najtrudniejsze do przewidzenia, gdy w ich skład zalicza si najmniej stabilne elementy, jak otoczenie, które wci si zmienia, nieprzewidywalne siły przyrody, dostawców, którzy mog opó nia swoje dostawy. RYZYKA FINANSOWE STOPY PROCENTOWE KURSY WYMIANY WALUT RYZYKO KREDYTOWE RYZYKA STRATEGICZNE KONKURENCJA ZMIANY W RÓD KLIENTÓW ZMIANY W BRAN Y ZMIANY POPYTU INTEGRACJA PRZEJ TYCH I POŁ CZONYCH SPÓŁEK PŁYNNO ORAZ PRZEPŁYWY PIENI NE BADANIA I ROZWÓJ KAPITAŁ INTELEKTUALNY CZYNNIKI WEWN TRZNE KSI GOWO SYSTEMY INFORMATYCZNE ŁA CUCH ZAOPATRZENIOWY REKRUTACJA DOST P PUBLICZNY PRACOWNICY MAJ TEK PRODUKTY I USŁUGI USTAWODASTWO KULTURA SKŁAD ZARZ DU RYZYKA OPERACYJNE Rysunek 1. Przykładowe czynniki ryzyka ródło: Federation of European risk management associations, Standard Zarz dzania Ryzykiem, s. 4.

7 196 Aleksandra Radomska-Zalas Kluczowe aspekty zarz dzania ryzykiem projektów informatycznych 3. Kluczowe czynniki zarz dzania ryzykiem projektów informatycznych Za powodzenie projektów informatycznych odpowiada przede wszystkim zapewnienie odpowiednich warunków do ich realizacji oraz eliminacja czynników mog cych negatywnie wpłyn na przedsi wzi cie. ródła elementów decyduj cych o rezultacie prac projektowych s ró norodne i zastosowanie odpowiednich technik pozwalaj cych na ich identyfikacj zwi ksza szanse powodzenia prac. Organizacja The Standish Group od 1985 roku gromadzi informacje o projektach informatycznych realizowanych w przedsi biorstwach o ró nej wielko ci. Uwa ana jest za wiarygodne ródło diagnoz zastosowa przedsi wzi informatycznych oraz prognoz przyszłych trendów. W ród kluczowych czynników, które decyduj o pora ce lub powodzeniu realizacji projektów informatycznych, The Standish Group wymienia 18 : zaanga owanie u ytkownika ko cowego, poparcie kierownictwa, jasne wymagania dotycz ce cało ci projektu, prawidłowe planowanie, realistyczne oczekiwania, krótkie okresy mi dzy punktami w złowymi, kompetentny personel, identyfikowanie si z projektem, jasna misja i wizja i cel projektu, ci ko pracuj cy zespół, oddany personel. Ta sama organizacja dowodzi, e tylko 10% projektów ko czy si zgodnie z planem, czyli a 90% projektów przekracza ramy bud etu i czasu, przy czym 30% projektów przekracza planowany czas zrealizowania projektu od 1 do 100%. Natomiast 20% projektów przekracza zaplanowany czas od 100 do 200% a 10% projektów przekracza zaplanowany czas o ponad 200%. Przekroczenie terminu powoduje, e rosn nakłady potrzebne do zrealizowania projektu, ilo zu ywanych materiałów, czas pracowników, pieni dze firmy. Według tych samych bada a 30% podj tych projektów nigdy nie dobiega ko ca. Ryzyko jest najcz ciej trudne do przewidzenia, a jego skutki mog doprowadzi do zniwelowania wieloletnich działa. St d tak wa ne jest, aby zna mechanizmy zarz dzania ryzykiem. Zarz dzanie ryzykiem to usystematyzowane metody identyfikacji i pomiaru zagro e, a tak e opracowanie, dobranie i koordynowanie rozwi za pozwalaj cych zaj si czynnikami zagra aj cymi. Proces zarz dzania ryzykiem mo emy zdefiniowa jako poszukiwanie i podejmowanie działa, które powinny zabezpiecza przed poniesieniem strat wi kszych ni te, które dopuszcza przyj ty przez organizacj poziom bezpiecze stwa 19. Podczas zarz dzania ryzykiem nale y okre- li niepo dane konsekwencje podejmowanych decyzji oraz prawdopodobie stwo ich wyst pienia, ale tak e straty, które mog wyst pi na skutek bł dnych wyborów. Je li w por zorientujemy si o zaistniałym zagro eniu i b dziemy mieli gotowy plan działania w sytuacji krytycznej, nie b dzie konieczno ci przerwania prac projektowych, a jedynie ich modyfikacji. Przez wiadomo 18 Standishgroup.com. 19 Association for Project Manager, The Body of Knowledge, pod red. M. Dixon, APM wydanie IV, Warszawa 2000: s

