Pieniądz wirtualny i determinanty jego rozwoju w sferze ekonomii, finansów i prawa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pieniądz wirtualny i determinanty jego rozwoju w sferze ekonomii, finansów i prawa"

Transkrypt

1 Pieniądz wirtualny i determinanty jego rozwoju w sferze ekonomii, finansów i prawa

2 Pieniądz wirtualny i determinanty jego rozwoju w sferze ekonomii, finansów i prawa Wnioski z badań empirycznych Redakcja naukowa Ewa Bogacka-Kisiel Opole

3 Recenzenci: prof. dr hab. Romuald Jończy prof. dr hab. inż. Dorota Korenik Książka powstała jako element projektu pt. Pieniądz wirtualny a pieniądz alternatywny determinanty rozwoju pieniądza wirtualnego w sferze ekonomii, finansów i prawa oraz jego wpływ na sferę realną gospodarki w latach dofinansowanego ze środków Narodowego Banku Polskiego. Copyright Katedra Finansów i Rachunkowości Wydziału Ekonomicznego UO Opole 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. ISBN Druk: 3

4 Spis treści Przedmiot, cele i metodyka badań (Ewa Bogacka-Kisiel) Czym jest i jak powstaje pieniądz wirtualny? (Tomasz Smus, Marta Maciejasz- Świątkiewicz) Praktyczne aspekty korzystania z pieniądza wirtualnego (Jacek Pieczonka, Mariola Willmann) Preferencje i postawy dotyczące korzystania z pieniądza wirtualnego (Krzysztof Ćwieląg, Marta Maciejasz-Świątkiewicz, Robert Poskart, Tomasz Smus, Mariola Willmann) Prawnopodatkowe aspekty korzystania z pieniądza wirtualnego (Krzysztof Ćwieląg, Maja Krasucka) Technologiczne uwarunkowania korzystania z pieniądza wirtualnego (Mateusz Musiał) Makroekonomiczne aspekty funkcjonowania pieniądza wirtualnego (Marta Maciejasz- Świątkiewicz, Mateusz Musiał) Analiza SWOT pieniądza wirtualnego w kontekście rozwoju gospodarki i systemu płatniczego (Maja Krasucka, Tomasz Smus) Podsumowanie i wnioski (Ewa Bogacka-Kisiel, Krzysztof Ćwieląg, Maja Krasucka, Marta Maciejasz-Świątkiewicz, Mateusz Musiał, Jacek Pieczonka, Robert Poskart, Tomasz Smus, Mariola Willmann) Załączniki Bibliografia

5 Przedmiot, cele i metodyka badań Ewa Bogacka-Kisiel Socjologowie od dłuższego czasu wskazują na przemianę mentalności dokonującą się w społeczeństwach wielu krajów. Z badań wynika, że poprawa statusu materialnego większości z nich, jaka nastąpiła w ciągu ostatniego półwiecza, nieuchronnie prowadzi do wzrostu autonomii jednostek, co wyraża się między innymi we wzroście różnorodności postaw, wzroście mobilności rozumianej fizycznie i telekomunikacyjnie, a więc i wzroście niezależności. Ta swoista rewolucja, przekształcająca współczesne społeczeństwa ze struktury przemysłowej w informacyjną, wpłynęła także na gospodarkę. W nowej strukturze społecznej najważniejszymi miejscami wytwarzania wartości gospodarczej i akumulacji kapitału nie są już fabryki ani praca robotników, lecz sieci telekomunikacyjno-medialne. To właśnie w tych sieciach krążą impulsy kodujące przepływy pieniądza i kapitału, wiedzy oraz informacji potrzebnych, by szybko i efektywnie koordynować procesy wytwarzania dóbr i usług oraz podejmować decyzje gospodarcze i polityczne. To nowe, globalne, poprzemysłowe społeczeństwo informacyjne M. Castells 1 nazywa społeczeństwem sieciowym. Powiązania sieciowe objęły też sferę zabawy. Homo ludens wykreował świat gier społecznościowych, w których według J. Huizingi 2 zachodzi dobrowolna aktywność, świadomie oddzielona od zwyczajnego świata jako mniej poważna, a jednocześnie absorbująca gracza w sposób intensywny i całkowity. W grach tych, symulujących prawdziwe życie, odbywających się w swojej własnej przestrzeni, zarówno w miejscu, jak i w czasie, zgodnie z ustalonymi regułami i w określonym porządku 3, pojawił się także pieniądz służący wymianie wirtualnych dóbr (tzw. artefaktów). Jest to przybierająca różne nazwy wirtualna waluta, wykorzystywana początkowo tylko w ramach społeczności uczestniczącej w danej grze. Wirtualne światy w coraz większym stopniu oddziałują na świat realny. Pieniądz wirtualny urasta do rangi fenomenu gospodarczego, który sprawia, że gra się już nie tylko dla przyjemności, ale i dla zysku. Podczas gdy w świecie rzeczywistym, w warunkach wzrastającego w ostatnich latach kryzysu, wiele walut traci na wartości, pieniądz wirtualny odwrotnie rośnie w siłę i zaczyna wpływać na gospodarkę realną. Amerykański ekonomista E. Castronova twierdzi, że obecnie uczestniczymy w narodzinach nowej, wirtualnej ekonomii. 1 M. Castells, Władza komunikacji, PWN, Warszawa J. Huizinga, Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury, Aletheia, Warszawa 2011, s. 48 i n. 3 P. Tkaczyk, Grywalizacja. Jak zastosować mechanizmy gier w działaniach marketingowych, Helion, Gliwice 2012, s

6 W pamięci komputera powstaje stabilny świat, a w nim prawdziwa społeczność. By podnieść w niej swój status, ludzie są gotowi nie tylko godzinami siedzieć przed ekranem komputera, ale także ponosić realne wydatki 4. Na naszych oczach wyrasta nowa gałąź rozrywki, która staje się potężnym biznesem. Rynek gier komputerowych na świecie rozwija się w dynamicznym tempie i w skali globalnej jest już warty ponad 60 mld dolarów, stanowiąc jedną z najbardziej dochodowych gałęzi przemysłu rozrywkowego. Chociaż zdominowany jest przede wszystkim przez producentów ze Stanów Zjednoczonych, Japonii i Rosji, szybko wzrasta również wartość polskiego rynku gier komputerowych, którą obecnie szacuje się już w setkach milionów złotych 5. Kolejnym etapem rozwoju pieniądza wirtualnego stała się możliwość handlu wirtualną walutą za pośrednictwem pieniądza rzeczywistego na internetowym serwisie ebay. Największe wirtualne gospodarki powstały w grach komputerowych typu MMORPG (multi player online role-playing games). Liczbę osób grających w różne gry typu MMO szacuje się na ok. 61 mln 6, co stanowi o ogromnym potencjale tego rynku. W ramach poszczególnych, najbardziej popularnych gier są to następujące liczby abonentów 7 : World of Warcraft (2011); Aion (półrocze 2010); Runescape (2009); Lineage (2009); Lineage II (2009); Dofus (półrocze 2010); Final Fantasy XI (półrocze 2010); Eve Online (2011); Lord of the Rings Online (półrocze 2010); City of Heroes/Villains (2009); Age of Conan (półrocze 2010); Ultima Online (2009); 4 S. Czubkowska, Jak zarobić na zabijaniu potworów w sieci, ( ). 5 Jest to następstwem m.in. sukcesu kasowego, jaki odniosły na krajowym i światowym rynku gry komputerowe wyprodukowane w Polsce, m.in.: Wiedźmin, Sniper: Ghost Warrior, Anomaly: Warzone Earth czy Afterfall: Insanity, które skutecznie konkurują z produktami najbardziej znanych firm na świecie. 6 Number of MMO players, ( ). 7 S. Hill, MMO subscriber population, ( ). 6

7 Everquest (półrocze 2010); Warhammer Online (2010). Według danych emarketera rynek wirtualnych towarów w USA był w stanie wygenerować 653 mln dolarów przychodów w 2011 roku. Oznacza to wzrost o 28% w stosunku do 2010 roku. Na rok 2012 zapowiadano natomiast wzrost przychodów o 21,3% w stosunku do 2011 roku i miał on osiągnąć 792 mln dolarów (rys. 1) , przychody rynku dóbr wirtualnych w mln $ zmiana w % Rysunek 1. Przychody rynku wirtualnych towarów w grach społecznościowych na rynku amerykańskim w latach Źródło: opracowanie na podstawie: S. Reese, Quick stat: US virtual goods revenues to reach $653 million this year, Monday, August 8, 2011, million-year/ Jednocześnie należy zwrócić uwagę na pewne trendy występujące w monetyzacji gier społecznościowych, ponieważ mimo malejącej liczby użytkowników gier typu multiplayer w 2011 roku (baza osób w nie grających zmalała drugi raz z rzędu) po raz trzeci wzrosły przychody. Może to się wiązać z tym, że użytkownicy są wrażliwi na podnoszenie kwot w celu utrzymania wirtualnych światów i z tego powodu nie może wzrosnąć ich liczba, ale może się zdarzyć, że zwiększy się liczba tytułów gier lub liczba godzin poświęconych przez użytkownika na uczestniczenie w grze. Odmiennym rozwiązaniem staje się poszukanie innego modelu płatności za uczestnictwo, innych metod monetyzacji, ponieważ konsumenci są skłonni zapłacić za zawartość, którą wcześniej otrzymali za darmo, zwłaszcza jeśli jest postrzegana jako zawartość o wysokiej jakości. Popularność portali społecznościowych oraz gier jest katalizowana przez ogromny wzrost monetyzacji wirtualnych towarów. Twórcy gier, wirtualne światy i dostawcy sieci rosną w siłę w tej nowej gałęzi gospodarki, która ma istotnie wzrastać w ciągu najbliższych kilku lat. Wraz z jej rozwojem w sposób szczególny rośnie potrzeba odpowiedzi na lawinowo 7

