PAKIET EDUKACYJNY DLA MŁODYCH ROLNIKÓW W KRAJACH NOWOPRZYJĘTYCH DO UNII EUROPEJSKIEJ BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY W ROLNICTWIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PAKIET EDUKACYJNY DLA MŁODYCH ROLNIKÓW W KRAJACH NOWOPRZYJĘTYCH DO UNII EUROPEJSKIEJ BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY W ROLNICTWIE"

Transkrypt

1 PAKIET EDUKACYJNY DLA MŁODYCH ROLNIKÓW W KRAJACH NOWOPRZYJĘTYCH DO UNII EUROPEJSKIEJ BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY W ROLNICTWIE CYPR, Nikozja, 2005

2 Przedmowa, podziękowania i zastrzeżenia Przedmowa Celem tej części pakietu edukacyjnego jest: Umożliwienie młodym rolnikom rozpoznania zagrożeń i niebezpieczeństw, z którymi spotykają się każdego dnia podczas pracy w gospodarstwie rolnym, Przekazanie wiedzy, w jaki sposób można zmniejszać lub wyeliminować te zagrożenia i niebezpieczeństwa, Zachęcenie młodych rolników do profesjonalnego podejścia do zarządzania bezpieczeństwem w gospodarstwie rolnym. Możesz wykorzystać dostarczone informacje do stawiania właściwych pytań i otrzymywania sensownych odpowiedzi od miejscowych ekspertów i tych organów władzy w twoim kraju, które zajmują się zagadnieniami bezpieczeństwa i higieny pracy w gospodarstwach rolnych. W niniejszym poradniku nie znajdziesz informacji w jaki sposób pracować w gospodarstwie. To jest to co czego sam musisz się nauczyć. Ale pomożemy Tobie zauważyć i zapobiec możliwym wypadkom przy pracy oraz długoterminowym zagrożeniom zdrowia. Pomożemy również zaplanować codzienne pracę i życie w gospodarstwie w taki sposób, aby ich uniknąć. Podziękowania Materiały zawarte w niniejszym przewodniku zostały opracowane na podstawie ogólnie dostępnych informacji kierowanych do rolników i zawartych na stronach internetowych następujących organizacji: The Health and Safety Executive (Komitet Wykonawczy d/s Zdrowia i Bezpieczeństwa HSE), Wielka Brytania (http://www.hse.gov.uk) The Health and Safety Laboratories (laboratoria HSE) w Wielkiej Brytanii (http://www.hsl.gov.uk) WorkSafe (Bezpieczna Praca) Zach. Australia, (http://www.saftekinc.com/worksafe), strona opracowana przez Safetek Inc of Australia (http://www.saftekinc.com). The International Labour Organisation (Międzynarodowa Organizacja Pracy ILO) zrzeszająca członków związków zawodowych reprezentujących pracowników rolnych na całym świecie. Informacje zawarte w niniejszym pakiecie uzyskano z: (http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/agriculture/intro.htm). Skorzystano również z pewnej liczby informacji zawartych na innych stronach internetowych. Wszędzie tam gdzie wykorzystano fragmenty stron internetowych, podano o tym informacje oraz adresy internetowe stron, które je zawierają. Informacje zawarte w tej części pakietu edukacyjnego nie wyczerpują wszystkich zagadnień dostępnych na wymienionych stronach internetowych. Z drugiej strony dużo wiadomości zawartych w niniejszym przewodniku zostało rozbudowanych lub powstało z połączenia różnych informacji zawartych na poszczególnych stronach internetowych. Informacja o adresach stron internetowych (zawierających oryginalne wiadomości), oraz wykaz pozycji książkowych, prospektów i czasopism (które można kupić lub otrzymać bezpłatnie) została przedstawiona w ostatnim rozdziale (bibliografia) niniejszej części pakietu edukacyjnego oraz na dołączonej płycie CD. 1

3 Zastrzeżenia Informacje zawarte w niniejszej części pakietu edukacyjnego zostały opracowane na podstawie materiałów zawartych w uznanych i wiarygodnych źródłach międzynarodowych i obejmują kluczowe problemy zdrowia i bezpieczeństwa rolników, ich rodzin oraz pracowników rolnych. Opracowując niniejsza część pakietu edukacyjnego podjęliśmy wszelkie możliwe starania, aby informacje w nim zawarte były prawdziwe, nie możemy jednak gwarantować, że tak jest. Należy również zauważyć, że jakkolwiek przedstawione materiały są z pewnością zgodne z obecną międzynarodową najlepszą dostępną praktyką, nie możemy zagwarantować, że przedstawione informacje będą możliwe do wykorzystania w warunkach uregulowań prawnych w twoim kraju. Niektóre z przedstawionych metod postępowania mogą też być niewłaściwe dla twojego położenia geograficznego. Z tego powodu opracowujący Pakiet edukacyjny dla młodych rolników nie będą zgadzać się na żadne płatności za straty lub uszkodzenia wynikłe z zastosowania podanych informacji w warunkach twojego gospodarstwa rolnego. Informacje dostarczone zostały na zasadzie ich wykorzystania na własne ryzyko. 2

4 Spis treści * * * * * Przedmowa, podziękowania i zastrzeżenia... 1 Spis treści... 3 Słownik... 5 CZĘŚĆ I. WPROWADZENIE... 8 A. Kontekst... 8 B. Wypadki w gospodarstwach... 9 C. Zagrożenie zdrowia... 9 D. Nie potrafisz zachować nadmiernej ostrożności...10 E. Zapewnij na fermie bezpieczeństwo dzieciom...13 F. Bezpieczne prowadzenie gospodarstwa...13 G. Twój prawny obowiązek...16 H. Codzienne zagrożenia w gospodarstwie i ich długoterminowe skutki dla zdrowia...19 I. W jaki sposób spełnić te wszystkie wymagania?...24 CZEŚĆ II. WYBÓR WYPOSAŻENIA I MASZYN...26 A. Zasady ogólne...26 B. Eksploatacja ciągnika...26 C. Użytkowanie wózków motocyklowych (traktorków)...28 D. Przeglądy i naprawy ciągników...30 E. Osłony części maszyn w ruchu...32 F. Bezpieczeństwo w warsztacie...33 G. Bezpieczne korzystanie z prądu elektrycznego...35 H. Bezpieczeństwo przy spawaniu i innych pokrewnych pracach naprawczych...37 CZĘŚĆ III. WYBÓR STRATEGII OCHRONY CHEMICZNEJ ROŚLIN...40 A. Informacje podstawowe...40 B. Substancje chemiczne w gospodarstwie: przechowywanie i usuwanie...40 C. Bezpieczne użycie substancji chemicznych na fermie: oprysk pestycydami...42 CZĘŚĆ IV. WYBÓR STRATEGI UTRZYMYWANIA I LECZENIA ZWIERZĄT...45 A. Wstęp...45 B. Ogólna strategia zapewnienia bezpieczeństwa na fermach bydła mlecznego...47 C. Ogólne kryteria bezpiecznego załadunku bydła...48 D. Ogólne kryteria bezpieczeństwa przy obsłudze owiec...50 E. Ogólne zasady bezpieczeństwa podczas strzyżenia owiec...52 F. Ogólne kryteria bezpieczeństwa dla koni wierzchowych...54 G. Ogólne kryteria bezpieczeństwa przy obsłudze trzody chlewnej...55 H. Ogólne zasady unikania zagrożenia chorobami odzwierzęcymi...57 I. Bezpieczne stosowanie lekarstw oraz środków do odrobaczywiania dla zwierząt

5 CZĘŚĆ V. NAWOŻENIE I UPRAWA GLEBY...64 A. Podstawowe zasady...64 B. Wytyczne obowiązujące w Wielkiej Brytanii dotyczące zarządzania nawozami naturalnymi w gospodarstwie rolnym w celu zapewnienia bezpieczeństwa żywności...64 C. Bezpieczne przechowywanie i stosowanie bezwodnego amoniaku...69 D. Bezpieczne magazynowanie i stosowanie saletry amonowej...71 CZĘŚĆ VI. UNIKANIE WYPADKÓW I ZAGROŻEŃ PODCZAS CODZIENNEJ PRACY W GOSPODARSTWIE ROLNYM...79 A. Kontekst...79 B. Rak skóry...79 C. Stres cieplny...81 D. Unikanie wypadków przez dzieci...82 E. Unikanie wypadków podczas ręcznego podnoszenia i przeładunku..84 F. Skutki długotrwałego oddziaływania hałasu w gospodarstwie...86 G. Bezpieczna praca przy silosach...87 H. Niebezpieczeństwo przy pracach z belami siana...89 I. Ochrona osobista podczas walki z pożarem...91 J. Skutki długotrwałej wibracji całego ciała...93 K. Napowietrzne linie energetyczne...95 Wybrane pozycje bibliograficzne i strony internetowe

6 Słownik Absorpcja przenikanie ciał stałych do płynów przez naczynia włoskowate, na drodze osmozy, w procesie rozpuszczania lub reakcji chemicznej. Związki chemiczne są silnie absorbowane przez krew w miejscu przecięcia skóry lub przez oczy. Awaryjne rozlanie/rozsypanie (ang. Emergency Spills) - przypadkowe rozsypanie/rozlanie substancji chemicznej powodujące natychmiastowe zagrożenie personelu i/lub środowiska. W tej sytuacji opuść szybko miejsce zdarzenia i wezwij pomoc. Za usunięcie skutków rozsypania/rozlania substancji chemicznej jest odpowiedzialny specjalnie wyszkolony i wyposażony personel. Czynnik uczulający - substancja chemiczna, która w konkretnych dawkach po powtórzonej ekspozycji powoduje rozwój reakcji alergicznych u ludzi i zwierząt. Czynniki rakotwórcze (kancerogeny) wszystkie substancje które przyczyniają się do wzrostu nowotworu w żywych tkankach, albo te które są znane jako wywołujące raka ludzi lub zwierząt, lub doświadczalnie zbadane czynniki rakotwórcze wywołujące nowotwory zwierząt w warunkach laboratoryjnych. Duszność - krótki oddech, oddychanie z trudnością. DWA - Time Weighted Average - koncentracja jakiegoś czynnika szkodliwego odniesiona do 8-mio godzinnego dnia pracy (40 godzin / tydzień) na który pracownik może być wystawiony bez szkodliwego wpływu na jego zdrowie. EPA (The Environmental Protection Agency) Agencja Ochrony Środowiska kontroluje i wprowadza w życie przepisy ochrony środowiska. Higiena - dział medycyny, badający wpływ środowiska na zdrowie fizyczne i psychiczne człowieka. Celem tych badań jest zapewnienie poszczególnym osobom oraz społeczeństwu jak najlepszych warunków rozwoju fizycznego i psychicznego. Praktycznymi wynikami higieny są wskazania dotyczące usuwania z życia ludzkiego wpływów ujemnych, w różny sposób zagrażających zdrowiu, i wprowadzania czynników dodatnich. IDLH - (Immediately Dangerous to Life and Health). Bezpośrednio niebezpieczna dla życia i zdrowia - maksymalne stężenie substancji występujące w przedziale czasu o długości do 30 minut nie powoduje objawów jakiś uszkodzeń i nieodwracalnych skutków zdrowotnych. Kwas związek organiczny lub nieorganiczny o ph <7. Żrące działanie kwasu powoduje zniszczenie tkanki ludzkiej. Łatwopalność - łatwość z jaką ciecz, ciało stałe lub gaz zapali się, albo samorzutnie albo na skutek działania iskry lub otwartego płomienia. Materiał wybuchowy - substancja chemiczna, która powoduje nagły, prawie natychmiastowy wzrost ciśnienia gazu i ciepła, gdy została poddana gwałtownemu wstrząsowi, ciśnieniu lub wysokiej temperaturze. Mutageny - związki chemiczne, które wywołują mutacje DNA i żywych komórek. Przyp.tłum. (http://pl.wikipedia.org/wiki/higiena 5