8 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 57, ryzyka rozumie si zdolno do obiektywnej analizy niepewno ci przebiegu procesów zachodz cych w wiecie przez dan jednostk oraz zawodno ci jej działa 20. W ramach zarz dzania, organizacja w sposób metodyczny rozwi zuje problemy zwi zane z ryzykiem, które jest nierozł cznym elementem jej działalno ci. Według Standardu Zarz dzania Ryzykiem proces ten powinien by ci głym i stale udoskonalanym, który obejmuje zarówno strategi organizacji, jak i procedury jej wdra ania. Powinien w sposób metodyczny rozwi zywa wszelkie kwestie zwi zane z zagro eniami dla organizacji, w tym tak e procedury realizowania przez organizacj przedsi wzi 21. Według Standardu proces zarz dzania ryzykiem powinien przebiega według etapów zaprezentowanych na rys. 2. Cele strategiczne przedsi biorstwa Ocena ryzyka Analiza ryzyka Identyfikacja ryzyka Opis ryzyka Pomiar ryzyka Ewaluacja ryzyka Formalny audyt Zmiany Informowanie o ryzyku Zagro enia i szanse Decyzja Post powanie wobec ryzyka Monitorowanie Rysunek 2. Proces zarz dzania ryzykiem ródło: Federation of European risk management associations, Standard Zarz dzania Ryzykiem, s W. Sztumski, Ryzyko i wiadomo ryzyka, Fundacja Edukacyjna Transformacje, Warszawa 1994: s Federation of European risk management associations, Standard Zarz dzania Ryzykiem: s. 7.

9 198 Aleksandra Radomska-Zalas Kluczowe aspekty zarz dzania ryzykiem projektów informatycznych Zarz dzanie ryzykiem powinno stanowi integraln cz ka dego projektu, stanowi przeło- enie teorii na konkretne cele taktyczne, prowadz ce do zapobiegania i ograniczania niekorzystnych dla przedsi wzi cia działa. Proces zarz dzania ryzykiem ma prowadzi do osi gania korzy- ci z realizowanych projektów. Na proces zarz dzania ryzykiem składa si szereg cyklicznie powtarzanych działa 22 : identyfikowanie, ocena, zapobieganie i monitorowanie. W przypadku identyfikacji okre lamy ewentualne problemy w realizacji projektu, od momentu zaistnienia problemu po jego rozwi zanie i prowadzimy dokumentacj tej fazy zarz dzania ryzykiem. Ocena ryzyka polega na oszacowaniu wyst pienia problemu i jego konsekwencji. Etap zapobiegania ma prowadzi do sporz dzenia planu działania w przypadku wyst pienia kłopotów w realizacji procesu i jest przygotowywany osobno dla ka dego z wymienionych w etapie oceny problemu. Ostatnim etapem jest monitorowanie, które jest nieodzown cz ci zarz dzania ryzykiem, a polega na kontrolowaniu ocen i ich zmienno ci, ich wpływie na realizacj projektu oraz dokumentowaniu całego procesu. Cz sto zdarza si, e który z elementów procesu zarz dzania ryzykiem jest pomijany, przestawiana jest kolejno, czy jest niewła ciwie wdra any, co prowadzi do problemów z realizacj projektu. Nale y jednak zwraca szczególn uwag na realizacj wszystkich etapów procesu zarz dzania ryzykiem zgodnie z okre lon kolejno ci i po wi ceniem ka demu z nich nale ytej uwagi. Kolejne etapy musz by jednak odpowiednio zdefiniowane, na co składa si precyzyjne okre lenie materiałów wej ciowych, narz dzi i technik oraz rezultatów ka dej fazy. Nale y zadba o szczegółowe procedury dla wykonania ka dego etapu, o odpowiedni dokumentacj i zasady informowania o rezultatach, co zawarte jest tak e w wymienionych najwa niejszych cechach i zarazem wskazówkach prawidłowego procesu zarz dzania ryzykiem: nie pomija si adnego etapu procesu; etapy procesu przeprowadza si we wła ciwej kolejno ci; wszystkie etapy s równie wa ne; proces jest dobrze uporz dkowany; proces jest powtarzalny; proces jest ci gły; proces rozpoczyna si na wczesnym etapie cyklu ycia projektu; proces aktualizuje si dla ka dego etapu projektu oraz przy ka dej istotnej zmianie planu bazowego projektu 23. Zarz dzaj c ryzykiem nale y pami ta, e nie jest to proces łatwy, aczkolwiek istnieje wiele technik i metod umo liwiaj cych sprawne jego realizowane. Przede wszystkim wymagana jest wiadomo celu, do którego zmierza organizacja oraz obserwacja otoczenia, które ulega ci głym zmianom, a które ma du y wpływ na przebieg prac. Proces zarz dzania ryzykiem projektów informatycznych powinien uwzgl dnia klika faz. Nale y rozpocz prace od okre lenia celu przedsi wzi cia, a nast pnie zweryfikowa stan faktyczny organizacji i okre li ewentualne problemy. Badanie stanu organizacji umo liwia poprzez analiz istniej cych procedur działania, opracowanie listy zada, których wykonania wymaga wprowadzenie reorganizacji. Poza tym mo liwa jest ocena skali projektu, jak i wymaganego bud etu, czy terminów. Kolejn faz jest opracowanie kon- 22 Z. Szyjewski, Zarz dzanie projektami informatycznymi, Placet, Warszawa 2001: s Association for Project Manager, The Body of Knowledge, pod red. M. Dixon, APM wydanie IV, Warszawa 2000: s. 40.