8 powstające problemy w sferze ekonomii, finansów i prawa związane z użyciem pieniądza wirtualnego. Bardzo interesujące są kwestie dotyczące wykorzystania tego pieniądza, jego wpływu jako waluty na gospodarkę oraz określeniem rozwiązań podatkowych dotyczących transakcji internetowych wirtualnymi przedmiotami. Wirtualne gospodarki istnieją także w komputerowych grach symulujących prawdziwe życie i to one dokonały najbardziej radykalnych kroków w kierunku połączenia świata wirtualnego ze światem rzeczywistym. To między innymi w nich uznano prawa własności intelektualnej w odniesieniu do aktywów stworzonych w świecie wirtualnym przez użytkowników tychże gier (czyli ich awatary 8 ). W dodatku laissez-faire polityki gry przyczynił się do możliwości kupna i sprzedaży za pomocą dolarów Linden (waluta w świecie gry Second Life) prawdziwych pieniędzy na innych stronach internetowych. Dlatego też wirtualne gospodarki zaczęły występować w przeglądarkach internetowych jako gry internetowe, w których prawdziwe pieniądze mogą być wydawane w utworzonych przez użytkowników elektronicznych sklepach. Rok 2011 przyśpieszył proces wymiany wirtualnych awatarów i artefaktów, a także innych przedmiotów za sprawą ogólnoświatowego serwisu społecznościowego Facebook. Od 1 lipca 2011 roku Facebook posiada własną wirtualną walutę o nazwie Kredyty Facebooka (Facebook Credits), której dziś może używać 800 mln użytkowników w ich systemie. To liczba większa niż liczba mieszkańców Europy i Stanów Zjednoczonych. Swoją walutę stworzyli także autorzy polskiego portalu Nasza Klasa. Są to tzw. eurogąbki, za które można nabywać różne wirtualne usługi w ramach portalu. Podstawową kwestią, jaka pojawia się w związku z istnieniem wirtualnego pieniądza, jest to, czy w rozumieniu definicji pieniądza na pewno jest to pieniądz, czy posiada wszystkie jego cechy, czy pełni takie same funkcje, jak powstaje i czy ma wpływ na sferę realną gospodarki, czy też jest alternatywną formą dokonywania płatności, bez związku z procesami gospodarczymi. W tym pierwszym wariancie można mówić o pieniądzu wirtualnym sensu stricto (jako odmianie pieniądza elektronicznego), natomiast w drugim o pieniądzu alternatywnym, który funkcjonuje równolegle do obowiązującej waluty. Burzliwa kariera bitcoina, waluty wirtualnej niezwiązanej ze światem gier, pozwala zadać pytanie o to, czy mamy do czynienia z początkiem ery prywatnych walut, które będą powszechnie akceptowane, choć nie będą firmowały ich żadne państwa ani żaden 8 Awatar także avatar to reprezentacja uczestników światów wirtualnych. Dotyczy zarówno rzeczywistych ludzi uczestniczących za ich pomocą w tych światach, jak i postaci generowanych przez samo oprogramowanie. Awatary są używane głównie na forach dyskusyjnych, a także w grach komputerowych oraz rzeczywistości wirtualnej. Awatar przyjmuje różne formy. 8

9 bank centralny. Pieniądz wirtualny jest przecież równie abstrakcyjny jak ten, którym się posługujemy i który nazywamy rzeczywistym, tyle że zamiast papieru lub monety mamy bity kodu komputerowego. Funkcjonowanie pieniądza wirtualnego rodzi zatem pytania o znacznie szerszym zakresie niż dotyczące jego istoty i funkcji. W gruncie rzeczy chodzi o to, czy w społeczeństwie sieciowym władza państwa nad systemem monetarnym będzie możliwa do utrzymania. Niniejsze opracowanie stanowi efekt prac podjętych w ramach realizacji projektu pt. Pieniądz wirtualny a pieniądz alternatywny determinanty rozwoju pieniądza wirtualnego w sferze ekonomii, finansów i prawa oraz jego wpływ na sferę realną gospodarki w latach dofinansowanego ze środków Narodowego Banku Polskiego (dofinansowanie na podstawie uchwały nr 32/2011 Zarządu NBP z dnia 9 czerwca 2011 roku w sprawie zasad prowadzenia działalności edukacyjnej przez Narodowy Bank Polski oraz Decyzji Dyrektora Departamentu Edukacji i Wydawnictw z dnia 29 maja 2012 roku w sprawie przyznania dofinansowania). Jego celem głównym, a także przeprowadzonych i przedstawionych w niniejszym opracowaniu badań, było określenie determinant rozwoju pieniądza wirtualnego w sferze ekonomii, finansów i prawa oraz jego wpływu na sferę realną gospodarki. Cele szczegółowe dotyczyły natomiast następujących efektów: 1. uzyskania wyników do opracowań badawczych w zakresie pieniądza wirtualnego i alternatywnego; 2. możliwości poznania preferencji płatniczych z wykorzystaniem pieniądza wirtualnego; 3. określenia, czy pieniądz wirtualny jest nowym zasobem pieniądza, czy może tylko jego nową formą; 4. określenia, czy pieniądz wirtualny tworzy dodatkowy pieniądz w gospodarce realnej, a może istnieje tylko w gospodarce wirtualnej; 5. określenia źródeł powstawania pieniądza wirtualnego, stopnia i zakresu korzystania z pieniądza wirtualnego; 6. określenia możliwości kontroli wartości pieniądza wirtualnego; 7. określenia wpływu pieniądza wirtualnego na sferę realną gospodarki; 8. sporządzenia analizy SWOT pieniądza wirtualnego w kontekście rozwoju gospodarki i systemu płatniczego; 9. określenia ścieżek konwersji pieniądza wirtualnego (na co wymieniany jest pieniądz wirtualny, czy występuje konwersja na gotówkę i w jakim stopniu); 10. określenia możliwości zastosowania pieniądza wirtualnego; 9

10 11. określenia obszarów zysków i strat związanych z używaniem pieniądza wirtualnego; 12. określenia kierunków rozwoju pieniądza wirtualnego; 13. określenia kosztów utrzymania systemów obsługujących pieniądz wirtualny; 14. poznania wymagań systemów technologicznych obsługujących pieniądz wirtualny; 15. określenia wymagań i ograniczeń w używaniu pieniądza wirtualnego; 16. dokonania wyceny wartości pieniądza wirtualnego pozostającego w użyciu przez jednostki fizyczne oraz podmioty prawne, na podstawie danych uzyskanych bezpośrednio od uczestników tego rynku (oferentów i korzystających z usług związanych z wykorzystaniem pieniądza wirtualnego); 17. zdiagnozowania gotowości klientów i handlowców do akceptowania innowacji w zakresie obrotu pieniądzem wirtualnym w wymianie towarów i usług w Internecie; 18. poszerzenia i pogłębienia wiedzy na temat obrotu pieniądzem wirtualnym; 19. określenia rozwiązań podatkowych dotyczących transakcji internetowych z udziałem wirtualnych przedmiotów. Przedstawione w niniejszym raporcie badanie zostało przeprowadzone w formie ankiety i składało się z dwóch części: skierowanej do użytkowników gier oraz producentów i zarządców gier. Zostało przeprowadzone na próbie liczącej 305 osób będących użytkownikami gier oraz 7 podmiotów (twórców gier). W odniesieniu do użytkowników gier dobór próby był celowy (nieprobabilistyczny), ponieważ przyjęto założenie, że osoby badane muszą dysponować jakimkolwiek doświadczeniem w graniu. Badanie nie miało charakteru ściśle regionalnego, jednak zostało przeprowadzone głównie na terenie województwa opolskiego poprzez dystrybucję ankiet w wersji papierowej wśród młodzieży gimnazjalnej i licealnej, a także drogą internetową poprzez umieszczenie treści ankiety na stronie Ankieta skierowana do podmiotów zajmujących się tworzeniem światów wirtualnych została wysłana do kilkudziesięciu podmiotów krajowych i zagranicznych, a także umieszczona na wspomnianej stronie internetowej. Na prośbę o jej wypełnienie odpowiedziało zaledwie 7 firm. Większość z nich (6) posiada siedzibę w dużych miastach (powyżej 100 tys. mieszkańców), a tylko jedna w średnim mieście ( tys. mieszkańców). Większość firm (5) działa na rynku ponad 5 lat, a po jednej przez okres od dwóch do pięciu lat i poniżej roku. Należy zatem uznać, że uzyskane wyniki nie mają charakteru reprezentatywnego, stanowią jednak pewien punkt wyjścia do dalszych badań i analiz problematyki funkcjonowania pieniądza 10