7 Narkoza - otępienie albo nieprzytomność spowodowana podaniem substancji chemicznej. Niebezpieczny związek chemiczny - substancja chemiczna, dla której statystycznie istotny materiał dowodowy oparty na co najmniej jednym badaniu przeprowadzonym zgodnie z zasadami naukowymi, wskazuje, że wystąpił ostry lub przewlekły stan chorobowy u pracowników poddanych jej oddziaływaniu. Termin "zagrożenie zdrowia" obejmuje związki chemiczne, które są rakotwórcze, toksyczne, wysoko toksyczne odczynniki chemiczne, toksyny, środki drażniące, substancje żrące, środki uczulające, trucizny wątrobowe, neurotoksyny, środki które oddziaływają na system krwiotwórczy oraz środki które uszkadzają płuca, skórę, oczy lub śluzówkę. NIOSH (ang. National Institute of Occupational Safety and Health) Narodowy Instytut Bezpieczeństwa Zawodowego i Zdrowia. Wydzielona część Centrum Kontroli Chorób Publicznej Służby Zdrowia w Wydziale Zdrowia i Służby Człowiekowi. NIOSH prowadzi badanie i prace wdrożeniowe w zakresie bhp oraz promuje szkolenia z tego zakresu. Odpadki chorobotwórcze - odpadki, które mogą wywoływać choroby. Odpadki traktowane jako chorobotwórcze zawierają wirusy lub inne patogenne organizmy dostatecznie złośliwe i w odpowiedniej ilości, żeby ich oddziaływanie mogło spowodować wystąpienie choroby zakaźnej. Odpady biologiczne materiały zbyteczne które są biologicznymi próbkami lub otoczeniem (jak zainfekowany organizm lub niezabezpieczone laboratorium), stwarzające zagrożenie dla człowieka i jego środowiska. Definicja ta zawiera w sobie wszystkie materiały, które mogą spowodować chorobę człowieka i nie są sklasyfikowane jako kontrolowane odpady przemysłowe. OSHA (ang. Occupational Safety and Health Administration) - jednostka administracj i państwowej w Wielkiej Brytanii, której powierzono zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy. Osobiste wyposażenie ochronne wyposażenie lub odzież noszona przez pracowników w celu zabezpieczenia ich przed zagrożeniami w środowisku pracy, np. respirator, rękawice i okulary ochronne. Plan higieny chemicznej - program napisany i wprowadzony do stosowania przez pracodawcę, zawierający procedury, opis wyposażenia, osobistego wyposażenia ochronnego i opis wykonywanych prac, mający na celu zabezpieczenie pracownika przed zagrożeniem utraty zdrowia przez oddziaływanie używanych na poszczególnych stanowiskach pracy niebezpiecznych substancji chemicznych. Plan ten w języku angielskim dostępny jest w internecie pod adresem: Reaktywność chemiczna zdolność materiału do przemiany chemicznej, skutkującej zagrożeniem wybuchem lub uwolnieniem trujących gazów. REL (Recommended Level Exposure) - Zalecany poziom ekspozycji. Wytyczne publikowane przez NIOSH. Substancja żrąca - substancja chemiczna, która powoduje widoczne zniszczenie, albo nieodwracalne zmiany w żywej tkance, przez jej oddziaływanie w miejscu kontaktu. Substancje drażniące - związki chemiczne, które po absorpcji, inhalacji (wdychaniu) lub spożyciu powodują zapalenie tkanek lub bolesność 6

8 Temperatura wrzenia temperatura przy której ciśnienie pary cieczy jest równe ciśnieniu otaczającego powietrza atmosferycznego i przy której ciecz gwałtownie zamienia się w parę. Łatwopalne ciecze posiadające niskie temperatury wrzenia są traktowane jako stwarzające zagrożenie pożarowe. Teratogen - czynnik lub substancja chemiczna, która może spowodować fizyczne wady w rozwijającym się embrionie albo płodzie, gdy kobieta w ciąży wystawiona jest na jego działanie. Trucizna - każda substancja stosowana w małych dawkach, szkodliwa dla żywych tkanek. Utleniacz - substancja chemiczna, która inicjuje albo przyczynia się do zapłonu w materiałach, przez co wywołuje ogień. Wysoce toksyczny odnosi się szkodliwego wpływu jaki wywiera krótka, jednorazowa ekspozycja na substancję toksyczną. Występuje on w stosunkowo krótkim czasie. Ekspozycja jest określona w sekundach, minutach lub godzinach w zależności od absorpcji substancji toksycznej przez drogi oddechowe lub skórę. Zagrożenia materialne - gazy sprężone, materiały wybuchowe, łatwopalne, utleniacze, substancje niestabilne lub reagujące z wodą. Zagrożenie - możliwość, że ekspozycja na jakiś czynnik może spowodować wypadek, gdy czynnik ten jest wykorzystywany poza ustalonym stanem. Zagrożenie oddechowe - spowodowane szczególną koncentracją zanieczyszczenia gazowego przedostającego się do ciała przez układ oddechowy i powodującego jakąś dysfunkcję organizmu. Zasady związki chemiczne o ph>7. Zasady albo inaczej substancje kaustyczne mogą wywierać efekt żrący na tkanki ludzkie. Zatrucie chroniczne utrata zdrowia w wyniku powtarzającej się lub długotrwałej ekspozycji człowieka na materiały toksyczne. Związek organiczny - każdy związek chemiczny zawierający węgiel. 7

9 CZĘŚĆ I. WPROWADZENIE A. Kontekst Powszechnie wiadomo, że praca w gospodarstwie rolnym jest niebezpieczna. Rolnicy są zagrożeni chorobami zawodowymi takimi jak pylica płuc, artretyzm, utrata słuchu i nowotwór skóry. Są również narażeni na wypadki związane z niewłaściwym użyciem substancji chemicznych i niewłaściwą obsługą maszyn. Ryzyko to przypisane jest również do rodziny rolnika, jego sąsiadów a w niektórych przypadkach, do innych ludzi przebywających w okolicy w celach rekreacyjnych. Na przykład, w Wielkiej Brytanii i Irlandii rolnictwo jest traktowane jako rodzaj zajęcia które ma jedną z najgorszych reputacji odnośnie relatywnej ilości wypadków i zgonów. Według statystyk za rok 2001/2002 w Wielkiej Brytanii liczba wypadków śmiertelnych wynosiła 9 na 100 tys. ludzi zatrudnionych w rolnictwie, a w dziesięcioleciu zarejestrowano 497 wypadków śmiertelnych. Inaczej ujmując, 50 ludzi w roku, albo jedna osoba na tydzień traci życie w wypadkach związanych z pracą lub pobytem na terenie gospodarstwa rolnego. Przy czym zgony spowodowane wypadkami związanymi z obsługą maszyn stanowią prawie połowę z tej liczby. Rolnicy ciągle podejmują ryzykowne działania. I tak np. 11 czerwca 2001 roku farmer w hrabstwie Clare w Irlandii, został oskarżony o niewłaściwe zabezpieczenie wałka odbioru mocy (WOM) w swoim ciągniku. W poprzednim roku w Irlandii, w wyniku urazów z nieosłoniętym wałkiem odbioru mocy, zginęło 16 ludzi. Rolnikowi jest trudno wyobrazić sobie, że wieś stała się atrakcyjna dla ludzi z miasta, którzy nie znają zagrożeń występujące na fermie. Przybysze ci są często nieświadomi faktu, że uprawy są opryskane, a zachowania zwierząt gospodarskich mogą być dla nich niebezpieczne. Turyści rozbijający namioty albo nocujący w przyczepach campingowych na terenach wiejskich mogą być narażeni na kontakt z bakteriami E-coli 0157:H7, które występują na powierzchni ziemi zabrudzonej ochodami zwierząt. Teren gospodarstwa rolnego jest zawsze atrakcyjny dla dzieci, które podczas przebywania na jego obszarze nie zawsze zdają sobie sprawę z niebezpieczeństwa. Trzeba sobie powiedzieć, że nie jesteśmy w stanie przewidzieć zachowań głupców, ale możemy dużo zrobić, aby ochronić siebie od wypadków mogących występować w naszym gospodarstwie oraz uprzedzić osoby przebywające na naszym terenie o istniejących zagrożeniach. W następnych rozdziałach naszego poradnika adresowanego przede wszystkim do młodych rolników przedstawimy praktyczne wskazówki i porady oraz niezbędne informacje techniczne konieczne dla uczynienia naszego gospodarstwa bezpiecznym. 8

10 B. Wypadki w gospodarstwach Wcześniej wspomnieliśmy o statystyce wypadków śmiertelnych w gospodarstwach rolnych w Wielkiej Brytanii*. Z pośród 497 śmiertelnych wypadków w ciągu 10 lat, ich ofiarami padło: 173 robotników rolnych, 253 rolników pracujących we własnych gospodarstwach, 71 osób nie związanych z pracą w gospodarstwie. Przerażającym jest, że 49 śmiertelnych wypadków dotyczyło dzieci w wieku poniżej 16 lat. Zgony występowały w następstwie wypadków związanych z : środkami transportu (wywrócenie pojazdu, wypadniecie ludzi z pojazdu) 33% upadkiem z wysokości (praca na dachu itp.) 18% uderzeniem przez spadający obiekt (belka, drzewo, gałąź itp.) 14% kontaktem z poruszającą się maszyną lub niezabezpieczoną częścią maszyny 10% kontaktem ze zwierzętami 8% porażeniem prądem elektrycznym 7%. C. Zagrożenie zdrowia Jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia rolnika w długim okresie czasu stanowi kontakt z pestycydami i aerozolami powstającymi podczas oprysków. Ryzyko utraty zdrowia w dłuższym okresie czasu występuję również na skutek: wdychania pyłu pochodzenia roślinnego i mineralnego (pylica płuc) wdychania toksycznych gazów, które mogą być przyczyną stałych problemów ze zdrowiem lub nagłej śmierci. Toksyczne gazy w gospodarstwie wytwarzane są podczas fermentacji odchodów i przechowywania plonów. * Przyp. tłum. W Polsce, przyczyny śmiertelnych wypadków w rolnictwie przedstawiono w poniższej tabeli (z opracowania KRUS z kwietnia 2005 Wypadki przy pracy i choroby zawodowe rolników... dostępnego na stronie internetowej 9