10 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 57, cepcji informatyzacji organizacji, czyli okre lenie typu projektu, wybór systemu informatycznego oraz modelowanie jego konfiguracji. Nast pnie rozpocz nale y faz realizacji systemu, która powinna uwzgl dnia uwarunkowania organizacji, której dotyczy zmiana. Etap ten zakłada równie instalacj oprogramowania i co si z tym wi e szkolenia u ytkowników, jak i testowanie i wdro enie produktu ko cowego prac projektowych. Zarz dzanie ryzykiem powinno swoim zasi giem obejmowa tak e ostatni etap realizacji projektu, czyli konserwacj i rozwój systemu, który zakłada modyfikacje oprogramowania oraz rozbudow, tak oprogramowania i sprz tu. Zarz dzaj c ryzykiem w projekcie i uwzgl dniaj c kolejne fazy realizacji mo na wyszuka najtrafniejszego, najbardziej optymalne rozwi zania, co w konsekwencji przejawia si pełn akceptacj organizacji i sukcesem prac projektowych Podsumowanie Ryzyko stanowi nieodzowny elementem realizacji prac projektowych i nale y zwraca na nie szczególn uwag podczas wykonywania zada składaj cych si na przedsi wzi cie. Proces zarz dzania ryzykiem nabiera coraz szerszego znaczenia i staje si integraln cz ci realizacji przedsi wzi informatycznych. Poprzez identyfikacj i analiz czynników ryzyka mo na wyeliminowa lub zmniejszy prawdopodobie stwo, zminimalizowa ich negatywny wpływ lub zmaksymalizowa prawdopodobie stwo pozytywnych zdarze. Wła ciwa ocena wszelkich czynników ryzyka dla przedsi wzi cia mo e bowiem decydowa o wykonalno ci zada. Jako kluczowe elementy zarz dzania ryzykiem nale y wskaza : powi zanie celów organizacji z celami projektu. Element ten wymaga analizy stanu oraz strategii przedsi biorstwa realizuj cego projekt tak, aby zadania projektu wprowadzały zmian we wła ciwym zakresie, zgodnym z planami firmy. polityka zarz dzania ryzykiem. Powinna obejmowa zakres zarz dzania ryzykiem, zakres odpowiedzialno ci, jak i jednolite zasady zarz dzania ryzykiem obowi zuj ce dla całej organizacji. zaanga owanie zespołu projektowego oraz klienta w proces zarz dzania ryzykiem. Opracowanie odpowiednich reguł pozwala dokona podziału zakresu odpowiedzialno ci oraz decyzyjno ci w projekcie, co umo liwia sprawniejszego nim zarz dzanie. metodyka zarz dzania ryzykiem. Metodyka okre la zbiór zasad, list kroków które nale y wykona, aby wpłyn na sprawniejsze i efektywniejsze zarz dzanie czynnikami zagra aj cymi realizacji prac projekcie. wiedza o zarz dzaniu ryzykiem. wiadomo zagro e jest istotnym elementem z punktu widzenia zarz dzania ryzykiem, gdy pozwala na zwrócenie uwagi na czynniki, które mog utrudni lub uniemo liwi wykonanie projektu. W zale no ci od rodzaju projektu, do wiadczenia zespołu projektowego, czy planowanego bud etu, podczas realizacji prac projektowych mo na wybra zró nicowane metody zarz dzania ryzykiem. Kryterium doboru techniki mo e by równie czas, czy zaawansowanie technologiczne organizacji realizuj cej projekt. Bez wzgl du jednak na to, która metodyka zostanie zastosowana, podczas realizacji prac projektowych wymagane jest skupienie uwagi na relacje zachodz ce pomi dzy procesem zarz dzania projektem, a zarz dzania ryzykiem. Pierwszy z procesów stanowi kluczowy element realizacji planów i zało e projektu, drugi z kolei pozwala wykaza zagro e- 24 T. Proctor, Twórcze rozwi zywanie problemów, Gda skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda sk 2002: s. 84.

11 200 Aleksandra Radomska-Zalas Kluczowe aspekty zarz dzania ryzykiem projektów informatycznych nia, usystematyzowa je oraz okre li prawdopodobie stwo ich wyst pienia oraz ewentualne starty, które mog powsta w wyniku pojawienia si czynników ryzyka. Wzajemne przenikanie si, wzajemne uwzgl dnianie wymienionych procesów umo liwia sprawniejsze realizowanie projektu oraz mo liwo efektywniejszej pracy zespołu projektowego. Innymi słowy wykonuj c działania zwi zane tak z koordynowaniem projektu, jak i ryzyka, nale y uwzgl dnia zale no ci obu procesów, co w konsekwencji przejawia si realizacj projektów informatycznych z sukcesem. Bibliografia [1] Association for Project Manager, The Body of Knowledge, pod red. M. Dixon, APM wydanie IV, Warszawa 2000: s [2] Chong Y.Y, Brown E.M, Zarz dzanie ryzykiem projektu, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2001: s. 16. [3] Federation of European risk management associations, Standard Zarz dzania Ryzykiem, AIRMIC, ALARM, IRM: 2002: s [4] Flasi ski M., Zarz dzanie projektami informatycznymi, PWN, Warszawa 2006: s [5] Fraczkowski K., Zarz dzanie projektami informatycznymi, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2003: s [6] Kaczmarek T.T., Zarz dzanie ryzykiem handlowym i finansowym dla praktyków, O rodek Doradztwa I Doskonalenia Kadr, Gda sk 1999: s [7] Mingus N., Zarz dzanie projektami, Helion, Gliwice 2002: s [8] Proctor T., Twórcze rozwi zywanie problemów, Gda skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda sk 2002: s. 84. [9] Sztumski W., Ryzyko i wiadomo ryzyka, Fundacja Edukacyjna Transformacje, Warszawa 1994: s. 14. [10] Szyjewski Z., Zarz dzanie projektami informatycznymi, Placet, Warszawa 2001: s [11] Wróblewski P., Zarz dzanie projektami informatycznymi dla praktyków, Helion, Gliwice 2005: s. 86. [12] Wust P., Niepewno i ryzyko, PWN, Warszawa 1995: s. 6. [13] Zarychta J., Przygotowanie i zarz dzanie projektem UE. Zastosowanie metodologii struktury logicznej Łód, 2008: s. 8. [14] urek B., Zarz dzanie ryzykiem z wykorzystaniem oprogramowania wspomagaj cego RMS, Materiały I Konferencji Project Management Do wiadczenia i Metody, Gda sk 1999: s. 15. [15] Standishgroup.com