11 wirtualnego. Strukturę osób badanych ze względu na płeć, wiek, miejsce zamieszkania, status zawodowy oraz wykształcenie przedstawia rysunek 2. GUS 51,59 48,41 badanie własne 34,75 65, kobiety mężczyźni lat lat lat lata lat lat lat lat badanie własne GUS GUS 39,3 5,9 26,52 28,28 badanie własne 35,74 11,8 37,05 15, wieś miasto do 10 tys. mieszk. miasto od 10 do 100 tys. mieszk. miasto pow. 100 tys. mieszk. 11

12 GUS 24,84 4,94 21,67 28,97 19,57 badanie własne 9,84 41,31 3,28 24,92 20, podstawowe gimnazjalne zasadnicze zawodowe średnie wyższe pracownik fizyczny 9% własna działalność 4% emeryt/ rencista 0% osoba bezrobotna 3% inny 1% pracownik umysłowy 10% student 21% uczeń 52% Rysunek 2. Struktura osób badanych ze względu na płeć, wiek, miejsce zamieszkania, status zawodowy oraz wykształcenie uwzględniona w badaniu własnym oraz według danych GUS (dane za 2011 rok) Źródło: opracowanie własne na podstawie badania oraz Rocznik demograficzny 2012, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa Z przedstawionej struktury wynika, że pozyskana próba badawcza nie jest reprezentatywna dla całego społeczeństwa, a zatem uzyskanych wyników nie można uogólniać na całą populację. Dla poszczególnych parametrów wybrane grupy są nadreprezentowane, a niektóre niedoreprezentowane. Jest to konsekwencją celowego doboru próby, ponieważ grupa graczy to przede wszystkim młodzi mężczyźni, o statusie ucznia lub studenta. Pozyskana próba pozwala jednak na wyciąganie pewnych wniosków dotyczących tego, jakie są tendencje związane z korzystaniem z pieniądza wirtualnego. Ankieta skierowana do użytkowników gier składała się z metryczki oraz 29 pytań zamkniętych dotyczących sposobu korzystania z pieniądza wirtualnego. Ankieta 12

13 skierowana do podmiotów składała się z metryczki, 35 pytań otwartych i zamkniętych oraz tabeli, w której należało przedstawić dane ilościowe dotyczące pieniądza wirtualnego. Przedmiotem badań były wybrane aspekty funkcjonowania pieniądza wirtualnego, zdefiniowanego jako waluta wykorzystywana w grach lub na portalach społecznościowych. W celu zweryfikowania zasadności podjęcia przedstawionych badań oraz w ramach ewaluacji ex ante przeprowadzona została krótka ankieta sondażowa w okresie marca 2012 roku, składająca się z dziesięciu pytań. Wzięły w niej udział 123 osoby. Głównie byli to studenci Wydziału Ekonomicznego oraz osoby, które zajrzały na stronę internetową, na której umieszczona była ankieta. Na podstawie udzielonych przez nie odpowiedzi stwierdzono, że pojęcie pieniądza wirtualnego jest często utożsamiane z pojęciem pieniądza elektronicznego, w szczególności pieniądza bankowego używanego w bankowości elektronicznej do regulowania świadczeń pieniężnych oraz wymiany pieniądza bezgotówkowego pomiędzy osobami. Taki wniosek można wysnuć na podstawie porównania liczby osób, które odpowiedziały pozytywnie na pytanie, czy znają pieniądz wirtualny (119 na 123 osób) oraz czy go używają. Aż 95 na 123 osób miałoby faktycznie używać pieniądza wirtualnego, co wydaje się mało realne. W odniesieniu do pytania dotyczącego sytuacji, w których stosowano pieniądz wirtualny, okazało się, że tylko 25 osób wykorzystywało go w grach on-line, 18 osób w portalach społecznościowych, 75 osób w sklepie internetowym, a 26 osób podczas zakupów e- produktów. Stosowanie pieniądza wirtualnego ma również miejsce w sytuacjach związanych z użyciem go w terminalach (serwisach) aukcyjnych (potwierdziły to 24 osoby spośród badanych), podczas zakupów produktów w realnej gospodarce (31 osób) oraz z wymianą między dwiema osobami (45 osób). W pytaniu tym padły również odpowiedzi (7 osób), że pieniądz wirtualny jest używany w innych sytuacjach. Nie zostały one jednak bliżej określone. Bardzo ciekawe odpowiedzi uzyskano na pytanie otwarte dotyczące nabywania dóbr wirtualnych. Na ich podstawie można wnioskować, że część badanych rzeczywiście posługuje się pieniądzem wirtualnym. Świadczą o tym następujące odpowiedzi na pytanie, czy nabywasz dobra wirtualne: tak, usługę premium w grze ; [ ] dodatki na portalach społecznościowych ; [ ] dodatki do gier on-line i MMORPG, tzw. In App Purchases (odblokowanie dodatkowych filtrów, możliwości) ; [ ] przedmioty wirtualne w grach on-line [ ]. 13

14 Odpowiedź na to pytanie pokazała też, że pieniądz wirtualny przez część ankietowanych jest utożsamiany z pieniądzem elektronicznym lub pieniądzem bankowym, co potwierdziło wniosek wyciągnięty po analizie odpowiedzi na pytanie pierwsze. Świadczą o tym następujące wypowiedzi: ubrania, bilety do kina, lotnicze, kosmetyki, gadżety, książki, filmy ; różnego rodzaju odzież, obuwie, biżuterię, telefon, mp4 itp. ; kursy języków obcych, kursy programów specjalistycznych ; przedmioty zakupione na aukcjach internetowych. Innymi odpowiedziami, na które warto zwrócić uwagę, są odpowiedzi na pytanie o powody nabywania dóbr wirtualnych (rysunek 3) oraz miejsce tych zakupów (rysunek 4) na potrzeby aplikacji na potrzeby zabawy na potrzeby edukacji na potrzeby e- handlu inne Rysunek 3. Struktura odpowiedzi na pytanie dotyczące powodów nabywania dóbr wirtualnych ( Z jakich powodów nabywasz dobra wirtualne? ) Źródło: opracowanie własne. tak 17% nie 83% Rysunek 4. Struktura odpowiedzi na pytanie dotyczące miejsca sprzedaży dóbr wirtualnych ( Czy dokonujesz sprzedaży dóbr wirtualnych na aukcjach lub w innych miejscach? ) Źródło: opracowanie własne. 14

15 Z analizy wyników badania można wysnuć dwa kluczowe wnioski, które potwierdzają zasadność przeprowadzenia dalszych, pogłębionych badań dotyczących posługiwania się pieniądzem wirtualnym. Po pierwsze, pojęcie pieniądza wirtualnego jest jeszcze dla społeczeństwa nowe i niejasno zdefiniowane. Pieniądz ten jest mylony z pieniądzem elektronicznym. Po drugie, część osób posługuje się pieniądzem wirtualnym i faktycznie uczestniczy w rynku pieniądza i dóbr wirtualnych, dokonując ich przesunięć również do świata realnego. Kierując się wynikami badania sondażowego, w ankiecie docelowej jednoznacznie zdefiniowano pojęcie pieniądza wirtualnego jako pieniądza, którym można posługiwać się w grach (np. Diablo3, SecondLife, FarmVille) lub na portalach społecznościowych (np. Facebook, Nasza Klasa). Jednocześnie określone zostało pojęcie platformy wirtualnej jako miejsca w Internecie, poprzez które można kontaktować się (on-line lub off-line) z innymi użytkownikami za pomocą tekstu, obrazu, dźwięku. W taki też sposób pojęcia te będą rozumiane w dalszej części raportu. Prezentowane badanie zostało przeprowadzone przez zespół Katedry Finansów i Rachunkowości Uniwersytetu Opolskiego w składzie: prof. zw. dr hab. Ewa Bogacka- Kisiel, mgr Krzysztof Ćwieląg, prof. zw. dr hab. Jacek Karwowski, dr Maja Krasucka, dr Marta Maciejasz-Świątkiewicz, mgr Mateusz Musiał, dr Jacek Pieczonka, dr Robert Poskart, dr Tomasz Smus oraz dr inż. Mariola Willmann. Koordynatorem projektu był dr Tomasz Smus, natomiast opiekunem naukowym prof. zw. dr hab. Ewa Bogacka-Kisiel. 15