11 Wdychanie tych gazów może skutkować nieodwracalnym uszkodzeniem płuc i przewlekłymi problemami z oddychaniem. Badania naukowe wykazały zwiększoną zapadalność na raka skóry tych rolników, którzy pracują podczas słonecznej pogody bez odzieży ochronnej lub nie używają, tam gdzie to możliwe, daszków przeciwsłonecznych. Badania naukowe wykazały, że praca w gospodarstwie pociąga za sobą kontuzje stawów i wiązadeł. Te uszkodzenia wytwarzają u rolnika skłonność do zapalenia stawów (artretyzm), co może prowadzić do zmniejszenia ich ruchliwość podczas wykonywania prac. Grupa zawodowa rolników, w miarę upływu lat, charakteryzują się większą utratą słuchu niż przedstawiciele innych zawodów. Utrata słuchu jest powszechna u tych rolników, którzy narażeni są na głośny i ciągły hałas pochodzący od niewłaściwie utrzymanych maszyn i sprzętu oraz u tych, którzy nie stosują odpowiednich ochronników słuchu. Rolnicy prowadzący chów zwierząt w budynkach inwentarskich często cierpią na chorobę nazwaną Syndromem Toksycznego Organicznego Kurzu. Te dolegliwości są wywołane przez toksyny i kurz występujący w budynkach inwentarskich. Pestycydy stosowane w rolnictwie i bezwodny amoniak należą do substancji chemicznych, które mogą powodować ostre lub chroniczne problemy zdrowotne. Wielu rolników zaniedbuje stosowania osobistego wyposażenia ochronnego podczas manipulowania chemikaliami. E coli 0157 jest szczególną bakterią, która występuje w jelitach takich zwierząt jak bydło, owce, jelenie, kozły i dzikie ptaki. Toksyny, które ona wytwarza powodują u ludzi poważne skutki zdrowotne nie tylko w postaci biegunki, ale również uszkodzenie nerek, a nawet zgon. D. Nie potrafisz zachować nadmiernej ostrożności Wyobrażenia ludzi mieszkających w mieście o pracy rolnika jest często takie, że jest to zdrowe zajęcie, wykonywane na świeżym powietrzu daleko od zaludnionych i zanieczyszczonych miast, zapewniające zdrową dawkę ruchu. W jakimś sensie jest to prawda. Na przykład statystyki umieralności w Stanach Zjednoczonych wskazują, że dla farmerów wskaźnik umieralności na zawał serca i raka jest niższy w porównaniu z innymi grupami zawodowymi. Jednakże, praca w gospodarstwie rolnym jest połączona z innymi problemami zdrowotnymi. Przegląd różnych zagrożeń zdrowotnych jest przedstawiony dalszych częściach niniejszego opracowania. Przy okazji zasygnalizujmy, jak ważnym jest zachowanie ostrożności podczas wykonywania rutynowych czynności w gospodarstwie i myślenie o następstwach wykonywanej czynności. Przykładowo, gdy przeprowadzasz opryski pestycydami musisz pamiętać, że jest wysoce prawdopodobne pozostanie resztek pestycydów w opryskiwaczu. Bez solidnego oczyszczenia opryskiwacza po pracy, ten kto później będzie go używał, będzie nieświadomie narażony na skutki oddziaływania resztek pestycydów. Tak więc najbardziej narażony będzie późniejszy użytkownik opryskiwacza, możesz Ty nim być lub Twoja rodzina, lub pracownik dokonujący jego przeglądu lub naprawy. Ostatnio w Wielkiej Brytanii rządowy Komitet Wykonawczy d/s Zdrowia i Bezpieczeństwa zdecydował się na określenie rzeczywistego zagrożenia dla pracowników poprzez ocenienie ilości pozostałości pestycydów w typowych urządzeniach będących na wyposażeniu farm. Współpracujące laboratoria badawcze wykonały odpowiednie badania dla zwykle stosowa- 10

12 nych pestycydów i różnych rodzajów opryskiwaczy. Określenie ilości pozostałości powiązano ze sposobem opryskiwania oraz ze stosowanym sposobem czyszczenia opryskiwacza. Początkowe badania przeprowadzone w 250 fermach pozwoliły na określenie typów stosowanych opryskiwaczy oraz rodzajów stosowanych pestycydów. W następnym etapie badań czternastu właścicieli ferm wyraziło zgodę na przeprowadzenie badań polowych, po dwa na każdą fermę. Badania te przeprowadzono w głównych okresach oprysku w roku, tzn. późną wiosną i jesienią/zimą. Pobierano próbki rozpylonej cieczy z takich miejsc jak dysze i belka opryskiwacza, zbiornik pestycydów oraz z innych miejsc na ciągniku, w tym z przedniej szyby i drzwi. Łącznie z 7 miejsc podczas każdych badań. Dodatkowo z bawełnianych rękawiczek noszonych przez rolnika. Podczas wykonywania typowych czynności takich jak wchodzenie/wychodzenie z kabiny ciągnika, jazda, montowanie wyposażenia, wymiana filtra oleju na rękawiczkach tych gromadziły się zanieczyszczenia, co pozwoliło określić narażenie rolnika na pestycydy. Każdą zebraną próbkę badano na obecność 13 najbardziej popularnych pestycydów. Wyniki przeprowadzonych badań wykazały, że resztki pestycydów na wyposażeniu wykorzystywanym do oprysków mają znaczenie dla zdrowia. Stwierdzono przy tym, że gospodarstwa na terenie których wykonywano badania nie były prowadzone przez złych rolników. Wszyscy oni czyścili wyposażenie używane do oprysków. Nie mniej jednak, każdy pracownik który obsługiwał podczas badań urządzenia do oprysków, jeżeli posiałby w tym czasie otwartą ranę lub skaleczenie, mógł wchłonąć niebezpieczną dawkę chemikaliów, nie zdając sobie z tego sprawy. Zawodowe narażenie na niebezpieczną substancję przenoszoną drogą powietrzną jest zwykle rozpatrywane w kategoriach wdychania. Generalnie, dopuszczalna dawka takiej substancji chemicznej odnosi się do ilości danego związku, który może człowiek wdychać bez szkodliwych następstw. Nie mniej jednak, obecnie powszechnie przyjmuje się, że niektóre toksyczne substancje mogą przedostawać się do ciała człowieka również przez skórę, zwiększając szkodliwy efekt oddziaływania danego związku na człowieka (chociaż właściwość przenikania przez skórę jest bardzo różna dla różnych substancji chemicznych ). W Wielkiej Brytanii, Komitet Wykonawczy d/s Zdrowia i Bezpieczeństwa przeprowadził badania mające na celu określenie stopnia pochłaniania przez skórę oparów wielu substancji różniących się parametrami fizyczno-chemicznymi. Badania były przeprowadzone na małej grupie ochotników w pomieszczeniu o kontrolowanym składzie powietrza zawierającym 4 związki chemiczne o których wiadomo, że przenikają przez skórę człowieka (toluen, ksylen, 1 - metoksy-2 - propanol i 2 butanon). Są to składniki aktywne zawarte w szerokiej gamie produktów używanych w rolnictwie, gospodarstwie rolnym i przy konserwacji/remontach maszyn. Pochłanianie par tych substancji chemicznych przez ciało człowieka było oceniane poprzez kontrolowanie poziomu związków chemicznych wydalanych przez człowieka w procesie usuwania toksyn. Ochotnicy byli ubrani w koszulki z krótkim rękawem i dżinsy a oddychali czystym powietrzem poprzez maski. Przebywali w pomieszczeniu skażonym parami związków chemicznych przez 4 godziny, w ciągu których ich ciało wchłonęło przypuszczalną dopuszczalną dawkę tych związków. Przeprowadzone badania wykazały, że dla niektórych związków chemicznych ich pary pochłaniane przez skórę mogą znacząco podnieść stężenie substancji toksycznych w ciele człowieka. Dalsze badania przeprowadzone przy wykorzystaniu rozpuszczalnika - 2-butoxyethanolu wykazały, że jeżeli temperatura i wilgotność powietrza zwiększa się, przenikanie jego przez skórę jest znacząco silniejsze (a więc, jeżeli pracujesz ciężko w upale to zwiększasz swoje zagrożenie!). Jest ważne również uświadomienie 11

13 sobie, że noszenie kombinezonu powoduje tylko małą różnicę w pochłanianiu par tego rozpuszczalnika. Nie znaczy to jednak, że używanie produktów zawierających wymienione wyżej związki chemiczne nie jest bezpieczne. Tylko twoje ciało potrzebuje czasu do wyzdrowienia i wypłukania wszystkich wchłoniętych substancji toksycznych. Jest bardzo ważne, aby pracować w wentylowanym pomieszczeniu i stosować wyposażenie zabezpieczające oraz stosować się do zaleceń zawartych w ulotkach informacyjnych i instrukcjach dostarczanych przez sprzedawcę Najwięcej wypadków w gospodarstwie rolnym i związanych z nimi kontuzji i zranień powstaje wówczas, gdy ludzie nie postępują z właściwą ostrożnością. Spieszą się, nie sięgają po właściwe narzędzia i wyposażenie lub zbyt ufają sobie i myślą, że nie muszą nosić właściwej odzieży ochronnej. W poniższej tabeli przedstawiono przykłady typowych wypadków na fermach na Cyprze kraju nowo przyjętym wraz z Polską do Unii Europejskiej. Wszystkich tych wypadków można było uniknąć! Wydarzenie / Wypadek opis Wywrotka ciągnika podczas zjazdu ze stoku Upadek pracownika z poruszającej się maszyny Upadek z wysokości Upadek z drabiny. Uszkodzenie ręki przez pas napędowy w ruchu Przyczyna Prawdopodobne skutki Co należy robić Czego nie wolno robić Awaria hamulców lub hamulce użyte w niewłaściwy sposób Niewłaściwa pozycja na maszynie Niewłaściwe wykorzystanie maszyny Niewystarczające zabezpieczenie przewidziane przez przepisy, gdy praca odbywa się na wysokości ponad 2 m - Niewłaściwe zabezpieczenie drabiny. - Uszkodzona drabina w użytkowaniu. Nieodpowiednia osłona przekładni napędowej Farmer może ulec kontuzji lub zabić cię podczas wywrotki ciągnika. Zranienie Kontuzja, zranienie ciała. Kontuzja, zranienie ciała Kontuzja, zranienie ciała - Prowadź ciągnik uważnie - Sprawdź stan techniczny ciągnika przed jazdą (w tym np.poziom płynu hamulcowego Przewóz osoby zgodnie z zaleceniami producenta. Zapewnij wszelkie środki ostrożności będące w dyspozycji Zapewnij właściwe posadowienie i umocowanie drabiny Zapewnij dobre zabezpieczenie części maszyn w ruchu i odpowiednią odzież Nie kieruj ciągnikiem z dodatkowym, niepotrzebnym ładunkiem na niebezpiecznym podłożu Przewóz pasażera bez odpowiedniego siedziska i zapewnienia bezpieczeństwa jest zabroniony Praca na wysokości bez środków zabezpieczający ch jest zabroniona. Nie używaj drabiny źle posadowionej i umocowanej. Praca z urządzeniami w ruchu nie posiadającymi odpowiednich zabezpieczeń jest niedopuszczalna 12