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki. z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki

ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki. z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 68

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

Zarz dzanie Projektami Informatycznymi

Zarz dzanie Projektami Informatycznymi K.Pieńkosz Zarządzanie Projektami Informatycznymi Wprowadzenie 1 Zarz dzanie Projektami Informatycznymi dr in. Krzysztof Pie kosz Instytut Automatyki i Informatyki Stosowanej Politechniki Warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym

Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym W ciągu ostatnich lat Prezes Urzędu Transportu Kolejowego zintensyfikował działania nadzorcze w zakresie bezpieczeństwa ruchu kolejowego w Polsce,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

drogowego warunkiem uzyskania dofinansowania ze rodków unijnych Wła ciwe przygotowanie i realizacja projektu Biuro JASPERS w Warszawie

drogowego warunkiem uzyskania dofinansowania ze rodków unijnych Wła ciwe przygotowanie i realizacja projektu Biuro JASPERS w Warszawie Wła ciwe przygotowanie i realizacja projektu drogowego warunkiem uzyskania dofinansowania ze rodków unijnych Robert Kietli ski Specjalista ds. Transportu Biuro JASPERS w Warszawie Realizacja projektów

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska 1. WPROWADZENIE DO ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI 1 RODZAJE DZIAŁAŃ REALIZOWANYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE CHARAKTERYSTYKA I RODZAJE DZIAŁAŃ W PRZEDSIĘBIORSTWIE

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz Samooceny Kontroli Zarządczej

Kwestionariusz Samooceny Kontroli Zarządczej Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 38 MKiDN z dnia 27. 07. 2011 r. Kwestionariusz Samooceny Kontroli Zarządczej.... (nazwa jednostki/komórki organizacyjnej) 1 2 3 4 Elementy Odpowiedzi kontroli zarządczej

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 1 Pytanie nr 1: Czy oferta powinna zawierać informację o ewentualnych podwykonawcach usług czy też obowiązek uzyskania od Państwa

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 16 grudnia 2009 r.

KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 16 grudnia 2009 r. KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarz dczej dla sektora finansów publicznych Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Listopad 2012 Organizacja funkcjonalna Dotychczas na organizację patrzono z perspektywy realizowanych funkcji. Zarząd

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ruchu. Regulując przy tym w sposób szczegółowy aspekty techniczne wykonywania tych prac, zabezpiecza odbiorcom opracowań, powstających w ich wyniku,

ruchu. Regulując przy tym w sposób szczegółowy aspekty techniczne wykonywania tych prac, zabezpiecza odbiorcom opracowań, powstających w ich wyniku, UZASADNIENIE Projekt rozporządzenia jest wypełnieniem delegacji ustawowej zapisanej w art. 19 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz.

Bardziej szczegółowo

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe Lublin, 19.07.2013 Zapytanie ofertowe na wyłonienie wykonawcy/dostawcy 1. Wartości niematerialne i prawne a) System zarządzania magazynem WMS Asseco SAFO, 2. usług informatycznych i technicznych związanych

Bardziej szczegółowo

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr /

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / zawarta w dniu. w Szczecinie pomiędzy: Wojewodą Zachodniopomorskim z siedzibą w Szczecinie, Wały Chrobrego 4, zwanym dalej "Zamawiającym" a nr NIP..., nr KRS...,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia...

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia... projekt UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia... w sprawie przyjęcia programu współpracy Gminy Grodzisk Wlkp. z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art.

Bardziej szczegółowo

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r.

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. Zaproszenie do składania informacji dotyczących organizacji szkolenia Spawanie metodą 111 (ręczne spawanie łukowe) i spawanie metodą 311 (spawanie acetylenowo-tlenowe)

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka mł. insp. dr hab. Agata Tyburska Zakład Zarządzania Kryzysowego Wyższa

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

POLITYKA GWARANCJI GRUPY TELE-FONIKA KABLE. 1. Definicje

POLITYKA GWARANCJI GRUPY TELE-FONIKA KABLE. 1. Definicje POLITYKA GWARANCJI GRUPY TELE-FONIKA KABLE 1. Definicje Producent Dostawca jedna z fabryk należących do grupy TELE-FONIKA KABLE TELE-FONIKA KABLE lub jedna ze spółek zależnych należąca do grupy TELE-FONIKA

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA HANDEL I REKLAMA W PRAKTYCE PILOTAŻOWY PROGRAM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego

Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego dr Artur J. Ko uch Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego UR w Krakowie Ka de zorganizowane dzia

Bardziej szczegółowo

Przedstawiamy raport z badań, jakie były przeprowadzane podczas spotkań w szkołach, w związku z realizacją projektu Szkoła na TAK.