16 1. Czym jest i jak powstaje pieniądz wirtualny? Tomasz Smus, Marta Maciejasz-Świątkiewicz Podstawowym pytaniem, jakie rodzi się w związku z pojawieniem się pojęcia pieniądza wirtualnego, jest to, czy posiada on cechy właściwe pieniądzowi rzeczywistemu, na które wskazuje się w literaturze finansowej. Tradycyjnie do cech tych zalicza się: powszechną akceptowalność, podzielność, przenośność, trwałość, ograniczoną ilość, usankcjonowanie prawne. Ponadto wskazuje się, że pieniądz pełni pięć podstawowych funkcji: miernika wartości, środka wymiany, środka płatniczego, środka tezauryzacji oraz międzynarodowego środka płatniczego 9. Zgodnie z podejściem, że to co pełni funkcje pieniądza jest pieniądzem 10 w analizowanym badaniu podjęto próbę zweryfikowania tego, czy pieniądz wirtualny spełnia powyższe funkcje i czy posiada cechy przypisywane pieniądzowi. Analizując kwestię funkcji spełnianych przez pieniądz wirtualny stwierdzono, że większość osób postrzega go jako narzędzie gromadzenia wartości. Odpowiedzi na pytanie Czy był(a)by Pan/Pani gotowy/-a przechowywać część swoich oszczędności w pieniądzu wirtualnym? pokazują, że uważa tak ponad 56% badanych. Przeciwnego zdania jest ponad 24% badanych, a 19% nie ma zdania. Oznacza to, że pieniądz wirtualny w pewnym stopniu jest traktowany jako środek tezauryzacji. W tej kwestii nie ma znaczących różnic ze względu na poszczególne kryteria społeczno-demograficzne. W zbliżonym stopniu sądzą tak kobiety i mężczyźni (55,66% vs. 56,78%), mieszkańcy wsi i miast różnej wielkości (51,38% vs. 58,65%), osoby w różnym wieku i różnym wykształceniu (choć w tym zakresie ujawniają się pewne różnice). Duża grupa osób traktuje go wyłącznie jako narzędzie wykorzystywane w grach, służące zaspokajaniu potrzeb wynikających z podejmowanych w ramach tych gier aktywności. Osoby postrzegające pieniądz wirtualny jako narzędzie gromadzenia wartości to przede wszystkim mieszkańcy wsi (32,11%), osoby w wieku lat (27,27%), osoby z wykształceniem podstawowym (30%) lub wyższym (28,57%), uczniowie (25,93%) lub pracownicy umysłowi (26,67%). Wyznacznikiem funkcji miernika wartości w odniesieniu do pieniądza wirtualnego może być to, czy wyrażone w nim wartości dóbr wirtualnych są przeliczane na wartości w pieniądzu rzeczywistym. Analiza odpowiedzi na pytanie Czy rozważając zakup jakiegoś przedmiotu w grze przelicza Pan/Pani jego wartość na walutę rzeczywistą (np. PLN, EUR, $)? pokazała, że spora część osób tak czyni (ponad 47%). Pozostałe osoby tego nie robią 9 S. Owsiak, Podstawy nauki finansów, PWE, Warszawa 2002, s H. Zadora, T. Zieliński, Pieniądz współczesny a kryzysy finansowe, Difin, Warszawa 2012, s

17 (39%) lub nie mają zdania (13%). Oznacza to, że zdaniem niemal połowy badanych pieniądz wirtualny może być wykorzystywany do pomiaru wartości. Uważają tak przede wszystkim mieszkańcy miast (głównie dużych), mężczyźni, osoby młode w wieku lata i z wykształceniem wyższym. Funkcja pieniądza jako środka płatniczego może ujawniać się między innymi poprzez dokonywanie rozliczeń z jego udziałem. Analiza odpowiedzi na pytanie Czy zdarzyło się Panu/Pani dokonać rozliczenia pożyczki zaciągniętej w świecie rzeczywistym przy użyciu pieniądza wirtualnego? pozwoliła stwierdzić, że zdecydowana większość tego nie robiła (93,5%). Zaledwie 6,5% badanych deklaruje, że dokonywało takich rozliczeń. A zatem w kontekście funkcji pieniądza należy stwierdzić, że w obecnym kształcie nie jest powszechne dokonywanie płatności w świecie rzeczywistym, w szczególności tych związanych z zaciągniętymi zobowiązaniami. Za powyższym wnioskiem przemawia również to, że pieniądz wirtualny nie jest wykorzystywany do zaciągania zobowiązań. Świadczą o tym odpowiedzi na pytanie Czy zdarzyło się Panu/Pani zaciągnąć pożyczkę w pieniądzu wirtualnym?. Ponad 89% badanych deklaruje, że nigdy tego nie robiło, podczas gdy ponad 10% twierdzi, że taka sytuacja miała miejsce. Do osób tych należą przede wszystkim mężczyźni, mieszkańcy wsi, osoby młode w wieku lata, z wykształceniem zawodowym i pracownicy fizyczni. Analiza odpowiedzi na pytanie Czy pieniądz wirtualny, którym się Pan/Pani posługuje, posiada określone nominały i czy można go podzielić na mniejsze jednostki? pozwoliła na sprawdzenie, czy pieniądz wirtualny posiada cechę podzielności. Zgodnie z uzyskanymi odpowiedziami miejsce zamieszkania determinuje sposób postrzegania możliwości posługiwania się określonymi nominałami i możliwości dzielenia ich w wirtualnej rzeczywistości. Analiza stopnia znajomości wirtualnych rzeczywistości związana z posługiwaniem się określonymi nominałami i możliwością dzielenia ich ze względu na płeć pokazuje, że kobiety dwukrotnie częściej niż mężczyźni nie potrafiły określić, jakim nominałem wirtualnej waluty się posługują oraz czy jest ona podzielna (odpowiednio 41% i 23%). Przyczyną takiego stanu rzeczy może być niezwracanie większej uwagi przez płeć żeńską na ilość posiadanych nominałów wirtualnej waluty. Na to samo pytanie mężczyźni odpowiadali dwukrotnie częściej pozytywnie niż kobiety, tj. iż wiedzą, jakim określonym nominałem waluty wirtualnej się posługują oraz znają pozytywną odpowiedź na pytanie o jej podzielność (odpowiednio 42% i 21%). Przyczyną takiego stanu rzeczy mogą być psychofizyczne uwarunkowania mężczyzn, którzy wiedzę o ilości i wielkości nominałów wirtualnej waluty wykorzystują w planowaniu. Taka zależność nie jest przypadkowa, a 17

18 świadczyć może między innymi o tym, że kobiety, wybierając wirtualny świat, nie zwracają uwagi na rodzaj wirtualnego pieniądza, w szczególności jego nominały czy możliwości podzielenia, ważne bowiem jest dla nich samo uczestnictwo w wirtualnej rzeczywistości. Mężczyźni podchodzą bardziej pragmatycznie do wirtualnych rzeczywistości i uczestnictwo powinno wiązać się dla nich również z możliwością zarabiania wirtualnej waluty oraz możliwością wykorzystania podzielnej wirtualnej waluty do różnego rodzaju zakupów, inwestycji czy wymiany na pieniądz realny. Zgodnie z przypuszczeniami grupę o największej znajomości zagadnień dotyczących posiadanego nominału pieniądza wirtualnego i możliwości jego podzielenia stanowią osoby w wieku lat (42%). Analiza odpowiedzi na pytanie Czy pieniądz wirtualny, którym się Pan/Pani posługuje, można swobodnie przenosić między serwisami? pozwala negatywnie zweryfikować posiadanie cechy przenośności przez pieniądz wirtualny. Zauważa się, że mniej więcej 1/4 ogółu osób (26,94%) bez względu na miejsce zamieszkania nie wie, jaką walutą wirtualną się posługuje. Tylko niespełna 1/6 ogółu osób (17,42%) bez względu na miejsce zamieszkania wie, czy daną walutę można przenosić w sieci komputerowej. Natomiast więcej niż połowa pytanych (55,63%) bez względu na miejsce zamieszkania stwierdza, że nie można w aplikacjach przenosić pieniądza wirtualnego. Jednym z czynników, który różnicuje wiedzę na temat pieniądza wirtualnego, jest płeć. Z badań dotyczących funkcjonowania stereotypów płci wynika, iż mężczyźni jako użytkownicy nowych technologii różnią się od kobiet w zakresie różnorodnych zachowań. Różnice te najlepiej widoczne są w liście cech przypisywanych obu płciom, z których w kontekście niniejszego opracowania kluczowe są: racjonalność, odwaga, pewność siebie, cierpliwość, ostrożność czy emocjonalność. Trzy pierwsze przypisywane są raczej mężczyznom, a trzy kolejne kobietom 11. Mogą one decydować o tym, że mężczyźni będą bardziej świadomi użycia pieniądza wirtualnego i bardziej otwarci na wykorzystanie go jako nowoczesnej formy dokonywania płatności w wirtualnych światach, podczas gdy kobiety nie będą zwracać uwagi na korzyści płynące z użytkowania wirtualnej waluty i będą raczej preferować zachowawczy styl działania. Z przeprowadzonego badania wynika, iż mężczyźni tylko w 21,61% (vs. kobiety 38,68%) nie wiedzą, czy istnieje możliwość przenoszenia pieniądza wirtualnego, którym się posługują. Analiza odpowiedzi na pytanie Czy Pan/Pani uważa, że jest pełnoprawnym właścicielem pieniądza wirtualnego, którym się posługuje? odnosi się do cechy pieniądza 11 B. Wojciszke, Człowiek wśród ludzi. Zarys psychologii społecznej, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2006, s

