Choroba Pageta Paget disease

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Choroba Pageta Paget disease"

Transkrypt

1 Choroba Pageta Paget disease Pytania i odpowiedzi Materiał przygotowała na podstawie informacji z The Paget Foundation: Lek. med. Magdalena Dylewska Katedra i Klinika Nefrologii, Dializoterapii i Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej w Warszawie 1. Co to jest choroba Pageta? Informacje ogólne o chorobie Pageta Choroba Pageta jest to przewlekle, poddające się leczeniu schorzenie kości. Mimo, Ŝe nie ma całkowitych wyleczeń, dostępnych jest wiele leków pozwalających skutecznie leczyć tę chorobę. Choroba wynika z powiększonych i zdeformowanych kości w jednej lub więcej okolicach szkieletu. W chorobie Pageta dwa rodzaje komórek kości: osteoblasty (które budują kość) i osteoklasty (które resorbują kość) mają zaburzone funkcjonowanie. Dochodzi wtedy do nadmiernego niszczenia i odbudowy kości, co prowadzi do powstania nieprawidłowej, słabej kości. W wyniku tego mogą pojawić się bóle kostne, zwyrodnienia stawów, zauwaŝalne deformacje kości i złamania. 2. Co wywołuje chorobę Pageta? Przyczyny choroby Pageta są nadal nie do końca poznane. Badania sugerują, Ŝe za wystąpienie choroby Pageta moŝe odpowiadać zakaŝenie kości "powolnym wirusem", co ma miejsce wiele lat przed wystąpieniem objawów choroby. RównieŜ czynniki genetyczne mogą odgrywać rolę u pacjentów, u których w rodzinie występują zachorowania na chorobę Pageta. Czynnik genetyczny moŝe sprawiać, Ŝe członkowie rodziny, chorzy na chorobę Pageta są podatni na infekcję podejrzewanym wirusem. Odkryto juŝ jeden gen predysponujący do rozwoju choroby. Dwa inne geny: RANK i VCP są równieŝ związane z tą chorobą. Mutacje genu RANK wywołują chorobę nazywaną rodzinną osteolizą (familial expansile osteolisis - FEO). Choroba ta ma pewne podobieństwa do choroby Pageta. Gen RANK został równieŝ wykryty w rodzinie, w której u jednego z członków wystąpiła choroba Pageta w młodszym wieku niŝ zwykle. Innym genem odpowiedzialnym za wystąpienie objawów choroby Pageta jest gen VCP. Gen ten wykryto u pacjentów, u których stwierdzano dodatkowo osłabienie mięśniowe i otępienie. Podsumowując: do rozwoju choroby Pageta dochodzi przy współudziale czynników środowiskowych (infekcja wirusowa) i czynników genetycznych. 3. U kogo dochodzi do rozwoju choroby i jakie jest rozpowszechnienie tej choroby? Chorobę Pageta rozpoznaje się rzadko u pacjentów poniŝej 40 r.ŝ. Częstość występowania choroby jest róŝna w zaleŝności od wieku pacjenta i regionu świata. Rodzinna postać choroby Pageta występuje z częstością 10-40% wszystkich rozpoznań w róŝnych częściach świata. Kobiety i męŝczyźni są w podobnym stopniu naraŝeni na wystąpienie choroby.

2 4. Jak jest rozpoznawana choroba Pageta? Chorobę Pageta moŝna wykryć wykonując badania radiologiczne kości, badania krwi i scyntygrafię kości. Objawy choroby Pageta w kościach zajętych przez chorobę są wyraźne widoczne w badaniach radiologicznych i dlatego badanie to ma główne znaczenie w rozpoznawaniu choroby. Rzadko, gdy na podstawie zdjęć radiologicznych nie moŝna postawić ostatecznej diagnozy, konieczne jest wykonanie biopsji kości. Chorobę Pageta naleŝy podejrzewać, gdy stwierdzany jest wzrost aktywności fosfatazy zasadowej w surowicy - enzymu produkowanego przez osteoblasty, komórki kości. Innym badaniem mogącym wykryć chorobę jest scyntygrafia kości. Badanie polega na podaniu w iniekcji doŝylnej bezpiecznej ilości radioaktywnego znacznika, który zostaje wychwycony przez kości dotknięte chorobą Pageta. Scyntygrafia kości jest wykorzystywana do określania zasięgu choroby i jej aktywności. Jeśli na podstawie badania scyntygraficznego kości podejrzewana jest choroba Pageta, dla potwierdzenia tej diagnozy, naleŝy wykonać badanie radiologiczne kości podejrzanych o zmiany. Marker resorpcji kostnej występujący w moczu - N-telopeptyd, jest równieŝ wykorzystywany do określania aktywności choroby. 5. Czy rodzeństwo lub dzieci pacjentów z chorobą Pageta powinni mieć wykonywane dodatkowe badania? Po 40 roku Ŝycia rodzeństwo i dzieci pacjentów z chorobą Pageta powinni mieć oznaczoną aktywność fosfatazy zasadowej w surowicy 2 lub 3 razy w roku. ChociaŜ zakres normy dla aktywności fosfatazy jest róŝny w róŝnych laboratoriach, zwykle granicą normy jest poziom 125j. 6. Jakie są objawy choroby Pageta? W wielu przypadkach moŝe nie być Ŝadnych objawów. Objawami choroby mogą być: bóle kostne - mogą dotyczyć kaŝdej kości zajętej przez chorobę Pageta. Bóle mogą być odczuwane równieŝ w stawach zlokalizowanych w sąsiedztwie chorych kości. Są one związane z często obecnymi zmianami zwyrodnieniowymi bóle pleców - mogą być związane poza chorobą Pageta, ze złamaniami kręgów lub zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa bóle głowy - mogą pojawić się, jeśli choroba Pageta dotyczy kości czaszki zaburzenia słuchu - pojawiają się wtedy, kiedy choroba Pageta dotyczy kości czaszki deformacje kostne - zniekształcenia takie jak: zwiększony obwód czaszki, powyginanie kończyn lub skrzywienie kręgosłupa - są wynikiem powiększenia lub słabości kości dotkniętych procesem chorobowym; deformacje pojawiają się w zaawansowanych przypadkach choroby złamania - kości osłabione przez chorobę Pageta łatwiej ulegają złamaniom. Większość złamań w chorobie Pageta dotyczy kości długich kończyn dolnych. zwyrodnienie stawów - często prowadzi do wystąpienia bólów stawowych. Związane jest to z uszkodzeniem chrząstki stawowej w stawach w sąsiedztwie kości zajętych chorobą Pageta. bóle pleców i nóg - problemy te wynikają z podraŝnienia nerwów w kanale rdzeniowym