14 Eksplozja akumulatora. Wadliwa instalacja elektryczna. Uszkodzenie oczu. Obchodź się z akumulatorem ostrożnie Ukąszenie przez węża Niewłaściwe obuwie ochronne Uszkodzenie ciała Ogień wypalanie traw, ścierniska Niekontrolowany ogień. Nie wypalaj pól. E. Zapewnij na fermie bezpieczeństwo dzieciom W Europie obserwuje się wzrost troski o zapewnienie bezpieczeństwa dzieciom i młodym ludziom na fermie. Gospodarstwo rolne jest obszarem, dla którego zagrożenia muszą być rozpatrywane osobno, ponieważ wiele wypadków dotyczy osób spoza gospodarstwa, w tym osób przyjezdnych. I tak na przykład w Wielkiej Brytanii podejmuje się od wielu lat działania adresowane do dzieci poprzez zapoznawanie ich z zagrożeniami występującymi na wsi. Dostępne są książki i kasety wideo, które można zamawiać przez internet. Organizowane są również specjalne szkolenia dla dzieci. Więcej o problemie zapewnienia bezpieczeństwa dzieciom znajdziesz w internecie na stronie : F. Bezpieczne prowadzenie gospodarstwa Bezpieczeństwo na fermie można najlepiej zapewnić poprzez przyjęcie przez pracowników roli zarządzających bezpieczeństwem i zdrowiem. Długoletnie doświadczenia wskazują, że dobre zarządzanie bezpieczeństwem prowadzi do wzrostu produktywności gospodarstwa rolnego. Przez realizację dobrego programu zarządzania bezpieczeństwem możesz uniknąć nie tylko kontuzji i zranień, ale niezaplanowanych zdarzeń, które są kosztowne, zabierają mnóstwo czasu i powodują stres. Takie podejście do zagadnienia bezpieczeństwa ma duże znaczenie ekonomiczne. Jak zacząć? W celu oceny zarządzania bezpieczeństwem w twoim gospodarstwie rolnym, sprawdź czy dysponujesz: spisem typowych zagrożeń związanych z: uprawami, obsługą maszyn i urządzeń, stosowaniem nawozów i chemikaliów oraz wykonywaną na fermie pracą, systemem rejestracji wypadków(kontuzji, zranień), systemem rejestracji wypadków, których konsekwencji uniknąłeś o mały włos oraz systemem identyfikacji zagrożeń, z którymi się spotkałeś, w związku z wykonywana pracą, instrukcjami bezpieczeństwa prac w gospodarstwie rolnym, systemem szkolenia i nadzoru dla nowych i młodych pracowników, odzieżą i wyposażeniem ochronnym, systemem szkoleń praktycznych przy wprowadzeniu do gospodarstwa nowego wyposażenia lub nowej produkcji, systemem wymiany doświadczeń na temat bezpieczeństwa pracy pomiędzy pracodawcą, dostawcami sprzętu i pracownikami łatwo dostępnymi informacjami na temat bezpieczeństwa związanego z urządzeniami mechanicznymi, innego wyposażenia fermy oraz substancjami niebezpiecznymi, przepisami prawnymi dotyczącymi bezpieczeństwa pracy i zdrowia. Przyp.tłum: w języku angielskim 13

15 Jak kontynuować? Nakreśl plan zarządzania bezpieczeństwem pracy na fermie obejmujący punkty wymienione wyżej. Sporządź ten plan w formie pisemnej i umieść go w teczce lub segregatorze, w którym przechowujesz inne dokumenty związane z bezpieczeństwem urządzeń mechanicznych, wyposażenia i chemikaliów. Dyskutuj o nim z innymi podczas wykonywania różnych czynności w gospodarstwie i spróbuj zaszczepić innym zainteresowanie ich bezpieczeństwem. Bądź pewien, że twój plan poprzez ciągłą dyskusję z innymi spowoduje powstanie systemu identyfikacji ryzyka, oszacowania i kontroli niebezpieczeństwa Bądź pewien, że po tych dyskusjach pracownicy i inne osoby w gospodarstwie będą przyjaźnie ustosunkowani do twojego planu i będą wykonywać swoją pracę bezpieczniej, zgodnie z prawnymi wymogami dotyczącymi zachowania bezpieczeństwa i zdrowia. Twój plan powinien dostarczyć pracownikom fermy informacji na temat bezpieczeństwa pracy, wprowadzić w zagadnienia bhp nowo zatrudnionych pracowników i przewidywać prowadzenie szkoleń przy wprowadzaniu nowej produkcji, powinien szczególnie zabezpieczać młodych pracowników oraz wprowadzić rejestrację wypadków skutkujących uszkodzeniami ciała oraz wypadków, które przez szczęśliwy zbieg okoliczności nie skończyły się zranieniami. A także rejestrację prawdopodobnych zagrożeń. Konsultacje Konsultacje, inaczej dyskusja - są to rozmowy prowadzone z osobami pracującymi na fermie, które mają na celu osiągniecie porozumienia w temacie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. Mogą tutaj mieć zastosowanie następujące wskazówki: Pozwól innym dyskutować i przyczyniać się w ten sposób do powstania ostatecznej wersji twojego planu zarządzania bezpieczeństwem na fermie Staraj się zrobić tak, aby każdy na fermie znał i rozumiał zasady bhp, które wspólnie ustaliliście i był świadomy zasad prawnych dotyczących bezpieczeństwa, obowiązujących na stanowiskach pracy, Włącz innych w proces planowania bezpieczeństwa użytkowania nowego wyposażenia technicznego, przed jego nabyciem, Przedyskutuj zawczasu nieznane lub potencjale zagrożenia bhp związane z nową produkcją i sporządź uzgodnioną procedurę bezpiecznego postępowania, Podczas wykonywania wspólnych przedsięwzięć, wymieniajcie nieustannie informacje w celu uniknięcia ryzykownych sytuacji, O ile to możliwe, trzymaj się ustalonych uzgodnień dotyczących bhp dla każdego zadania, Jeżeli wystąpi wypadek przy pracy, nawet najmniejsze skaleczenie, przedyskutuj i uzgodnij sposób postępowania, aby zapewnić bezpieczne kontynuowanie pracy, Bądź gotowy zatrzymać wykonywanie pracy aż do odpowiedniego polepszenia warunków bezpieczeństwa jej wykonywania. Rozeznaj zagrożenia Najlepszy rezultat zapobiegnięcia nieszczęśliwemu wypadkowi na fermie jest osiągalny w ciągu 24 godzin od zauważenia i rozprawienia się z zagrożeniem. Zagrożeniem jest jakaś praca, działalność, procedura postępowania, maszyna, wyposażenie lub zwierzęta, które mogą spowodować uszkodzenie ciała człowieka. Zagrożenie może być rozpoznane w: środowisku (światło, hałas, opady, upał, słońce), substancjach (pestycydy, paliwo, pył), 14

16 układzie miejsca pracy (przestrzeni pracy, wysokości miejsca pracy, wysokość składowania), organizacji pracy (zbędna praca fizyczna), wyposażeniu (drabiny, silosy, piły łańcuchowe, szlifierki kątowe), zwierzętach gospodarskich (ugryzienia, kopnięcia, uderzenia, przygniecenia, infekcje), pracy na wysokości (dachy, silosy), elektryczności (przełączniki, kable, maszyny elektryczne, połączenia). Jak zauważyć zagrożenie Obserwując - patrz, słuchaj, wąchaj, dotykaj kieruj się zdrowym rozsądkiem, wiedzą i doświadczeniem. Karty katalogowe wyrobu otrzymane od producenta lub sprzedawcy. Czytaj je uważnie, aby określić możliwe zagrożenie pochodzące od niebezpiecznej substancji i podjąć konieczne środki ostrożności. Przeglądy zagrożeń przeprowadź przegląd zagrożeń w głównych obszarach pracy na fermie. Rozmawiaj z innymi o swoich obawach dotyczących bezpieczeństwa, sprawdź zapisy dotyczące wypadków i zranień. Dzieci i osoby obce włącz do przeglądu obszary i rodzaje aktywności na fermie, w których dzieci i osoby obce mogą być narażone na ryzyko wypadku. Grupy dyskusyjne są bardzo pożyteczne przy identyfikacji zagrożeń i zalecaniu rozwiązań. Audit bezpieczeństwa rozważ wynajęcie doradcy do zbadania bezpieczeństwa na fermie i pomocy w sporządzeniu planu zarządzania bezpieczeństwem. Informacje zapewnij sobie bieżący dostęp do informacji na temat zagrożeń występujących w rolnictwie. Analiza zapisów przechowuj zapisy zidentyfikowanych zagrożeń, wypadków, zranień, żądań pracowników o odszkodowanie, które pomogą w określeniu trendu dotyczącego bhp w twoim gospodarstwie Instrukcje obsługi uważnie czytaj i stosuj się do informacji dotyczących wyposażenia i materiałów. Regulacje prawne zapoznaj się z nimi. Oszacuj ryzyko Jeżeli jakieś zagrożenie zostanie zidentyfikowane, prawdopodobieństwo i możliwość wystąpienia dotkliwej szkody może być ocenione przed określeniem metody najskuteczniejszego zmniejszenia ryzyka. W poważniejsze przypadkach zagrożenia działania zapobiegawcze będą musiały być podjęte w pierwszej kolejności. Może zdarzyć się, że określony przypadek zagrożenia może powodować kilka różniących się skutków. Dla każdego zagrożenia przeanalizuj każdy możliwy skutek wypadku i zanotuj najgorszy. Lista zamieszczona poniżej będzie pomocna w podjęciu decyzji. Wprowadź zmiany Wykorzystaj poniższy spis, uszeregowany według ważności podejmowanych kroków: a) Usuń zagrożenie u źródła np. pozbądź się danego urządzenia lub materiału (substancji). b) Zastąp je mniej niebezpiecznym (urządzeniem lub materiałem). c) Odizoluj niebezpieczny proces, urządzenie lub materiał od ludzi. d) Wprowadź zabezpieczenia mechaniczne takie jak np. osłony. e) Zastosuj procedury bezpiecznej pracy, szkolenie i dozór w celu ograniczenia ryzyka. 15

17 f) Jeżeli powyższe działania nie są wystarczające lub wykonalne zapewnij indywidualne środki ochronne. g) Wprowadź w życie kontrole w ustalonym przez ciebie zakresie. Zalecane jest przeprowadzenie jednej lub więcej czynności oszacowania ryzyka i wprowadzenie zmian, tak szybko jak to jest możliwe, aby zagrożenie nie spowodowało wystąpienia wypadku. Kontrola zmian Aby być pewnym, że niebezpieczeństwo zostało zminimalizowane i w przyszłości nie pojawi się zagrożenie, należy ponownie przeprowadzić ocenę ryzyka przed powrotem ludzi na stanowisko pracy lub ponownym rozpoczęciem pracy. Rozmowa pomiędzy pracodawcą i innymi pracownikami w miejscu pracy pomoże osiągnąć trafną decyzję dotyczącą warunków bezpieczeństwa. W niektórych przypadkach, będzie potrzebne ustanowienie nowej procedury bezpiecznej pracy. Być może również przeprowadzenie dodatkowego szkolenia i kontroli aż do uzyskania zadawalających rezultatów. Postępy w zakresie poprawy bezpieczeństwa powinny być okresowo kontrolowane. Wtedy tylko można mieć pewność, że będą one efektywne. G. Twój prawny obowiązek Właściciele pracujący na zasadzie samo zatrudnienia, pracodawcy i pracownicy maja ustawową odpowiedzialność za zachowanie bezpieczeństwa w gospodarstwie rolnym. Producenci, importerzy i sprzedawcy materiałów, wyposażenia technicznego oraz inne osoby przeprowadzające kontrolę różnych aspektów działalności gospodarstwa mogą ponosić również odpowiedzialność prawną odnośnie bezpieczeństwa pracy na farmie. Akty prawne i zarządzenia Każdy pracodawca powinien dysponować odpowiednimi w twoim kraju zbiorem przepisów prawnych. Ludzie zamieszkali w gospodarstwie rolnym lub je odwiedzający, niezależnie czy w nim pracują czy też nie, są objęci uregulowaniami prawnymi zawartymi w obowiązujących aktach prawnych. Pracodawcy Pracodawcy są zobowiązani podjąć wszelkie środki zaradcze, aby zatrudnieni w ich gospodarstwach nie byli narażeni na niebezpieczeństwo. Zakres ich odpowiedzialności obejmuje: Takie utrzymanie obejścia, maszyn i wyposażenia, aby nie stanowiły one zagrożenia bezpieczeństwa Organizację systemu bezpiecznej pracy. Przyp. tłum. Podstawowe zestawienie polskich przepisów z zakresu bhp znajdziesz w internecie pod adresem Wszystkie przepisy prawne obowiązujące w Polsce, w tym np. Kodeks Pracy i Kodeks Cywilny lub Karny, są dostępne w witrynie internetowej Sejmu RP i można je przeczytać lub pobrać rozpoczynając poszukiwania pod adresem: 16