Przedstawiamy raport z badań, jakie były przeprowadzane podczas spotkań w szkołach, w związku z realizacją projektu Szkoła na TAK. Przedstawiamy raport z badań, jakie były przeprowadzane podczas spotkań w szkołach, w związku z realizacją projektu Szkoła na TAK. 1. Jakie były Twoje oczekiwania przed rozpoczęciem realizacji Projektu

Bardziej szczegółowo

Biznesplan - Projekt "Gdyński Kupiec" SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA

Biznesplan - Projekt Gdyński Kupiec SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA Załącznik nr 5 do regulaminu Biznesplan - Projekt "Gdyński Kupiec" SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA SEKCJA C - PLAN MARKETINGOWY/ANALIZA

Bardziej szczegółowo

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego Mirosław Moskalewicz 1 z 7 Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego Specjalista Zdrowia Publicznego i Medycyny Spo ecznej Specjalista Po o nictwa i Ginekologii Lek. Med. Miros aw

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ ZASTOSOWANIE W ADMINISTARCJI PUBLICZNEJ

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ ZASTOSOWANIE W ADMINISTARCJI PUBLICZNEJ E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw z wykorzystaniem innowacyjnych modeli referencyjnych procesów Administracji Publicznej STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi.

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. CEL EWALUACJI: PRZEDMIOT EWALUACJI: Skład zespołu: Anna Bachanek

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Regulaminu Konkursu na działania informacyjno- promocyjne dla przedsiębiorców z terenu Gminy Boguchwała

Załącznik Nr 2 do Regulaminu Konkursu na działania informacyjno- promocyjne dla przedsiębiorców z terenu Gminy Boguchwała Załącznik Nr 2 do Regulaminu Konkursu na działania informacyjno- promocyjne dla przedsiębiorców z terenu Gminy Boguchwała WZÓR UMOWA O DOFINANSOWANIE PROJEKTU W RAMACH PROGRAMU DOTACYJNEGO DLA PRZEDSIĘBIORCÓW

Bardziej szczegółowo

Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych

Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych Terminy szkolenia 25-26 sierpień 2016r., Gdańsk - Mercure Gdańsk Posejdon**** 20-21 październik

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA Załącznik do Zarządzenia Wójta Gminy Limanowa nr 78/2009 z dnia 10 grudnia 2009 r. REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Roman Batko Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Uniwersytet Jagiello ski wypracowanie i upowszechnienie najbardziej skutecznej i efektywnej dobrej

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Wojciech R. Wiewiórowski DOLiS - 035 1997/13/KR Warszawa, dnia 8 sierpnia 2013 r. Pan Sławomir Nowak Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXXIX/247/06 Rady Gminy Firlej z dnia 12 pa dziernika 2006r.

UCHWAŁA Nr XXXIX/247/06 Rady Gminy Firlej z dnia 12 pa dziernika 2006r. UCHWAŁA Nr XXXIX/247/06 Rady Gminy Firlej z dnia 12 pa dziernika 2006r. w sprawie Programu Współpracy Gminy Firlej z Organizacjami Pozarz dowymi oraz innymi podmiotami okre lonymi w ustawie o po ytku publicznym

Bardziej szczegółowo

Nowości w module: BI, w wersji 9.0

Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Copyright 1997-2009 COMARCH S.A. Spis treści Wstęp... 3 Obszary analityczne... 3 1. Nowa kostka CRM... 3 2. Zmiany w obszarze: Księgowość... 4 3. Analizy Data Mining...

Bardziej szczegółowo

Organizacja awansu zawodowego nauczycieli W ZESPOLE SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W GŁOGOWIE

Organizacja awansu zawodowego nauczycieli W ZESPOLE SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W GŁOGOWIE Organizacja awansu zawodowego nauczycieli W ZESPOLE SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W GŁOGOWIE I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa bez bliższego określenia o : 1) Szkole

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA ZAWODOWA TECHNIK OBSŁUGI TURYSTYCZNEJ 341[05]/MEN/2008.02.07 Stara podstawa programowa. TRWANIA PRAKTYKI 12 TYGODNI x 5 dni = 60 dni

PRAKTYKA ZAWODOWA TECHNIK OBSŁUGI TURYSTYCZNEJ 341[05]/MEN/2008.02.07 Stara podstawa programowa. TRWANIA PRAKTYKI 12 TYGODNI x 5 dni = 60 dni PRAKTYKA ZAWODOWA TECHNIK OBSŁUGI TURYSTYCZNEJ 341[05]/MEN/2008.02.07 Stara podstawa programowa CZAS TRWANIA PRAKTYKI 12 TYGODNI x 5 dni = 60 dni Szczegółowe cele kształcenia: Po odbyciu praktyki słuchacz

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach

Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 41/10 Starosty Kieleckiego z dnia 24 maja 2010 w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego oraz Procedur

Bardziej szczegółowo

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera.