3 7. Czy wszyscy pacjenci z chorobą Pageta wiedzą o swojej chorobie? Nie Wielu pacjentów z łagodnym przebiegiem choroby nie wie o swojej chorobie, poniewaŝ nie było potrzeby wykonywania badań diagnostycznych. Czasami dolegliwości chorych wiązane są z chorobą zwyrodnieniową stawów lub innymi schorzeniami. Bywa, Ŝe rozpoznanie choroby Pageta jest stawiane dopiero wtedy, gdy pojawią się powikłania. 8. Które kości są zajęte w chorobie Pageta? W chorobie Pageta kaŝda kość moŝe być zajęta przez proces chorobowy. Zwykle choroba dotyczy kręgosłupa, kości czaszki, miednicy i kończyn dolnych. Zajętych moŝe być tylko jedna lub klika kości. 9. Jakie jest rokowanie w chorobie Pageta? Przebieg choroby jest róŝny, moŝe dojść do szybkiej progresji choroby. Zwykle jednak choroba Pageta ma powolny przebieg i nie dochodzi do zajęcia procesem chorobowym zdrowych kości. Rokowanie pacjentów z chorobą Pageta jest ogólnie dobre, szczególnie, jeśli odpowiednie leczenie zostanie włączone zanim pojawią się powikłania. Leczeniem moŝna kontrolować przebieg choroby, objawy mogą ulec zmniejszeniu, ale nie dochodzi do całkowitego wyleczenia. W przypadku nie podjęcia odpowiedniego leczenia, moŝe dojść do wystąpienia powaŝnych powikłań, w zaleŝności od tego, która kość jest zajęta przez proces chorobowy i jak długo trwa choroba. 10. Czy choroba Pageta jest chorobą śmiertelną i czy istnieje związek między tą chorobą a nowotworem? Choroba Pageta rzadko kończy się śmiercią. Sarcoma - rodzaj nowotworu kości jest niezwykle rzadkim powikłaniem i pojawia się u mniej niŝ 1% pacjentów z chorobą Pageta. Nagły początek choroby lub, gdy natęŝenie bólu ulega znacznemu pogorszeniu - nie jest to dowodem wystąpienia złamania kości. NaleŜy wtedy równieŝ wykluczyć proces nowotworowy (sarkoma). Jednak w większości przypadków to nie nowotwór (sarkoma) jest odpowiedzialny za nasilony ból. Choroba Pageta i inne stany chorobowe 11. Jaki jest związek między chorobą zwyrodnieniową stawów a chorobą Pageta? Choroba Pageta moŝe doprowadzać do zmian zwyrodnieniowych stawów przez zmiany w kościach wokół stawów: 1) kości długie, takie jak kość udowa i kości podudzia mogą ulegać wygięciu, co moŝe prowadzić do nieprawidłowego ustawienia względem siebie powierzchni stawowych i zmieniać nacisk w stawach; 2) kości pacjentów z chorobą Pageta mogą ulegać powiększeniu, co powoduje zmniejszenie przestrzeni stawowej, a przez to zniszczenie ich powierzchni. Zwyrodnienie stawów jest częstą przyczyną bólu w chorobie Pageta. U wielu pacjentów dolegliwości bólowe wynikają zarówno z choroby Pageta jak i zwyrodnienia stawów.