18 Dostarczenie pracownikom informacji, instrukcji, przeprowadzenie szkoleń i kontroli mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa pracy. Zapoznanie pracowników z potencjalnymi zagrożeniami. Dostarczenie odpowiedniej odzieży i wyposażenia ochronnego (np. ochronniki słuchu, okulary ochronne, maski przeciw-pyłowe) w tych przypadkach, w których wyeliminowanie zagrożenia nie jest możliwe. Prowadzenie rozmów z pracownikami w zakresie zabezpieczenia przed nieszczęśliwymi wypadkami i utratą zdrowia. Zapewnienie, że wyposażenie i materiały które są stosowane, przechowywane i transportowane są bezpieczne. Określenie zagrożeń, oszacowanie ryzyka oraz kontrole bezpieczeństwa na fermie. Pracownicy Pracownicy powinni troszczyć się o własne bezpieczeństwo i zdrowie, a także o bezpieczeństwo innych. Są oni odpowiedzialni za: Stosowanie się do instrukcji bezpieczeństwa. Używanie, zgodnie z instrukcjami, wyposażenia ochronnego. Informowanie pracodawcę o zagrożeniach. Współpracę z pracodawcą w sprawach bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. Pracodawcy i pracujący we własnej firmie Pracodawcy i osoby samozatrudniajace się są zobowiązane do troszczenia się o własne bezpieczeństwo i zdrowie. Osoby te muszą także zapewnić w praktyce, że przez ich działalność nie będzie narażone bezpieczeństwo i zdrowie innych osób Kontrahenci (wykonawcy) Gdy najmujesz wykonawców lub podwykonawców, np. do strzyżenia owiec, ponosisz za nich taką samą odpowiedzialność, jak gdybyś sam był ich pracodawcą. Odpowiedzialność ta dotyczy tych spraw, które są lub powinny być pod twoją kontrolą. Niezależnie od tego, wykonawcy (kontrahenci) ponoszą odpowiedzialność jako pracodawcy w odniesieniu do swoich pracowników. Producenci Jeżeli maszyna jest użytkowana zgodnie z przeznaczenie, ci którzy ją zaprojektowali, wy- tworzyli, zaimportowali, dostarczyli, zainstalowali u użytkownika muszą być pewni, że operator maszyny nie będzie narażony na niebezpieczeństwo, gdy będzie użytkował maszynę we właściwy sposób. Razem z maszyną musi być dostarczona instrukcja obsługi zawierająca informację doty- czące bezpiecznego użytkowania maszyny i jej utrzymania, a także informacje o potencjalnych zagrożeniach. Również w terminie późniejszym użytkownik ma prawo żądać od dostawcy dodatkowych informacji na temat bezpieczeństwa. Substancje niebezpieczne Osoby wytwarzające, importujące lub dostarczające wszelkiego rodzaju materiały do sto- tych materiałów, sowania na stanowisku pracy muszą zapewnić dostarczenie odpowiednich informacji na temat toksyczności tych materiałów, zasad bezpiecznego stosowania, magazynowania transportu i usuwania: a) w momencie dostawy b) później, kiedykolwiek pojawi się takie żądanie. 17

19 Te informacje muszą być dostępne w formie napisów (etykiet), spisu substancji niebez- piecznych, oceny bezpieczeństwa, świadectw kontroli lub Kart Charakterystyk Substancji Niebezpiecznych. Zakłady pracy Wszystkie osoby które zarządzają miejscami pracy są zobowiązane do zapewnienia bezpie- czeństwa. Ludzie muszą być w stanie dojść, pracować i opuścić stanowisko pracy w sposób bezpieczny. Projektanci budynków i miejsc pracy w budynkach są odpowiedzialni za takie rozwiązania, które zapewnią, że osoby które w nich będą pracować nie będą narażone na zagrożenia. Konsultacja i współpraca Współpraca i dyskusje są podstawowymi kluczami do zapewnienia bezpieczeństwa i zdro- wia w pracy. Zatrudniający i zatrudnieni powinni wzajemnie rozwiązywać problemy związane z bezpieczeństwem i higieną pracy. Tam gdzie jest zatrudniona duża liczba osób, pracownicy powinni wybrać swoich przedstawicieli, którzy utworzą zespół d/s bhp. Rola przedstawicieli i zespołu d/s bhp Praca zespołu ds. bhp polega na: a) inspekcji miejsc pracy, w porozumieniu z zatrudniającym. (Jeżeli kontrola miejsc pracy nie była prowadzona w ciągu ostatnich 30 dni, może być ona wykonana w każ- dym czasie, po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy.), b) bezzwłocznym badaniu wypadków, niebezpiecznych zdarzeń lub poważnych zagrożeń, c) zapoznawaniu się z bieżącymi informacjami na temat bhp, d) zgłaszaniu zagrożeń pracodawcy, e) omawianiu spraw w ramach zespołu, f) konsultacjach i współpracy z pracodawcą w zakresie zapewnienia bhp, g) utrzymywaniu kontaktu z pracownikami w zakresie bhp. Praca zespołu ds. bhp polega również na: a) szkoleniu członków zespołu w zakresie zagadnień bhp, b) konsultacjach dotyczących zmian wprowadzanych na stanowiskach pracy, c) zapewnieniu członkom zespołu możliwości wykonywania swoich zadań. Zagadnienia sporne Uregulowania dotyczące bezpieczeństwa pracy postanawiają, że zagadnienia bhp powinny być ustanowione na drodze konsultacji pomiędzy pracodawcami i zatrudnionymi, lub wybranymi przez nich przedstawicielami. Obie strony powinny uzgodnić sposób rozwiązywania kwestii spornych. Jeżeli próby rozwiązania kwestii spornych nie powiodą się, należy zawiadomić Państwową Inspekcją Pracy. Odmowa pracy w niebezpiecznej sytuacji Zatrudnieni maja prawo odmówić świadczenia pracy, jeżeli sądzą, że są narażeni lub na- ds. rażają innych na poważne niebezpieczeństwo, bezpośrednie zranienie lub chorobę. Pracownik odmawiający pracy musi zawiadomić o tym pracodawcę i członka zespołu bhp, o ile taki jest powołany. Pracownik musi pozostawać w dyspozycji pracodawcy aby móc podjąć inne obowiązki. Powinna mieć miejsce dyskusja nad rozwiązaniem problemu. Kiedy problem zostanie przez pracownika zgłoszony, pracownik powinien otrzymać możliwą do akceptacji pracę zastępczą, za którą powinien otrzymywać taką samą płacę i inne dodatki. 18

20 Wypadki Wypadki przy pracy powodujące uszkodzenie ciała i niezdolność do pracy muszą być zgłaszane. Zaniedbanie zgłoszenia wypadku przy pracy jest wykroczeniem. Także niektóre choroby związane z wykonywaną pracą podlegają obowiązkowemu zgłoszeniu. H. Codzienne zagrożenia w gospodarstwie i ich długoterminowe skutki dla zdrowia Pracujący w rolnictwie podlegają wysokiemu zagrożeniu chorobami nowotworowym, chorobami płuc i wszelkiego rodzaju uszkodzeniami ciała. Ze względu na odlegle położenie ich miejsc pracy, możliwość zapewnienia natychmiastowej opieki lekarskiej jest niedostateczna. Środowisko pracy na fermie sprzyja zagrożeniom związanym z warunkami pogodowymi i pracą terenową oraz użytkowaniem maszyn. Występują zagrożenia toksykologiczne związane ze stosowaniem pestycydów, nawozów i paliw a także wynikające ze wdychania pyłów. Zagrożenia układu oddechowego. Pracujący w rolnictwie są zagrożeni różnymi chorobami układu oddechowego, w zależności od rodzaju wdychanych substancji, co przedstawiono poniżej w tabeli 1. Tabela 1. Zagrożenia układu oddechowego Ekspozycja Pyłki zbóż, antygeny grzybów w kurzu pochodzącym ze zbiorów, roztocza, organiczny fosfor w środkach owadobójczych Pył organiczny Niektóre rozsady roślin, endotoksyny bakteryjne, mitotoksyny Środki owadobójcze, arsen, gryzący kurz i dym, amoniak, pyłki ziaren (pszenica, jęczmień) Zarodniki grzybów lub ciepłolubne grzyby (actinomycetes) ze spleśniałego ziarna lub siana, antygeny o średnicy poniżej 5 mm Ciepłolubne grzyby (actinomycetes): spleśniała trzcina cukrowa Zarodniki grzybów (podczas opróżniania podłoża) Spleśniałe siano, kompost Grzyby: spleśniała kora klonu Małpy człekokształtne: buszujące w pszenicy Pozostałości roślin, ziarnka skrobi, pleśń, endotoksyny, mikotoksyny, zarodniki, grzyby, gram- bakterie, enzymy, alergeny, części owadów, zabrudzenia glebą, osady substancji chemicznych Kurz od magazynowanego ziarna Spleśniała kiszonka (w górnej warstwie w silosie) Gazy: amoniak, siarkowodór, tlenek węgla, metan, fosgen, chlor, dwutlenek siarki, ozon, parakwat (środek chwastobójczy), bezwodny amoniak (nawóz), tlenki azotu Skutki zdrowotne Astma i nieżyt nosa pochodzenia alergicznego Astma Zapalenie błony śluzowej Skurcz oskrzeli, ostre chroniczne zapalenie oskrzeli Zapalenie płuc Pylica płuc związana z pracą przy trzcinie cukrowej Grzybica płuc Płuco rolnika Choroba pracowników odkorujcych drzewa (klony) Choroba ryjkowca pszenicy Zespół organicznego, toksycznego kurzu Podwyższona temperatura ( grączka zbożowa ) Zespół wyładowywacza silosu Ostre choroby płuc 19

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480 Zwroty R R1 - Produkt wybuchowy w stanie suchym. R2 - Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu z ogniem lub innymi źródłami zapłonu. R3 - Skrajne zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia,

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Międzynarodowe kody zagrożeń i zaleceń bezpieczeństwa (Risk and Safety Phrases)

Załącznik 2. Międzynarodowe kody zagrożeń i zaleceń bezpieczeństwa (Risk and Safety Phrases) . Międzynarodowe kody zagrożeń i zaleceń bezpieczeństwa (Risk and Safety Phrases) Poniższe kody umieszczane są na opakowaniach odczynników chemicznych oraz w katalogach firmowych producentów odczynników

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Szczecin 2013 1 Wprowadzenie Ryzyko zawodowe: prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr /2005 Z dnia 2005 r. INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie 1. DEFINICJE. 1) RYZYKO