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera. Pytanie nr 1 Bardzo prosimy o wyjaśnienie jak postrzegają Państwo możliwość przeliczenia walut obcych na PLN przez Oferenta, który będzie składał ofertę i chciał mieć pewność, iż spełnia warunki dopuszczające

Bardziej szczegółowo

1. Planowanie strategiczne. 4. Monitorowanie i ewaluacja. 3. Wdrażanie polityk. 2. Tworzenie polityk. Wybrane dziedziny. Ochrona klimatu i atmosfery

1. Planowanie strategiczne. 4. Monitorowanie i ewaluacja. 3. Wdrażanie polityk. 2. Tworzenie polityk. Wybrane dziedziny. Ochrona klimatu i atmosfery Usprawnienie: Wprowadzenie Procedury planowania i raportowania strategicznego i operacyjnego w resortach Usprawnienie w cyklu polityk publicznych 4. Monitorowanie i ewaluacja 1. Planowanie strategiczne

Bardziej szczegółowo

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. -

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. - Załącznik nr 1a Lista sprawdzająca dot. ustalenia stosowanego trybu zwiększenia wartości zamówień podstawowych na roboty budowlane INFORMACJE PODLEGAJĄCE SPRAWDZENIU Analiza ryzyka Działanie Uwagi Czy

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Koszty realizacji Programu zostaną pokryte z budżetu Miasta Ząbki wydatki dział 900, rozdział 90013, 4300 i 4210.

Koszty realizacji Programu zostaną pokryte z budżetu Miasta Ząbki wydatki dział 900, rozdział 90013, 4300 i 4210. UCHWAŁA Nr... RADY MIASTA ZĄBKI z dnia... 2015 r. w sprawie Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na obszarze Miasta Ząbki Na podstawie art. 11a ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych.

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. 13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. Przyjęte w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców rozwiązania uwzględniły fakt, że

Bardziej szczegółowo

Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela. Warszawa, kwiecień 2013

Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela. Warszawa, kwiecień 2013 Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela Warszawa, kwiecień 2013 1 Harmonogram odbytych spotkań 1. Spotkanie inauguracyjne 17 lipca 2012 r. 2. Urlop dla poratowania zdrowia 7 sierpnia 2012 r. 3. Wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr 103/2012 Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 19 czerwca 2012 r. PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO MÓDL SIĘ TAK, JAKBY WSZYSTKO ZALEśAŁO OD

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU INSTYTUCJI SZKOLENIOWYCH DO PRZEPROWADZENIA SZKOLEŃ

KRYTERIA WYBORU INSTYTUCJI SZKOLENIOWYCH DO PRZEPROWADZENIA SZKOLEŃ Powiatowy Urząd Pracy w Rzeszowie KRYTERIA WYBORU INSTYTUCJI SZKOLENIOWYCH DO PRZEPROWADZENIA SZKOLEŃ Rzeszów 2014 r. 1. Niniejsze kryteria opracowano w oparciu o: POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 - Ustawę dnia

Bardziej szczegółowo

Zamówienia publiczne w PKP PLK S.A. w obszarze inwestycji kolejowych. Warszawa, 10 maja 2016 r.

Zamówienia publiczne w PKP PLK S.A. w obszarze inwestycji kolejowych. Warszawa, 10 maja 2016 r. Zamówienia publiczne w PKP PLK S.A. w obszarze inwestycji kolejowych Warszawa, 10 maja 2016 r. Główne cele i misja PLK Spółka PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. jest administratorem infrastruktury kolejowej.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KURSÓW DOKSZTAŁCAJĄCYCH I SZKOLEŃ W UNIWERSYTECIE GDAŃSKIM

REGULAMIN KURSÓW DOKSZTAŁCAJĄCYCH I SZKOLEŃ W UNIWERSYTECIE GDAŃSKIM Załącznik do uchwały Senatu UG nr 69/14 REGULAMIN KURSÓW DOKSZTAŁCAJĄCYCH I SZKOLEŃ W UNIWERSYTECIE GDAŃSKIM 1. Regulamin kursów dokształcających i szkoleń, zwany dalej Regulaminem określa: 1) zasady tworzenia,

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N rekrutacji i uczestnictwa w projekcie systemowym : Teraz czas na Ciebie realizowanym przez : O rodek Pomocy Spo ecznej w Rozprzy

R E G U L A M I N rekrutacji i uczestnictwa w projekcie systemowym : Teraz czas na Ciebie realizowanym przez : O rodek Pomocy Spo ecznej w Rozprzy R E G U L A M I N rekrutacji i uczestnictwa w projekcie systemowym : Teraz czas na Ciebie realizowanym przez : O rodek Pomocy Spo ecznej w Rozprzy Program Operacyjny Kapita Ludzki Priorytet VII Promocja

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 7 DO UMOWY NR. O ŚWIADCZENIE USŁUG DYSTRYBUCJI PALIWA GAZOWEGO UMOWA O WZAJEMNYM POWIERZENIU PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH

Załącznik nr 7 DO UMOWY NR. O ŚWIADCZENIE USŁUG DYSTRYBUCJI PALIWA GAZOWEGO UMOWA O WZAJEMNYM POWIERZENIU PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH Załącznik nr 7 DO UMOWY NR. O ŚWIADCZENIE USŁUG DYSTRYBUCJI PALIWA GAZOWEGO UMOWA O WZAJEMNYM POWIERZENIU PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH UMOWA O WZAJEMNYM POWIERZENIU PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH zawarta

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 Zapytanie ofertowe - Działanie PO IG 8.2 Warszawa, dnia 13.12.2013 r. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 ISTOTNE INFORMACJE O PROJEKCIE: Celem projektu "Wdrożenie zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Szkolna interwencja profilaktyczna Szkolna interwencja profilaktyczna Program wczesnej interwencji Profilaktyka selektywna Program adresowany do szkół Opracowanie programu