4 12. Jaki jest związek między chorobą Pageta a osteoporozą? Między tymi chorobami nie ma Ŝadnego związku, oprócz tego, Ŝe mogą one dotykać tych samych kości i te same leki mogą być stosowane w ich leczeniu. Osteoporoza to stan, w którym dochodzi do utraty masy kostnej, często dotyczy ona osób starszych, moŝe dochodzić do złamań. ChociaŜ choroba Pageta i osteoporoza mogą wystąpić u jednego pacjenta, są to całkowicie róŝne jednostki chorobowe, o róŝnych przyczynach. Dawki leków stosowanych w leczeniu są inne dla choroby Pageta, a inne dla osteoporozy. Lek teryparatyd (Forteo ) jest zatwierdzony do leczenia osteoporozy, szczególnie u męŝczyzn i kobiet w wieku pomenopauzalnym, u których istnieje szczególnie duŝe ryzyko wystąpienia złamań. Ze względu na to, Ŝe u niektórych pacjentów z chorobą Pageta moŝe dochodzić do rozwoju raka kości (sarkoma), pacjenci ci nie powinni przyjmować leku Forteo, poniewaŝ w badaniach na zwierzętach, którym podawano wysokie dawki tego leku, w niektórych przypadkach dochodziło do powstania sarkoma. W Polsce Teryparatyd (Forteo ) nie jest zarejestrowany do leczenia osteoporozy. 13. Czy istnieje związek między chorobą Pageta a chorobą serca? U pacjentów z zaawansowaną chorobą Pageta moŝe dojść do sytuacji, w której serce musi przepompować większą ilość krwi do zajętych chorobą kości. Zwykle nie wywołuje to zaburzeń sercowych, z wyjątkiem pacjentów z wcześniej obecną choroba serca, związaną z miaŝdŝycą naczyń wieńcowych. 14. Czy istnieje związek między chorobą Pageta a chorobami nerek? Nie ma bezpośredniego związku między chorobą Pageta a problemami nerkowymi. Jednak, kamica nerkowa moŝe częściej występować u pacjentów z chorobą Pageta. 15. Co wywołuje dolegliwości bólowe u pacjentów z chorobą Pageta? Ból, to najczęstsza dolegliwość, która skłania pacjenta z chorobą Pageta do wizyty u lekarza. Do czasu, gdy pacjenci z dolegliwościami bólowymi związanymi z chorobą Pageta nie mają jawnych deformacji kości, mogą nie mieć postawionej poprawnej diagnozy. Bóle w chorobie Pageta obejmują: bóle kości, bóle stawowe, bóle głowy, bóle mięśniowe, rwę kulszową ból kończyny dolnej związany z podraŝnieniem nerwu kulszowego. 16. Dlaczego u niektórych pacjentów z chorobą Pageta dochodzi do zaburzeń słuchu? Czy istnieje moŝliwość poprawy słuchu? Kiedy choroba Pageta dotyczy kości czaszki, moŝe dojść do istotnej i postępującej utraty słuchu. MoŜe być ona jedno- lub obustronna. Jeśli utrata słuchu jest postępująca, leczenie choroby Pageta moŝe spowolnić lub zatrzymać jej nasilanie się. Aparaty słuchowe często polepszają jakość słyszenia.

5 17. Czy choroba Pageta moŝe dotyczyć narządu wzroku? Tak Kiedy zmiany dotyczą kości czaszki, moŝe dochodzić do zajęcia procesem chorobowym nerwu wzrokowego. Jest to stosunkowo rzadkie powikłanie. 18. W jaki sposób choroba Pageta zajmuje zęby? Kiedy choroba Pageta zajmuje kości twarzy, moŝe dojść do uszkodzenia i utraty zębów. Mogą pojawić się zaburzenia Ŝucia. Pacjenci mogą mieć równieŝ skłonność do rozwoju infekcji po zabiegach stomatologicznych. Dieta i ćwiczenia 19. Czy istnieje związek między dietą a chorobą Pageta? Czy istnieje związek między spoŝywaniem wapnia i/lub witaminy D a chorobą Pageta? Nie Nie ma związku między dietą a chorobą Pageta. Wszyscy pacjenci z chorobą Pageta powinni otrzymywać odpowiednią ilość wapnia w poŝywieniu ( mg/dzień), odpowiednie nasłonecznienie i co najmniej 400 jednostek dziennie witaminy D, Ŝeby utrzymać zdrowe kości. Pacjenci z choroba Pageta i kamicą nerkową w wywiadach, powinni poradzić się lekarza odnośnie przyjmowania witaminy D i wapnia. Właściwa ilość wapnia i witaminy D jest szczególnie istotna u pacjentów leczonych bisfosfonianami. 20. Jaką rolę w leczeniu choroby Pageta odgrywają ćwiczenia fizyczne? Ćwiczenia fizyczne odgrywają bardzo waŝną rolę w utrzymaniu zdrowego szkieletu, w zapobieganiu wzrostowi cięŝaru ciała i zachowaniu ruchomości w stawach. Przed rozpoczęciem ćwiczeń pacjenci z chorobą Pageta powinni zasięgnąć rady swojego lekarza, poniewaŝ powinni oni unikać nadmiernego wysiłku fizycznego. Leczenie 21. Którzy lekarze - specjaliści biorą udział w leczeniu choroby Pageta? Endokrynolodzy (lekarze specjalizujący się w zaburzeniach hormonalnych i metabolicznych) i reumatolodzy (lekarze specjalizujący się w chorobach stawów i mięśni), to interniści, którzy posiadają ogólną wiedzę na temat leczenia choroby Pageta. RównieŜ ortopedzi, neurolodzy i otolaryngolodzy (specjaliści chorób uszu, nosa i gardła) mogą być proszeni o ocenę specyficznych objawów i powikłań pojawiających się w przebiegu choroby Pageta. 22. Jaki jest cel leczenia i jakie leki są dostępne w USA? Celem leczenia jest łagodzenie dolegliwości bólowych i zapobieganie postępowi choroby. W leczeniu najczęściej stosuje się 3 najbardziej skuteczne bisfosfoniany: Actonel, Fosamax, Aredię. Didronel, Skelid lub Miacalcin są rzadko stosowane.