Bardziej szczegółowo

Zwrot Znaczenie R1 Produkt wybuchowy w stanie suchym. R2 Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu z ogniem lub innymi źródłami

Zwrot Znaczenie R1 Produkt wybuchowy w stanie suchym. R2 Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu z ogniem lub innymi źródłami Zwrot Znaczenie R1 Produkt wybuchowy w stanie suchym. R2 Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu z ogniem lub innymi źródłami zapłonu. R3 Skrajne zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia,

Bardziej szczegółowo

Wymagane przez prawo oznaczenia zagrożeń

Wymagane przez prawo oznaczenia zagrożeń DATA: 20.03.2009 Wymagane przez prawo oznaczenia zagrożeń W niektórych przypadkach prawo wymaga od producentów podawania na etykietach informacji o zagrożeniach (umieszczania na produktach symboli zagrożeń

Bardziej szczegółowo

Symbole stosowane do oznaczenia niebezpieczeństwa związanego z użyciem związków chemicznych w krajach Unii Europejskiej

Symbole stosowane do oznaczenia niebezpieczeństwa związanego z użyciem związków chemicznych w krajach Unii Europejskiej Symbole stosowane do oznaczenia niebezpieczeństwa związanego z użyciem związków chemicznych w krajach Unii Europejskiej Oznaczenie zagrożenia chemicznego czarny piktogram + = oznaczenie zagrożenia Oznaczenia

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki materiału Zgodnie z dyrektywą 91/155/WG

Karta charakterystyki materiału Zgodnie z dyrektywą 91/155/WG 1. Identyfikacja produktu i firmy. Nazwa produktu: Przeznaczenie produktu: BLUCLAD płyta budowlana wzmocniona włóknami do stosowania jako płytę wykończeniową na podłogi, ściany i sufity Firma: Firma: Eternit

Bardziej szczegółowo

Temat: Higiena i choroby układu oddechowego.

Temat: Higiena i choroby układu oddechowego. Temat: Higiena i choroby układu oddechowego. 1. Sprawność układu oddechowego - ważnym czynnikiem zdrowotnym. a) zanieczyszczenia powietrza Pyły miedzi, aluminium, żelaza, ołowiu, piaskowe, węglowe, azbestowe,

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego Płyn do usuwania tapet ATLAS ALPAN

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego Płyn do usuwania tapet ATLAS ALPAN Identyfikacja przedsiębiorstwa Nazwa i adres firmy: 1. Wytwórnia Klejów i Zapraw Budowlanych ATLAS Grzelak i wspólnicy spółka jawna 91-222 Łódź, ul. Św. Teresy105 Numer telefonu: (042) 631 89 45 Numer

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1

KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1 KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU, PRODUCENT Nazwa produktu: MULTI SPRAY PRF 5-99 Data sporządzenia: 14.12.2011 Producent: TAEROSOL Oy Hampuntie 21, FIN-36220 Kangasala Finland

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie. Rozdział 1 Definicje

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie. Rozdział 1 Definicje Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr /2006 z dnia 2006r. INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie Rozdział 1 Definicje 1.

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia na stanowisku pracy i dobór środków ochrony indywidualnej ochrona oczu (cz. 1)

Zagrożenia na stanowisku pracy i dobór środków ochrony indywidualnej ochrona oczu (cz. 1) Zagrożenia na stanowisku pracy i dobór środków ochrony indywidualnej ochrona oczu (cz. 1) Źródła i rodzaje zagrożeń oczu Najczęstsze źródła i rodzaje zagrożeń oczu, które występują na stanowisku pracy.

Bardziej szczegółowo

Szkolenie okresowe - OSP. Zagrożenia wypadkowe

Szkolenie okresowe - OSP. Zagrożenia wypadkowe Zagrożenia wypadkowe 1 Zagrożenia czynnikami występującymi w procesach pracy Zagrożenie -stan środowiska pracy, który może spowodować wypadek lub chorobę Czynniki zagrożenia zawodowego dzieli się na dwie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 września 2016 r. Poz. 1488 OBWIESZCZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 9 września 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE WSTĘPNE BHP

SZKOLENIE WSTĘPNE BHP SZKOLENIE WSTĘPNE BHP Spis treści Prawo pracy i BHP, obowiązki, odpowiedzialność Ochrona przed zagrożeniami Pierwsza pomoc przedmedyczna Zagrożenia pożarowe, zasady obsługi środków gaśniczych, ewakuacja

Bardziej szczegółowo

Substancje i mieszaniny niebezpieczne w miejscu pracy

Substancje i mieszaniny niebezpieczne w miejscu pracy Światowy Dzień Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy Światowy Dzień Ofiar Wypadków Przy Pracy i Chorób Zawodowych Substancje i mieszaniny niebezpieczne w miejscu pracy mgr inż. Anna Dynia Oddział Higieny

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1

KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1 KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU, PRODUCENT Nazwa produktu: PRF LABEL OFF Data sporządzenia: 15.09.2011 Producent: TAEROSOL Oy Hampuntie 21, FIN-36220 Kangasala Finland Tel: +358

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1

KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1 KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU, PRODUCENT Nazwa produktu: PRF STRIPPER Data sporządzenia: 17.4.2006 Producent: TAEROSOL Oy Aakkulantie 21, FIN-36220 Kangasala Finland Tel: +358

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna praca z rozpuszczalnikami Praktyki bezpiecznej pracy poradnik

Bezpieczna praca z rozpuszczalnikami Praktyki bezpiecznej pracy poradnik Bezpieczna praca z rozpuszczalnikami Praktyki bezpiecznej pracy poradnik Dokument ten został przetłumaczony i zaadoptowany za zgodą Health and Safety Executive (HSE), z oryginału opublikowanego przez ww.

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU 1. Identyfikacja preparatu Producent MITSUBISHI PENCIL CO.,LTD 5-23-37 HIGASHIOHI, SHINIGAWA, TOKYO, JAPAN Importer TRODAT POLSKA Sp. z o. o. Warszawa ul. Marywilska 22

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki substancji chemicznej Wodorowęglan sodu Informacje na temat produktu i firmy

Karta charakterystyki substancji chemicznej Wodorowęglan sodu Informacje na temat produktu i firmy 1. Informacje na temat produktu i firmy 1.1 Identyfikacja substancji chemicznej 1.1.1 Nazwa handlowa Soda do czyszczenia strumieniowego Nordblast NaHCO3 wodorowęglan sodu 1.1.2 Kod identyfikacyjny NABICACOAR,

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1

KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1 KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU, PRODUCENT Nazwa produktu: PLASTIC SPRAY PRF 202 Data sporządzenia: 14.12.2011 Producent: TAEROSOL Oy Hampuntie 21, FIN-36220 Kangasala Finland

Bardziej szczegółowo

Czynniki niebezpieczne (urazowe) to takie czynniki, które działając na człowieka i mogą spowodować uraz (wypadek przy pracy).

Czynniki niebezpieczne (urazowe) to takie czynniki, które działając na człowieka i mogą spowodować uraz (wypadek przy pracy). Identyfikacja, analiza i ocena zagrożeń czynnikami szkodliwymi dla zdrowia, uciążliwymi i niebezpiecznymi oraz ocena ryzyka związanego z tymi zagrożeniami mgr Adam Błęka Czynniki niebezpieczne (urazowe)

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWA OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKU PRACOWNIK LABORATORIUM CHEMICZNEGO METODĄ RISK SCORE

PRZYKŁADOWA OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKU PRACOWNIK LABORATORIUM CHEMICZNEGO METODĄ RISK SCORE DW-SYSTEMS PRZYKŁADOWA OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKU PRACOWNIK LABORATORIUM CHEMICZNEGO METODĄ RISK SCORE Jest to metoda wskaźnikowa, w której wartość ryzyka [R] zawodowego wyznacza się za pomocą

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Szczecin 2013 1 Wprowadzenie Ryzyko zawodowe: prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO Identyfikacja przedsiębiorstwa: Zakłady Chemiczne ANSER Sp. z o.o. Siedziba: Ul. J. Conrada 7, 01-922 Warszawa tel.: (022) 663 70 73 fax.: (022) 669 01 22 Zakład

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI Mieszanka Mineralno-Bitumiczna IRR

KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI Mieszanka Mineralno-Bitumiczna IRR Wersja z dnia 25-11-2014 Wersja 2 Zastępuje wersję z dnia 14-12-2012 KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI Mieszanka Mineralno-Bitumiczna IRR 1. IDENTYFIKACJA WYROBU I PRODUCENTA 1.1 Nazwa wyrobu Mieszanka

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA RZESZOWSKA im. Ignacego Łukasiewicza W Rzeszowie al. Powstańców Warszawy 6 WYDZIAŁ CHEMICZNY INSTRUKCJA BEZPIECZEŃSTWA

POLITECHNIKA RZESZOWSKA im. Ignacego Łukasiewicza W Rzeszowie al. Powstańców Warszawy 6 WYDZIAŁ CHEMICZNY INSTRUKCJA BEZPIECZEŃSTWA POLITECHNIKA RZESZOWSKA im. Ignacego Łukasiewicza W Rzeszowie al. Powstańców Warszawy 6 WYDZIAŁ CHEMICZNY INSTRUKCJA BEZPIECZEŃSTWA przy magazynowaniu i stosowaniu materiałów stwarzających zagrożenie do

Bardziej szczegółowo

Występowanie szkodliwych czynników biologicznych w środowisku pracy

Występowanie szkodliwych czynników biologicznych w środowisku pracy Występowanie szkodliwych czynników biologicznych w środowisku pracy W środowisku pracy mogą występować niepożądane czynniki mające bezpośredni wpływ na zdrowie i życie pracowników zatrudnionych w pośrednim

Bardziej szczegółowo

Gdzie na przykład możemy się z nim zetknąć Pojemniki z gazem

Gdzie na przykład możemy się z nim zetknąć Pojemniki z gazem Piktogramy CLP Piktogram określający rodzaj zagrożenia jest to zamieszczony na etykiecie układ graficzny zawierający symbol ostrzegawczy oraz określone kolory, których celem jest przekazanie informacji

Bardziej szczegółowo

Taśma Uszcelniająca. Ośno II /24 87-700 Aleksandrów Kujawski

Taśma Uszcelniająca. Ośno II /24 87-700 Aleksandrów Kujawski 1.IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/PREPARATU. IDENTYFIKACJA PRODUCENTA, IMPORTERA LUB DYSTRYBUTORA Informacje o produkcie Nazwa handlowa Taśma Zalecane użycie Wkładka elastyczna używana w hydroizolacji. Firma

Bardziej szczegółowo

Strona 1/6 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. Clear Dry HD

Strona 1/6 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. Clear Dry HD Strona 1/6 Producent: Ecolab N.V. Havenlaan 4 Ravenshout Bed. 4 210 B-3980 Tessenderlo Tel: ++32/13670511 Tel. Awaryjny: ++32/70245245 Importer: ECOLAB Sp.zo.o. ul. Kalwaryjska 69 30-504 Kraków tel: 12/2616100

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki Strona 1 z 5 Nadrenian amonu. SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa

Karta charakterystyki Strona 1 z 5 Nadrenian amonu. SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa Karta charakterystyki Strona 1 z 5 SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikator produktu:, ammonium perrhenate Nr CAS: 13598-65-7 1.2. Istotne zidentyfikowane