19 związanej z istnieniem sankcji prawnych związanych z jego powstawaniem i posługiwaniem się nim. Ze względu na miejsce zamieszkania wyniki w tym zakresie ukazują, że respondenci w 56,28% czują się pełnoprawnym właścicielem pieniądza wirtualnego, którym się posługują. Obie płcie odpowiadają na to pytanie w sposób zbliżony. W badaniu wyraźnie zauważa się, że żeńska część próby badawczej cechuje się brakiem zdecydowania w kwestii pełnoprawnej własności pieniądza wirtualnego. Ponad 1/3 badanych kobiet (34,91%) nie wie, co o tym sądzić. Kolejną weryfikowaną cechą pieniądza wirtualnego jest jego powszechna akceptowalność. Cecha ta zdaje się być kluczowa, ponieważ jak głosi jedna z definicji, pieniądz jest czymś, co znajduje powszechną akceptację i jest wymieniane na dobra i usługi 12. O stopniu realizacji tej cechy świadczą odpowiedzi na pytanie o to, czy za pieniądze z gry można kupić wszystko. Twierdząco na to pytanie odpowiedziało tylko 58 spośród 305 badanych (19%). Przeciwnie uważa 63%, a 18% nie ma zdania. Oznacza to, że większość osób korzystających z pieniędzy wirtualnych jest przekonana o ich słabszej pozycji względem prawdziwych pieniędzy, bez względu na walutę. Pieniądz wirtualny traktowany jest jako ograniczony w użyciu, zazwyczaj do świata danej gry. Jak dotychczas nie można mu zatem przypisać cechy powszechnej akceptowalności, która stanowi kluczowy wyróżnik rzeczywistych pieniędzy. Rodzi to zatem pytanie o zasadność używania określenia pieniądz w odniesieniu do środków, jakimi gracze posługują się w świecie wirtualnym. Jeśli natomiast uznać świat gry za istniejący równolegle do rzeczywistego, swoisty odpowiednik państwa, w którym funkcjonuje określona zbiorowość ludzi użytkowników gry, którzy akceptują jej reguły, to można przyjąć, że wyrażają oni jednocześnie swoją akceptację dla obowiązującej w tym świecie waluty. Podobnie jak w rzeczywistym świecie pobyt na terytorium danego kraju oznacza zgodę na posługiwanie się jego walutą. Dalszym potwierdzeniem takiego podejścia są odpowiedzi na pytanie o to, czy dana osoba używa pieniądza wirtualnego tylko w ramach tej samej gry. Okazuje się, że 78% badanych właśnie tak postępuje, a pozostałe 22% twierdzi, że korzysta z nich również w inny sposób. W ankiecie nie pytano o to, jak i gdzie wykorzystywane są pieniądze wirtualne, ale można przypuszczać, że są to inne gry bądź wymiana pieniędzy wirtualnych na prawdziwe. Potwierdza to struktura odpowiedzi na pytanie dotyczące tego, co gracze robią z pieniędzmi zarobionymi w grze. Około 17% osób deklaruje, że wymienia je na prawdziwą walutę, 58% kupuje rzeczy potrzebne do gry, a 25% oszczędza, ponieważ mogą się przydać 12 H. Zadora, T. Zieliński, Pieniądz współczesny, op.cit., s

20 później podczas gry. Odpowiedzi te pokazują, że pieniądze wirtualne są raczej umiejscowione, czyli wykorzystywane tylko w ramach tej samej gry. Jednak pewna część graczy wyprowadza pieniądze wirtualne do prawdziwego świata i w tym kontekście pieniądz wirtualny jest odrębną walutą, którą nabywają osoby wchodzące do świata wirtualnego. Pieniądz ten nie zasila rzeczywistej gospodarki, ale sprawia, że możliwy jest rozwój gospodarki wirtualnej. Jednocześnie pieniądze uzyskane ze sprzedaży pieniędzy wirtualnych stanowią źródło dochodów, które mogą zostać przeznaczone na zakup dóbr wytworzonych w świecie rzeczywistym i tym sposobem przyczynić się do rozwoju prawdziwej gospodarki. W zależności od narodowości nabywcy może to być gospodarka dowolnego kraju. Tam, gdzie transakcje takie (jak w Polsce) nie podlegają regulacjom prawnym, dochody te są nieopodatkowane, a zatem w całości mogą zostać przeznaczone na konsumpcję. Celem przeprowadzonego badania było określenie, czy pieniądz wirtualny jest nowym zasobem pieniądza, czy może tylko jego nową formą, a także czy pieniądz ten tworzy dodatkowy pieniądz w gospodarce realnej. Ze struktury odpowiedzi udzielonych przez użytkowników wynika, że pieniądz wirtualny nie jest nowym zasobem, który w sposób powszechny byłby zaakceptowany przez społeczeństwo i który w prosty sposób mógłby zostać przekształcony w pieniądz rzeczywisty. Nie można również stwierdzić, że pieniądz wirtualny jest nową formą pieniądza (obok pieniądza gotówkowego i bezgotówkowego, elektronicznego), ponieważ nie posiada większości cech prawdziwego pieniądza. Tym samym używanie sformułowania pieniądz w odniesieniu do niego nie wydaje się zasadne. Stanowi on raczej szczególny rodzaj dobra, które funkcjonuje w świecie wirtualnym i które jest nabywane za pieniądze prawdziwe. Oczywiście zachodzą szczególne interakcje między pieniądzem wirtualnym a pieniędzmi prawdziwymi, jednak nie można traktować ich w sposób równorzędny. Mimo to, ze względu na przyjętą na wstępie terminologię, w dalszej części raportu konsekwentnie stosowane będzie określenie pieniądz wirtualny. Zdarza się, że jest on wymieniany na pieniądz rzeczywisty, jednak przede wszystkim służy nabywaniu dóbr wirtualnych. Stwierdzenie tej prawidłowości stanowi wyraz realizacji celu dotyczącego określenia ścieżek konwersji pieniądza wirtualnego. Ponadto, co stwierdzono w trakcie badania, zamiana pieniądza wirtualnego na prawdziwy stanowi złamanie zasad większości gier, a zatem tworzy raczej swoistą szarą strefę tej aktywności aniżeli jej normę. W wyniku analizy odpowiedzi uczestników badania oraz technologicznych 20

Wśród ankietowanych aż 73,5% stanowiły kobiety. Świadczyć to może o większym zainteresowaniu niezależną modą i dizajnem wśród kobiet.

Wśród ankietowanych aż 73,5% stanowiły kobiety. Świadczyć to może o większym zainteresowaniu niezależną modą i dizajnem wśród kobiet. Podsumowanie ankiety przeprowadzonej podczas targów SILESIA BAZAAR vol.3 opracowanej przez organizację PRogress przy Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach Spis treści 1. Pytania o płeć... 2 2. Pytanie

Bardziej szczegółowo

Wiadomości ogólne. Oto jak rozkładały się zmienne społeczno demograficzne badanej zbiorowości:

Wiadomości ogólne. Oto jak rozkładały się zmienne społeczno demograficzne badanej zbiorowości: Spis treści 2 Wiadomości ogólne. 3 Jak dużo na ubrania wydają respondentki? 4 Czym kierują się respondentki przy zakupie ubrań? 5 Kupno i wymiana ubrań za pośrednictwem Internetu. 6 Kupno i wymiana używanych

Bardziej szczegółowo

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH?

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? BADANIE OPINII PUBLICZNEJ JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? CZERWIEC 2010 Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z

Bardziej szczegółowo

GSMONLINE.PL. UKE: Polacy o rynku telekomunikacyjnym w roku

GSMONLINE.PL. UKE: Polacy o rynku telekomunikacyjnym w roku GSMONLINE.PL UKE: Polacy o rynku telekomunikacyjnym w roku 2013 2013-12-13 UKE opublikowało raporty z badań w zakresie korzystania z usług telekomunikacyjnych. Uzyskane rezultaty zawierają opinie konsumentów

Bardziej szczegółowo

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Pieniądz w gospodarstwie domowym Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Od wieków pieniądz w życiu każdego człowieka spełnia rolę ekonomicznego środka wymiany. Jego wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach.

Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach. Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach. Ryki, styczeń 2013r. 1 Wstęp Powiatowy Urząd Pracy w Rykach w okresie od

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania na temat czytania dzieciom

Wyniki badania na temat czytania dzieciom Wyniki badania na temat czytania dzieciom Maj 2007 O badaniu Badanie przeprowadzone zostało w drugiej połowie marca 2007 roku metodą ankiety internetowej Ankieta podzielona była na kilka części pytania

Bardziej szczegółowo

Wnioski z raportu ewaluacji końcowej VI edycji projektu Żyj finansowo! czyli jak zarządzać finansami w życiu osobistym

Wnioski z raportu ewaluacji końcowej VI edycji projektu Żyj finansowo! czyli jak zarządzać finansami w życiu osobistym Wnioski z raportu ewaluacji końcowej VI edycji projektu Żyj finansowo! czyli jak zarządzać finansami w życiu osobistym zrealizowanego w roku szkolnym 2013/2014 1 Wnioski Celem badania ewaluacyjnego jest

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI

Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Raport z badań preferencji licealistów

Raport z badań preferencji licealistów Raport z badań preferencji licealistów Uniwersytet Jagielloński 2011 Raport 2011 1 Szanowni Państwo, definiując misję naszej uczelni napisaliśmy, że Zadaniem Uniwersytetu było i jest wytyczanie nowych

Bardziej szczegółowo

Polacy o planowanej zmianie napięcia z 220V na 230V

Polacy o planowanej zmianie napięcia z 220V na 230V Polacy o planowanej zmianie napięcia z 220V na 230V Warszawa, październik 2002 r. Zdecydowana większość badanych (65%) potwierdza, że zetknęła się z informacją o tym, iż w najbliższej przyszłości zostanie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2012 BS/161/2012 CENY I ZAKUPY

Warszawa, grudzień 2012 BS/161/2012 CENY I ZAKUPY Warszawa, grudzień 2012 BS/161/2012 CENY I ZAKUPY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Bankowość Internetowa. - wybrane zagadnienia opracowane na podstawie Audytu Bankowości Detalicznej

Bankowość Internetowa. - wybrane zagadnienia opracowane na podstawie Audytu Bankowości Detalicznej Bankowość Internetowa - wybrane zagadnienia opracowane na podstawie Audytu Bankowości Detalicznej Metodologia Metoda Prezentowane dane pochodzą z Audytu Bankowości Detalicznej. Badanie realizowane jest

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Wydatki gospodarstw domowych na leki i leczenie NR 114/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Wydatki gospodarstw domowych na leki i leczenie NR 114/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 114/2016 ISSN 2353-5822 Wydatki gospodarstw domowych na leki i leczenie Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów

Bardziej szczegółowo

Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia Klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach.

Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia Klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach. Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia Klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach. Ryki, luty 2014r. Wstęp Powiatowy Urząd Pracy w Rykach w okresie od 07.01.2014r.

Bardziej szczegółowo

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Odpowiedzialny biznes to przede wszystkim uczciwe postępowanie raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Współcześnie coraz więcej mówi się na świecie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Temat spotkania: Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? Prowadzący: dr Anna Miarecka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 28 maj

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

W takich sytuacjach podatnicy mają wiele problemów z ustaleniem podatkowych różnic kursowych.

W takich sytuacjach podatnicy mają wiele problemów z ustaleniem podatkowych różnic kursowych. W takich sytuacjach podatnicy mają wiele problemów z ustaleniem podatkowych różnic kursowych. Wiele problemów nastręcza podatnikom ustalenie podatkowych różnic kursowych w przypadku regulowania swoich

Bardziej szczegółowo

Wnioski z raportu ewaluacji końcowej VII edycji projektu Żyj finansowo! czyli jak zarządzać finansami w życiu osobistym,

Wnioski z raportu ewaluacji końcowej VII edycji projektu Żyj finansowo! czyli jak zarządzać finansami w życiu osobistym, Wnioski z raportu ewaluacji końcowej VII edycji projektu Żyj finansowo! czyli jak zarządzać finansami w życiu osobistym, zrealizowanego w roku szkolnym 2014/2015 przez Stowarzyszenie Krzewienia Edukacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2010 BS/146/2010 WAKACJE UCZNIÓW WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I PRACA ZAROBKOWA

Warszawa, listopad 2010 BS/146/2010 WAKACJE UCZNIÓW WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I PRACA ZAROBKOWA Warszawa, listopad 2010 BS/146/2010 WAKACJE UCZNIÓW WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I PRACA ZAROBKOWA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Wiarygodne informacje czy są dziś. w cenie? Wiarygodne informacje - czy są dziś. w cenie? TNS Marzec 2015 K.031/15

Wiarygodne informacje czy są dziś. w cenie? Wiarygodne informacje - czy są dziś. w cenie? TNS Marzec 2015 K.031/15 Wiarygodne informacje czy są dziś Informacja o badaniu Współczesne media aż kipią od informacji. W zalewie wiadomości z najróżniejszych źródeł coraz trudniej odróżnić te wiarygodne od tych nierzetelnych.

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 629-35-69, 628-37-04 UL. ŻURAWIA, SKR. PT. 24 INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 693-46-92, 625-76-23 00-503 WARSZAWA E-mail: sekretariat@cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, Maj 2014 PŁEĆ A PODEJMOWANIE DECYZJI INWESTYCYJNYCH

Warszawa, Maj 2014 PŁEĆ A PODEJMOWANIE DECYZJI INWESTYCYJNYCH Warszawa, Maj 2014 PŁEĆ A PODEJMOWANIE DECYZJI INWESTYCYJNYCH Informacja o badaniu Badanie na temat preferencji Polaków dotyczących płci osób odpowiedzialnych za zarządzanie finansami oraz ryzyka inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Biuro Karier i Monitorowania Losów Absolwentów SGGW w Warszawie. Badanie losów absolwentów. Warszawa, 2013

Biuro Karier i Monitorowania Losów Absolwentów SGGW w Warszawie. Badanie losów absolwentów. Warszawa, 2013 Biuro Karier i Monitorowania Losów Absolwentów SGGW w Warszawie Badanie losów absolwentów Warszawa, Cel badania Charakterystyka społeczno-demograficzna absolwentów Aktualny status zawodowy absolwentów

Bardziej szczegółowo

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha.

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha. UWAGI ANALITYCZNE UDZIAŁ DOCHODÓW Z DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ W DOCHODACH OGÓŁEM GOSPODARSTW DOMOWYCH W Powszechnym Spisie Rolnym w woj. dolnośląskim spisano 140,7 tys. gospodarstw domowych z użytkownikiem

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE WSPÓLNEJ WALUTY EURO W OPINII POLAKÓW W LISTOPADZIE 2012 R.

PRZYJĘCIE WSPÓLNEJ WALUTY EURO W OPINII POLAKÓW W LISTOPADZIE 2012 R. K.071/12 PRZYJĘCIE WSPÓLNEJ WALUTY EURO W OPINII POLAKÓW W LISTOPADZIE 2012 R. Warszawa, listopad 2012 roku Większość Polaków (58%) jest zdania, że przyjęcie w Polsce wspólnej waluty europejskiej będzie

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CZY POLACY CHCĄ EURO? BS/20/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CZY POLACY CHCĄ EURO? BS/20/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

SUBIEKTYWNEJ JAKOŚCI ŻYCIA TOM II SZCZEGÓŁOWE WYNIKI BADAŃ WEDŁUG DZIEDZIN

SUBIEKTYWNEJ JAKOŚCI ŻYCIA TOM II SZCZEGÓŁOWE WYNIKI BADAŃ WEDŁUG DZIEDZIN RAPORT Z BADAŃ SUBIEKTYWNEJ JAKOŚCI ŻYCIA TOM II SZCZEGÓŁOWE WYNIKI BADAŃ WEDŁUG DZIEDZIN Lider projektu: Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Partner projektu: Uniwersytet Techniczny w Dreźnie Projekt:

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INTERNET I KOMPUTERY W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH BS/50/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INTERNET I KOMPUTERY W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH BS/50/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

, , ROCZNICE I ŚWIĘTA WAŻNE DLA POLAKÓW WARSZAWA, KWIECIEŃ 96

, , ROCZNICE I ŚWIĘTA WAŻNE DLA POLAKÓW WARSZAWA, KWIECIEŃ 96 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Usługi finansowe. Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie. 7-25 października 2004

Usługi finansowe. Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie. 7-25 października 2004 Usługi finansowe Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie 7-25 października 2004 Spis treści Podsumowanie... 3 O badaniu... 6 Znajomość dostępnych w Internecie usług finansowych. Źródła

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629 - - 69, 628-3 - 04 693-46 - 92, 625-6 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629 - - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Badanie na temat mieszkalnictwa w Polsce

Badanie na temat mieszkalnictwa w Polsce Badanie na temat mieszkalnictwa w Polsce BADANIE NA REPREZENT ATYWNEJ GRUPIE POLEK/POLAKÓW Badanie realizowane w ramach projekru Społeczne Forum Polityki Mieszkaniowej współfinansowanego z Funduszy EOG

Bardziej szczegółowo

Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Wzmocnienie konsultacji społecznych w powiecie oleckim. grudzień 2014

Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Wzmocnienie konsultacji społecznych w powiecie oleckim. grudzień 2014 Znajomość problemów związanych z używaniem alkoholu, środków psychoaktywnych i infoholizmu wśród dzieci i młodzieży oraz potrzeb pogłębienia wiedzy przez osoby dorosłe w tym zakresie Raport z badań przeprowadzonych

Bardziej szczegółowo

SUBIEKTYWNEJ JAKOŚCI ŻYCIA TOM II SZCZEGÓŁOWE WYNIKI BADAŃ WEDŁUG DZIEDZIN

SUBIEKTYWNEJ JAKOŚCI ŻYCIA TOM II SZCZEGÓŁOWE WYNIKI BADAŃ WEDŁUG DZIEDZIN RAPORT Z BADAŃ SUBIEKTYWNEJ JAKOŚCI ŻYCIA TOM II SZCZEGÓŁOWE WYNIKI BADAŃ WEDŁUG DZIEDZIN Lider projektu: Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Partner projektu: Uniwersytet Techniczny w Dreźnie Projekt:

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Odpoczynek czy praca zarobkowa? Wakacje dzieci i młodzieży NR 134/2015 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Odpoczynek czy praca zarobkowa? Wakacje dzieci i młodzieży NR 134/2015 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 134/2015 ISSN 2353-5822 Odpoczynek czy praca zarobkowa? Wakacje dzieci i młodzieży Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Opis szkoły Opisywane gimnazjum znajduje się w niewielkiej miejscowości, liczącej niewiele ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2012 BS/173/2012 WIZERUNEK NAUCZYCIELI

Warszawa, grudzień 2012 BS/173/2012 WIZERUNEK NAUCZYCIELI Warszawa, grudzień 20 BS/17/20 WIZERUNEK NAUCZYCIELI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 20 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia 4a,

Bardziej szczegółowo

Rtęć - postrzeganie właściwości i zastosowanie Raport z badania

Rtęć - postrzeganie właściwości i zastosowanie Raport z badania Rtęć - postrzeganie właściwości i zastosowanie Raport z badania Badanie zrealizowane w ramach kampanii: Partnerzy kampanii: Badanie zrealizował: Badanie, w ramach którego respondentom zadano pytania dotyczące

Bardziej szczegółowo

, , POLACY I KOMPUTERY WARSZAWA, MAJ 97

, , POLACY I KOMPUTERY WARSZAWA, MAJ 97 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Na co Polacy wydają pieniądze?