6 Informacje dotyczące zatwierdzonych przez FDA leków stosowanych w leczeniu choroby Pageta (USA): Bisfosfoniany - obecnie dostępnych jest pięć bisfosfonianów, cztery w formie tabletek, jeden w postaci iniekcji doŝylnych. Regułą powinno być przyjmowanie tabletek bisfosfonianów na czczo. Szczegółowe instrukcje dotyczące przyjmowania leków są zawarte poniŝej. W czasie terapii bisfosfonianami zalecane jest przyjmowanie odpowiedniej ilości wapnia z dietą ( mg dziennie) i witaminy D (400 jednostek dziennie), z wyjątkiem obecności kamicy nerkowej wapniowej. Pacjenci, którzy przyjmują Aredię powinni mieć badane stęŝenie kreatyniny w surowicy dla oceny funkcję nerek przed kaŝdym podaniem leku, poniewaŝ moŝe dochodzić do pogorszenia czynności nerek w przypadku, kiedy Aredia jest przyjmowana w duŝych dawkach i zbyt szybko. Zalecane dawkowanie to takie, które jest zaakceptowane przez FDA, chociaŝ doświadczony lekarz moŝe zalecić inne. śaden z w/w leków nie powinien być stosowany u osób z powaŝnymi schorzeniami nerek. Kalcytonina - Miacalcin jest syntetyczną łososiową kalcytoniną przyjmowaną w iniekcjach. Dawki są róŝne: od 50 do 100 jednostek, przyjmowanych codziennie lub 3 razy w tygodniu przez 6 do 18 miesięcy. Powtórna terapia moŝe być rozpoczęta po krótkiej przerwie. Forma donosowa leku nie jest zatwierdzona i rekomendowana w leczeniu choroby Pageta. PoniŜej lista leków zaakceptowanych w USA do leczenia choroby Pageta, zawierająca drogi podawania i dawkowanie: Bisfosfoniany Ryzedronian sodowy Actonel (Procter i Gamble/Aventis) Zatwierdzone przez FDA w 1998 r. Alendronian sodowy Fosamax (Merc) Zatwierdzone przez FDA w 1995 r. Tyludronian dwusodowy Skelid (Sanofi - Synthelabo) Zatwierdzone przez FDA w 1997 r. Pamidronian dwusodowy Aredia (Novartis) Sposób podawania i dawkowanie 30 mg tabletka przyjmowana 1 x dziennie przez 2 miesiące przyjmowana rano, na czczo popijana 1 szklanką przegotowanej wody po przyjęciu tabletki Actonel pacjent powinien odczekać, co najmniej 30 minut przed rozpoczęciem jedzenia, piciem innych płynów niŝ woda lub przyjęciem jakichkolwiek leków do 30 minut od zaŝycia tabletki Actonel, pacjent nie powinien przyjmować pozycji leŝącej (moŝe siedzieć) 40 mg tabletka przyjmowana 1 x dziennie przez 6 miesięcy przyjmowana rano, na czczo popijana 1 szklanką przegotowanej wody podobne instrukcje jak dla Actonel 400 mg (2 tabletki po 200 mg) przyjmowane 1 x dziennie przez 3 miesiące musi być przyjmowany na czczo popijany 1 szklanką przegotowanej wody Skelid moŝe być przyjmowany o kaŝdej porze dnia pod warunkiem, Ŝe zachowana jest 2-godzinna przerwa przed lub po jedzeniu, piciem innych płynów niŝ woda lub przyjęciem leków lek doŝylny zatwierdzony przez FDA sposób podawania leku to 30 mg - 4 godzinne wlewy doŝylne podawane w 3 kolejnych dniach - pojedyncza infuzja mg podawana w 2-4 godzinnym

7 Zatwierdzone przez FDA w 1994 r. Dostępny jest takŝe generyczny pamidronian, Pamidronian dwusodowy w iniekcjach (Bedford Loboratories) Etydronian dwusodowy Didronel (Procter i Gamble/Aventis) Zatwierdzony przez FDA w 1977r. wlewie jest skuteczna w chorobie o łagodnym przebiegu - dla cięŝej przebiegających przypadków 60 mg iniekcje podawane przez 2-4 godziny przez 2 lub więcej kolejno następujących (lub nie) dni W razie potrzeby moŝna powtarzać kursy terapii pamidronianem. przed rozpoczęciem leczenia pamidronianem naleŝy sprawdzić stęŝenie kreatyniny w surowicy (wyznacznik funkcji nerek) mg dziennie przez 6 miesięcy ChociaŜ dopuszczalne dawkowanie to mg/dzień, preferowane jest podawanie wyŝszej dawki 400mg Didronel moŝe być przyjmowany o kaŝdej porze dnia pod warunkiem, Ŝe zachowana jest 2-godzinna przerwa przed lub po jedzeniu, piciem innych płynów niŝ woda lub przyjęciem leków terapia Didronelem nie powinna trwać dłuŝej niŝ 6 miesięcy powtórny kurs terapii moŝe być podany, po co najmniej 6- miesięcznej przerwie Fosamax, Skelid i Actonel powinny być stosowane ze szczególną ostroŝnością u pacjentów z chorobami przełyku lub Ŝołądka. II. Kalcytonina Miacalcin (Novartis) Zatwierdzony przez FDA w 1990 r. Sposób podawania i dawkowanie Iniekcje jednostek codziennie lub 3 razy w tygodniu przez 6-18 miesięcy. Koszt leczenia w/w lekami zaleŝy od miejsca zamieszkania pacjenta i pokrycia leczenia przez polisę ubezpieczeniową. Inne leki Leki przeciwbólowe i niesterydowe przeciwzapalne mogą być pomocne przy leczeniu dolegliwości bólowych kostno-stawowych. Pomoce ortopedyczne do chodzenia, wkładki do butów i fizykoterapia mogą być wskazane u pacjentów z problemami w chodzeniu wynikającymi z chwiania się na nogach. W Polsce Z wymienionych powyŝej leków, do leczenia choroby Pageta zostały zarejestrowane: ryzedronian sodowy (Actonel ), tyludronian dwusodowy (Skelid ), etydronian dwusodowy (Didronel ), kalcytonina 23. Po jakim czasie od zakończenia terapii bisfosfonianami (Actonel, Fosamax, Didronel, Skelid, Aredia ) pacjent powinien zgłosić się do swojego lekarza? W przypadku leków przyjmowanych doustnie (Actonel, Fosamax, Didronel, Skelid ) aktywność fosfatazy alkalicznej w surowicy (ALPK) powinna być sprawdzona na koniec terapii i po 3 miesiącach od jej zakończenia. Następnie, ALKP moŝe być sprawdzana raz na 6-12 miesięcy