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO Identyfikacja przedsiębiorstwa: Zakłady Chemiczne ANSER Sp. z o.o. Siedziba: Ul. J. Conrada 7, 01-922 Warszawa tel.: (022) 663 70 73 fax.: (022) 669 01 22

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka zawodowego może być prosta

Ocena ryzyka zawodowego może być prosta Ocena ryzyka zawodowego może być prosta wystarczy tylko pięć kroków, by wykonać ją właściwie! Co to jest ryzyko zawodowe? Mówiąc najprościej, ryzyko zawodowe oznacza prawdopodobieństwo, z jakim ktoś może

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA

SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA Szkoły Ponadgimnazjalne Moduł III Foliogram 41. KULTURA BEZPIECZEŃSTWA SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA Substancje chemiczne ze względu na zagrożenia dla zdrowia i/lub środowiska dzielimy na:

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej zgodna z dyrektywami 91/155 EWG oraz 2001/58 WE

Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej zgodna z dyrektywami 91/155 EWG oraz 2001/58 WE Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej zgodna z dyrektywami 91/155 EWG oraz 2001/58 WE Data druku: 16.12.2005 Data aktualizacji: 16.12.2005 * 1 Identyfikacja produktu - Szczegółowe dane produktu

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki

Karta charakterystyki Wydrukowano dnia: 13.08.2012 Strona 1 z 5 SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa Identyfikator produktu Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI. PREPARATU NIEBEPIECZNEGO: Metylan Pochłaniacz wilgoci

KARTA CHARAKTERYSTYKI. PREPARATU NIEBEPIECZNEGO: Metylan Pochłaniacz wilgoci Strona 1/5 1. Identyfikacja preparatu, Identyfikacja dystrybutora Nazwa preparatu: - 300g, 500g. Zastosowanie preparatu: Utrzymuje optymalny dla zdrowia poziom wilgoci, absorbuje nadmierną wilgoć z powietrza

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI KARTA CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU (ROZPORZĄDZENIE (WE) n 1907/2006 - REACH)Data : 23/01/2014 Strona 1/5 KARTA CHARAKTERYSTYKI (Rozporządzenie REACH (WE) nr 1907/2006 - nr 453/2010) SEKCJA 1 : IDENTYFIKACJA

Bardziej szczegółowo

OPERATOR WĘZŁÓW CIEPLNYCH

OPERATOR WĘZŁÓW CIEPLNYCH Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy OPERATOR WĘZŁÓW CIEPLNYCH pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO Identyfikacja przedsiębiorstwa: Zakłady Chemiczne ANSER Sp. z o.o. Siedziba: Ul. J. Conrada 7, 01-922 Warszawa tel.: (022) 663 70 73 fax.: (022) 669 01 22

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI DEZOSAN WIGOR wg Rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 ws.

KARTA CHARAKTERYSTYKI DEZOSAN WIGOR wg Rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 ws. 1. IDENTYFIKACJA MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA 1.1. IDENTYFIKATOR PRODUKTU Nazwa handlowa produktu: 1.2. ISTOTNE ZIDENTYFIKOWANE MIESZANINY ORAZ ZASTOSOWANIA ODRADZANE Zastosowanie: Dezynfekcja,

Bardziej szczegółowo

Wytyczne dotyczące bezpiecznego wykonywania prac przez podwykonawców Szpitala Wojewódzkiego im. Prymasa Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wytyczne dotyczące bezpiecznego wykonywania prac przez podwykonawców Szpitala Wojewódzkiego im. Prymasa Kardynała Stefana Wyszyńskiego I. Cel dokumentu Wytyczne określają rozwiązania organizacyjne w zakresie zarządzania środowiskowego oraz bezpieczeństwa i higieny pracy w odniesieniu do Podwykonawców pracujących w imieniu lub na terenie

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego - Zmywacz intensywny WOCA 0. Ogólnie: - oznacza: nie ma zastosowania lub brak danych...

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego - Zmywacz intensywny WOCA 0. Ogólnie: - oznacza: nie ma zastosowania lub brak danych... Strona 1 z 5 preparatu niebezpiecznego - Zmywacz intensywny WOCA 0. Ogólnie: - oznacza: nie ma zastosowania lub brak danych. 1. Identyfikacja preparatu i firmy: Nazwa produktu: Zmywacz intensywny WOCA

Bardziej szczegółowo

1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRODUCENTA

1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRODUCENTA TECHNITynk Sp. z o.o. Rzeczków Kolonia 60, 26-680 Wierzbica Tel./fax: 48 618 26 96, www.technitynk.pl KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Opracowana zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

**********************************************************************************

********************************************************************************** 1. OZNACZENIE PREPARATU I PRZEDSIĘBIORSTWA Nazwa i kod produktu: VOLMATON FP-1804 Przeznaczenie: Koncentrat do szlifowania 2. SKŁAD / INFORMACJA O SKŁADNIKACH Charakterystyka chemiczna: mieszanina związku

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008 Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 09.05. 2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Miasta Czeladź

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI KARTA CHARAKTERYSTYKI Data wydania : 18.08.2003 Wydanie: 2 Strona 1/5 Nazwa wyrobu : SMAR GRAFITOWANY 1. Identyfikacja substancji /preparatu Nazwa handlowa produktu: smar grafitowany Producent : P.D-P."Naftochem"

Bardziej szczegółowo

Uwaga! Uprzejmie proszę o przesłanie wypełnionych Załączników do Działu Bhp i Ppoż:

Uwaga! Uprzejmie proszę o przesłanie wypełnionych Załączników do Działu Bhp i Ppoż: Uwaga! Uprzejmie proszę o przesłanie wypełnionych Załączników do Działu Bhp i Ppoż: Kampus Banacha e-mail: Kampus Baza Pozostała e-mail: Oznaczenia: AV - wirusy GRZ - grzyby BA - bakterie ZOO - zoonozy

Bardziej szczegółowo

BHP na stanowiskach pracy. Regulacje prawne

BHP na stanowiskach pracy. Regulacje prawne BHP na stanowiskach pracy Regulacje prawne Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26.09.1997 r. Rozporządzenie określa ogólnie obowiązujące przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEPIECZNEGO: Macroplast UR 7221

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEPIECZNEGO: Macroplast UR 7221 Strona 1/5 1. Identyfikacja preparatu, Identyfikacja dystrybutora Nazwa preparatu: Zastosowanie preparatu: Klej do montażu Identyfikacja dystrybutora: Henkel Polska Sp. Z o.o. 02 672 Warszawa ul. Domaniewska

Bardziej szczegółowo

KARTA BEZPIECZEŃSTWA PRODUKTU

KARTA BEZPIECZEŃSTWA PRODUKTU KARTA BEZPIECZEŃSTWA PRODUKTU Zgodnie z normą 9 l/155/ecc (93/112/EC) Data wystawienia: 21.02.2003 Zmiany dnia: 16.01.2003 Podstawa: Rozporządzenie MZ, Dz. U. Nr 140, poz. 1171 z dnia 3 września 2002 z

Bardziej szczegółowo

Ocena Ryzyka Zawodowego AKTUALIZACJA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKACH PRACY W ZESPOLE SZKÓŁ SAMORZĄDOWYCH W PARADYŻU

Ocena Ryzyka Zawodowego AKTUALIZACJA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKACH PRACY W ZESPOLE SZKÓŁ SAMORZĄDOWYCH W PARADYŻU Strona: 1 AKTUALIZACJA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKACH PRACY W ZESPOLE SZKÓŁ SAMORZĄDOWYCH W PARADYŻU Zredagował: Specjalista ds. bhp Data: 2014.02.03, podpis Zatwierdził Dyrektor Data: 2014.02.03,

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki sporządzona zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego I Rady z dnia 18 grudnia 2006 r.

Karta charakterystyki sporządzona zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego I Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. KARTA CHARAKTERYSTYKI PRODUKT: HOB 5560 WAX EQUIPMENT CLEANER Karta charakterystyki sporządzona zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego I Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. 1.

Bardziej szczegółowo

Informacje z zakresu BHP dotyczące szlifowania węglików spiekanych

Informacje z zakresu BHP dotyczące szlifowania węglików spiekanych Bezpieczeństwo w obróbce skrawaniem Informacje z zakresu BHP dotyczące szlifowania węglików spiekanych Składniki Produkty na bazie spieków węglikowych zawierają węglik wolframu i kobalt, a ponadto mogą

Bardziej szczegółowo

TARBONUS. 17. Ryzyko zawodowe, jego analiza i ocena

TARBONUS. 17. Ryzyko zawodowe, jego analiza i ocena 17. Ryzyko zawodowe, jego analiza i ocena 17.1. Wiadomości ogólne Ryzyko zawodowe (rozporządzenie MPiPS z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp Dz. U. z 2003 r. poz. 1650 ze zm.) to

Bardziej szczegółowo

Liquid Ice Spray Czyszczący

Liquid Ice Spray Czyszczący KARTA CHARAKTERYSTYKI BEZPIECZEŃSTWA (MSDS) Liquid Ice Spray Czyszczący SEKCJA 1 IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI I PRODUCENTA Nazwa produktu: Spray czyszczący Kod produktu: 42082 Numer (Producenta) Karty Charakterystyki:

Bardziej szczegółowo

Wersja 1.0 Numer Karty: Aktualizacja: SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja spółki/przedsiębiorstwa

Wersja 1.0 Numer Karty: Aktualizacja: SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja spółki/przedsiębiorstwa SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja spółki/przedsiębiorstwa 1.1 Identyfikator produktu Nazwa handlowa : Kod wyrobu : 000000014587 1.2 Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCYJNO HANDLOWE AS TOMASZ SŁODOWNIK 05-402 OTWOCK, UL POGODNA 38 NIP 532 102 23 96 22 788 21 73 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Producent : P.P.H. AS Tomasz Słodownik Adres: ul. Pogodna

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO W PIĘCIU KROKACH

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO W PIĘCIU KROKACH OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO W PIĘCIU KROKACH Ocena ryzyka zawodowego może być prosta wystarczy tylko pięć kroków, by wykonać ją właściwie! Co to jest ryzyko zawodowe? Mówiąc najprościej, ryzyko zawodowe oznacza

Bardziej szczegółowo

KARTA BEZPIECZEŃSTWA WYROBU

KARTA BEZPIECZEŃSTWA WYROBU KARTA BEZPIECZEŃSTWA WYROBU Data aktualizacji : 30-04-2004 wersja 2 1. IDENTYFIKACJA WYROBU Nazwa produktu: AG 705 - grunt pod tynki akrylowe. Producent: Farby KABE Polska Sp. z o.o., ul.śląska 88, 40-742

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz w zakresie analizy potrzeb szkoleniowych pracowników związanych z infrastrukturą gospodarki ściekowej

Kwestionariusz w zakresie analizy potrzeb szkoleniowych pracowników związanych z infrastrukturą gospodarki ściekowej Kwestionariusz Analiza Potrzeb Szkoleniowych Kwestionariusz w zakresie analizy potrzeb szkoleniowych pracowników związanych z infrastrukturą gospodarki ściekowej THESEIS I Szkolenia w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

* 1 Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa

* 1 Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa strona: 1/5 * 1 Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa Dane produktu Zastosowanie substancji / preparatu utwardzacz Producent/ Dostawca Schomburg Polska Sp. z o.o. ul. Skleczkowska

Bardziej szczegółowo

Niebezpieczne substancje chemiczne:

Niebezpieczne substancje chemiczne: Niebezpieczne substancje chemiczne: Warsztaty samochodowe www.chemicalscampaign.eu czynnikami chemicznymi kampania europejska SLIC Senior Labour Inspectors Committee Wprowadzenie Pracownicy warsztatów

Bardziej szczegółowo

NIVORAPID. MAPEI Polska sp. z o.o Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : fax:

NIVORAPID. MAPEI Polska sp. z o.o Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : fax: MAPEI Polska sp. z o.o. 44-109 Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : + 48 32 775 44 50 fax: + 48 32 775 44 71 Karta Charakterystyki Substancji Niebezpiecznej Karta charakterystyki zgodna z wymogami rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH.