Bardziej szczegółowo

Statut Audytu Wewnętrznego Gminy Stalowa Wola

Statut Audytu Wewnętrznego Gminy Stalowa Wola Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr II/818/10 Prezydenta Miasta Stalowej Woli z dnia 26 kwietnia 2010r. STATUT AUDYTU WEWNĘTRZNEGO GMINY STALOWA WOLA I. Postanowienia ogólne 1 1. Statut Audytu Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Szkolenie instruktorów nauki jazdy Postanowienia wstępne

Szkolenie instruktorów nauki jazdy Postanowienia wstępne Załącznik nr 6 do 217 str. 1/5 Brzmienia załącznika: 2009-06-09 Dz.U. 2009, Nr 78, poz. 653 1 2006-01-10 Załącznik 6. Program szkolenia kandydatów na instruktorów i instruktorów nauki jazdy 1 1. Szkolenie

Bardziej szczegółowo

Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji.

Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji. Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji. Na rynku odmienia się słowo kryzys przez wszystkie przypadki. Zapewne z tego względu banki, przynajmniej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 243/2007 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA Z DNIA 7 lutego 2007 roku

ZARZĄDZENIE NR 243/2007 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA Z DNIA 7 lutego 2007 roku ZARZĄDZENIE NR 243/2007 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA Z DNIA 7 lutego 2007 roku w sprawie wprowadzenia Polityki Bezpieczeństwa Informacji Urzędu Miasta Krakowa. Na podstawie art. 33 ust 3 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

A. Informacje dotyczące podmiotu, któremu ma A1) Informacje dotyczące wspólnika spółki cywilnej być udzielona pomoc de minimis 1)

A. Informacje dotyczące podmiotu, któremu ma A1) Informacje dotyczące wspólnika spółki cywilnej być udzielona pomoc de minimis 1) FORMULARZ INFORMACJI PRZEDSTAWIANYCH PRZY UBIEGANIU SIĘ O POMOC DE MINIMIS Stosuje się do de minimis udzielanej na warunkach określonych w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ Część ogólna Tekst obowiązujący od dnia:. SPIS TREŚCI I.A. Postanowienia ogólne... 3 I.B. Podstawy prawne opracowania IRiESD... 3 I.C. Zakres przedmiotowy

Bardziej szczegółowo

Założenia prognostyczne Wieloletniej Prognozy Finansowej

Założenia prognostyczne Wieloletniej Prognozy Finansowej Załącznik nr 3 do uchwały o Wieloletniej Prognozie Finansowej Założenia prognostyczne Wieloletniej Prognozy Finansowej Uwagi ogólne Przewidywana w nowej ustawie o finansach publicznych wieloletnia prognoza

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZAMIARZE PRZEPROWADZENIA DIALOGU TECHNICZNEGO

OGŁOSZENIE O ZAMIARZE PRZEPROWADZENIA DIALOGU TECHNICZNEGO OGŁOSZENIE O ZAMIARZE PRZEPROWADZENIA DIALOGU TECHNICZNEGO I. ZAMAWIAJ CY Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A., z siedzib w Warszawie ul. Bagatela 12, 00-585 Warszawa, zarejestrowana

Bardziej szczegółowo

Dlaczego kompetencje?

Dlaczego kompetencje? Dlaczego kompetencje? Kompetencje to słowo, które słyszymy dziś bardzo często, zarówno w kontekście konieczności wykształcania ich u uczniów, jak i w odniesieniu do naszego osobistego rozwoju zawodowego.

Bardziej szczegółowo

Zawarta w Warszawie w dniu.. pomiędzy: Filmoteką Narodową z siedzibą przy ul. Puławskiej 61, 00-975 Warszawa, NIP:, REGON:.. reprezentowaną przez:

Zawarta w Warszawie w dniu.. pomiędzy: Filmoteką Narodową z siedzibą przy ul. Puławskiej 61, 00-975 Warszawa, NIP:, REGON:.. reprezentowaną przez: Załącznik nr 6 Nr postępowania: 30/2010 UMOWA Nr... Zawarta w Warszawie w dniu.. pomiędzy: Filmoteką Narodową z siedzibą przy ul. Puławskiej 61, 00-975 Warszawa, NIP:, REGON:.. reprezentowaną przez:..

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

Biznes Plan. Przedsiębiorczość wykład 3

Biznes Plan. Przedsiębiorczość wykład 3 Biznes Plan Przedsiębiorczość wykład 3 Rodzaje biznesplanów Biznesplan Przedsiębiorstwa Przedsięwzięcia (inwestycji) Zasady tworzenia biznesplanów Kompleksowość Długookresowa perspektywa Czytelność Rzetelność

Bardziej szczegółowo

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r.