8 w zaleŝności od tego czy aktywność ALKP po leczeniu mieści się w granicach normy. Dla leków podawanych w iniekcjach aktywność ALKP powinna być sprawdzona po 3 miesiącach od ostatniej dawki, a następnie co 3-6 miesięcy. 24. W jaki sposób monitorowana jest odpowiedź na leczenie? Określanie aktywności ALKP w surowicy jest stosowane w monitorowaniu odpowiedzi na leczenie. Jeśli u pacjenta przed rozpoczęciem leczenia aktywność ALKP była powyŝej normy, a po zakończeniu terapii w normie, świadczy to o skuteczności leczenia. W niektórych przypadkach do monitorowania terapii wykorzystuje się równieŝ N-telopeptyd - marker resorpcji kostnej obecny w moczu. 25. Kiedy w chorobie Pageta zalecane jest leczenie chirurgiczne? W chorobie Pageta moŝna wyróŝnić trzy podstawowe powikłania wymagające leczenia chirurgicznego: 1. złamania kości zajętych chorobą - chirurgiczne zespolenie kości pomaga w prawidłowym zrośnięciu kości; o ile istnieje taka potrzeba do stabilizacji kości mogą być wykorzystane metalowe gwoździe. 2. zwyrodnienie stawów - w przypadku, gdy niewystarczające jest leczenie zachowawcze i fizykoterapia oraz gdy dochodzi do duŝej destabilizacji, moŝna wykonać wymianę stawów: biodrowego lub kolanowego. 3. powikłania wynikające z deformacji kości, szczególnie kości strzałkowej. Chirurgiczne wycięcie i zastąpienie kości z chorobą Pageta (osteotomia) moŝe zmniejszyć dolegliwości bólowe kolan. O ile to moŝliwe pacjenci, u których planowane jest leczenie operacyjne, powinni na kilka miesięcy przed zabiegiem operacyjnym otrzymywać leczenie takimi lekami jak: Aredia, Actonel, Fosamax. Taka terapia pomaga zmniejszyć krwawienie i zapobiega innym komplikacjom. Leczenie takie pacjent powinien przedyskutować ze swoim lekarzem. Istnieją dwa powikłania, kiedy pomocne mogą być zabiegi neurochirurgiczne: powiększenie czaszki, co powoduje deformację tylnej części czaszki i uszkadza układ nerwowy i kości i przerośnięcie kręgosłupa, co powoduje ucisk na rdzeń kręgowy i nerwy rdzeniowe. O ile leczenie zachowawcze jest prowadzone poprawnie, moŝna uniknąć konieczności leczenia operacyjnego.

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne dr n.med. Piotr Wojciechowski Szpiczak Mnogi Szpiczak Mnogi (MM) jest najczęstszą przyczyną pierwotnych nowotworów kości u dorosłych.

Bardziej szczegółowo

Dysplazja włóknista Fibrous dysplasia

Dysplazja włóknista Fibrous dysplasia Dysplazja włóknista Fibrous dysplasia Pytania i odpowiedzi Materiał przygotowała na podstawie informacji z The Paget Foundation: Lek. med. Anna Kohmann-Golc Katedra i Klinika Nefrologii, Dializoterapii

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA?

Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA? 1 Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA? Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA? 1 2 Z perspektywy klienta i rynku Nowotwory są obecnie uznawane za chorobę cywilizacyjną: z roku na rok wzrasta liczba zachorowań.

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

Przerzuty raka piersi do kości Breast cancer metastatic to bone

Przerzuty raka piersi do kości Breast cancer metastatic to bone Przerzuty raka piersi do kości Breast cancer metastatic to bone Pytania i odpowiedzi Materiał przygotowała na podstawie informacji z The Paget Foundation: Lek. med. Anna Kohmann-Golc Katedra i Klinika

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Definicja - 1 Dyskopatia szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości przypadków jest to pierwszy z etapów choroby zwyrodnieniowej

Bardziej szczegółowo

Zespoły bólowe kręgosłupa

Zespoły bólowe kręgosłupa Zespoły bólowe kręgosłupa W około 70-80% przypadków pierwszego spotkania pacjenta i lekarza nie daje ustalić się dokładnie przyczyny bólów kręgosłupa. Świadczy to o złożoności tego problemu. Mimo tego

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE WYNIKÓW RAPORTU Z PROGRAMU BADAWCZO-EDUKACYJNEGO NA TEMAT SAMOKONTROLI W CUKRZYCY.