2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH. PRODUCENT: Przedsiębiorstwo Wielobranżowe KAMAL Aleksander Kamiński ul. Miechowska 10 85-875 Bydgoszcz Tel. O52 345-05-49 Fax 052 3464275 e-mail:kamal@kamal.com.pl NIEBEZBIECZNEGO PREPARATU CHEMICZNEGO.

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki

Karta charakterystyki Strona 1 z 5 1. Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa Identyfikacja substancji lub preparatu Numer artykulu 31741 Identyfikacja firmy/przedsiębiorstwa Nazwa firmy : FINO GmbH

Bardziej szczegółowo

Strona 1/6 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. Pur Professional. Producent: Ecolab GmbH Erdbergstrasse 29 A-1031 Wien Tel:0043/

Strona 1/6 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. Pur Professional. Producent: Ecolab GmbH Erdbergstrasse 29 A-1031 Wien Tel:0043/ Strona 1/6 Producent: Ecolab GmbH Erdbergstrasse 29 A-1031 Wien Tel:0043/017152550 Importer: ECOLAB Sp.zo.o. ul. Kalwaryjska 69 30-504 Kraków tel: 12/2616100 Telefony alarmowe: Pogotowie 999 Straż pożarna

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BHP PIKTOGRAMY

SZKOLENIE BHP PIKTOGRAMY SZKOLENIE BHP PIKTOGRAMY dr inż. Joanna Zembrzuska Instytut Chemii i Elektrochemii Technicznej Zakład Chemii Ogólnej i Analitycznej Tel. 665 20 15 Pok. 105A lub 0.009A Joanna.Zembrzuska@put.poznan.pl Oznaczenia

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI Ozon O 3

KARTA CHARAKTERYSTYKI Ozon O 3 Karta charakterystyki zgodna z wymogami Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 listopada 2007 r. W sprawie karty charakterystyki Dz. U. Z dnia 16 listopada 2007 r. KARTA CHARAKTERYSTYKI Ozon O 3 z dnia

Bardziej szczegółowo

Identyfikując zagrożenia stwierdzamy jaki jest stan środowiska pracy mogący spowodować wypadek, chorobę lub inną szkodę. Identyfikując zagrożenia

Identyfikując zagrożenia stwierdzamy jaki jest stan środowiska pracy mogący spowodować wypadek, chorobę lub inną szkodę. Identyfikując zagrożenia ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM PRACY Uwagi praktyczne dla procedur identyfikacji zagrożeń i oceny ryzyka zawodowego Pierwszym etapem oceny ryzyka zawodowego jest identyfikacja zagrożeń. W procesie tym rozpoznajemy

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIEBIORSTWA Nazwa handlowa: Producent:

IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIEBIORSTWA Nazwa handlowa: Producent: IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / PREPARATU I IDENTYFIKACJA Telefon alarmowy: Periodic Acid Shiff (PAS) zestaw do barwienia laboratoryjnego Straż Pożarna 998 (112 z telefonu komórkowego), Pogotowie Ratunkowe

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Brzesku NIE PAL! NIE TRUJ! OŚWIATA ZDROWOTNA I PROMOCJA ZDROWIA PSSE BRZESKO - ANNA PIECHNIK

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Brzesku NIE PAL! NIE TRUJ! OŚWIATA ZDROWOTNA I PROMOCJA ZDROWIA PSSE BRZESKO - ANNA PIECHNIK Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Brzesku NIE PAL! NIE TRUJ! OŚWIATA ZDROWOTNA I PROMOCJA ZDROWIA PSSE BRZESKO - ANNA PIECHNIK PAPIEROS CO TO TAKIEGO? Wyrób tytoniowy składający się z rurki

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 1 Zranienia i zakłucia przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

Strona 1/6 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. Trump XL

Strona 1/6 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. Trump XL Strona 1/6 Producent: Ecolab N.V. Havenlaan 4 Ravenshout Bed. 4 210 B-3980 Tessenderlo Tel: ++32/13670511 Tel. Awaryjny: ++32/70245245 Importer: ECOLAB Sp.zo.o. ul. Kalwaryjska 69 30-504 Kraków tel: 12/2616100

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU. PAZNOKCI i SKÓREK 75ml

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU. PAZNOKCI i SKÓREK 75ml Data wydania 06042008 OLIWKA ODŻYWCZA DO PIELĘGNACJI PAZNOKCI i SKÓREK 75ml Strona 1/4 1. Identyfikacja substancji / preparatu Oliwka do pielęgnacji paznokci 2. Skład i informacja o składnikach. Mieszanina

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI OLEJ MACADAMIA

KARTA CHARAKTERYSTYKI OLEJ MACADAMIA SEKCJA 1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA 1.1 Identyfikator produktu: Nazwa handlowa: 1.2 Istotne zidentyfikowane zastosowanie substancji: Kosmetyka 1.3 Dane dotyczące dostawcy

Bardziej szczegółowo

KARTA BEZPIECZEŃSTWA WYROBU

KARTA BEZPIECZEŃSTWA WYROBU KARTA BEZPIECZEŃSTWA WYROBU Data aktualizacji : 30-04-2004 wersja 2 1. IDENTYFIKACJA WYROBU Nazwa produktu: AT 360, AT 361, AT 362 Tynk polikrzemianowy baranek 1,0; 1,5; 2,0 mm AT 366, AT 367, AT 368 Tynk

Bardziej szczegółowo

Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników. chemicznych. Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1

Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników. chemicznych. Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1 Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników narażonych na występowanie szkodliwych czynników chemicznych Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1 Ryzyko zawodowe stwarzane

Bardziej szczegółowo

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych 1. Założenia organizacyjno-programowe a) Forma nauczania Kurs z oderwaniem od pracy. b) Cel szkolenia Celem szkolenia jest

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

* 1 Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa

* 1 Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa strona: 1/5 * 1 Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa Dane produktu Zastosowanie substancji / preparatu Gruba powłoka bitumiczna Producent/ Dostawca Schomburg Polska Sp. z

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki produktu

Karta charakterystyki produktu Nazwa produktu: Total RNA Purification Kit (3-zone & Novabeads) Aplikacja: Preparat przeznaczony jest do izolacji kwasy rybonukleinowego RNA. Produkt został zaprojektowany i wykonany wyłącznie do celów

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki Zgodna z przepisami 91/155/EEC oraz 2001/58/CE Produkt: NovoFlow Nr MSDS AC 10-20-2 B15/01/2011

Karta charakterystyki Zgodna z przepisami 91/155/EEC oraz 2001/58/CE Produkt: NovoFlow Nr MSDS AC 10-20-2 B15/01/2011 Karta charakterystyki Zgodna z przepisami 91/155/EEC oraz 2001/58/CE Produkt: NovoFlow Nr MSDS AC 10-20-2 B15/01/2011 1. Identyfikacja mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikacja substancji

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 90/09 WÓJTA GMINY MROZY z dnia 16 grudnia 2009 roku

ZARZĄDZENIE Nr 90/09 WÓJTA GMINY MROZY z dnia 16 grudnia 2009 roku ZARZĄDZENIE Nr 90/09 WÓJTA GMINY MROZY z dnia 16 grudnia 2009 roku w sprawie wprowadzenia procedury identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Gminy Mrozy Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki PASTA POLERSKA IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA

Karta Charakterystyki PASTA POLERSKA IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA Data aktualizacji: 05/12/2011 SEKCJA 1: IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA 1.1. Identyfikacja produktu: 0015 STARWAX 1.2. Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji

Bardziej szczegółowo

PROMIENIOWANIE SŁONECZNE

PROMIENIOWANIE SŁONECZNE moduł II foliogram 1 PROMIENIOWANIE SŁONECZNE CIEPLNE (podczerwone) NADFIOLETOWE WIDZIALNE RADIOWE RENTGENOWSKIE CZĄSTECZKOWE >> NIE DOCIERA DO POWIERZCHNI ZIEMI W ISTOTNEJ ILOŚCI moduł II foliogram 2

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH Lp. 1. Temat szkolenia Regulacje prawne z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy: a) aktualne przepisy (z uwzględnieniem zmian),

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki Sporządzona zgodnie z przepisami wymienionymi w p.15 niniejszej Karty

Karta Charakterystyki Sporządzona zgodnie z przepisami wymienionymi w p.15 niniejszej Karty 22.07.2009 r. 1 z 5 1. Identyfikacja preparatu i Przedsiębiorstwa Nazwa handlowa: Płyn do mycia naczyń i urządzeń przemysłu spożywczego ZENEK Przeznaczenie / zastosowanie: Płyn przeznaczony jest do ręcznego

Bardziej szczegółowo

Zwroty wskazujące środki ostrożności ogólne P101 W razie konieczności zasięgnięcia porady lekarza, należy pokazać pojemnik lub etykietę.

Zwroty wskazujące środki ostrożności ogólne P101 W razie konieczności zasięgnięcia porady lekarza, należy pokazać pojemnik lub etykietę. Zwroty wskazujące środki ostrożności ogólne P101 W razie konieczności zasięgnięcia porady lekarza, należy pokazać pojemnik lub etykietę. P102 P103 Chronić przed dziećmi. Przed użyciem przeczytać etykietę.

Bardziej szczegółowo

Opracował mgr inż. Ireneusz Bulski Warszawa, 2010 r.

Opracował mgr inż. Ireneusz Bulski Warszawa, 2010 r. Wymagania przepisów dotyczące stosowania czynników szkodliwych dla zdrowia (W10) Opracował mgr inż. Ireneusz Bulski Warszawa, 2010 r. Rodzaje czynników szkodliwych dla zdrowia Fizyczne: Hałas; Wibracja;

Bardziej szczegółowo

Strona 1/6 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO. Brial top

Strona 1/6 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO. Brial top Strona 1/6 Producent: Ecolab Deutchland GmbH Postfach 130406 40554 Duesseldorf Tel: ++49211/9893-0 Tel. Awaryjny: ++49/211 797-3350 Importer: ECOLAB Sp.zo.o. ul. Kalwaryjska 69 30-504 Kraków tel: 12/2616100

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki

Karta charakterystyki Strona 1 z 5 SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikator produktu 1.2. Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny oraz zastosowania

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka zawodowegoto proste! Copyright by Zdzisław Wiszniewski

Ocena ryzyka zawodowegoto proste! Copyright by Zdzisław Wiszniewski Ocena ryzyka zawodowegoto proste! 1. Ryzyko zawodowe narzędzie do poprawy warunków pracy Kodeks pracy: 1991 r. - art. 215 1996 r. - art. 226, 227, 237 11a Pracodawca: ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 71/2010 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 kwietnia 2010r.

Zarządzenie Nr 71/2010 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 kwietnia 2010r. Zarządzenie Nr 71/2010 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 28 kwietnia 2010r. w sprawie : wprowadzenia procedury Identyfikacji zagroŝeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Miasta

Bardziej szczegółowo