Na co Polacy wydają pieniądze? 047/04 Na co Polacy wydają pieniądze? Warszawa, czerwiec 2004 r. Przeciętne miesięczne wydatki gospodarstwa domowego w Polsce wynoszą 1694 zł, a w przeliczeniu na osobę 568 zł. Najwięcej w gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

MŁODZI O EMERYTURACH

MŁODZI O EMERYTURACH K.020/12 MŁODZI O EMERYTURACH Warszawa, kwiecień 2012 roku Zdecydowana większość młodych Polaków (91%) uważa, że problem emerytur jest ważny dla wszystkich obywateli, bez względu na ich wiek. Prawie trzy

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA SATYSFAKCJI KLIENTÓW KORZYSTAJĄCYCH Z USŁUG ŚWIADCZONYCH PRZEZ URZĄD MIASTA RZESZOWA

RAPORT Z BADANIA SATYSFAKCJI KLIENTÓW KORZYSTAJĄCYCH Z USŁUG ŚWIADCZONYCH PRZEZ URZĄD MIASTA RZESZOWA RAPORT Z BADANIA SATYSFAKCJI KLIENTÓW KORZYSTAJĄCYCH Z USŁUG ŚWIADCZONYCH PRZEZ URZĄD MIASTA RZESZOWA Rzeszów, sierpień 2016 r. Spis treści 1 PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA ORAZ CEL BADAŃ... 3 2 METODOLOGIA... 5

Bardziej szczegółowo

Przyjęcie wspólnej waluty euro

Przyjęcie wspólnej waluty euro TNS Czerwiec K.046/ Informacja o badaniu W czerwcu roku Zespół Badań Społecznych w TNS Polska przeprowadził cykliczny sondaż, w którym zapytał Polaków o opinie na temat wejścia naszego kraju do strefy

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorcy o podatkach

Przedsiębiorcy o podatkach Przedsiębiorcy o podatkach Raport z badania ilościowego przeprowadzonego na zlecenie Związku Przedsiębiorców i Pracodawców Warszawa, 17.05.2017 Spis treści 2 OPIS BADANIA 3 PODSUMOWANIE 6 WYNIKI ANEKS

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU

URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, marzec 2013 r. Kontakt: e-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl tel. 85 749 77 00, fax 85 749 77 79 Internet: www.stat.gov.pl/urzedy/bialystok

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O WYJEŹDZIE POLSKICH ŻOŁNIERZY DO AFGANISTANU I DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH NATO BS/4/2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O WYJEŹDZIE POLSKICH ŻOŁNIERZY DO AFGANISTANU I DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH NATO BS/4/2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

OPINIE O PROJEKCIE PODATKU KATASTRALNEGO WARSZAWA, LISTOPAD 2000

OPINIE O PROJEKCIE PODATKU KATASTRALNEGO WARSZAWA, LISTOPAD 2000 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2012 BS/107/2012 POSTAWY WOBEC PALENIA PAPIEROSÓW

Warszawa, sierpień 2012 BS/107/2012 POSTAWY WOBEC PALENIA PAPIEROSÓW Warszawa, sierpień 2012 BS/107/2012 POSTAWY WOBEC PALENIA PAPIEROSÓW Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Bankowość mobilna w oczach %&'(')#*+,- Polaków./&'01-%2$013/./& 2-#1*0'#41+/)2'+#'#$'& *3-%-2+-)51'.-# Warszawa, 6*&+-)17$0*4189:;<:=;88&:

Bankowość mobilna w oczach %&'(')#*+,- Polaków./&'01-%2$013/./& 2-#1*0'#41+/)2'+#'#$'& *3-%-2+-)51'.-# Warszawa, 6*&+-)17$0*4189:;<:=;88&: Bankowość!"#$ mobilna w oczach %&'(')#*+,- Polaków./&'01-%2$013/./& 2-#1*0'#41+/)2'+#'#$'& *3-%-2+-)51'.-# Warszawa, 6*&+-)17$0*4189:;

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PODATKI W OPINII SPOŁECZNEJ BS/135/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2003

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PODATKI W OPINII SPOŁECZNEJ BS/135/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2003 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

STRAŻ POŻARNA NA TLE INNYCH INSTYTUCJI ŻYCIA PUBLICZNEGO

STRAŻ POŻARNA NA TLE INNYCH INSTYTUCJI ŻYCIA PUBLICZNEGO STRAŻ POŻARNA NA TLE INNYCH INSTYTUCJI ŻYCIA PUBLICZNEGO raport z badań ilościowych dla Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej Warszawa, kwiecień 2010 SPIS TREŚCI Informacja o badaniu 3 Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

e-finanse rosną w siłę Autor: Maciej Miskiewicz, Arkadiusz Droździel, Money.pl

e-finanse rosną w siłę Autor: Maciej Miskiewicz, Arkadiusz Droździel, Money.pl e-finanse rosną w siłę Autor: Maciej Miskiewicz, Arkadiusz Droździel, Money.pl Wrocław, maj 2008 Internauci Money.pl w sieci najczęściej zakładają konta osobiste, kupują jednostki funduszy inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY W RZESZOWIE III kw. 2014

RYNEK MIESZKANIOWY W RZESZOWIE III kw. 2014 RYNEK MIESZKANIOWY W RZESZOWIE III kw. 201 www.certus.net.pl Rynek nieruchomości mieszkaniowych RZESZÓW Powierzchnia Liczba mieszkańców (stan na 3.11.201) 116,32 m2 185 22 Zasoby mieszkaniowe 2012 r. Liczba

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Dobroczynność w Polsce NR 40/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Dobroczynność w Polsce NR 40/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 40/2016 ISSN 2353-5822 Dobroczynność w Polsce Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz danych empirycznych

Bardziej szczegółowo

Czy warto studiować? Czy warto studiować? TNS Październik 2013 K.067/13

Czy warto studiować? Czy warto studiować? TNS Październik 2013 K.067/13 Podsumowanie Warto czy nie warto studiować? Jakie kierunki warto studiować? Co skłania młodych ludzi do podjęcia studiów? Warto! Medycyna! Zdobycie kwalifikacji, by łatwiej znaleźć pracę! Trzy czwarte

Bardziej szczegółowo

Raport dla Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych im. Tomasza Nocznickiego w Nowej Wsi

Raport dla Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych im. Tomasza Nocznickiego w Nowej Wsi ANALIZA PREFERENCJI ABSOLWENTÓW MAZOWIECKICH SZKÓŁ ŚREDNICH Raport dla Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych im. Tomasza Nocznickiego w Nowej Wsi Studenckie Koło Naukowe Metod Ilościowych Warszawa, 2012 r.

Bardziej szczegółowo

Postawy Polaków wobec oszczędzania i wydawania pieniędzy

Postawy Polaków wobec oszczędzania i wydawania pieniędzy TNS grudzień 2013 K.079/13 Informacja o badaniu TNS Polska przeprowadził badanie postaw Polaków wobec oszczędzania. Respondentów poproszono o ustosunkowanie się do kilkunastu stwierdzeń dotyczących różnych

Bardziej szczegółowo

I. OCENA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA NA STUDIUM DOKTORANCKIM

I. OCENA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA NA STUDIUM DOKTORANCKIM Raport z ankiety doktoranckiej 2011/2012 I. OCENA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA NA STUDIUM DOKTORANCKIM W skierowanej w czerwcu 2012 roku do doktorantów WPiA UW ankiecie dotyczącej jakości kształcenia oraz warunków

Bardziej szczegółowo

Projekt Prawa pacjenta Twoje prawa

Projekt Prawa pacjenta Twoje prawa Projekt Prawa pacjenta Twoje prawa Wyniki badania świadomości istnienia praw pacjenta wśród społeczeństwa polskiego w roku 2013 oraz analiza porównawcza z wynikami badania z 2008 r. Oba badania przeprowadził

Bardziej szczegółowo

Płeć respondentów 36% 64% Kultura organizacji polskich firm raport z badań

Płeć respondentów 36% 64% Kultura organizacji polskich firm raport z badań Kultura organizacji polskich firm raport z badań W rozwiniętym systemie gospodarczym istje wiele rodzajów firm i przedsiębiorstw. W każdym z nich funkcjonuje pewna kultura organizacyjna. Składa się na