STRESZCZENIE WYNIKÓW RAPORTU Z PROGRAMU BADAWCZO-EDUKACYJNEGO NA TEMAT SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. STRESZCZENIE WYNIKÓW RAPORTU Z PROGRAMU BADAWCZO-EDUKACYJNEGO NA TEMAT SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Wprowadzenie: Umiejętność samokontroli choroby wśród osób chorych na cukrzycę jest niezwykle istotną częścią

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Miacalcic, 50 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Miacalcic, 100 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Calcitoninum salmonis Należy zapoznać się z treścią

Bardziej szczegółowo

Informacja dla pacjentów

Informacja dla pacjentów info Informacja dla pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych bortezomibem Polineuropatia indukowana bortezomibem Konsultacja merytoryczna: Prof. dr hab. Lidia Usnarska-Zubkiewicz Katedra i Klinika Hematologii,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk (spondylolisteza) - jest to zsunięcie się kręgu do przodu (w kierunku brzucha) w stosunku do kręgu położonego poniżej. Dotyczy to

Bardziej szczegółowo

BADANIA RADIOLOGICZNE, TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA, REZONANS MAGNETYCZNY W DIAGNOSTYCE

BADANIA RADIOLOGICZNE, TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA, REZONANS MAGNETYCZNY W DIAGNOSTYCE BADANIA RADIOLOGICZNE, TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA, REZONANS MAGNETYCZNY W DIAGNOSTYCE SZPICZAKA MNOGIEGO Bartosz Białczyk Ośrodek Diagnostyki, Terapii i Telemedycyny KSS im. Jana Pawła II Szpiczak mnogi multiple

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty i przerzuty nowotworowe do kości Prostate cancer and bone metastases

Rak prostaty i przerzuty nowotworowe do kości Prostate cancer and bone metastases Rak prostaty i przerzuty nowotworowe do kości Prostate cancer and bone metastases Pytania i odpowiedzi Materiał przygotowali na podstawie informacji z The Paget Foundation: Lek. med. Dorota Bartuszek Katedra

Bardziej szczegółowo

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST 30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST Przedlacki J, Księżopolska-Orłowska K, Grodzki A, Sikorska-Siudek K, Bartuszek T, Bartuszek D, Świrski A, Musiał J,

Bardziej szczegółowo

Pierwotne i wtórne hiperoksalurie

Pierwotne i wtórne hiperoksalurie Pierwotne i wtórne hiperoksalurie -krótkie wprowadzenie- Prof. Dr Bernd Hoppe, Dziecięca Klinika Uniwersytecka w Kolonii Określenie hiperoksaluria oznacza zwiększone wydalanie kwasu szczawiowego w moczu.

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Osteoporoza. Opracowanie: dr n. med. Bogdan Bakalarek www.ortopeda.biz.pl Strona: 1 /5

Osteoporoza. Opracowanie: dr n. med. Bogdan Bakalarek www.ortopeda.biz.pl Strona: 1 /5 Osteoporoza Osteoporoza jest chorobą cywilizacyjną. Zagraża ona co dziesiątej osobie. Polega na nadmiernej utracie masy kostnej połączonej z osłabieniem wytrzymałości kości. Kości stają się kruche i łatwo

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA PACJENTKI DOTYCZĄCA BADANIA KLINICZNEGO

INFORMACJA DLA PACJENTKI DOTYCZĄCA BADANIA KLINICZNEGO INFORMACJA DLA PACJENTKI DOTYCZĄCA BADANIA KLINICZNEGO Zastosowanie Cisplatyny w chemioterapii neoadjuwantowej u polskich pacjentek ze zdiagnozowanym rakiem piersi, będących nosicielkami mutacji w genie

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji

Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji Czym jest dyskopatia? Jest to szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Zasady postępowania w osteoporozie. skrócona wersja

Zasady postępowania w osteoporozie. skrócona wersja Zasady postępowania w osteoporozie skrócona wersja Zasady postępowania w osteoporozie skrócona wersja 1 U kogo wykonywać badania w kierunku osteoporozy? Badania w kierunku osteoporozy należy wykonać u

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL, 5 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL WAŻNE INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA: INSTANYL, AEROZOL DO NOSA LEK STOSOWANY W LECZENIU PRZEBIJAJĄCEGO BÓLU NOWOTWOROWEGO Szanowny Farmaceuto, Należy

Bardziej szczegółowo

Recommendations for rehabilitation of patients with osteoporosis

Recommendations for rehabilitation of patients with osteoporosis Recommendations for rehabilitation of patients with osteoporosis Zalecenia rehabilitacyjne dla pacjentów z osteoporozą Wojciech Roczniak, Magdalena Babuśka-Roczniak, Anna Roczniak, Łukasz Rodak, Piotr

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie radioizotopów w diagnostyce i terapii układu kostno-stawowego

Zastosowanie radioizotopów w diagnostyce i terapii układu kostno-stawowego Zastosowanie radioizotopów w diagnostyce i terapii układu kostno-stawowego Marek Chojnowski II Letnia Szkoła Energetyki i Chemii Jądrowej Zastosowanie radioizotopów w diagnostyce i terapii układu kostnostawowego

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk. Typowy obraz kręgozmyku L5-S1. Czerwoną linią zaznaczona wielkość przesunięcia. Inne choroby mylone z kręgozmykiem:

Kręgozmyk. Typowy obraz kręgozmyku L5-S1. Czerwoną linią zaznaczona wielkość przesunięcia. Inne choroby mylone z kręgozmykiem: Kręgozmyk Kręgozmyk (inaczej - spondylolisteza) jest to forma przewlekłej niestabilności kręgosłupa. Polega ona na przesunięciu (podwichnięciu) kręgów względem siebie (wyższy kręg ulega podwichnięciu do

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

Zasady wdroŝenia absolutnego ryzyka złamaz. amań w algorytmach diagnostyczno-leczniczych