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r. WSPÓLNA METODA OCENY CAF 2006 W URZĘDZIE GMINY TOMICE PLAN DOSKONALENIA Sporządził: Ryszard Góralczyk Koordynator CAF Cel dokumentu: Przekazanie pracownikom i klientom Urzędu informacji o przyjętym planie

Bardziej szczegółowo

UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS)

UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) zawarta w dniu. r. pomiędzy : Powiatowym Urzędem Pracy w Gdyni reprezentowanym przez.., działającą na podstawie upoważnienia

Bardziej szczegółowo

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne U S T AWA Projekt z dnia 26.11.2015 r. z dnia o szczególnych zasadach zwrotu przez jednostki samorządu terytorialnego środków europejskich uzyskanych na realizację ich zadań oraz dokonywania przez nie

Bardziej szczegółowo

PROGMEDICA System Zarządzania zgodnością w Szpitalu WOLTERS KLUWER DLA SZPITALI

PROGMEDICA System Zarządzania zgodnością w Szpitalu WOLTERS KLUWER DLA SZPITALI PROGMEDICA System Zarządzania zgodnością w Szpitalu WOLTERS KLUWER DLA SZPITALI lider rozwiązań dla rynku zdrowia Wśród największych profesjonalnych wydawnictw na świecie Ponad 40 krajów Europa, Ameryka

Bardziej szczegółowo

Projekt "Integracja i aktywność" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Integracja i aktywność współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego WZÓR UMOWY (KURS PRAWA JAZDY KAT. B I B+E) zawarta w dniu.. r. w Wieruszowie, pomiędzy: Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Wieruszowie, ul. Ludwika Waryńskiego 15, 98-400 Wieruszów, reprezentowanym przez

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. wymagane minimalne parametry techniczne:

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. wymagane minimalne parametry techniczne: OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA ZAŁĄCZNIK NR 1 DO SIWZ wymagane minimalne parametry techniczne: dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na:

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku.

Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku. Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości w roku 2013, realizuje działania na rzecz wsparcia i rozwoju przedsiębiorstw. Obowiązkiem spoczywającym na PARP jest

Bardziej szczegółowo

OGÓLNOPOLSKIE STOWARZYSZENIE KONSULTANTÓW ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH 00-074 Warszawa, ul. Trębacka 4 e-maill: biuro@oskzp.pl

OGÓLNOPOLSKIE STOWARZYSZENIE KONSULTANTÓW ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH 00-074 Warszawa, ul. Trębacka 4 e-maill: biuro@oskzp.pl OGÓLNOPOLSKIE STOWARZYSZENIE KONSULTANTÓW ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH 00-074 Warszawa, ul. Trębacka 4 e-maill: biuro@oskzp.pl Warszawa, 10 czerwca 2013 r. Pan Jacek Sadowy Prezes Urząd Zamówień Publicznych Opinia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik Nr 3 do Zarządzenia Nr 59/2012 Starosty Lipnowskiego z dnia 31 grudnia 2012 r. PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO PROWADZONEGO W STAROSTWIE POWIATOWYM W LIPNIE I JEDNOSTKACH

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT Szanowni Państwo! Prowadzenie działalności w branży energetycznej wiąże się ze specyficznymi problemami podatkowymi, występującymi w tym sektorze gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Proces certyfikacji ISO 9001:2015. Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku.

Proces certyfikacji ISO 9001:2015. Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku. ISO 9001:2015 Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku. Nowelizacje normy to coś więcej, niż tylko kosmetyczne zmiany; pociągają one za sobą

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

PRZETWARZANIE DANYCH OSOBOWYCH

PRZETWARZANIE DANYCH OSOBOWYCH 1 PRZETWARZANIE DANYCH OSOBOWYCH proinfosec Jarosław Żabówka proinfosec@odoradca.pl Wymogi rozporządzenia 2 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Olsztyn, dnia 30 lipca 2014 r. Poz. 2682 UCHWAŁA NR LIII/329/2014 RADY GMINY JONKOWO. z dnia 26 czerwca 2014 r.

Olsztyn, dnia 30 lipca 2014 r. Poz. 2682 UCHWAŁA NR LIII/329/2014 RADY GMINY JONKOWO. z dnia 26 czerwca 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO Olsztyn, dnia 30 lipca 2014 r. Poz. 2682 UCHWAŁA NR LIII/329/2014 RADY GMINY JONKOWO z dnia 26 czerwca 2014 r. w sprawie określenia zasad i trybu przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

NAJWYśSZA IZBA KONTROLI DELEGATURA W GDAŃSKU

NAJWYśSZA IZBA KONTROLI DELEGATURA W GDAŃSKU NAJWYśSZA IZBA KONTROLI DELEGATURA W GDAŃSKU ul. Wały Jagiellońskie 36, 80-853 Gdańsk tel. (058) 301-82-11 fax (058) 301-13-14 NIP 583-25-68-765 Regon 000000081 P/08/097 Gdańsk, dnia 29 października 2008

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. z dnia 21.04.2016. na stanowisko: specjalista systemów VR

ZAPYTANIE OFERTOWE. z dnia 21.04.2016. na stanowisko: specjalista systemów VR ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 21.04.2016 na stanowisko: specjalista systemów VR 1. Nazwa Zamawiającego Signum Project sp. z o.o. Ul. Myśliwska 61/110, 30-718 Kraków 2. Postanowienia ogólne Niniejsze postępowanie

Bardziej szczegółowo

Matematyka-nic trudnego!

Matematyka-nic trudnego! Dział II Opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia Usługa zarządzania projektem, w charakterze Specjalisty ds. przygotowania wniosków o płatność, w ramach projektu pn.: Matematyka-nic trudnego!

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Tekst jednolity -Załącznik do Zarządzenia Członka Zarządu nr 53/2002 z dnia 04.03.2002 B a n k Z a c h o d n i W B K S A REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Poznań, 22

Bardziej szczegółowo