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2013 BS/127/2013 POLACY O ZAROBKACH RÓŻNYCH GRUP ZAWODOWYCH

Warszawa, wrzesień 2013 BS/127/2013 POLACY O ZAROBKACH RÓŻNYCH GRUP ZAWODOWYCH Warszawa, wrzesień 2013 BS/127/2013 POLACY O ZAROBKACH RÓŻNYCH GRUP ZAWODOWYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Junior Shopper Dzieci / nastolatki jako kupujący oraz decydenci. Oferta zakupu raportu

Junior Shopper Dzieci / nastolatki jako kupujący oraz decydenci. Oferta zakupu raportu GfK 2016 oferta zakupu raportu JUNIOR SHOPPER WPROWADZENIE Młody nabywca W październiku 2016 roku opublikowaliśmy najnowszą edycję raportu o młodym nabywcy. Znacząca grupa dzieci i nastolatków dysponuje

Bardziej szczegółowo

Polacy o ślubach i weselach

Polacy o ślubach i weselach K.052/12 Polacy o ślubach i weselach Warszawa, sierpień 2012 roku Zwolenników poglądu, że pary po ślubie są szczęśliwsze od par, które żyją bez ślubu, jest znacznie mniej niż osób, które nie wierzą w ślub

Bardziej szczegółowo

WAKACJE DZIECI I MŁODZIEŻY WARSZAWA, WRZESIEŃ 2000

WAKACJE DZIECI I MŁODZIEŻY WARSZAWA, WRZESIEŃ 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Roczne zeznanie podatkowe Polaków PIT 2011. KPMG w Polsce Warszawa, kwiecień 2012

Roczne zeznanie podatkowe Polaków PIT 2011. KPMG w Polsce Warszawa, kwiecień 2012 Roczne zeznanie podatkowe Polaków PIT 2011 KPMG w Polsce Warszawa, kwiecień 2012 Spis treści 1. Najważniejsze wnioski 2. Metodyka badania 3. Kiedy rozliczamy się z Urzędem Skarbowym? 4. Czy rozliczenie

Bardziej szczegółowo

Kryteria wyboru operatorów usług telefonicznych przez abonentów w Polsce

Kryteria wyboru operatorów usług telefonicznych przez abonentów w Polsce Roman Nierebiński Opisano czynniki, wpływające na wybór operatora usług telefonii stacjonarnej i komórkowej. Wskazano najczęściej wybieranych operatorów telefonicznych oraz podano motywy wyboru. telekomunikacja,

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia w sektorze publicznym w 2011 roku

Wynagrodzenia w sektorze publicznym w 2011 roku Wynagrodzenia w sektorze publicznym w 2011 roku Już po raz dziewiąty mamy przyjemność przedstawić Państwu podsumowanie Ogólnopolskiego Badania Wynagrodzeń (OBW). W 2011 roku uczestniczyło w nim ponad sto

Bardziej szczegółowo

Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2011-2014

Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2011-2014 Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2011-2014 Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, grudzień 2014 r. Spis treści 1. Cel i zakres analizy... 2 2. Internet... 3 2.1. Posiadanie

Bardziej szczegółowo

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Zebranie informacji na temat migrantów z danego obszaru stanowi poważny problem, gdyż ich nieobecność zazwyczaj wiąże się z niemożliwością przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/70/2010

Warszawa, maj 2010 BS/70/2010 Warszawa, maj 2010 BS/70/2010 PIT-y 2009 Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia 4a, 00-503 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Młode kobiety i matki na rynku pracy

Młode kobiety i matki na rynku pracy OTTO POLSKA Młode kobiety i matki na rynku pracy Raport z badania OTTO Polska 2013-03-01 OTTO Polska przy wsparciu merytorycznym stowarzyszenia Aktywność Kobiet na Dolnym Śląsku przeprowadziła badanie

Bardziej szczegółowo

Analiza ankiety dotyczącej niektórych zachowań zdrowotnych uczniów klas III gimnazjum. Cel i metoda

Analiza ankiety dotyczącej niektórych zachowań zdrowotnych uczniów klas III gimnazjum. Cel i metoda Analiza ankiety dotyczącej niektórych zachowań zdrowotnych uczniów klas III gimnazjum Cel i metoda Celem badań jest poznanie zachowań i poziomu wiedzy na temat podstawowych komponentów kształtujących nawyki

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Efekt ROPO Jak obecność online wpływa na wzrost sprzedaży offline Wyniki badania marketingowego. Patronat branżowy

Efekt ROPO Jak obecność online wpływa na wzrost sprzedaży offline Wyniki badania marketingowego. Patronat branżowy Efekt ROPO Jak obecność online wpływa na wzrost sprzedaży offline Wyniki badania marketingowego Patronat branżowy Efekt ROPO Efekt ROPO (ang. Research Online Purchase Offline) polega na realizowaniu przez

Bardziej szczegółowo

Źródło: opracowanie własne 49,1 50,5 0,4. liczba. tak nie brak odpowiedzi

Źródło: opracowanie własne 49,1 50,5 0,4. liczba. tak nie brak odpowiedzi 242 3.2. Doświadczenia badanych uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Miasta Rzeszowa ze środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi, legalnymi i nielegalnymi Poprzednia grupa zagadnień

Bardziej szczegółowo

Raport z badania oceniającego model finansowania kultury w Polsce oraz wspierania twórców poprzez platformy crowdfundingowe

Raport z badania oceniającego model finansowania kultury w Polsce oraz wspierania twórców poprzez platformy crowdfundingowe Raport z badania oceniającego model finansowania kultury w Polsce oraz wspierania twórców poprzez platformy crowdfundingowe Badanie przeprowadzone przez: Warszawa, marzec 2017 2 WSTĘP Celem badania przeprowadzonego

Bardziej szczegółowo

BS/136/2006 POSTAWY POLAKÓW, WĘGRÓW, CZECHÓW I SŁOWAKÓW WOBEC EURO KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006

BS/136/2006 POSTAWY POLAKÓW, WĘGRÓW, CZECHÓW I SŁOWAKÓW WOBEC EURO KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006 BS/136/2006 POSTAWY POLAKÓW, WĘGRÓW, CZECHÓW I SŁOWAKÓW WOBEC EURO KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006 PRZEDRUK I ROZPOWSZECHNIANIE MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE DANYCH

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PLANACH URUCHOMIENIA TELEWIZJI TRWAM BS/36/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LUTY 2003

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PLANACH URUCHOMIENIA TELEWIZJI TRWAM BS/36/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LUTY 2003 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Polacy na temat łowiectwa. Raport TNS Polska dla. Polacy na temat łowiectwa

Polacy na temat łowiectwa. Raport TNS Polska dla. Polacy na temat łowiectwa Raport TNS Polska dla Spis treści 1 O badaniu 4 2 3 Aneks 13 Wyniki badania 7 2 Raport przygotowany został na zlecenie Ministerstwa Środowiska przez Zespół Badań Społecznych w TNS Polska. Projekt sfinansowany

Bardziej szczegółowo

Wiedza i opinie Polaków o problemie. Logotyp klienta. bezdechu sennego

Wiedza i opinie Polaków o problemie. Logotyp klienta. bezdechu sennego Wiedza i opinie Polaków o problemie Logotyp klienta bezdechu sennego Nota metodologiczna Nota Metodologiczna Czas realizacji badania: Styczeń 2015 Miejsce realizacji: Próba: Jednostka badania Próba ogólnopolska

Bardziej szczegółowo

Przyjęcie wspólnej waluty euro

Przyjęcie wspólnej waluty euro TNS Marzec K.024/ Informacja o badaniu W marcu roku Zespół Badań Społecznych w TNS Polska przeprowadził cykliczny sondaż, w którym zapytał Polaków o opinie na temat wejścia naszego kraju do strefy euro.

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny z badania realizowanego w ramach projektu

Raport statystyczny z badania realizowanego w ramach projektu Raport statystyczny z badania realizowanego w ramach projektu TRAMPOLINA - regionalny program wspierania inicjatyw obywatelskich Projekt dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich

Bardziej szczegółowo

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Karolina Hansen Marta Witkowska Warszawa, 2014 Polski Sondaż Uprzedzeń 2013 został sfinansowany

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Głównym celem opracowania jest próba określenia znaczenia i wpływu struktury kapitału na działalność przedsiębiorstwa.

Głównym celem opracowania jest próba określenia znaczenia i wpływu struktury kapitału na działalność przedsiębiorstwa. KAPITAŁ W PRZEDSIĘBIORSTWIE I JEGO STRUKTURA Autor: Jacek Grzywacz, Wstęp W opracowaniu przedstawiono kluczowe zagadnienia dotyczące możliwości pozyskiwania przez przedsiębiorstwo kapitału oraz zasad kształtowania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2013 BS/172/2013 OPINIE NA TEMAT SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH DZIECI

Warszawa, grudzień 2013 BS/172/2013 OPINIE NA TEMAT SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH DZIECI Warszawa, grudzień 2013 BS/172/2013 OPINIE NA TEMAT SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH DZIECI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

transmisja dostępna w czasie rzeczywistym (utrudnienie w podejmowaniu interwencji)

transmisja dostępna w czasie rzeczywistym (utrudnienie w podejmowaniu interwencji) Prezentacja treści seksualnych przez młodzież poprzez wideoczaty Badania Specyfika zjawiska transmisja dostępna w czasie rzeczywistym (utrudnienie w podejmowaniu interwencji) możliwość utrwalenia transmisji

Bardziej szczegółowo