Zasady wdroŝenia absolutnego ryzyka złamaz. amań w algorytmach diagnostyczno-leczniczych Zasady wdroŝenia absolutnego ryzyka złamaz amań w algorytmach diagnostyczno-leczniczych Dr hab. med. Jerzy Przedlacki XVII Wielodyscyplinarne Forum Osteoporotyczne Warszawa-Mi Międzylesie, 20.05.2006 Algorytm

Bardziej szczegółowo

Niestabilność kręgosłupa

Niestabilność kręgosłupa Niestabilność kręgosłupa Niestabilność kręgosłupa jest to nadmierna ruchomość kręgosłupa wykraczająca poza fizjologiczne zakresy ruchu, wywołująca dolegliwości bólowe lub objawy neurologiczne, również

Bardziej szczegółowo

Rozdział 3. Zabiegi wykonywane w przypadku uszkodzeń stawów W TYM ROZDZIALE: Rodzaje zabiegów ortopedycznych. Operacja stawu skokowo-goleniowego

Rozdział 3. Zabiegi wykonywane w przypadku uszkodzeń stawów W TYM ROZDZIALE: Rodzaje zabiegów ortopedycznych. Operacja stawu skokowo-goleniowego 37 Rozdział 3 Zabiegi wykonywane w przypadku uszkodzeń stawów W TYM ROZDZIALE: Rodzaje zabiegów ortopedycznych Operacja stawu skokowo-goleniowego Operacja łokcia Operacja biodra Operacja kolana 38 Rozdział

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Neurogenne zwichnięcie stawu biodrowego u chorych z mózgowym porażeniem dziecięcym

Neurogenne zwichnięcie stawu biodrowego u chorych z mózgowym porażeniem dziecięcym Neurogenne zwichnięcie stawu biodrowego u chorych z mózgowym porażeniem dziecięcym Marek Jóźwiak Klinika Ortopedii i Traumatologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Neurogenne

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6.

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. 1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. Zachorowania na chłoniaka 7. Rozpoznanie i diagnostyka 8. Warto wiedzieć

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Paweł Hrycaj

Dr hab. med. Paweł Hrycaj Dr hab. med. Paweł Hrycaj Chory z zapaleniem jednego/kilku stawów Zakład Reumatologii i Immunologii Klinicznej Katedra Immunologii Klinicznej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B. Załącznik nr do zarządzenia Nr./2008/DGL Prezesa NFZ Nazwa programu: PROFILAKTYKA I TERAPIA KRWAWIEŃ U DZIECI Z HEMOFILIĄ A I B. ICD- 10 D 66 Dziedziczny niedobór czynnika VIII D 67 Dziedziczny niedobór

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Wnioski naukowe Uwzględniając sprawozdanie oceniające PRAC w sprawie okresowych raportów o bezpieczeństwie (PSUR) dotyczących

Bardziej szczegółowo

www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Choroba behceta Wersja 2016 2. DIAGNOZA I LECZENIE 2.1 Jak diagnozuje się tę chorobę? Diagnoza jest głównie kliniczna. Może minąć od roku do nawet pięciu lat

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika ZYX, 5 mg, tabletki powlekane Levocetirizini dihydrochloridum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta VICEBROL FORTE 10 mg, tabletki

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta VICEBROL FORTE 10 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta VICEBROL FORTE 10 mg, tabletki Vinpocetinum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Radioterapia radykalna i paliatywna w szpiczaku plazmocytowym. Dr n. med. Katarzyna Pudełek

Radioterapia radykalna i paliatywna w szpiczaku plazmocytowym. Dr n. med. Katarzyna Pudełek Radioterapia radykalna i paliatywna w szpiczaku plazmocytowym Dr n. med. Katarzyna Pudełek Rola radioterapii w szpiczaku plazmocytowym Radykalna radioterapia szpiczaka odosobnionego kostnego i pozakostnego

Bardziej szczegółowo

Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki

Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA. Ostowap D 3 Calcii carbonas + Cholecalciferolum 250 mg Ca 2+ + 200 j.m. Tabletki powlekane

ULOTKA DLA PACJENTA. Ostowap D 3 Calcii carbonas + Cholecalciferolum 250 mg Ca 2+ + 200 j.m. Tabletki powlekane ULOTKA DLA PACJENTA Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek ten jest dostępny bez recepty, aby można było leczyć niektóre schorzenia bez pomocy lekarza.

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Podstawowe badania obrazowe Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Prawidłowe myślenie lekarskie Zebranie podstawowych danych (badanie podmiotowe i przedmiotowe)

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

ANEKS I. Strona 1 z 5

ANEKS I. Strona 1 z 5 ANEKS I WYKAZ NAZW, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC WETERYNARYJNYCH PRODUKTÓW LECZNICZYCH, GATUNKI ZWIERZĄT, DROGA PODANIA, PODMIOT ODPOWIEDZIALNY POSIADAJĄCY POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Cennik hospitalizacji 2014

Cennik hospitalizacji 2014 Cennik hospitalizacji 2014 Lp. Nazwa świadczenia Cena Uwagi Endoprotezoplastyki 1 Endoprotezoplastyka pierwotna stawu kolanowego jednoprzedziałowa (o. II) 2 Endoproteza pierwotna stawu kolanowego (o. II)

Bardziej szczegółowo

Instrukcja uŝycia wyrobu medycznego. GASPERTIN WZDĘCIA 40 mg, kapsułki (Symetykon)

Instrukcja uŝycia wyrobu medycznego. GASPERTIN WZDĘCIA 40 mg, kapsułki (Symetykon) Instrukcja uŝycia wyrobu medycznego NaleŜy przeczytać uwaŝnie całą instrukcję, poniewaŝ zawiera ona waŝne informacje. Niniejszy wyrób medyczny jest dostępny bez recepty. W celu uzyskania optymalnych rezultatów

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalny Program Przeciwnowotworowej Edukacji MłodzieŜy Szkół Ponadgimnazjalnych Celem programu

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

WARUNKI POLISY NNW dziecka POLISA PZU S.A. nr HSD1 / 331 / 1148

WARUNKI POLISY NNW dziecka POLISA PZU S.A. nr HSD1 / 331 / 1148 WARUNKI POLISY NNW dziecka POLISA PZU S.A. nr HSD1 / 331 / 1148 SUMA UBEZPIECZENIA : 10 000,00 zł OKRES UBEZPIECZENIA : do 24 października 2015 roku ŚWIADCZENIA PODSTAWOWE W RAMACH SKŁADKI PODSTAWOWEJ:

Bardziej szczegółowo

Przegląd chorób reumatycznych

Przegląd chorób reumatycznych reumatyzm.qxd 9/3/2008 10:09 PM Page 9 Reumatyzm prastara dolegliwość Przegląd chorób reumatycznych Światowa Organizacja Zdrowia definiuje reumatyzm jako schorzenie narządu ruchu. Wiele osób przez pojęcie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH Student w ramach realizacji praktyki klinicznej w danej specjalizacji dostępnej w wybranej placówce medycznej, powinien odbywać ją w

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty

Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty Człowiek najlepsza inwestycja Projekt pn. Opracowanie i wdrożenie programu profilaktycznego w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów

Bardziej szczegółowo

Układ krzepnięcia a znieczulenia przewodowe

Układ krzepnięcia a znieczulenia przewodowe Układ krzepnięcia a znieczulenia przewodowe We wszystkich obecnie dyscyplinach zabiegowych obowiązuje standard profilaktyki przeciwzakrzepowej z zastosowaniem heparyn (zwłaszcza drobnocząsteczkowych).

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki raka prostaty.

Program profilaktyki raka prostaty. Program profilaktyki raka prostaty. I. Opis Programu: 1. Przesłanki dla realizacji Programu: Badania przesiewowe w celu wczesnego wykrycia raka stercza są równie waŝną metodą kontroli choroby, jak profilaktyka

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Vancomycin Actavis przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Vancomycin Actavis przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Vancomycin Actavis przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1. Omówienie rozpowszechnienia choroby Zakażenia takie jak: zapalenie

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. RECALVIT D 2500 mg + 880 j.m., tabletki musujące. Calcii carbonas + Cholecalciferolum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. RECALVIT D 2500 mg + 880 j.m., tabletki musujące. Calcii carbonas + Cholecalciferolum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta RECALVIT D 2500 mg + 880 j.m., tabletki musujące Calcii carbonas + Cholecalciferolum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku,

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA PACJENTKI DOTYCZĄCA BADANIA KLINICZNEGO

INFORMACJA DLA PACJENTKI DOTYCZĄCA BADANIA KLINICZNEGO INFORMACJA DLA PACJENTKI DOTYCZĄCA BADANIA KLINICZNEGO Zastosowanie Cisplatyny w monoterapii w leczeniu nowotworów złośliwych o dowolnej lokalizacji narządowej nieoperacyjnych lub w stadium uogólnienia

Bardziej szczegółowo

Tribux Forte 200 mg, tabletki

Tribux Forte 200 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Tribux Forte 200 mg, tabletki Trimebutini maleas Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

Wrodzone wady wewnątrzkanałowe

Wrodzone wady wewnątrzkanałowe Wrodzone wady wewnątrzkanałowe Występują one w przebiegu wad tworzenia się tzw. struny grzbietowej ( rozwoju kręgosłupa i rdzenia). Określane są inaczej terminem dysrafii. Wady te przyjmują postać: rozszczepu

Bardziej szczegółowo

Etiopatogeneza: Leczenie kręgozmyków z dużym ześlizgiem

Etiopatogeneza: Leczenie kręgozmyków z dużym ześlizgiem Leczenie kręgozmyków z dużym ześlizgiem Physiotherapy & Medicine www.pandm.org Definicja: Kręgozmyk prawdziwy jest to wada chorobowa polegająca na ześlizgu kręgów w obrębie kręgoszczeliny na poziomie L5-

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY HURLER ICD-10 E-76.0 - Mukopolisacharydoza typu I (MPS I) Dziedzina medycyny: pediatria załącznik nr 23 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O WYKONYWANYCH BADANIACH RTG RTG kręgosłupa lędźwiowego

INFORMACJE O WYKONYWANYCH BADANIACH RTG RTG kręgosłupa lędźwiowego ...... RTG kręgosłupa lędźwiowego Badanie RTG kręgosłupa lędźwiowego jest krótkie i bezbolesne. Na badanie należy zgłosić się ze skierowaniem od lekarza i dokumentem tożsamości. Przygotowanie pacjenta

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja badań medycznych według EBM (medycyny opartej na dowodach naukowych) poziomy wiarygodności... 613 Wykaz skrótów... 613

Ewaluacja badań medycznych według EBM (medycyny opartej na dowodach naukowych) poziomy wiarygodności... 613 Wykaz skrótów... 613 IX 1. MECHANIZMY POWSTAWANIA BÓLU Jerzy Wordliczek, Jan Dobrogowski... 1 Patomechanizm bólu ostrego... 3 Patomechanizm bólu przewlekłego... 9 Ból neuropatyczny... 10 Ośrodkowa sensytyzacja... 15 2. METODY

Bardziej szczegółowo